Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct
to make the world's books discoverablc online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
Äbout Google Book Search
Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web
at|http: //books. google .com/l
Google
IJber dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nu tzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|http: //books . google .coiril durchsuchen.
|^C?«6>v^
\
r'-^'
-;».••
«
S^- 1 1
s- •
/
^
SCRIPTORES
RERÜM SILESIAGARÜM
ODER
8A1II9ILUN6 SCHLESISCHER GESCHICHTSCHREIBER,
NAMENS DER
laCBiJBSXSiCHEBi GiESEMJMJSCSUUeT VtWL TATESBMJklUUBCMKE CIJIiTirB
HERAUSGEGEBEN
VON
K6NWUCH PiffiCSSISCIffilll GEHEIMEN. ARCHIV -RATBE UND ORDENTL. PROF. DER GESCHICHTE AN DER IINIVERSITÄT BRESLAU.
ORDENTL. MITGUBI» DER KÖNIOL. DEUTSCHEN GESELLSCHAFT IN KÖNIGSBERG, DER FRANKFURTER GESELLSCHAFT
FÜR Altere deutsche geschichtskundb und der historisch theologiscr gesellsciuft zu leipzig;
KBRSNMITGL. DER OPTTSCHEN GESELLSCHAFT ZUR ERFORSCHUNG DER VATERL. SPRACHE UND ALTERTHÜ-
HER IN LEIPZIG, DER NA'HJRFORSCH.- GESELLSCHAFT UND DER OBFRLAUSITZSCHEN GESELLSCHAFT DER
WISSENSCHAFTEN ZU GÖRLITZ UND DES VEREINS FÜR GESCHICHl^ DER STADT GLOGAU, CORRESP.
MITGLIED DER KÖN16L. BAIERISCHEN ACADEMIE DER WIKeNSCHAFICN IN Mt^CHEN UND DER
SCHLESWIG-HOLSTBIN-LAUEMRIRGISCHEN GESELLSCHAFT FCr VATERLAND. GESCHICHTE}
Z. Z. SBCRBTAIR DER HISTORISCH -GEOGRAPHISCHEN SECTION DER SCHLESISCHEN GE-
SELLSCHAFT FÜR VATERLAND. CULTUR.
KSSTSa BAND,
c^j^ä-Ai
BRKfilXlAV:
josI:f maxakomp.
K.S. V|^gC)^x\/)
i'
X' «
I -1
"" i Si .
.1 r
^1 t , a i I
; ■ t r -. « -1
• fc. ► -.
BTANFaRO UNJVEüaJTY
UiSRAI^lCI*.
V^Tq 1972
V. I
"V .V
Drack von BI. Friealänder in Breslau.
STamems - Veraetehntss
der Herren, welche durch ihre patriotische Theilnahme die Herausgabe
Vaterlfindisclieii Geschichtsquellen möglich gemacht haben.
Adelsdorf:
Herr Knndt, Pastor.
Ober • Adelsdorf:
- Reichs -Freiherr t. Sanerma-Jellsch.
^ Altendorf:
- Jauemik, Pfsrrer.
Alzenan:
• Müller^ Pastor«
Arnsdorf:
- Eckert 9 Pfarrer.
Berlin:
- Tsschoppe, Geh. Ober-Reg;ier.-Rath.
Berthelsdorf:
- Maliske, Pfarrer.
Bersdorf :
- Friir. T. Richthofen, R. Landrath.
Bentheii in O. S.:
H. Ffiedlander^ Raufinann*
T. GaUwitz, Lieutenant a. D.
Gramer 9 Ober -Lehrer.
A. Gronow^ Gapellan.
Gsell^ Rftmmerer.
Heilbom , Ratbmaon.
Herbst, Bürgermeister.
T. Hochberg^ Pr. Lieutenant a. D.
S. Löwi, Radimann.
Luchs 9 Stadtrichter.
Benthen in O. S.:
Herr Markefka, Lehrer.
• Meisselbach, Dr. med.
- Nayrath, Sudt-PCurer.
• Nenmann, Pastor.
- Padiera, Dr. med.
-* Potjka» Ranfioann.
- S. A. Schnlsy ApothdLer.
- A. H. Scholz, — —
- M. Soraner^ Ranfinano.
- T. Thiel, Major y. d. Armee.
Langen-Bielan:
• Ganpp, Pastor Pr.
• Heeee , Jostitiarins.
• Jaschke nnd Straube, Negozianten.
- Liehr, Gerichts -Registrator.
• Rosemann, Jostitiarins.
• SejiTert, Pastor.
• Woche ^ Apotheker.
Blnmenan:
• Mfinzcr^ Enq^riester.
Bösdorf:
Sachanke, Pfarrer.
BollTenhayn:
- Efiaerl, Copist.
• Fanstmann, Pfarrer.
- Richüng, Cappellaa.
Brecheishof:
- Friir» T. Richthofen, R. Landrath.
IV.
Breslavt
Herr Alexander , Dr. med.
• Amstetter, Justizrath.
• y. Beaufort, OLG. Aascolutor.
• Beinlinge Maler.
- Gebr. Bergmann ^ Kaaileate.
• Bemdt , Senior.
Bibliothelfi , Künigl. and üniversiUl.
Bibliothelsy des katl^ql^ frYTHIMrilll
Herr BiUcr, Stadtrat!».
• Binmenihal, OLG. Rath.
- Y. BoigualawsH]', I|aaptmaiin a» D. i|iid
CoBsenrator. ^
- Borbbeim . Or. mi^
• Braniaa, Dr. und ProTessor.
• Biilow^ Apotheker.
- Cador, Dr. und Regiment« -Arzt.
- C leemann, Stadt- Wund -ArzU .
Dom -Bibliotbek.
Herr Graf Dyhrn , General-Landseliafts-Direktor.
Ebers • Dr« nnd Medizinal -Rath.
▼• Fienig, Obrist-Lleatenant a. D.
Francolm , Dr. und Inspektor
Froböss, Apotheker.
Gad, Kaufmann.
Gebaaer, Ober -Lehrer.
Gelineck , Jastiz»CiomaMon»-llatk.
Gerlacb^ Medbinal-Assessor und 4|^€ker.
Gosoborsky, Buchhändler,
»ert, Dr. nnd Pkx>fessor.
idi y Curatas.
Grötzner, |)r, med*
Gnttentag, Dr. med.
Habicbt, Dr. und Professor.
Hancke, Dr. und Mediainal-Ralh.
T* Hangwitz, OLG. Ratb.
Henschel, Dr. med.
Hentze, BuehhSndler. 5 Exemplare.
'Herber, Dr. Ganomcus und PGurer«
Hildebrand, Stud. phil.
Hoffmann, Dr. und Hrofessor.
Kahlert, OLG. Befependariqs.
Kalkstein, Dr. med.
T* Keltscb, Justiz -Rath and Landsdiafts«
Syndicus.
Riessling» Kanfiwaan.
Kletscbke^ Jtistiz-R^.
Knie, Oher-Lehrfir.
Knispel, Dr. und Regimentß«A¥9l.
Knorr» Baurath.
Fhitt Kny, Liqueur- Fabrikant. ,
Breslau:
Herr Koch» Justiz -Rath.
Köhler, Dr. med.
Koschate. Dr. med.
Frbr. y. Kottwitz, Geh. Ober «Regierimgs-
Rath und Regierungs-ViceoPrSsident.
Kraker y. Schwarzenfeld, Geh. Regie-
rangs-Rath.
Knns«, Qc#mM.
Krebs, Apotheker.
Kroker, Dr. med.
Kroll, Stud, phil.
Krnmteicb, Dr. med.
Knittge, Dr» und Mediainal-Rath.
Kunisch, Dr. nnd Professor.
Lampe, Dr. und General- Arzt.
Lanbe,' Dr. und Medizinal -Rath.
Leistner, Glöckner zu St. Dorothea.
J. J. Lewaldy Kaufmann.
Lndwie, Geh. Justiz^ iwid OLG. Rath.
Mehwald, Redakteur.
Menzel, Consistorial-Rath.
Menzel , Ober - Bargermeislsr.
y. Merkel , Dr. und Wii^ Geb. Rftth und
Ober -Präsidetat. Excell.
Middeldorpf, Dr. Professor u.Consist.-Rath.
Milde , Kaufmann«
Mor^enbesser , Rektor«
Maate, Magister.
Nagel, Dr. med.
Nees-y. Esenbeck, Dr. und Plrofessor,
Präsident der K. K. Leop. Akademie.
Nenbourg, Buchhändler.
Neuland, Ingenieur -Lieutenant.
Neamann , Dr. und Geh« R^enugs-Rath.
Nitschke, Gapellaa.
Nösselt, Professor*.
Oebner, Geh. Commerzien-Rath.
Oelsner, Sudt- Wund -Arzt.
Olearina , Medizinal-Assess. und Apotheker.
Otto^ Dr. Professor und Medizinal -Rath.
Paritins, Dr. nnd Stadt-Rath«
Petzold, Stud. phiL
Preise, Dr. med.
Graf y. Püekler, Ober-Commissarios.
Pnrkinge, Dr. und Professor.
Regenbrecht, Dr. und Professor*
Reichardt, Gand. phil.
Reiche, Rektor und Professor.
y. Reinbaben, Dr. Referendar.
Ribbeck, Dr. und Generaji^uperinteadent.
V,
- JBresUns
Herr Rotermniid, Inspektor d« aa^vbte. üpsfoii«
- Frhr. T. Rothkirch^ General ~CoiDDiis8ar«
Sasse ^ Kaufmann*
Saoer • Dr. and Caratns.
Scherfy Seminar-Direktors
M. Sehleainger, Partikolier.
SiihBeidlcTji Bfofer,
SfsMs) jBstiz-lUtt«irad GeneraNLand-
Schafts - Svndicns,
E* J. Scholz, Dr. nnd Professor*
T. Schabert, «Weihbiscbof«
Schnlz, Dr. aied«
A* Schob u. Comp.^ BncUlailcf.
Schammel , Lehrer.
Graf T. Sedlnicky, Dompropst n. Adaüidslr«
generalis.
Sinaon, Dr. med»
Solir, Oker-Regierangs-Ratii.
Spiller, Gandidat.
Springer, Dr. med.
Steinhanoser , Form. Mag.^RaBdaal.
Stenzely Religions-Ldbrer. •
T. StvaiiS) CMbrist-LientOBant.
Suckow, Dp. wd ProlBSsor.
SüsaCBgntii , Jaslizratb*
Thiel, Guratus.
Tobisch, Professor.
Frhr. t. Vaerst, Haaptmami a« D.
Frhr« T. Vincke, Haoptm« im fiea.-Slaake»
Wa^er, Sind, phii.
Weidner, Dr. med.
F. A. Wentzely Ranfmami.
Wentzke, Dr. and Professor.
Wihard, Student.
Wimmer, Ober -Lehrer.
Zemplin , Dr. Hofrath. ^ ' '
Brieg s
Döring , Gymnasial • Lehrer.
GraiT, Obcr-Ber^ralh«
Raiser, Professor.
Langner, Kreis -Secretair.
y. Prittwitz, K. Landrath.
Schmieder, Dir. Gyniaas.
Schön Wälder, Gymnasial -Lehrer.
Schuck, Insp. des K. Arbeitshauses«
Steinbeck ^ Ober - Bergrath.
Trost , Sudt - Syndicos«
Briesnitz s
Bartsch, Pfarrer.
1
Bnnzlan :
Bibliothek des Wabenhanseo.
Herr Boden, Ober- Lehrer.
• Kaweran, Seminar-Direktor.
• Meissner 9 Pastor«
Canth:
• Rliche^ Erzpriester und Stadt-Pfarrer.
Garlsrnh :
• Rmdler^ Caratns.
Gattern t
• Lamgcniehely Pfisrrer.
Gharlotteilbergt
• Boro 9 FürstL Hegemeister.
Co sei t
• Blök, HaoptmaBO und Ingen, v. PI«
• ▼. Dobschutz^ Hauptmann«
- Gitzlar, Pfarrer.
• Grnner. Bfirgermeister.
. - V. Knonelsdoff, Major.
• Raäbe, Garn. -Vene. '-Inspektor..
• Schliwa, Apotheker.
• Weltz , Lazareth - Inspektor.
• Winderlieh» Rentmeister.
Cracan t
• Helcd, Dr. juris.
Crenzendorft
• Wnnuy Erzpriester und PGurer.
Dambitseh:
- Nepmannj Gatsbesitzer.
Domanse:
• Helfer, Superintendent.
Dromsdorfs
• Fihr. ▼* Tschammer, Ciotsbesilzer.
Dyhrnfnrth s
• Bonke, Schul -Ldirer.
Elsdorfs
• Unrerricht, Gutsbesitzer.
RL Elgntt
• Schreiner, Pastor.
Falkenan:
- Schatle, PIhrrer.
VI.
Falkenberg :
Herr Degotsekon, SteiDgat-Fabrilumt.
Dnttke, Schul -Rektor«
Ender, Lehrer*
Fischer , Schal - Chor - Rektor.
Förster, Kaofmann.
Franke, Farhermeister.
GlediUeb, Pastor.
Gorke, Jostitiarios*
Hoffmann, Lehrer*
Jackel^ Dr. med/
T. Kalinowskiy K. Landrath.
Krantwnnt, Unter -Steuer -Einnehmer.
Lange, Cand. theol.
Lindaa , Stadt- Gerichts- Actnarios.
A* Mende, Kanfmann.'
Meriedies , S.tadtrichter.
Most , Kreis - Secretair.
Neamann, Torwerksbesitzer*
Philipp', Kreis -Chinirgiis.
Graf y. Praschma, K* Major und Majo-
ratsherr.
Rostentscher , Hauptmann mid Kreis-Stener-
Einnehmer.
Saner, Lehrer.
Schmidt, Capellan.
Schönfelder , Lohgerber,
Siegmond , Stadt - Pfarrer.
Siegmnnd, Dr. und Kreis -Physicos.
▼• Strans, Major a. D.
Falkenhayn:
• Neukirch, Pfarrer.
• Rabitsch, Pastor.
Freistadt:
- Mende, Rektor.
Freiwaldan :
- Paul, Pbrrer.
Friedland ufciter Fnrstensteln:
Derks, Pastor.
Ebert. Sudt- Wund -Arzt.
Riedel, Mittags -Prediger.
A. G. Schmitt, Kaufmann.
G. Schmitt, Kaufmann.
G. Wieland, Kaufinann.
Wolf, Pfarrer.
Gabersdorfs
• Frhr. T. Richthofen, Gutsbesitzer.
Hohen- Giersdorf:
HOtr-Rbsenberger, Pfarrer.
Glatz:
- Bachj Prof. emer.
- Heinisch, Professor.
• Klingberg, Salz -Faktor.
- Langer» Professor und Reg«-Convict.
Lehrer -Bibliothek des K. Gpnnasiem.
Herr Schorn, Dr. med.
- Steiner ^ Wund - Arzt.
- Welzel^ Dr. und Medlzioal-Rath.
Gleiwitz:
- Rabath, Dir. Gymnas. für d. Gymnas.
Gross -Gloiran :
- T. Bönigk, OLG. Assessor.
- Dietrich, Dr. und Gek. Medizinal -Raul.
- Graf zu Dohna, OLG. Assessor.
• T. Ekartsberg, K. Landrath.
Gieringsche Bibliothek. .
d. K. kath. Gymnasium. .
Herr Jnngel, . Justiz -Contmissarius.
- Klamt, Canon, und Stadt * Pfarrer.
• Klopsch, Dir. Gymnas.
Land- und Sudt- Gerichts -Bibliothek.
Lehrer- Bibliothek des erang. Gymnasium.
Herr Minsberg, Ober -Lehrer.
Ober- Landes - Gerichts - Bibliothek.
Herr T. Saliseh, OLG. Rath.
- Y. Wangenheim ^ OLG. Rath.
- Zieknsch , Justiz - Rath.
Ober-Glogau!
• Hoffmann ^ Vicar - Curatus«
• Rack, Yicar-Curatus.
- Ronge, Seminar -Direktor.
- Ruske , Vicar - Curatus,
kath. Schullehrer -Seminar.
Herr Titz, Seminar -Lehrer.
- Weidlich , Musik - Lehrer.
Gnadenberg :
- Bauer, Dr. med.
Gnadenfrei i
• T. Lindeiner, Major a. D.
- Reibnitz, Major a. D.
• Zembsch, Dr. med.
Görlitz:
der Magistrat.
Herr MathAi, Gymnasial -Lehrer^
.vn.
Gottlngen.:
Herr Frlir«T. i. Kncsebek, K»Gro$«bi!wWirU.
Justiz -Rath,
Goldberg:
der Magistrat«
Herr Pohl, Ranfmano.
- Postel, Saperintendeiit* . . i .
Gorkfta s
.- Maracliner, Pfiurer*
Graaae:
- Maller, Pastor.
Graben :
- Sckolc, Pastor* ...
Kl.. Griditz:
- Jagwiz, Hauptmann a« D^
Grämsckiitz:
• Graf Henkel y. Donnersmark, Gotsbesitzer»
Grotkaa :
« Förster, Capellan.
Alt -Grotkaa:
- Knietaeb, Pforrer.
Grünberg :
J. F* Effner, Kaufmann»
Fr; Förster, Kaufmann.
Hellwiff, Apotheker.
Kasebel, Erapriester und Stadt-Pfarrer.
Mearer, Pastor prim.
T. Niekiscb, K. Landrath.
Otto , Senator.
Posner, Cand. tlieol.
L. Hostel, Kaufmann.
Welmann , Apotheker*
T. Wiese, Kflmmerer.
B. Winkler, Dr. und Kreis -Physikus.
Wolf, Pastor.
Grüssau :
« Tbamm, K* Ober -Amtmann.
Gublaa :
- Häbner, Erbscholtisei-Besiuer*
Gakraa :
- Gattwein, Dr. und Kreis -Physikus.
Güjitbersdorf :
- Friseb, Pastor.
Gnttentag t
Her r. Janiacb , Justiz *Ralh.
Habelschwerdt 8
- Andera, K. Justiz -Rath.
- Höreeof t , Kreis - Wund • ArzU
- Jäscbke , Kreis - Steuer - Einnehmer.
- Klein, Jnstitiarins.
- Lengfeld 2 Dr. und Stadt -Physikus* -
- y. Prittwitz, K. Landrath.
- Wacbler, evangel. Pfarrer.
Habendorf:
• Frbr. y. Seidliz, Gutsbesitzer.
Harpersdorf:
- Alscber, Curatns«
- Kitscbke, Pastor.
Hartliebs
• Frbr. y. Lattwitz , Gutsbesitzer.
Heidersdorf :
- Streitb, Curatus.
Alt^'Heinricbaa:
- Göbel, Pfarrer* *
Stift Heinricban:
- Hellmann, Pfarrer.
Hermsdorf:
- Klenner^ Pfarrer.
Hirscbberg:
Frbr. y. Biberstein, Rittergutsbesitzer.
Crasias , Stadt - Synucus.
Gicssel, Hauptmann.
Halscbner, Justiz« Gommiss. -Rath.
Haasleatner, Dr. und Hofirath.
Kleemann, Rreis-Physikns und Dr.
Maller, BOrgermebter.
R. Münzer, Capellan.
Renscb, Pastor emer. und Gutsbesitzer«
Robe , Justiz - Commissarius.
Scbäffer, Dr. med.
Frbr. C. y. StiUfried.
y. Uecbtritz, K. Reg.-Refer.
Woit , Justiz - Commissarius.
Hoebkirchf
- Vangerow, Pastor.
Hoben •'Friedeberg :
• Braekner , GerichU - Actuar.
vm.
Hoheii-Friedleberg:
Herr Frhr, t. Seherr-ThiM«, IL LuinA*
Hohen-Liebettthal :
- Graf T. Balow , Gutsbesitzer.
- .Santo, Pastor*
Hundafeld:
- Matern^ Pfarrer und Schul -»Iifipektpr,
V ^ Hüaern s
- Sabiscb, Cnratos*
Jiriacban :
- Wagner, Pfttrrer.
«
- Frey er > Superinbendent.
«
Ingramsdorf .
- Scholz, Erzpriester und Schul -laspektor,
Kaltenbrnnn:
- Beider, Pfarrer«
Deatacb-rKamit«:
- Kranz, Capelian»
Kataebers
- Lanffer, Erzpriester «nd Comniss.
Koberwitz:
- Graf V. Königsdorf, K. Landrath.
Kochanowin:
- V. Anlok. Landes -Aeb* uod Kr«*Oep*
Kodlewet
- Linke ^ Gand. theo!.
• T. Plotbo, Gutsbesitzer.
Költseben:
- Hübner, Erapriester,
RSnigabiltte:
• Bannertb, Dr. Knappsch.-Arzt.
• Breslau , HQttea - Baumeister.
• Bucbbacb , Ob* - Berg - Geschw.
• Gabriel, Wege -Baumeister.
• Gütler, Markscheider.
- Kalide , Hatten - Inspektor,
- Martini^ Oker-Hütten-Iaspektor.
• Mende, Rendant.
- Nagel, Maschinen -Meister.
- Naglo, Htttleii- Meister.
- Tluele, Gastrirth.
Kolbnlfzt
Herr ▼• Ctettritz^ Laadea- Adtestef .
Kescbentin :
Prinz Adolph za Hobenlobe. Dnrcblancbt.
Koaliz i
HerrSebwarz, Polizei- Distrikt- Cmaniss.
Kottwitz :
Hübaeb, Schul -Lehrer.
Kotzerba:
Zimmermann j Curatns*
Kraaebeow t
Sebnabenberg , Fabrik -Unternehmer. .
Kratzkaat
Gröbling, Wirthsdiafts-Inspaktar.
Kreideiwiz t
Scbänbom , Pr. - Lieoteaaat.
Kreppelbof:
Graf Anton zu Staiberg- Wernigerode,
K. Obrist. 2 Exempl.
Kncbelberg ;
¥• Nibiacby Landes -geltester.
Knbnern :
Zabn^ Pfiurer*
Knbacbmalz s
Altmann , Pfarrer*
Knnerns
T. Gaffron, Landes -Aeltester*
Knneradorf :
Nengebaner, P&rrer»
Knpferberg :
Marks, Pastor.
Laaaan :
Graf ▼• Bnrgbana , Majoratsherr.
L a e b n :
PatacboTaky, Pfarrer.
Robleder, Pastor.
Lamperadorfi
- T, Tbielan, GoUbeiitzer*
Landeck s
- Nessel; Bürgermeister.
EL
\
LandesLnt:
Herr Bande, Rektor.
- ▼» Berger, Regierongs-Referendariiu.
• Falk y SnperinteBdent.
• Förster, Stadt -Pfarrer.
- Hartmann , Kaufmaui.
Frau Sophie Hasenclerer.
Herr Meister^ Dr. med.
• Oberländer, Apotheker.
• Perachke, BOrgermeister.
,• C. Pohl, Kaufmann.
• Schrötter^ Land- n. Sudt-Gerichts-Direktor.
- Straneh, Dr. nnd Kreis -Physikns.
▼on Wallenbergache Bibliothek.
Langeniriilda :
Herr Balthasar, Pastor.
Langewieset
- Tschötseher ^ Pfarr - Administrator*
• i
Lanban :
- A. Bnttner, Kanfmann.
• Ranuning, Studios.
die Stodt-Bibliothek.
Ober-Mittel-Leipe:
Herr Frhr. t. Stillfried-Rattoniz, R. Rammerh.
und Kr.-Dep*
Leobschnz i
die Bibliothek des GymnasuL
Herr Lantner, Jnstizrath und Land* und Stadt-
Gerichts-Direktor.
- Sehramm, Professor.
- Spek, Apotheker«
Lieban :
• Fischer, Capellan.
- Steiner, Hfllfs- Lehrer.
Liegnits :
• Arnold, Dr. med.
• Assmann , Gymnasial - Lehrer.
- Becher 9 Stnd. Direktor.
- Becker , Regier. - Sopenium .
die Bibliothek der Ritter- Academie.
Herr t. Briesen» Direktor der Ritter-Aeademie.
• Cröger, Gymnasial -Lehrer.
- Dönch, Hof- Gerichts -Assessor.
• Pocke, Ober-Regierungs-Rath.
- GoU, Regiemngs » Secreuir.
- HaTcnstein , Regierongs - und Coasbt.-Rath*
LiegnitBs
Herr Hering, Inspektor der Ritt^-Academie.
- Hertel, Gymnasial -Lehrer.
- Jochmann , Bargermebter u. Jnstiz-*Direkt6r*
• Kanmann, Professor der Ritter-Aeademie.
die Kirchen-Bibliothek zn St Peter" nnd Panl.
Herr M. Köhler, Prorektor»
• Liebig, Regierongs -Secretalr.
der Magistrat
Herr Matthäi, Obeir Diaconus.
Micke , Regierungs - Rath.
Malier, Inspektor der Ritter-Aeademie.
Pinzger, Gymn.-Direktor für das Gynmasinm.
Schneider, Gymoas.- Lehrer.
Schohmacher, LieuteBant und Sopemnm.
. Graf F. zu Stolberg-jWernigerode^ Reg.
Chef-Praisid^nt.
Tenzer, Salz-FakW.
Frhr. t* Thermo, Regierungs -Rath.
Uhse , Regierungs • Secret|ir.
Werner , Conrektor..
LobriBis:
-, Ott, Rentmeister.
Löwenberg:
Banmert, Pastor*
Bergemann , Historiograph •
Bobertagy Dr. med.
Ehrmann, BOrgermeister.
Franzki, Justiz -Commissarias.
Gebaner, Erzpriester und Stadt-Pfarrer»
Georgi, Pastor und Superintendent.
Hoffmann, Apotheker.
Kahl, Schnl- College.
Kenhl, Cantor.
Krischke, Schul -College.
Panl, Prorektor.
Reimann , Bezirks - Vorsteher.
Scheer, Cantor.
Schittler ^ Stadt -yeiN>rdneten -Vorsteher.
Lohe :
- Graf F. y. Königsdorf^ Majoratsherr.
Londznik:
- Rinke, Erzpriester.
Lorenzberg:
• Gerlaeh, Pastor.
Lossen i
- BIsner, Pbrrer.
STf Biurlmuiui ^ Pa^tojr piiiiiu
- paasel, Rektor.
lertroinpf, Bfirgerni^eislcsr.
lo^vupp , Ka«fm«iui.
f^ogUng, (Sastwirth.
• Krause, Kr. Jastia^aih.
- Kunzeadorf^ Pastor*
- Lan|;e . Prem. - Lieatenant*
• V. luiaiger, Post -Direktor.
- T. Schweinitz , K. La^drath*
• Tklea, KaofmaoD.
- Walter y Kreis • Secretair »
• Werft, Kr.-St.-Rea4a]it.
• WattkC) Land* und Stadt- Geriehts- Act.
Lublinitz:
- Fritsch, Dr. nod Kreis -Physikos.
- Padiera^ Jnstitiarios.
Malters:
- Jiekel, Pastor.
Malitaeli:
- T. Götz, K. Bayr« Ober -Administrator.
Malkwitzs
0 Dürr , Kr. - Seh« - Inspektor.
Margaretli:
• Andenr, Pfarrer.
- Wolf, Capellan.
Mas.sel:
- Frkr. y. Kloch, Qntsbesit^er.
MicheUdorf t
• Bellmann, Pastor.
• Hemnann , Sdral - Lehrer.
Mi^ehowitz:
- WinUer, Gatsbesitzer.
Militscli:
• ▼• Baaae, Landes • Aehester.
- Cieinow, Jostiz-Ralh.
• Dierbach, Dr. and Kreis* Physikns.
• Dietricb, Pastor second.
• Grande, Kaufmann.
• Gakr^ Kantor.
• Lentz, Kreis - Chimrgus.
- Postler, Prediger.
• Ricliter, Snperintendent«
• T* Usedom, PoIiz.-Distr.^Conaissarins.
Miaben:
Herr Hanscbke, Coratns.
Modcladarf:
• Preass, Pastor«
Obep-Neys i
- Nenmann , Schnl - Lehref .
• Springer^ Pfarrer.
Deataob-Mii.llinetts
• Gitzler, Pfarrer.
Blünsterberg :
• Scbnster, Dr* nnd.^reia'tphysikns.
ffa^niedel:
• Kalaza, Professor and Pfarrer*
Neia^e:
die Bibliotliek des K. Gymiuiiiv
Herr Friedrieb, Religions- Lehrer.
• Frölicb, Dr. and Professor.
- Heyde , Magister.
- Jungnickelj Dr. and Regim.»Arzt.
- Krömer, Gymnasial -Lehrer»
- Otto» ^Caadidat.
• Petiscus , Di v.^ Auditeor«
• Baron t» Plotbo, Stadt- Pfarrer.
• Poppelak» Professor;
• Sebick, Dr. med*
• Sehober, Dr* and Ober -Lehrer.
• Sohoilz., Jfsti2('*(;;QBwwMiiu-
• Scbolz, Dir. Gymaas«.
• Scbüeke, Ober-CapeUaf. ,
• Ziegler, Aascnltatqr.
N«iidoipf:
• Kern, Pastor«
Nenen:
• Kranse , Schol - Lehrer.
Nenkircb:
- Lange, Kreis -Schal -Inspektor.
Nenini^rkt:
• GSrlMn, Pastor.
- Jaueobi» Snpjerintendent.
Nenwaldau:
• Worezky, Pfarrer.
Nimmersatt:
• Ftommer, Sehnl-Lehrer.
XI
Mimptscht
Herr Sdiolt«, Can^M lud Ktf.-£Mi<-Iitfpditoh
Nippern:
• Fvbnntiui y Erzpriester«
Ober-Streits
- ▼• Okeimb^ GntsleeHaer.
Oels:
- Qeinow, Ffir8t.-Gericli(8-IV95Meiit.
• C. 6. Fisclier. Kreis -Physicos. Dr.
• RomejT^ Direktdr für das Gymnasiaiii*
der Blagutrat^ f. d. Rathbaas*BibIietIiek,
Herr Rösner^ Curatns.
- Seeliger 9 SoperinteDdeot.
Ohlan:
• Beilsehmied , Apotiieker*
- Bemeker ^ l^enl «> CMamkä^
. - Beyer 9 Regln. «Arzt.
- Cimander^ Jasta-AsiesiMir.
• Drabiseh , Tabak - FafatfalnU
- Goldberg., Krenr-Cliirrirgits.
- Maller, Sojperiaielident.
• PfennigkamBT^ Dftmate.
- Prüfer^ (iuratiiSb
- Seholz^ DK med.
- Scbott, Jastiüariits*
• Seidel , Escadron - Oiirtxrgiis.
• Sponer, Kanfmaim.
- TschentsclMr , GoidULtBa#«
- Winter 9 Bfirgermeuler*
Oppeln:
- Franke 9 Regierongs-Baa^-Candäktear.
^ • Friedender 9 Dr. med.
- Frölick , Apotheker.
- Giemer*, Pastor.
-< Grabawsky, Apodiekef'
- Rranae^ Regiemar^* «*>* laii-Rath.
• Linke 9 Regieniogs-Bau-Goadakteiir*
- Lorinser, Regiemogs- il. Medizinal -Rath.
- T. Mantenffel, Geh. Regierung». Rath.
• Rampold , Bau - Inspektor.
- Zedier, Kreis -Physika^ Dr.
Oppersd'orf :
- Böniscb, P&rter.
Osaig:
• Grötoekd, I^ihrrer.
Ostrog:
- Kobiczek , Erzpriesler. and PhrM*.
Oawits:
Herr Fnlmnana, Sehid - Lditeir.
Ottmacban:
• HSrtel, Dr. med.
• T. Mntaebefahl y Land- aad Stadt«Geriebts-
Assessor.
- Welzel, Apotheker.
• Zucker^ Mahlenbesifzer.
Parcbwlts:
• Hobler 9 Superintendent.
f^atacbkan:
• Ba^er, Cantor.
der Manatrat.
Herr Schaar, Pastor. . ._
Weber ^ Canon, und Erapriester.
Pavonkan:
T. Crörne, Gutsbesitzer.
Peieherwiz :
Elaner 9 Pfunrer.
Pelplitt:
▼. Sebmakowaky, Dr.d. Rechte u. Lehrer
d. Kirchenrechts.
Sedlag I Bischof von Ciilm.
Peterwiz:
Gebelj K. Regiemngs- Direktor a. D, ^^
Landes- A^l^ster.
Pe»I«o-
Beaaer, Pastor.
Dentscb-f^iekar :
Fietzek , Erzpriester.
Pilgramadorf:
T. Elsner, Kr.-Deput. und' Landes- Aeltester.
Hoppe 9 Pastor.
Pitacben:
Galanaky, Garatus.
Scholz , Apotheker.
Sebnlz y Sudt - Richter.
Poblanowis:
Aaamann , Schul - Lehrer.
Polgaen :
Henad , Pastor.
Polni8cb.Sdb#eiiiii^:
Engel, Pfarrer.
xn
PottdäehtQ:
Herr t. KoBciekki,. -Haoptmaui a« D« und
Gutsbesitzer.
* •
Praass:
• Gtlisch, LocäliBt.
Pransnitz:
• finnke, Dr. med.
- Batzky ^ Post - Commissarins •
• Donixy Cantor.
• Keiser , Lehrer.
• Köhler, Mitugs- Prediger.
• Wagner, Bargermeister.
Prieborn:
• Onirrier, Ptotor.
Prietzen :
- Jaling, Pastor*
Primkenau:
• Graf, Pfarrer»
• Hopf ^ Ober - Förster.
• Scnmid, Rentmeister.
Priaaelwis:
- Brand, Pfarrer.
Prittag:
• FrohbusB, Pastor.
PokUii;
, . Fielaclie»> Lehrer.
Pnachkaiftt
- Rudolph, Pfarrer.
Raake.
• Flacker^ Pastor.
Radzinnz:
- Braner, Rendant.
• Breuer , Lehrer.
• E. Frisonj Lehrer.
- Preaaa , Gerichts - Scholz.
- Stanke , Pfarrer.
Rankan :
- Schobert, Pastor.
Ratibor:
- Born, OLG. Rath.
• Delioa, OLG. Rath.
- Flögel, OLG. Rath.
- ▼. Götz, OLG. Assessor.
Ratibor:
Herr Hiniseh, Air. Gymaasii.
- Heide , Kreis - Schul - Inspektor.
- Jonaa, LanJischaifts-Secretair.
• Klapper, OLG. Justiz- Commissarins.
• Lange, Herzogl. Kammer -Direktor.
^- Leipper, OLG. Rath. . . ,
die Magistrataal -Bibliothek.
Herr Maller, Prorektolri
- Poppe, Religions- Lehrer. . '
• Schalscha v. Ehrenfels, OLG. Rath.
• Scheller , . Gib. Justiz - Rath..
- Skeyde, Aptitheker. ^
• Weidmann , Justiz - Commissarins.
Reeaewitz :
- Konrad Graf Dyhrn, Gutsbesitzer.
Alt-Reichenan :
. - Engler, Garn. «Händler.
• Hüttel , Schul - Lehrer.
• Rother, Pfarrer.- •
• Scholz , Erb - Brauermeister.
- G. Scholz, CapeUaa.
• Schobert, Gericht •> Schreiber.
Reichenbach:
• Ernst, Dr. Medizinal -Ralh.
- ▼. Netz, Msyor a. D.
- Weinhold, Pastor prim.
Reichenatein:
• Schnater, Pastor.
Rengersdorf:
• Freiherr ▼. Haaibracht, Gutsbesitzer.
2 Exempl, >
Rit'eeradorf, Nenstadter Kreises:
• Hofimani^^ Erzpriester.
Riegeradorf^ Strehlener Kreiaea.
- Bretachneider, Pasior.
Ri^merzheyde :
• Lax, Pfarrer.
Rietachiitz:
FVan Gräfin y. Räder, Stift -Seaiorin.
Roaenberg:
Herr Dzinha, Kreis- Justiz -Commiss.
- Hühner, Dr. Kreis -Physikus.
Roateradorf :
, Pastor.
xm
Rothenbnrg a* O*
Herr Schmidt, Pastor.
Rollischloat:
. • Kravae, Curatns.
Radeladorf:
• Gogol 9 Pfarrer.
Saabor:
• Sehede , Pastor.
Sagan:
- Adam , Erzpriester.
- Becker, Stadt -Gericht«- Assessor.
• Gerlach, Ffirstl. Commissi
- Heamann, pens. BOrgermeister*
- Hosenfelder, Hflttea-Iaspektor.
• Kallenbach, Pastor*
• Knothe , Justiz - Rath<
• Lauterbach, FOrstl. Gerichts -Direktor.
• Meinhof, B&rgermeister.
- Metzke L, Kreis -Justiz -Ralh*
• Metzke H., Jostiz-Rath.
• Michael, Cantor.
• Nehmiz, Saperintendent and Pastor prini.
• Obst, Registrator.
• Ritter, Conrektor.
- Schwenderling^ Pfiurer.
- Tachakert^ Rektor.
- Walther , Stadt - Syndiciis.
- Wonach, Justiz -Rath.
Scbawoyne:
• Beckers Cnratas.
Schlawa :
- Frölich, Pastor.
Schmiedeberg :
- 'fiieaaler, Conrektor.
- Meister, Schal -Lehrer.
- Pachaly, Cantor.
• Schumann 9 Rektor.
- Süsaenbach» Pastor prim.
Schmitsch:
• Brinsa^ Pfarrer.
Schmogran:
- Funke, Pfarr-Admia.
Schmollen:
- T«aler: Pastor.
Schmotaeifen:
Herr Linke, Enpriester and Schul «Inspektor.
Schöbitz :
• Heller, Pfarrer.
Schömbcrg:
- Bärbel, Capellan.
• Ullrich, Erzpriester.
Schönbrunn, Görlitzer Kreiaea:
- Caratedt^ Pastor.
Schönbrunn, Strehlf^ner Kreiaea:
• Zander, Pastor.
Schreibendorf:
- ▼. Thielau^ Pr. Lieatenani a. D« and
Kreis -Dep.
Ober-Schreibendorf :
• Heller, Gutsbesitzer.
Mittel- Schreibendorf:
- V* €raffron, Landes -Aeltester.
Schweidnitz:
• Berlin , Bargermeister.
- Brückner, Conrektor.
• J, Graupe, Stadt -Pfarrer.
- A. Hauch, Exconventnal.
• Kunowsky, Syndicus.
- Rolfs, Diaconus.
KL Schwein :
- Fartbmann , Hauptmann a. D. und Gutsbes.
Schweiniz :
• Albrecht, Pastor und Superiat.-Verw.
Seichau:
- Jentach , Gutsbesitzer.
Seifferadorf, Guhrauer Kreisea:
- Bischof, Schul -Lehrer.
Seifferadorf, Liegnitzer Kreiaea :
- Adam, Pastor.
Seitach:
• Steckd, Pfarrer*
Senitz :
- Oelamnller, Pastor.
Skohl:
- Ludwig , Gutsbesitzer.
XIV
Sprottau:
Herr Bwtscliy Verm. Revisor»
• Braanstein ^ Stadt - Pfarrer.
« Conrad j Assessor»
• Greppert Jan», Apotheker.
^ Honmann j Hftifs -Lehrer.
- Keller^ Soperintendent.
- Klose, evang. Rektor.
- G« Lobiach, evang. Lehrer.
- Mattern 9 kath. Conrektor.
• Maller^ Kaufmann.
,- ▼• Röder. Assessor.
- Stranwald, evang. Ckmrektor.
- Ullrich, Pastor.
- Werner , Gassen - Reodaot .
• ZimmcnMum » Registrator.
. Stampen :
- Schneider , Pastor.
Steinan in O. S.
- Preoas, Pfarrer.
Mi ttel- Steins dorf:
« T. Axleben, Rittmeister a. D«
- Y. Johnston, Landschafts -Direktor.
Stepkanskayn :
- T. Lieres, Gntsbesitser.
Sterzendorf:
- Frhr. E. y. Sauerma.
^ Streliz:
- Klose, Gutsbesitzer.
- Vogel, Pfarrer.
Striegan :
• Bartsch^ Leder -Fabrikant.
- Gottschiid, Manrer- Meister.
- Langscli , Apotheker.
- Ledwig, Dr. med.
- Mänzer, Dr. Kreis- und Stadt- Physkns.
- Poser, Land- nnd Stadt- Ger. -Actoartus.
- Rejmann , Kaufmann.
Sarehen :
- T. Köekritz, Landes -Aeltestar.
Tarnan :
- Prinz , Commiss. - Rath.
Tarnowitz :.
- J. Bannerth, Kaufmann.
Tarnowitz:
Herr Cochler, Apotheker«
H. Freund, Kaufmann«
Klanaa , Kämmerer.
Krihende , Berg -Justiz - Rath.
J. Sedlazek, Kanfmaan.
J. Ullrich, Stadt-Riditer.
J. Wallizek, Kaufmann.
Wiq;mann , Berg-HQtlen - Arzt.
Tentsehel:
- Feige, Pastor.
Tkamm:
- ▼. Sydow, Kreis- Deput.
Gross-Tinz .
- Härte! , Erzpriester.
- Wolf, CapelUn.
Kletn-Tinz:
- Rother, Pfarrer.
Tirpitz:
- Fnclis, Cand. theol.
- Kemer, Superintendent.
- T. Rosdienbalir, Landes- geltester.
Trachenberg:
- Engelmann, Post-Commissar.
- Krause, Oecon.-Commissar.
- Michaelis, Kammer -Ratk.
- ▼. Prittwitz, Justiz -Rath.
• ▼. Rosenberg, Kanzler.
- Sckolz , Curatns.
Trebnitz:
V« Blankensee, OLG. Assessor.
Gmner, Registrator.
Hühner , Registrator.
Möller, Capellan.
Nengebaner , Steuer - Einnehmer.
Peters, Cand. theol.
Ressd, Land- und Stadt-Gericht- Assessor.
Scbönitz, Pfarrer.
Schutz , Justiz - Rath.
Stephan , Capellan* ^
Weniger, OLG^ Assessor.
Trembataebaa:
- Giemsa, Pfarrer.
XV
Ticliileseii :
Herr Kriebel^ Pastor,
Ulbersdorf:
• Reiminn, Pastor»
Ulbersdorf :
- Hemnana Graf Dyhrn , Gotsbesitzer.
Urackhao:
- Wirtby Pastor.
Waldenbarg;
Alberü» Raofmann.
Bäreufda, Justiz -Commissar.
Berger. Kaufinann«
Berthold^ Kanfaiaim.
Bokacli, Markscheider«
V. Ciriacy, Pr. Lienteaant a. D.
Enke, HaaptmaBi» a. D. und Berg-Zehnter.
Erdmenger, Berg-Heister.
Gramach, Cand. theol.
J. R. Hayn, Kaofmamu
T* Kommer, Ober-Ein&hrer.
Lorenz 9 Dr. med.
Maoffer^ Stadtrichter.
▼. Bfiel^ky, Ober-Berg-Rath.
Ran 9 Dr. Kreis -Physiens.
Treutier 9 Commiss.-Rath.
Wallendorf:
• GoltadiaUB, Pfarr-Admin;
Groas- Wandria:
- Conrad, Pastor.
Warmbrnnn:
- Bendler, Pfarrer.
- Mommert, Capellaa.
PoIniacb^Warteaberg:
- Hofriehter, Dr. Kreis -Physiens.
• Röni^k, FOrstl* Hoiprediger.
• Leaaing, Kanzler.
Wartha:
- Emat, CapeHaii.
• Miller, PCurer.
Wa r Ik a , Bnndaaer Rreiaea :
- Gilge, Erzpriester.
Grosa-Wetgclgdorf:
Herr Hanaaer, Pastor.
r
Nieder- Wieaas
- Bömer, Soperiatendeot.
• Heiaalg, Pastor.
Wilbelmsdorf :
• UebetachAr» Pastor.
Winxigt
• Fiaeher, Pastor prim*
Wirachkowitz:
- Dalibor, Psstor.
Wirwiz :
• Habn» Pfarr-Admin.
Wittgendorf:
- Jnng, Pfarrer*
Wobian:
• Becker» Apotheker.
- Göppert, Assessor.
• Wagner » Stadtrichter.
All-Woklan:
- Rotbe , Pastor.
Woiaaeiadorf :
- Hoflhunn, Caplan.
Wolfabayn:
• T. Scbikfnaa, Landes- Aeltester.
Würben:
- Uerrmann, Pfarrer.
Zedlits:
• Hering, Superintendent.
Zeaael:
•* Lippert, Pastor.
Ziegenbala:
- Peacbke, CapeUan.
Zirkwiz;
- Heinke, Erzpriester.
XVI
Zobten am Berges
Herr Fromd, Pfarrer.
Zobten lim Bober:
- Reiner, Probst»
Gross-Zollnig
Herr Adler , Erzpriester.
Alt«Znls:
y Pbrrer*
Nachtrag,
(wahrend des Dmcks noch^ hinzngekoiiiiiieii.)
Böbmiscbdorf :
Herr Scbnlz, Pastor.
Gr. Jenkwis :
- Lindner , Pastor.
Rreieewiz:
- Froscb, Pastor.
angsebiits:
Herr Kellner , Pastor.
Miebelan:
- Baron 9 Soperintendent.
Oppeln:
- V. Anloky Regiemiigs-Rath.
Pogarell : Herr Reimann, Pastor.
T O R R S D
Ciben waren hundert Jalire verflossen^ seitdem Friedrich Wilhelm v. Sommers«
|)erg in den Jahren 1729 bis 92 eine Sammlung von Geschichtsphreibem^ Ur-
kunden und genealogischen Abhandlungen in drei Foliobänden unter dem Titel:
Scriphret verum SileHaearum herausgegeben hatte, seit vielen Jahren war keine
die Geschichtschreiber einer Provinz umfassende Sammlung in Deutschland erschie«
nen, als ich, begünstigt durch meine Stellung an der Universität und am Pro«*
vinzial- Archive, gewissermassen darauf hingewiesen durch meine wissenschaftli-
chen Bestrebungen, den Beschluss fasste, eine Sammlung entweder sehr fehlerhaft
gedruckter oder noch ungedruckter Schlesischer Geschichtschreiber herauszugeben^
wenn ich auch kaum hoffen durfte, in mancher Beziehung so viel als mein be-
rühmter Vorgänger zu leisten. Die wohlwollende Au&ahme, welche die von
dem jetzigen Director des Königlichen Geheimen Staats -Archivs und mir heraus-
gegebene Urkunden -Sammlung zur Geschichte des Ursprungs der Siädte und der
Einführung und Verbreitung Deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der
Ober - Lausitz ([Hamburg bei Fr. Perthes 1832. 4.}^ fand, konnte mich in der
Au$fiihrung des gefassten Beschlusses nur bestärken. Um unterdessen den Ge-
genstand des Unternehmens bekannt zu machen und zugleich zur Ausfuhrung des-*
selben anzuregen, thcilte ich im J. 1833 in den Provinzial- Blattern (TL 97.
p. 1. und p. 95 f.3 einen in der Gesellschaft fiir vaterlandische Cultur gehaltenen
Vortrag: über das Wesen und die Behandlung der Schlesischen
Geschichte mit, und knüpfte daran (Trov. Bl. TL 97. p. 191.3 einen andern
Aufsatz, in welchem ich die Frage zu beantworten suchte: anf welche Weise
IV Vorrede.
•
STchlesische Oeschicbtskunde zweckmässig befördert werden könne.
Bs wurde hier besonders darauf gedrungen, dass die iltesten, zwar von Son-
mersberg bereits doch sehr mangelhaft mitgetheilten , Gesehichtschreiber aas Hand-
schriften verbessert, dann, dass bei dem grossen Mangel an gedruckten Quellen,
die noch angedruckten wichtigeren Chroniken , und zwar , so viel es sich Ann Hesse,
von den älteren zu den neueren fortschreitend, bekannt gemacht würden. Damit
aber ein so schwieriges und umfassendes, dem Lande gewiss nützliches und, sollte
ich denken, auch ehrenvolles Unternehmen nicht durch das auf mehr als eine
Weise so leicht mögliche Scheiden des ersten Begründers in Stocken geriethe,
ersuchte ich die Gesellschaft für vaterlandische Cultur, dasselbe in ihren Schutz
zu nehmen , und ich kann nicht umhin dabei zunächst dankbar der eifrigai Ermun-
terung zu gedenken, welche ich von Seiten des Vice -Präsidenten derselben,, des
auch um die Geschichte Schlesiens vielfach verdienten Reiche, erfuhr. Die Ge-
sellschaft genehmigte meine Bitte. Ich erliess darauf am 20. September 1833
eine Aufforderung zur Unterstützung der Herausgabe einer Sammlung von QuelleQ^
sclMoften der Schlesischea Geschichte, mit deutlicher und ausfuhrlicher Angabe dM
Plans, und der Schriftsteller, welche in den ersten Bänden enthalten seyn würden«
Es sollten demgemäss jähr&ch etwa 30 Bogen in 4to erscheinen und den tJnter-
zeiohnem der Bogen mit einem Silbergroschen berechnet werden, zwei Theile mit
fortlaufender Seitenzahl einen Band ausmachen , und zu jedem derselben Rechenschaft
über die benutzten Handschriften, endlich Innhaltsverzeichnisse gegeben werden. Die
vaterländische Gesellschaft unterstützte das durch ein die Unterzeichnung anempfeh-
lendes Rundschreiben vom 23. Novemb. d^ J. und die Buchhandlung von Joseph
Bf ax und Komp. in Breslau übernahm den Verlag des ersten Bandes. Die Theü-
nähme war überraschend gross, denn anstatt 300 Unterzeichner, welche gewünscht
wurden, fanden sich über 800. Es wurde darauf in den ersten Monaten des lau-
fenden Jahres die erste Lieferung, welche 31 Bogen enthielt, für das Jahr 1834
ausgegeben. Zwar wurde von mehr als 200 Unterzeichnern theils die Annahme
der ersten Abtheilung, theils die Annahme ^^r Fortsetzung, meistens aus dem
Grunde verweigert, weil das Buch Lateinisch geschrieben sey, obgleich die Auf-
forderung das deutlich so angegeben hatte, es sind indessen doch noch gegen 800
Unterzeichner geblieben, durch welche nun die Fortsetzung des Werks möglich
werdra kann, insofern die jetzigen Theilnehmer mehr Liebe für vaterländische
Geschichte zeigen als jene, und ich darf hoffen, nach Vollendung des zweiten
Bandes, ihnen auch Deutsche Chromken mitdieilen zu können.
Die Grundsätze der Herausgabe nnd diejenigen, welche jetzt wohl allge-
mein von wissenschaftlich gebadeten Männern verlangt und auch von den Heraas-
Vorrede.
gebeni der Mmutmenät Qermaniäe kUtorüHB Tiedbadiiet werden« Zavörderrt
wurde ier Abdmck der SchrMItstdUier irad Urkuaden genau nteh den voduttdenet
Origmaleii oder Absehiiften besorgt luid nur: die biterpoiiktioii umL die Setxinig
grosser Anfangsbachstaben der Gewohnheit neua^er Zeit gemäss veFÜndert. Wo
mehrere Bandschriften vorhanden waren, ist <Se beste zum Grande gelegt nnd jede
irgend wichtige Abweichung der anderen angegeben» Hatte der Schriftstdler aua
ilteren Qaelioi geschöpft, so wurden diese nachgewiesen und zur Kritik des Textes
benutzt, wie spatere Abschreiber, welche dann gewissermassen die Stelle von
Pandschrift^i vertraten. Sriintert wurden in den Anmerknngen, erstens diejenigen
Ausdrücke und Bezeichnungen , w;elehe als dem Latein oder den Einriclitnngen des
Mittelalters Überhaupt angehörig, wemger allgemein bekannt zu seyn schienen;
zweitens,^ Gegenstände der Schlesischen Fürsten-^ Orts-* und Fandlien-C^chichte,
welche an sidi dunkel war», oder fiber welche och doch aus Urkimdcii oder
HandschitEien ein neues Licht verbreiten liess^; Wittens wurde gelegaidich «ei dior*
jenigen Werke verwiesen, m wekhai sich ausfiArlidiere Nachrichten ttber dte
von den Schrifistellem berührten Gegenst&ide befinden, weil es bei der Wsa^»
gelhafiigkeit geschichtUchw Studien in Schlesien nicht unng^nessen schien, be-
sonders die jungen Männer, welche sich mit den Quellen der Geschichte der
Provinz beschäftigen wölken, zugieidi mit manchem Werke bekannt zu mache%
welches ihnen für ihre weiteren Bestrebungen nützlich s^^ könnte. Bs wurde
dadurch zugleich ein Fingerzeig gegeben^ mit welchen Hülfstmitteln einzelne Anr^
gaben und dann der Werth des Geschicfatschreibers selbst zu prüft» seyn würda
Dieser Gesichtspunkt wird bei Beurtheilungra nicht zu übersehäi seyn, wie denn
bei Orts *• Chroniken noch mehr als bei eigentlidien Provinzial • GescUchten eben
alles lokal seyn soll, und ich den Zustand des hiesigen Geschicht3s»tudiams na
Auge hatte. Künfäg werde ich mich in solchen Erteuterungen imd Machweisun*
gen auf dasjenige beschränk», was unmittelbar mit der GeschiiAte Schlesiens
zusammenhängt, aber auch hier manches Einzelne aus Archiven und BUmdschriftiett*
Sammlungen ndttlieilen, denn gerade diese ausftthrlidien Nachrichten ttber einzelne
Städte, Dörfer, ja Gebäude und Familien haben für die Orts-Chronik hohen WertL
Durdi die Einrichtung des Drucks ist auch ohne die beigegdienen innhalts^
Verzeichnisse die Auffindung der versdiiedenai Gegenstände erldcktert und dlo
Vergleichung der Handschrift wie die der Correktur mit Sorgfalt bewttrkt wordei^
wobei die Aufineiksamkeit des Gustos am KönigL Provinzial«*Ardiivey Hem
Beinlings, anerkennende Erwähnung verdient
Wenn man endlich rücksichtKch dessen, was überadKU worden s^n mag,
oder wfta besser hatte eingerichtet werden k3UB», in Ansdilag bringt^ daas der
VI
Y 9 r r 9 d 9,
Herausgeber dnrcli drei Ämter, welcjie er sicher nidit vemadilassigt , vnd dnrdi
«nderwdtige literariselie Bestrebungen vielfiach beschäftigt ist, dass er dieses Werk
fem vom Bigamutze, daasu von Gebart und Bndebung Schlesien fremd und diesem
Lande vielleicht nicht für immer imgehörig, unternommen hat, so wird man we«
mgstens seinem gut» Willen wie seinem Fldsse Gerechtigkdt widerfahren lassen
und gestehen, er hätte sich vieles Idchter machen könnra*
In diesem ersten Bande sind nun enthalten:
%. Cliromlca PoIOHomnit
von p. 1 — 33«
Ww der Ver&sser dieser Chronik gewesen, ISsst ädi nicht mit Sicherheit
bestimmen, noch weniger zu welcher 2eit und wo er geleBt und geschrieben und
iirie er geheissen. Füldener in seiner Schlesischen Bibliothek: Repositar. L
Vol: 1. p. 57. sagt, er sey ein Schlesischer Geistlicher oder doch ein Geistlicher
inSchlesden gewesen, was allerdings sehr wahrsdieinlich ist Unstreitig war er ein
Deutschen Zwar lässt sich das aus der Uebersetzung von .Listig ([Leschek oder
Leslko, Lesco3 in Mttäui p. 4# nicht bestimmt schliessen, da er das aus Kadlubkq
p. 110 wörtlich entlehnt hat, wohl aber daraus, dass er die Slavische Form
Lestko in das Deutsche Listig verwandelt hat, was dem aslutus ebenfalls wie das
Alt -Polnische Lestko entspricht Femer übersetzt er den ihm wahrscheinlich
unverständliche, auch in der von ihm benutzten Handschrift, wohl falsch gelese-
nen Alt*- Polnischen Beinamen Boleslaus I. Chrobri, der Tapfere, bei ihm p. 9.
Traba, in. mirabUis vel bibühu^ qui sie dicitur Traghir. Endlich hat schon
Semler: animadcersUmes ad antiquos rerum Polonicarum scriptaree in den actis
^iwietatis JabUmovianae p. 4S. sehr richtig bemerkt, dass schwerlich ein Pole, ja
ein anderer ab ein Deutscher, wie hier p. 9. gesagt haben würde, der Herzog
von Polen habe sich selbst gegen Otto UL zum Lehnsmanne des Reichs bekannt,
Es ist bisher allgemein angenommen, der Name des Verfassers sey Johannes ge^
wesen und er habe sein Werk im J. 1359 geschrieben, doch ist das .jsIb. Irrthun^
wie eine genaue Betraditung der einzigen Handschrift zeigt, welche upch;vorhan*
den oder wenigätmis zugänglich gewesen ist und sich in der Handschriften 7 SaxQiEH
lung der berühmten Rhedigerischen Bibliothek befindet, von woh^ ich sij^. dure^
die Geneigtheit des Breslaper Miagistrats und die Gefälligkeit des Copsistorialr:
Raths Adolph Menzel zum Gebrauche . erlialten habe« Sie ist auf Pergament 19
fckin Folio -Format in gespaltenen Column^ , fnit gemahlten An&n^s^^li^ in
•diöner JMUnuakel sehr sauber; geschrieben und ^ehaltep. . Aus^r Ufiserer Chronik
V BT r 9 4 ^ ' VU
auf 13^ BIfttem endiJilt sie auf noch 30 BlSitem: AuetorUaki UM «etoyiiUito<%
prktd UM phüosapkiearumj UM de codo et mundoj tanii de generalbme el cor»
rupUfme ms Aristoteles, Poipkyrius, Seneca^ Boettios nnd Theophrast, und endet
ndt den Worten: ExpUckmt prwerbia Seneee. Ajmo damM MCCCLIX.
Tl. ydM JiM. Vom auf den Einband ist von ziemlich alter Hand geschrieben:
Mee eit krmiea pclonarum. Item^ auetarUates pküosafarunu Hüne Ubrvm eqm^
paratU dux Laduieue damtnui Bregensis atmo dombii MCCCLX. Darauf folgt
von anderer Hand: Hie Über est eceUele eanete Hedwigis in Brega. Oldkh am
Ende der Chraniea Polanotum^ bei uns p. 33, stehn die Wojrte, welche dort
folgen: Finita earonlea LedMarwm per manu» Johamiis sub aamo demtni MCCO
qutnquageetmo nofno^ in sabbato ante dominieam qua eanttur: Cantate damino.
Da non auch die Handschrift alle Zeichen einer Schrift ans der Uitte des 14. Jahr-
himderts trSgt, so wird wohl jeder ttbensengt sejn, dass der Name Johannes nicht
den Verbsser der Chronik^ sondern den Sdreiber bezeichne, welcher dieselbe am
18. Mai 18S9, nnd was er anf die noch^übrigen 30 Bliitter schrieb, am 10. JnK
1390 vollendete, woraof Herzog Ludwig L von Brieg im X 1360 die Handschrift
kanfie imd sie dem von ihm im Jahre 1371 gegründeten Gollegiatsdfte in Brieg
sdienlcte. Dass aber dieser Johannes ein unwissender Schreiber und durchaus
iddit Verfasser der Chronik war, ergiebi sich, ausser dem oben bereits Angeführ-
ten, aus der grossen Nachlässigkeit, mit welcher er die Handsdirift abschrieb,
welche er vor sich hatte, z. B. p. 2. Z. 3. wo' er dum für dleUj Z. 12. wo er
nemini für memint^ p. 27. Z. 3. muUerwm für mdnerum schrieb, und unzählige
andere Fehler, deren v|ele, wie die obigm Beispiele zeigen, ihre. Ouelle. lediglicb
der Unwissenheit des Schreibers verdanken, der sdne Handschrift niclA riditjg zu
lesen wussto und eben so wenig den Text verstsmd. Diese Handschrift, welche
man allgemein auch noch Bunge (naUHa hUUurieer. el Met gemUe Süesiaeae p* !•
p. 00.3 ftir das Autographon des Verfassers gehalten zu haben scheint, besaaz
Martin Hancke (de SüeHorum rdme praef. p. 15.^, der sie beschrieb und über-
haupt zuerst Nachricht von dieser Chronik gab, denn -nach den gemachten Be-
adureibungen zweifle ich sehr, dass er sollte v(m einer blosse» Abschrift derselben
reden. Nach Martin Hanclce's Tode kam sie mit seinem tlbrigen Nachlasse an
seinen einzigen Sohn Gottfried, Pastor zu Maria Magdalena in Breslau, welket
sie dem v. Sommersberg zum Drucke gab, der sie im ersten Thefle der teriptKk^
nun rerum SHesiaearum p. 1 — 13, dem einzigen bisher vorhandenen Abdrucke,
mittheilte, und in der Vorrede im AnCemge angiebt, auch wie Sachs v..Loweoheim
zur Historie und Genealogie von SiUesieD, St L p. 7. bezeugt, in seinem BKcmr
plan eigeDhändig bemerkte; Hie Über iOe e$t eedeHae ß. HeÜwigls i^ Brega.
Vm F ü r r c il &
Wie sie dann an die Bhed^erisdie ittbio^k^'gQkdlnii^f^ kteb ieb «Miflu^ßbiiii.
Sollte Htm Hancke steh -vriirkliok »ckt die «Bifegtf flaidMbnft, MB^eni Mr .^iw»
Absehrifi derselben beseasen itabin, m iVlirde dMw ttn «o ^rMifgtrm Betmohl
konnnen, als wir deren Original irar ims 'llab«»«
Von einer zweiten Handackrift ^b Sdbt*dia^ In dar %ienritt(k^n^tmi0f.
nsn Schlesien anf das Jabr 17S7, Sükek Ift. pur^flB 1 Naebvtobt ^Sr fiibiie «[(
sie sey bii J. 14^ gesdiriibta, ^beMfarieb «ie -AeE^tiMigtes niobl, tbeäte jedoch,
um die Vorzäglichkeit dersdben za beweisen, einige Abweichnngen vom jSom-
mersbergschen Abdracke mit, welcke.wir andi benatzt haben. Alle Privatbelnä*
hangen über das noch Vorhandenseyn dieser Abschrift Aisk«^ am «rhallen, aibd
eben so erfolglos gewesen, als eine dffentlidie AftffMderoqg dam in den Pravin«t
2ial- Blattern, was sehr beklagt werden mnas.
Hätte ich früher dte Verinteusse iks SoBtaüfettbevgMan AbdrtMks sn de«
Handschrift so genau, wie später eingeseilen, sowtede idi vicflfei^ SoM>w^rf>qrga
Correctoi^m, obwohl Bie meiMens tdfenlffdre Vetböaacnmgcm -sfad;, afeht d» Qft li
den Tett aufgenommen haben, doch «nd die Abweiohaigen der Haidhdritfl* etei-^
frUs genau angegeben, weshalb dabei w<enig vtesehien st}« därfip, \epiI so 4tehr,
da die Chronica pHnci/mm Pokniae für die krilbbhe Hetastelttiog^ detsi Teil» ^r
Chnrntda Polonortan von wesentlicher Widhti{|keit* fewöbden ist, Sier YeHfant^p
endet Seine Chronik p. 32. mit dem Tode BoläslM» iL, des Kayen, y<Ai Idegnii^
welcher im J. 1278 starb, giebt aber ziigläich p. ^SL an, dass 'dessen Toldlter
Eofrosyna als Äbtissin von Trebmtz gestorben sey. Vieäe f tthi-t Semmer sberg 3\ifr«
geneal. L N.46, nach Dlngoss toter den Namen Anna aik, allein Bofrosyna, die
Tochter Boleslans H., Schwester Bolesbos I« ran Ffestenberg, erschemt urkund«-
lieh als Äbtissin von Trebnitz in den Jahren 1287 bis 1297, ohne dass ihr To-»
desjahr bekannt wäre. Endlieh p; 22 «igt är ansdrfldklich; Le^eo sc^y nrndi
Krakau sorttckgekehrt und habe diese Stadt In Augost des Jahres 1285 befestigt»
IMe von ihm p. 23 angeftihrten Söhne ^des Wl*dislatta, der bereits im J. 12SI
nicht mein- lebte, nehmlich Miecisdans von Ratibor, Kasnnir von Beathen, -Bidesn
laus von Oppeln und PrzenisUus von Ausohwit« lebten noch im AirfaQge des
14. Jahrhunders. S(mach kann der Verlasser nicht vor dem Ansgai^ge .des Idleii
oder dem Anfange des 14. Jahrhunderts gelebt haben, denn, dass eir lüeht viei
später scluieb, macht das Ende seiner ^eschidiäichen Nachrichten glaublich, wel-
che nicht weiter reichen, obwdbl das keinen l&dangliclien Beweis ftfa- #ein Alter
giebt. Da indessen seine CSuronik, wie wi^ bewfesen haben, bereits im J, IWO
abgeschiiebm wurde, so dürfte man wohl amieUflieii, m sejr gegen das^ Endo des
13tea oder itt Au&nge des 14 Jahrhndeiis abgeftsst, wobei allerdings auffatterfd
y o r r e d ۥ K
ist, dads er sickta' vta 4er HeSigsprecliliiig der Herzoj^ Hedwig ersählt, welche
doQh bereits im J. 1267 . eiloJgte. In den froheren Zelten, bis p. 19, folgt er
dm Kadlubko, den er p. 2 nur als eioen: cronograpkiu der Polen bezeichnet,
johnie s^en Namen^lffu nennen, oft wörtlich, obwohl er dessen Nachrichten ab-
kürzt^ 'wa& ich Überall genau .angegeben habe. Von seinen iU>rigen Quellen Ver^
miag ich keine knit Sicherheit: adongeben, da ich fast ilehr bezweifeln mufiiS, dass
.erBoguphal und dessen < Nachfolger Base o gekannt haben sollte, indem er diese
sonst wohl fleissiger und sichtbarer benutzt haben lyurde , als dieses p. 27 gesdie-
hen seyn möchte, wo er eine mU Boguphal ganeinschaftliche Quelle gehabt haben
könnte. Übrigiens sind die über die Geschichte Schlesiens von ihm gegebenen
Nachrichten glaubwürdig und als des älteste Geschichtsehreibers und. der Quelle
aller übrigen von hoher Wichtigkeit Sie widersprechen auch dan, was wir sonst
wissen, im Wesentlichen nicht, und dass ihn später der Ver&sser der Chronica
prineipvm Poloniae am Hofe Heizog Ludw^s I. von Brieg ausschrieb, dürfte
eher für seine Zuverlässigkeit als dagegen sprechen. Ausserdem hat er auch in
früherer Zeit einige eigene Schlesische Nachrichten^ z. B. p. 13. von dem Zwei«-
kämpfe zwischen Sbignens. und einem Kämpfer der Parthei seines Brgders bei
Sandoweil; p. 15 t vbn .de^*, Brbauung der Burgen Groditz und Nimptsch durch
Wladislaus II. und von p. U9 an mit der Geschichte Heinrichs I. von Schlesien
im Anfange des 13. Jahrhunderts wird er eigentlich Quelle für Schlesische Ge-
schichte. Freilich ist er übrigens eben kein vorzüglicher oder gar kritischer
Schriftsteller, obwohl viele Vorwürfe, welche ilmi Füld^ier a« a. O. macht, bei
genauerer Betrachtung des Textes wegfallen. Die auffallende Wiederholung dessen,
was p« 20 bis 21 steht, auf p. 26 und 27 könnte leicht dem Abschreiber zur Last
fallen. Ob ihn Dlugoss benutzt habe, wage ich nicht zu entscheiden, da dieser
sicher die Chronica principum Poloniae vor sich hatte, welche unsem Verfasser
meistens wörtlich ausschrieb,
«
II« Breve Cliroiiicoii Sllesiaet
von p. 33—37.
Sommersberg gab T.II. p. 17 und 18 ein: C/uronici Silesiae vetusttsHmi
fragmentumy angeblich aus dem ISten, sicher erst aus dem 14. Jahrhunderte, her-
' mis. Bs enthält einzelne abgerissene Nachrichten, welche theils ungenau, theils
woU hauptsachlich durch die Beschaffenheit der von Sommersberg benutzten Hand-
schrift sehr mangelhaft sind, wie Füldenerin seiner Schlesischen Bibliothek p. 226 ff.
geaseigt hat« So schfttzenswerth und zuverlässig auch einige Angaben dieses Frag-
Vorrede.
aeniB sind, «o koimte docfc, da Sonmeisberg über die Sandsclnift gar keine ni*
liere Auskunft giebt, mir audi kdne zu Gebote stand, der abeimalige nnveibes«»
vierte Abdmck nur überflüssig erscheinen, weshalb nnter N. 11. eine korse Clironik
unter d^n Titel: Breve chronteon SUesiae gegeben wnrde, weil der Titele
-Cfrentea PoUmerum xa Verwimmgffl Veranlaasong gegeben habm würde, die
Chronä auch der Hauptsache nach SkUesisdi, ond, so Tid wir wissen, nächst te
N. L gegebenen Chranlea Pokmarum wohl daa älteste noch vorhandene Fragment
-^er {Schlesischen Chromk ist
tnber die Handschriften and den vom Professor H* Hof f mann in der Monats^
sdirift von und ftir Schlesien aus einer derselben mitgetheäten Abdrack ^ebt p. 33.
Anmerk/l.^ über die Glaubwürdigkeit und das für uns Neue ihr» Nadurichten
geben die übrigen Anmerkung^ Auskunft.
III« Cltronica principnm Polonlaet
von p. 38— 172.
^ Ans Aet Vorrede, in welcher der Verbsser dieser Chrmik sein W^
sefaieniPalronen, Johannes dem Täufer^ Johannes dem JSvang^sten imd der hei-
'Ug/m Hedwig, ferner dem Herzoge Wenzel Bischöfe von Breslau, dessen Bruder,
- dem Herzoge Rupert und beider Fürsten Oheime Ludwig L von Brieg widmete,
darf man wohl mit einigem Grunde schliessen, dass er ein Mitglied des den oben
genatairten Heiligen vom Herzoge Ludwig I. geweiheten CoUegiatstifts zu Brieg
war^ dessen Stiftung ^er Verfasser p. 145 f. erzählt Da Herzog Wenzel mi J.
1362 Bisehof von Breslau wurde, Herzog Ludwig aber im J. 1368 starb, so
ergiebt sieh, dass er zwischen diesen Jahren geschrieben haben muss. Wir kön-
nen indessen aus den zahlreichen chronologischen Angaben des Verfassers die Zeit,
in welcher er sein Werk abfasstä, noch genauer angeben. Erführt, (umniditdie
vielen Fürsten zu erwähnen, welche erst im Anfange des 15. Jahrhunderts Star«
ben, wie BolkoUL von Mlinsterberg ([st/ 1410), Konrad II. von Öls C^t. 1413),
La^slaus von Oppeln (^st. 1417} u. A. m.3 p» 151, die Herzoge Heinrich den
Jüngern (st. 1398}, Heinrich den Mittlern (^st. 1394}, .und Heinrich den Altem
von Glogau C^t. 1393}, feroer p. 135 die Kaiserin Elisabeth (st 1393}, p. 123
-die Herzogin Agnes von Scbweidnitz (^st. 2. Febr. 1392^, p. 145 Märgaretlis,
' iToehter Herzog liudwigs, Gemalin Alberts von Baiem Grafens von HoUand
'(st. 13853, sämmlich als noch lebend^, dagegen- p. 155 den König hoAwig von
Ungarn und Polen (st 14. Sept 1382}, und p. 145 den Herzog Boledaus von
Qppeln Qst. 21. Sept. 1382} als bereits verstorben an. Endüoh p^ 169 enäUt
Vorrede^' XI
er, Hedwig^ Ludwigs L jüngere Tochter, scy nach Krakaa gekomnen und nocl|
aniFerbeirathet Da nun Hedwig im X 13S4 nach Krakan, kam und im J. 1386
den Wladislaus Jagiello helratjiete (^Dlagoss üb. X. col. 95 u. 103.}^ so ist dar^
|;;oÜian, dass die Chronik }3$4 bis 1383 verfasst worden seyn muss« In deni
p. 137. Anmerk 6, angeführten gleichzeitigen Urkunden - oder eigentlich Lehnbuchq
Ludwigs I.^ ist unter den gelegentlich angeführten Ausgaben vermerkt z. X 1395:
-- 9criptori de hUtoria 6 Gr. Pro pergameno ad historiam 3 Gr., z. J. 1397 : xcriptort
Historie 6 Gr. Es wäre wohl möglich, dass der Herzog eine Reinschrift dic^se^
Werks fiir sich hätte verfertigen lassen.
Darf man aus dem Zusätze : qui Ahnanice Bahoen dicuntur , welchen der
Verfasser p. 69 zu den übrigens aus Martinus Gallus, und p, 92: eampus canum^
Theotonipe Hundisfelt zu den übrigen aus der Chronica Polonorum entlehnten
Worten macht, sohliessen, so möchte er wohl ein^ deutscher gewesen seyn, wa^
überhaupt nicht unwahrscheinlich ist, indem zu dieser Zeit in Nieder- und MittelT
Schlesien Deutsche Bildung schon allgemein vei*breitet und von* den Fürsten und der
Geistlichkeit begünstigt war. Dass schwerlich ein anderer als ei^Deutscjberp..^^
so ehrenvoll von der Königin Richenza, und p. 62 üb^r die Aana^ime des König^r
liehen Titels durch Boleslaus II. geschrieben haben würde, bemerkte sehen Sem*
1er in den angeführten animadverHonibus p. 51. Als Pole würde, er auck
wohl p. 4S kaum Chabri für Chrobry gesagt habe4\, wenn das nicht Scjbuld der
Abschreiber ist
Er benutzte mehrere ältere Werke, wie er auch p. 39 angiebt: ^wt em
diversis conscripta codicibus cronicarum reperiy doch meistens ohne sie näher ZQ
bezeichnen, was er doch, obwohl nur ziemlich im Allgemeinen thut, wenn er von
einander abweichende Erzählungen mittheilt. Seine Hauptquellen für die altera
Geschichte sind: 1} die Chronica Polonorum von p. 39, ihrem Anfange bis WQf
sie endet p. 111. Was daher mit Kadlubko übereinstimmt, hat der Verfasser^
meiner Meinung nach, nicht aus diesem, soodem aus der Chronica Polonorum
entlehnt. Es ist auch an sich nicht unwahrscheinlich, dass diese Chronik den^
Verfasser voQi Herzoge Ludwig L gegeben worden, wie man annimmt, doch
schreibt er viel besser, als der ältere Vorgänger. 2} Von p. 45 an benutzt er
Martinus Gallus, den er doch nur als: Chronica anführt, bis n* 92. wo diesei;
endet Zu diesem fügt er die Angabe der Jahre der Ereignisse, welche Martinuai
Gallus fehlen , der aus ihm , wie p. 75 verbessert werden kann , was sein- neu^
ster Herausgeber übersehen hat. Aus beiden Schriftstellern hat er sehr viel entlehvl^
Aq einzelnen Stellen hat er ausserdem benutzt, p. 40, wohl Pulkawa, indem er
allgemein Böhmische Chroniken nennt, p«48 und 49 Martinus Polonus« dener
Xil Vorrede.
tiennt nnd wörtlich anfahrt; p. 49 die Vita s. AdalberHy p. 45, 56 and 5S eine
unbekannte alte Polnische Chronilc; p. 70 Cosnuu Pragensis^ wenn die Stelle nicht
aas Polkawa genommen ist ; p. 105 verweist er auf die L e g e n d e und das Leben der
heiligen Hedwig, und entlehnt p. 108 einiges aus ihr, und p. 57 und 58 scheint
er die Vüa s. StanUlai benutzt zu haben. Von p. 112, wo des V^fassers Ei«
genthum beginnt , mit dem Ende des 13. Jahrhunderts führt er an : Heut fide dignorum
tenet relatio; p. 121 ferhur de eodem principe y narratur etiam de eodem, nehmlich
von Boleslaus I. von Schweidnitz; p. 123: et Heut audivi pluHmorum relaUbus
von Boleslaus II. von Bfünsterberg; p. 124: Heul muUi refenmty vom Angriffe
Karls Q^O ^^ Frankenstein; p. 136: et quemadmodum inteUexi a quodam anU-*
quo fraJtre dicH nunuuteriij (^der Predigermönche zu St. Clemens zu Prag) qui
iune aneruU se tixisse (1341) Hbique factum bene constare, nehmlich die Erraor*
düng Schwenkfelds, und über die SchwenldTeldische Sache p. 138 beruft er sich
auf Urkunden , von denen er Nachricht erhalten , dass sie vorhanden seyen , p. 148
auf Urkunden Heinrichs III. von Glogau, [die er selbst gesehen, p. 146, dass er
die Genealogie der Herzoge von Breslau, Liegnitz, Schweidnitz und Münsterberg
Bus Chroniken und anderen Schriften, und aus Nachrichten glaubwürdiger Män-
ner geschrieben, denen dieselben besser als ihm bekannt gewesen, p. 152, er
habe über die Herzoge von Oppeln nichts Zuverlässiges auffinden können, und p. 166
beldagt er eben so, nichts Wichtiges weiter von Fürsten und Bischöfen in Schriften
und Chroniken gefunden zu haben, als was er mitgetheilt. Er fülirt p. 157 die
Sage, dass der Sitz der Breslauer Kirche ehemals in Schmograu, dann inRützen
gewesen, vorsichtig mit: Heut fertur an, und giebt z. B. p. 84 die von einander
abweichenden Kachrichten über den Feldzag Heinrichs V. gegen Polen aus M a r t i n u s
6 all US und der Chronica Polonarum. Aus der früheren Geschichte Schlesiens theilt
er wenig mit, was mcht vorzüglich aus Martinus Gallus und der Chronica Polo--
norum entleimt wäre. Ausser einigen moralischen Betrachtangen , welche er hin und
wieder einflicht, z. B. p. 53 am Ende bis p. 55, p. 61, 62 und 93, theilt er p. 56 eine
eigene Nacluricht von fünf Eremiten in Kasimir in Ober-Schlesien mit, p. 81 eine
Bemerkupg über Beuthen und Gross-Glogau im J. 1109, p. 94 einiges über Peter.
Wlast, p. 99 über den Ursprung von Leubus und die Stiftung des Klosters daselbst,
p. 105 über die Stiftung des Klosters Heinrichau, p. 107 und 112 einige Nachrichten
zur Gescliichte Boleslaus n« von Liegnitz, p. 109 genealogische Naclirichten , p. 111
über Boleslaus den Scimellen. Alles das ist in den Anmerkungen zu den ange-
führten Stellen genau angegeben worden. Von p. 112 und 113 an, wo er Qaelle
ist, giebt er, so weit wir das noch jetzt beurtheilen können, wenn auch nicht überall
völlig genaue, doch im allgemeinen nicht nur glaubwürdige, sondern zuverlässige
Nachrichten, welche er sich auch unschwer hatte verschaffen können und die mit den
noch vorhandenen Urkunden im Wesentlichen iiberefmstimmen oder iimeä dock
nicht widersprechen. Für die Geöchicttfe der Bischöfe ist er *e, aua&er den
Urkunden, älteste vorhandene O^eU^ 'uiitd auch hier mit geriiige» 'AnsMhflictt
durchaus zuverlässig. ' ' . ; > A^
Handschriften dieser Chronik bind mehrere vorhanden und von uns henatak
worden. Die erste, in Gross^olio-Format, jetzt im König). Provinzial- Archive
in Breslau, ist auf Papier, mit einzelnen dazwischen gehefteten PergamentblätterB, mi
E!nde des ISten und im Anfänge des 16. Jahrhunderts von Nicolaus I^iebe^nthal^
einem Mönche des Prämonstratenser-^Klosters zu St. VinceBÜl'Vor Breslau gesebrifibefl|
welcher in den J. 1497 bis 1515 in UVkundto, erst als Kornmeister, dann als Probat
in Beufhen, nachher als Pfarrer in Hundsfeld und' endlich als Gustos des Klosters
erscheint Der Verfasser, welcher sein Werk dem Abte seines Stifts, Johann
Lopschotz (y. 1480 — 1505} widmete, legte eigentlich eine geordnete Abschriften«*
Sammlung aller wichtigeren Urkunden des Klosters unter dem Titel einer Malriea
an, und erklärte in der Vorrede, welche p.89 in der Anmerlaing d mitgetheilt ist,
er wolle die Geschichte der Schlesischen Ffirsten, der Breslaner Bisdiöfe, iet
Könige von Böhmen und der Abte sdnes Stifts scln'eiben. Dies führte er auch mit
vielem Fleisse aus, indem er dann die Urkunden des Stifts folgen liess, so daas
das gesammte Werk zwei sehr starke Bände, fast im grossesten Formate, ausmaeht
Die von ihm gegebenen Geschichtswerke bestehen nun I3 aus unserer Chronica
pHnctpum Polaniacj für deren Verfasser sich der AbschraWer ausgab; 2y aus der
dazu gehörigen Geschichte der Bischöfe; 3} aus dem sogenannten Pulka^ra ; bn4
43 aus einer kurzen Chronik der Äbte zu St. Vincenz in Breslau. Bs ist sehr
zu bedauern, dass leichtsinniger Frevel oder böswillige Rohheit mehrere einzelne
Blätter des schätzbaren Werks ausgeschnitten hat, was auch bei dem Abdrucke
genau angegeben worden ist. So wenig Nicblaus Xiiefbenthal auch eine eigentUch
gute und ganz zuverlässige Abschrift geliefert hat, so Srt^ Si^ doch Im Allgemeinen
besser als die übrigen tms bekannten , daher im Wesentlichen unserm Abdrucke zum
Grunde gelegt worden. Die Geschichte der Bischöfe ist, wie ^. 156. Anmerk. if,
angeftihrt worden, walirscheinlich von dem Verfasser selbst auf Grundlage dessen,
was der Verfasser der Chronik gab, und mit Zuziehung anderer Nachrichten so
umgearbeitet worden, dass sie ein eigenes Werk ausmachte , dahei* konnten die zu
bedeutenden Abweichungen bis p. 163. N. jT nicht mltgeflieilt werden; von da stimmt
die Abschrift mit dem Werke wieder wesentlich "fibereih^ Mit einigen Zusätzen,
welche 'T)ei uns in den Noten stehen. Audk die Fortsetzung döi' Chronik von p. 166
bis p. 171 N>tf, hat diese Handschrift. • '-^ •' ' T^ - • ' ■
iilMeiBweite Handsi^hri^i.m Klem<-Folio*Fonnat, zaE^
InmAeRtotaMf Papier in gespaltraeQOolaiimeq ges^^eben, gehörte eheiqals denMjQoriten
m^ 8t DocothM) in, Breslau npäheüi^t .^jfk jetzt in der HandsG]^|^epßaIKl]]Di^flg der
BiieBlMK3r;r«iv4»if^iits^f)>U^^^ , ^ie fwthält foJ; 1—^Vk.\ ilf^fl» ifominf jrori;*^
Pauli de VeneciU de condicionibus et eonsuetudinibus crientaUufn- regnarum eff?.' fo}^
OS^t^tt'lAlvond^M^boftJHiwMl; ^o^ Ofo^fmim' pfrtnisipum PoUrniae^ die Gi^s^chifhte der
SiaAö/e-liildi.den Z^lsatK > 167 bis: no^e /titor^ habitationis hospftem habeamuu.
Hiermf^ folglli von jwgorer Hand, w^ P- ß7 uad 68 vom AnstriUe der Oder im J. 1501
^tyt\niiiänM.iVfii' dleiWorisßtm^^ der Bisehofe von p. 168 bis ^71.
Jfvii^iidarauliiifteivi»pqw«»ei,ifriB^e9 sp^eii^v fil.epc^f^tiger JBlftqd., die.Gewlnfkte, der
JliidflfaJJiirf»»m^aBura«Hiiwl Ja^pl^ ypn ,{^te^ p.' 171 wd J;7;2f An ijji^erth, atqht
dieaeoAndbckrii^ider erstem et^fa»^ uchj . atimint. mit ihr jedoch meistens über-
dn trid i3t • 4tf vielen Sti|l)en au^h besser und dahef ,sehr nützlich .,gewese]L ; Für
die ThbU€$9 welpbe. in der.^e^^en ^fu^dscbrift ganz fefalte^i, ^nte sie d^ Abdroicke
nr-€)mndlage. •:;•:' r . ;. • ^t . >r)<u^y l -l-.-.. .. , ";; ^ ,
,1 ; i'.iMe driitre,rHA{idschrKi^i .in .^/eui-FoIio^F^ 9111 Mq, des :f5ten
odbr im Afif^ngfri/^IG. Jahrhanderts- /auf Papier geschrjebeny mit gemfiUen An^
faBgäbnchatab^n V ^ ^nrde von . J. C ThebesiiJ^s 25. August 1703 d^m Abte
Ludwig s^iil^eubusgescltenkt und befindet sich jetzt ebenfalls: in der Handschriften-
Samoftlung der Universitätsbibliothek. Sie enthält ausser der Chronica principuim
PokmUte npcii die: ^erifs ducum et regum Bohenäae^ welche Dobqer Monpmi
TXlDi: p.j32r^.4S(i;))^£^4 gefiacht^hat j . i^a^Chronicon ^ffonymi bei demselben
^4:43-7—^2^, nit YAfikiiV^t^wßichu^gen, endlich 4en sogenannten Pulkawa daseibat
pc 72rrf390. Sic s<^mt grösstentheiis mit Sommersbergs Abdrucke überein und
rührt Von eiaem unglaublich unwisseqd^n Abschreiber her. Von diesen drei Hand-r
sdffiften bs^ J<^1^ schon im J. 1820 in dem vom Professor Unterholzner bei Gele-r
genheit seiner ÜI^ei;g4l)f()4Qf^/^9tqi^;^n,^ea; Professor Steffens herausgegebene!^
Programipo Mpter Jtf. Jlfir^ Nachricht gegeben j wo doch dL?, Angabe von einer
Bmegi^cbeii Haud^hrift sich durch eijien. Irrthum auf die von Sachs. v« Löwen*
heim mitgetheilteg verschiedenen Lesarten bezieht
Eine vierte Handschrift hat Sommersberg besessen, ohne dass er in der
Vorrede zu semenjS!r^tori6t» rerumSHesiacarum. T. 1. eine nähere Nachricht über diq
Beadiaffenheit derselben gegeben hatte. Aus ihr stammt sein sehr fehlerhafter Abdruck.
Kr hatte nach seiner Angabe dazu noch benutzt eine
fünfte Handschrift, welche sich in der Bibliothek der gräflich Schj^J^otschi«^
achen FamiHe in Hermsdorf am Kynaste Qetzt nach Warmbrunn bei Hirs<£berg ver*
legt} be&nd, dort aber, nach der mir durch den Professor Dr. Kutzen, dem Ordner
Vorrede. XV
dieser BibBottek gefifiOtgst gegebenen Nachricht nicht neiir vorhanden 9eyii soll. Ihr
Werth kann nicht gross gewesen seyp^ denn, sonst würde sein Abdjrbd&tiefifser haben
«QgfaUen nvüssen. * Es fährt nm Saohs von IxöwenheiAsiirJHist^IrJiä^pqdCr/^ea«*
logie TOD Schlesien 9 erstes {Stock |l 7^.«n: bei Zasanmenhakung desjlfiavaciqrflp^it»
• Von der €%raiiica fninei^^um P^iioniäe ani dmn gedraekleof /T^te hahien sich folg^d»
Teischiedene Lesarten gefiuiden, weleke er dann von p«7-^T-32 nüttheiltnnd dadordi
viele HttlGBmittel zor Verbeasem^g des Textes Ue&rt, ohne dock anzngebeo, ob er
die Handschrift, des v. (Somiirar^berg: oder viell^itfht .^ie Abweicbtingen der HLexfpg^
dorftt, oder welcher äddetn. HiOiidsehrift.er meine) 'denn.aoitüiia9€Mtiacl|lQ€iht,,iu^
auch doiich DMdcfeUefTentflteUt/Sekmerabei^Text ist^tso läißt^fMh doph ]f^iiin
denken y dass er ganze Zeilen, ja Salze aas blosser Ntf<diläa^igk^(*;;soUte Sff^SPr
lassen haben ^ .wie ae. Sachs: von LiöVenkßiAi nachträgt A\k^ hat die Hand-
'schiift, welcl^ Sachs v.;Lfi1^enheini:aIs die S^mmersbergschQ angie)^, nach dem
a. (X p.dO ff«, was bei iins p. 166 von sdmdxm bis! p. 167 Ji^ffeqifim steht^ dif-
gegen bei Sommardb^ig fehlt .Daher därfbn^ närod^ssQO'u^W^Jk^^gen a^,,die
tfaer seehsien/Handeckrifl an^dbeo^ )vi^he..lnfe]e gfiteil^e^aM^MA g^9 .f^^4p^
fifters' nicht riebtig gelesen wordbn an -aeyn 3diejfit : «iuif n.v rU ii>;/.
Von einer £1 16 beulen Hand^<ehrift^^ebt KU^iJo- )Sblnep /ßrißfi^n über
•BredauL p.48, an, dass.der Ck4e!x obngefähr v;. J.1420 siii^ind^r.]^^
' Grosskänzler v. Canaer befinde, worüber kh mrgends weiter Auskiinit.erkaltep habe^
Von demYorhandenseyn.einey.^a&htlQfl; Haodschciit im g^heim^n Archive
in Königsberg I^na^hdchligt iaic|i ^dben)iiieuLiFjreaiid <<MiabnM/yoigfc; , ec fhft |S^e
in seiner Geschichte. Prenssdris X SiSOSitiAMderk. L ladgqftthrC^Miras iDhei^^^^^
tbersehen oder, wegen des allgemeinen Titels, nicht auf «ittsejre Chronik bezeigen
habe. Leider war es su.spat., aie.ea benntzen.
Einige Thtfle der GlurMik liait anch nennt ens der ia der Liegwtzer Geschicl||te
bekumte. AmWrbisius Bits.clien.in/8eihi Mer < ceaMtaEÜA an^gwomDA^ , welches
erimJ. 1446. als SAidtalhieiber; «teiLiegnttz. verfertigte; . tBhientfaalt.eiri Ver^e^ch-
- idss aller Zinsen, mit jwelchai die Stadt/ an^eisetzt,. und wefeheüachmals anf di^
selbe gekommen. ^ FoL 138<skgtert< QuxmkLm ktc tractatwr de oemikm w^er, dcüate
vendtHs * ffnpter dactas ef ^j^lauotmes damifUs htyus cMiatU porrecybia ^t *oUitas^
• eotniDenit'^ habeatdr imithU^ dtminorum torukiem- ipianda ^regv^^ etquando
deeeaeroftty 4id dt^cemdim^ MtMem iet oy-
ftüd^DT^ cmajtl^id^iktt$ wt^ipeiUMitiii^tMäi^^ i%ikt, tfisfA Vß9 ß^
-Hoftum^Ujfvk^iki'^^^^ AlUgmieiDenhrait<.d6it M^1|idMi)^)ipn
Worten desOi^igiiials.doQbiabhP abgeklil^^ C3ktcm(^)P^lfmmm
p. 40. Z. 9; bis p« 14d. JZi:3y^acbmitIWeg|«ssmig da^ «Adttren^lttr^
XVI V o r TT^ i.
liehen Häuser, ausser dem Liegoitadschen, ai^ebt;'; 'Hi^-asu^Uüt'ca; AQihBiifljges sUr
Liegnitzer Gescbichie gehörige tod Herzog Ruperta Tode mi X 140B, bia limTif^
Herzog Ludwigls H« im J. 1436 faiiizugefiigt^ .;va9< gelegeirtKofa in dieser 'SmUaibing
seinen Platz finden Wird. Georg TJiebeaiq^ hyt diesös Wtvk.sehr benutzt «uattti
seinen liegnitzischen Jahrbäehern.)öfier8als0ßBiiacheiis^j^bc. von 1446 ang^ühot
Dbrigens ist es zur Ki*i(ik des Textes wenig 'zu ^«nutzen/geiiiresen ,* und^s.zßigt
sich, dass gewisse Lüdken imd Flecken ältär;jds alle Imasem Handschriften sind.
Bunge (nottt. hisL :S^9. f. 99) sagt ndch;. ; Operis ^e»mplitm fortane ptimlim
antiquo charoctere hl' fjtembrana extaratum'in IHUidiheea^ßist^ctemHim Leuj^^
aitim custodthtr yohie anzugeben^ woher eir dar ^tlssfial./iWfdu^heJiilich hat of die
IfifendschrihNr. 3. gemeint. ' : . i\ . v^;M o . :*
Bndlich 'Zehntens, ist noch die Ül^ersetzdug* des Werks zu erwvifaneli«
Klose (Breslau I; p. 4S. Anmerk. i7i3' sagt: Und eine alte -Datsche t}berseitfisüQg
dieser Chronik ist auf der hiesigen Maria MagdaleqenbibliothdC; ohne dass .er sie
n&her beschrieben ^itte. (Sie ist auf Papier in Folio^Foipat gesoluiebeo, und im
J. lÖO^voudiftlM', Wie es scheint, w^dergelehrtea hoch durch wesentlich bess^e
Handschriften als wir unterstützten Manne lum* Lkgnitzer^lHpfe Verfertigt worden,
auüh ohne wesentlichen Werth für: 4ie Kritik ^ ausser jdass «^ zur Ausfüllung eini-
ger fehlenden Jahreszahlen gedient hat, obgHdi auch ilir deren mehrere fehlQi.
Der Übersetzer hat das Werk in Kapitel getheilt und diese mit Cberschriflen ver-
sehen. Die Ordnung ist sehr verändert worden» Hinter dem, was in der Urscliri&
(l)ef uns} p.4i2 von LescoU. steht, folgt was p.* 153^/ Z. 8 bis p. 156. Z, 3, dann
was p. 146 bis 153 von den Herzogen von Glogau, hierauf was p. 146 von St&movi^
und darauf was p. 42 bis 46 von Lesdhek H. in..und Popiel steht' Man sollte
kaum glauben, dass. eine so fetilerhafite Abtheilung Sclmld des Üebersetzers seyn
könnte, wie sollte sie aber Schuld de&Schreiliws seyn? Bei dem Ende Ludwigs L
imd zugleich der Übersetzung dieser Chronik, d«n did Geschichte der Bischöfe
ist ausgelassen worden, steht: dteser Fürst hau gelebt 'bei. den Gezeittäa.da die^
Cronika ist in Latteiniseber : Sprach beachriebenn^ die iFordeütschtt ist*ne<^h Gijsti
geburtt tausend fünfhundert und inn dem sechstenn Jahre , darump albie nichts von
seynem ennde. Dann folgt der Schluss der Chronik p* 166. Z. lO-r-17« mit der
Erklärung, der Übersetzer habe nach der F.ürsten Cunslreitig Friedrichs U. u. GeorgsL
%^Liegnitzu. Brieg) Willen, soviel er «über dieiNachkommeaa der Herzoge Wendel
und Ludwig erfaliren können aus .gkuhwfttdigebBüc^em oüdvfirkundigttngf n g^aa^i-
meltundzur: Vorendnngljder alden CMnioi('>bttichriäb^nRi> Hierauf f^gt eine F^ct-
setzuiig der Chronik bi^zur Theilun^'der Söhne Friedrichs I., Georg und FnMHeh-II.
im J. 1507, Von dieser Übersola»u<g imd Fortsetzung befindet sich einelAbsclurift
\-
y f^tr^ie, XVR
vom J. 1549 im ArfeUve: des Hf i^isti^ ^m Liegmte^ der s&f toir^ gfiß^^i mSMIieHte.
Sie stinimt im Wesendicliev roOig mit der Birfealaiier Attsolirift mMreiii, hat die^
selbe fehleibafie AnordoRing, le^e;Bl$ttet mit Üüersehrifien zii Ustonselien Ab^
bUdangen, welche aber nicht aiägefahrt sind 9 dami auch die Foiitsetzang bisl606li
ifftfyn sind 9 Blätter ansgeschrnttea^ welcj^ aber, Mie die Überreste edgen, ausser
einem derselben, von daer andern: Hand besehrieben worden wareiL Dann folgen
von anderer Hand mdstens Inm^e NadMcirten. ab/ Ftiirtsetzniig dfer CUroiiik vom
X 1506 Ms 1630, endlich eiii Aiisng; Aus- Krenzheims Chrtinologi^y £e flbi^
söge von Liegnitz betreffend, Js^etzt ^ind wieder vidie {Seiten liasgescfamtten. Die-»
sesEIxeraplar hat Georg. Thebe&ibs td^«^ benntzst liod id seinen Liegniteisehen
Jahrbttchem als Mse. iHjfuUienie Veto X 1870 angefahrt Bine Pk^be der Cber^
Setzung wird ausser den in den Noten gi^bcaien genilgei. Es ist die Stelle
p. 39« Z. 2 V. n; 1^: tfus wdicheb Ursach • me ahn keinen^ gforatami gennegen
l^aben wolden, niehM^ Ijeiw. wefnantieii über mdkr allraUhaibeli in »solo, manch-
ftddig viel gescUechtt .der mensdbfep dieurtbarkeitt nnderwailiuiii gefenglMi eible»
gende Mite kimige«
' ' '.
IV. Catttlegrttd <l1>lkatiim Sagrimenisliim«
Die einrage vürhandemj JBaadhchrifi ist bis auf wenige Blätter des vorletzten
imd letzten Theils anf Pergaii^itJn O^art- Format in verschiedenen Zeitai ge-
schrieben, wie die Clnronik versdnedene Varftsser hat Der Verfuser des' errten
Theils^ von p. 173 bis 248 des Abdrucks; ist der ausgezeiduiete wd geldate Abt'
Ladolf gewesen, welcher der Abtei v;J. IdOd bis an seinen Tod IdSS rorektmL
Dass er die Chronik pieht selbst gesdil-ieben halle, ist schon ps 174. Amnerk. 1;
angeführt wordw, da er aekr imlesorU^ sdirieb, die iUndadrift dagegen doch
derlich genug geschrieben ist, wenn gleich leider von eMna; (d>wol^. j^efaiiU.
C^tigP9>9 doch Qjigelehrt^ Schxeibef. Pia 2Me d^r- Abftrimm^ ward an* versdue*
denen SteHen mehr oder weniger bestimmt bezekhnet, z. B« p;v210, 218^ SM
find 236. Endlich giebt er p. 348 an, dass er das Werk 9. Mm ld08 geendet
habe. Dass Ladolf selbst Verfiftsser dieses ersten Theils wai*^ sagt neck beson^
ders ansdritt^ch der Fortsetzer oAttV^tüaser des zwdten Tlieüs p.24ft» Die^
8er*^weite Theil reicht von p« 249 bte 426, md filhrt die Geschilskte von
1^ bis 1Ö07 ftit Er ist in zwei verschiedenen AbsIXzen gesehrieben. Dte'
Verfasser giebt an^ p* 9d9, die Abte Martin (sU 1489^ ond Pail Cat VMBy
hSttea Ihn zar Fortpetem^ der Chienik ermlmtert. Br ai^ p* 3Q94md^'a90 m»^
dtüfttM«. <r to^ i» J^.yW «iMfbriebcmy was doch -ndlr auf die «iste Al>thei^
/
XVm V or f § de.
long adaeA WeHks bis za diesem Jahre, p. 403, m beziehen ist, dam Bsdi
p, d97 SS« X 1488 und 1489 spricht er von Johanil dem Grausamen , der 1801
fitarby als einem Lebenden. Von p. 403, d. L vom J. 1489 bis p. 426 z. J.
1607 hat er das Leben des Abts Panl anf Veranlassong des Nachfo%ers dessel-»
heiky des Abts Jodocos (seit 1507 bis 13J143 me wir sehen werden, im J. 1508
geschrieben. Br spricht p. 328 von sich als Prior zur Zeit des Abts Simon (sU 1468),
etwa um d. J. 1465, ds ihn dieser absetzte; p. 369 als ein zor Zeit des Ate
Martin L im Kloster lebender Mönch; femer p. 384, er sey im J. 1*480 vom
Abte Martin nach Breslau geschickt worden. Br war 1486 wieder Prior, als
er Cp* 390*3 ^^^ ^^^ Brande des Klosters die Bibliothelc rettete, auch nach p. 405
im J. 1489 als Theilnehmer an der Wahl des Abts Panl thatig, wo er seinen IVamen
Peter nennt. Er fahrt p. 414 an, seit einem von ihm erzählten Ereignisse des J. 1492
laufe nun das debzehnte Jahr; also muss er das im J. 1608, sicher nicht firtiier,
da er p. 416 ein allgemeines Capitel der Breslaner Kirciie vom J. 1508 Snfilhr^
geschrieben haben, wozu auch alle übrigen Angaben, z* B. p. 418, sehr gut
passen. Er muss nach p. 417 auch 1501 Prior gewesen seyn. Hieraus ergebt Ädhy
dass der Verfissser, der p. 371. Anmerk. 1-, im J. 1484 als Subprior genannte
Peter Waynknecht, nach Urkunden auch im J. 1488 Probst des Stifts und
dann Probst des Hospitals war. Er zeigt sich nicht so gelehrt als sein Yorgan*
ger, doch hat er, ausser vielen Uriomden des Klosters, benutzt p. 397 die
Ckr^ynica pHneifnim Poloniaey undp.332bis340des Aeneas Sylvius Geschichte
Böhmens, übrigens, wie auch der spätere Fortsetzer, sich nicht nur auf einhdfl^
sehe Klostemachrichten besclurfinkt, welche er zum Theile aus dem Archive enl-
Idhnte, sondern auch auswärtige gleichzdtige Ereignisse mitgetheilt, welche fttr
uns freilich .nichts eben Neues enthalten. Wegen der vielen Schreibfehler ist es
kaum glaublidi, dass der Verüasser die Chronik auch selbst sollte in ^e Stifts-*
CShronik angetragen haben.
Der dritte Theil von p.436 bis p.440 enthält die Geschichte derAbtd
Wkiesr dem Abte Jodocus vom X 1507 bis 1514. Der YerCBisser zeigt sich p. 439
ab einen nicht uneinsichtsvoUen im J. 1507 lebenden, und p« 436 als einen der
bemnteten Mönche des Klosters. Weiter wissen wir nichte.
Der vierte Theil, p. 440—487, fuhrt die Geschichte vom J. 1514 bis
1839 fort Der Verfasser lebte wohl nicht lange nachher. Br nennt p. 480 den
Abt Simon IL (st. 1544} als noch lebend. Da er nun p. 484 auch die Verp£Sn«
dmig des Fnrstenthums Sagan an ffieronymus von Biberstein nnt Besoignissen ftr
/ das Kloster anftflurt, diese Pfandschaft aber schon 1540 aufliö'rte, so muss er
iat Jm 1539 diesen Theil verfiasst haben. Meluere zu auifidlende Fehler und
Vorrede. XßC
BTacUteigkeiteii; c B. p« 483 imd 464 n. a. v. lasseo venmÜMaj ißä
auch dieser vierte Thdl aicbt vom Vei&sser sondern von . dnem andfim ge«
fidirieben aey^
Der fünfte Theil, von p.487-— 522, setzt die Gesdnehte des Stifits vom
J.1539 bis z:J.1605 fort^ nnd ist, m^sieh p.488 and492 zeigt, inden Jahren
1606 ver&sst, denn p. 497 erwihnt er Kaiser Radolf IL als regierend, während
er doch den letzte Abschnitt, p. 522, im J. 1615 vollendete^ als Kaiser Bndolf
bereits im J. 1612 gestorben war« Geschriebin möchte auch dieser Theil, wie
ich schon p. 488. AnmerL 1. angefahrt habe, schwerlich vom Verfasser seyn,"
denn obwohl wir zahlreiche Crknnden ans dieser Zeit, nnd nicht nur ein Yer^
zeichniss aller damals znm Kloster gehörigen Mitglieder, nnter denen sich der
Ver£asser be&nden Iiaben mnss, sondern auch eigenhändige Unterschrifien der-
selben besitzen, so ist es dodi nicht möglich gewesen auf einen dieser zahl«
feidien Namen den Namenszag des {Schreibers zn denten.
Der sechste Thdl, von p.522, welcher die Chronik bis 161 |6fortsetzt isi
unstreitig ebenfdls von einem Mönche des Stifis, etwa gegen die BCtte des 17. Jahr»
honderts verfosst nnd wohl wenig später geschrieben^ doch von einer etwas jün-
geren Hand mehrfoch corrigirt, so dass man sieht , der Ver&sser habe nicht selbst
merst geschrieben. Er erwähnt p. 524 des Gregor Pripetias, der sich der
Seelsorge in der ISchwedenzeit thätig angenommen^ also firfihestens sdt dem Jahre
1632^ spricht von Thomas Mars, der erst Probst von Naombarg, dann Prior
geworden, nnd dieser war nrknndlich noch Probst im J. 1637. Worbs konnie
ea Keiner €reschicht^ Sagans die ihm ihrer Existenz nach bekannt gewordene
Ghromk nicht benatzen. M. J. Fiebiger erhielt za seiner Ausgabe der £bfe-
eiograpkta des Henelius- T. 1. p. 447, ans dem Saganer Archive Mitthdbmgra
eor Geschichte der Äbte, welche grossentheils ans unserer Cluronik genommea
sind, ausserdem weiss ich nicht, dass dieses für die Geschichte der an bcj^annten
Quellen so armra Fürstenthümer Glogan und Sagan und auch der Nieder-Lausifz
wichtige Werk je benutzt worden wäre.
So übergebe ich denn diese neue Sammlung alter Schlesischer GescUchts»
gellen den Freunden des Landes mit den besten Wünschen für dasselbe. Möclil«
de manche erloschene, unverständliche Innschrift auffrischen und deuten, manche
wdthin schauende Trümmer wieder stattlich aufbauen, die verunstalteten Hallen
wieder ausschmücken, die öden Räume beleben, die entweiheten Plätze hdligeui
damit alte schlummernde Erinnerungen wach würden, veriiallte Töne, wieder er-
klängen, die Liebe zum Lande mit der Bekanntschaft desselben wüdise, damit
das Herz immer höher bei dem Namen Vaterland schlüge, denn die Geschidite,
XX
V o f t e d €.
ifie DafsteUong der ftttirSIiveiidBn. Entirickohng, das E^iM dtes Lebau^ ^wUl die
Vergpoigeiikeit an die Gegaiwaft knttiifisii^ die G^nwart as die Znkonft. Der
Stillstand ist der Tod, der hat keine Geschichte, denn diese niBsa: alles nSt
Leben erfüllen, weil Leben ihr Elemenl Ist; dmr auch dib INddiigescldedenen,
welche wir ipodte nennen, leben nnr: n^eli^ dnncE rfe^ and; wer & Geschichte
sein» VJitef Tecadiirt, d^ iai dn wAlechtar Sohn.
RreslaV) 26; Ai^giat 1S39.
CtnstaT Jidalf ^tenvelt
•» ; i
J . «.Sil •"''
1. Chrofiiea Polonornm. 0
'.h
iSecundiiiii opinionem multormn quidam mstoTiographi sen coronicanun ^ coAscripto-
red ^ penes duo suam eielrcu^ re intenciönem , videlicet secii$ ostebtacionem sae U-
feralis seiende et seeos pFdjprie geiitis seu proprie^ commendacioneiii alianunque
gencium sive terraram detestaefonexn. Primiim in gravedine stfli connititur, ^ qua
tarn sciolis qaam ineciis aBqaid * apperiri nisi sunt ^ et non ^m suonun quam suam
in suis posteris memoriam commeudare, licet nonnuUa tarn dictorum auam gesta-
nun, virtalum üti£tatem videantor imitari volentibus annotasse. Secundum peipen«
ditur in eo^.quod* sue gentis alii prospera facta onmi verbomm^ lumine deciara«
verunt, infortunata vero ^ seu exsecranda vel suppresserunt ^ silencip sive quorun-
dam verboram velleribus obtexerunt, ^ et que ad alterius genüs decommendacionem
esse poterant, non tamquam zelo utifitatis^ ^ sed velut odii gladio persequi stadue-«
) Sommersbcrg. Script» rer. SUesiaear. T. I. p.i. kat diesen, später ron Geschiehto«
forschem ofk SDgefnhrfen^ nicht unpassenden^ daher yon uns beibehaltenen Titel, ob-
.wohl er In unserer Handschrifl nicnt ist. Der Schreiber derselben nennt das Weris am
JEnde desselben: Chronica XecAilamm» Wir bexeichnen mit den Abkiinnngen: Cod.
unsere Handschrlü, iilier welche m der Vorrede ausführlichere Nachrieht gegeben
werden wird; Sch^ ochiiidler, in seiner Nachricht von einer Torgcfundenen Umschrift
der bekannten Chronica Polonormn des Johannes» in der litterarischen Chronä yon
Schlesien« Dec* 1787. S* 353 ff*^ S. bez. Somjnersbergs Abdmdi der Chronik;
K. die Chronik des Vincentlns Kadiubbonis, deren beste, obwohl nicht vöÜig
genipgende Aasgabe, unter dem Titel: Res gestae priueiptun ei rcgum Polonia per
flneeniium (Kadtubkonem) saeeulo XII. et XJII. enarratae^ edUio repetitm md ßdem
codicumf gut äervaninr in tahnlario societatiM rcjpae philomatieae l^aromfienms. Pars
I-^II. t^armuie 18S4,* Jf. 6. Martini GalLi Chronieon adßdem codicum — re-
t^isuit J^ V^' Bandike, Farsauiae 18S4; Chr^pr. Po^Qii. . Chr^ca prineipum Polo^
ntae bei Sommersberg a. a. O. p« 13 — 63* |ie| U9s..afttc9r Nr»'!].^ St Stenzels
Vermnthnngen zor Verbesserung des Textes«
2 /. Chronlea 'Pdonorum.
riint, sue rel suomm in hoc^invidie servientes, propter qood de CTonids* Lechi-
tanun sive Polononun, ad solam principom ipsonim genealogiam pandendam, (Xeclii
autem dicti^ fderunt Poloni, eo quod magis decepeionibus et calliditate in bellis
ntebantur quam viribus} ad noticiam sunplidum quedam, secundum estimacionem
plurimorum'^ sive autumacionem fide digna excerpere studui ac sine propria ad-
jeccione noscere volentibus simplici calamo breviuscolo' perorare.
Unde sciendum, quod 4|ua geas Lecbitioa sive Polonica, dudmn ad fidem
conversa, tempore gentilitatis literarum ignara fuit nee aliqua originis sue primor-
dia paginis commendare potuit, idcirco ipsius cronographus ^3 ea, que seripsit, non
se legisse dicit^ sed quommdam collacione se didicisse ac ideo modo dyalbyco *
descripsisse.
-} Memini ' siquidem, inquit, coUoencionis mutue viromm illnsirium, ^3 quo»
nun tanto fidelior est recordaclo qiiantum celebrior viget auctorita^, Disputabant
namqi^ie ambo grandevi, ambo sentenciis graves de hujqs reipublice origine^ i|ii;o*
gressu et 4H>nsumacione9 com unus, queso, inquit, mi carei sub quonam eonceptam*
estimabimus nostrarum cOQstitucionum inbnciam? Nqs enim hodierni sumus pec uUa
hesternitatis est in nabis cana sciencia. Ad quem alter: scis, quod*" in antiauis
viget sapienoia et Jn multo tempore prudenma, me vero in hac parte infuitufum
fateor; utrum e^iam bujus instantis simplex aliqua in nie sit ^ porciuncula prorsus
non.novi, quod*" tamen veridica majonua narradone condidid ' non silebo«*
^}N5rrabat itaque ^andis natu quidam, infinitissime. numerositatia manum in
Polonia viguisse,. quam man dominandi ambido, non habendi urgebaf libido, sed
robur animositatis exercebat in occupan£s regnis aUorum, ut preter magnimitatem
niebil magnum estimarent et ideo suanim accesiones virtutnm nuUis usquam termi*
a) Ood; «V S. croBieli LIX. SA^ hmat rUMf;* h) St. dum. S; &• Cod. okae Sin«. Ver|fl. Cfarmi. prin-
cipttm- PoloBUie eap* I. im AnAiii|;e. c) SU pluniii C«d.«* S. d) S* brerimutevlo Cod. e) Cod* dialogico S.
.1)8. Neraiiki Cod. g) oeceptem K« p* 8» sab eoBecptan qnirnam Cod. u. S* li) S. «. K. qvot Cod«
i) S« iomisit Cod» k) S. o* R* quo! Cod. 1) S» addkiy R» condid Cod« ■) Hie indipit namcio de
Polonis* Randbemerkoag im Cod» n) Cod. Tigdiat S,
') Viacentiaa Kadlnbkonis (neboiKch liliiis) der ricbtige Name eines der iltesten
Polnischen Geschiclitsehreiber, Bisehofs* Ton« Kndcau seit 1907. Er sdirieb auf Befehl
Röntg Kasimirs II. eine Chronica principum Poloniae nnd starb 1283. S. nber
ihn nnd sein Werk Torziiglieb: Vineent Kadtnbek^ ein bistoriseb- kritischer Beitrag
£nr SlaTischen Litleratur, ans dem Polnischen des Grafen* losef Maximilian Ossolinski
von Samuel Gottlicb Linde, nebst den dazu ^hörigen Schriften des Bischofb Praz-
raoffski, Starost Czattki, der Herren Kownatzki und Lelewd* Warschan f839.
Aus Kadlnbko hat fmser* Chronist einen grossen Theil seines Werkes entlehnt^
doch abgdriirzt.
«) Das Folgende ans Kadlnbko* T. L p* 8.
'), Johannes, ehemal» Bischof tob Breslau^ dann Brzblschof Ton Gneseit' starb IlSif nnd
Matthans, Bischof Ton Krakau starb 1165. YergL Ossolinski im^ angef. Werke
p. 113 und Lelewel das. p. 437 ff.
♦) K. p. 9.
A^Uesfe S^en. Kruk. 3
I0S JimUareii^ nee essent virtates, siullis digwrentMr Uptdtfm.^ilga»^ indiidi/}
ut Jioji salum citiraiiiarinas .ondiqM aaciones sed §t Daaemaleidcas *' inmrias sue
conjecerant ^ diciQiu,^3 inhabitwuGium eas sibi clientela vmdicando, rege ip-
sormn Canufo ^ in viucula eoiyecto. Hü sunt Gidathe et «ciam Lcnigibardi; ^3«
Fama est, tvjiie Gal^os tQcius regna orbis '^ occupasfie; pwn fvibas jEedas hoc
solidum pepigere ,tunc scilicet Poloni, ut ai quid "^ eia .ant aorte avt virtate apud
extraneos accidiaaet sea acceasi^et eqoa utriqua ' cont»igewt parcio* ^3 * Wallis ita-
que univeraa eessit Grecja. uaque ad Uanabianii LecbitM. v^ro naque ad ParAiam, '
Bulgariam ^ et Garmtbiam crevit acceasia, ubi poat mnlta beUonvn discrimina emn
Bomanis, urbea occapant, prefectos conatitaiuit et qoendam oomijie Graccom ^3 pnn-*
cipem sqper ae creant ' Sed tarnen illius gentis luxu aegniter diasolati, mulierum
paolatim emolltti lascivia, primi quidem veneiio extiagimtar, ceteri jugo mdigenanun ^
subatemimtur. ^3 Hujus facti Trogos eronograpbua vieiiiint, dicena^ GaUi, i. e.
Germani, cum eoa jiatria^ . i. e. totos occideoa, non cäp^ret pre nmltHlniduie trecenta
milia vironun pugnatonim ad aedea n<^vaa querentlaa, v^lut ver aaomm ' ' miaeniiit
£x eis porcio in Ytalia consediti que Romam captam incejndit, alia, per atragea
bai'barorum penetrans, in Pannonia reaedit, ubi vietis Pannoniia cum fimtinds oiuita
bella gesserunt Lechitis. Extonc nonnuUi doom^vam Üporire 'cepeanrnt porcio-
nem " '3*
Igitur ^3 Gracctts jura instituit, ieges promvlgat^' et Lecbite, per eum feljcibua
aucti succeaaibus, statue/runt ejus prQlem regni auccessi<«e dignissimani, nisi alte-'
nun filiorum ejus fratricidii fadaaset piaculum» "" ^\Er9Lt enim in cuiusdam spelunce
anfractibus monstnun atrocitatis "^ iomanissime , quod quidam olofiigum dicunt
^^3 Hujus voracitatii* accole singulis epta diebus^ eertum armenloram numerum,
quasi pro victimis offerebant, alioquin totidem humanis capitibus aliis ab eodem
a) S* m. R. Donamurchicas Cod« h) K. snae conjeccrint S. conicerunt Cod. ■ e) K, m S. Ciialtii Cod.
d) R« n* S. «rbit Cod« e) R* «• S. qml Cod» f) Cod. «triusqite R. utrisque S* 9) R. n, S. proTiftciaai Cod»
h) H. «• S. Bolgniuft Cod* i) Am Roade de« Cod. NMa piiaMt PoIommtvib prineept fnit Grackiu. ; k) R.
«« S. udigMncB Cod« 1) Jiiftin»XXIV* 4* So R« «Itn Ittnm et dtn S« idtio rer Mcnim et eitn Cod* mit
der Spar der richtigen , tob den Abtelireiheni nickt yerttaiideBeii Lesart« m) R. nowiiiUi ligBa|>ii rccjnermitx
p; Cod* n* Li|riiriae reeepemnt p« S« n) Nota de quodarn monttro quod erat circa cracoTiam« Randbemerkvw
1» Cod* o) R« V* S* trodtaaa Cod. p) R. ti« S* Toracitate Cod. q) R« diekut Cod« kepta ditkvi ^,
) K. p* 10* Vergl. Lelewel bei Ossolinski p. 457, ff. a. Ossolinski p« 1S8 ff.
) K. p. U. '^
) K* p* Ifi. VergL Lelewel a. a. O. p. 468* ff*
) K. p- 15*
) VergL Lelewel p* 472 ff* und Ossoliiiaki p. 151 ff.
) K* p* 14.
) Lelewel p* 479 erUärt das: Es Itam im Slayenlande ^iejifaicbi Atf Ueiaeft Herr*
scher, der Panen, Sopanen^ wieder empor.
) K. p. 15. . • . r • I * :
) K. p. 16. Lelewel p. 487 ff.
•) K* p* 17*
1*
I
I
liiQttiteo plectebantor. ^} Quan Graceus, jam denex, nonterena perniciemj dam
filiis jjMicenatis dirigit propositum et pandit consilfam, dicena^^}: tos itaque, o fiUi^
quDs ad regm * hujos giAernaeola edacavi, inqait, ob glorie triiimphiiiii in hujiis
moQstii peniciem armäri convenit Cai illi; in te est pt^dpiendi auctoritas, in
nobis autem obsequendi vobuitas. Non igitur virinm suanun sed indostrie fnniten-
tes snfiragio eoram olofiige armentomm corpora sulphnre ^ et igne repleta loco so«
lito ponnnt Que dum airidissime glutit olofi^s, exalantibus flaonnis saffocatar'3
mo^^que iktfiior draccus, non quasi TJeforiQ* aut >regni consortem sed enuluin fra-
trem occupat ac tracidat. Quem quasi erocodillus' prosequens lacrlmis, ab olo-
fago mentitur occisom a patre tarnen gratolanter tamqaam victor exceptas. * ^3 ^^^
minor Graceos patemo saccedit imperio, heres nepharios, sed diacius firatriddio
fiiit sordidns, quam imperio incngnis, nam paulo post, dolo deprehenso, ' piacnll
deputatur suppUcio, exlut perpetuitate dampnatus.
^3 Sed ne antiqui Gracd emorerentur benefida et ut tanti patrisf snperesset
insigne, in scopnla, L e. antro olofsgi fundata est nrbs sollempnis, a nomine
Gracd dicta Graccovia, ut per eam etema Gracci viveret memoria, quam quidam, ^
a crocitadone ^ corvorum, qin eo ad eadaver monstri eonfluxerant, Vracoviam di-
zerunt ^3 ^^^^^^^ ▼^fO amor lUHTersos eirca mortuum principem devinxerat, ^ ut
umcam filiam ejus, virgunculam, patris imperio subrogarent, que Wanda ^ dicebatur,
^3 8 qua fiuvius, regni eentpo preterfluens, Wandalus dictus, que nunc Wyzla vo-
catur e£ populns Wendali nuncupatur, ^3 4^^ disciso pars ejus Huni dicti sunt,
quorum rex fuit Atyla, rex Waadalorum^ quibus multe inmixte fuerunt gentes tarn
ritu quam üngua."^ ^3^^^^'^ Wanda multa fabulosa dicuntur, que, quod om-
nia*^ sprevit eonnubia, sine prolis successione decessit dinque"" post eam claudi-
cavit Wandalicum imperium.
^®3^A tempestate famosus Ule-Allexander, rex Macedonum, vectigales pen-
srones a LecUtis exigere temptavit Cujus legatis ajunt: legati tantum estis, an
Aüexandri regia censua questores? Qui responderunt: et legati svmus et questo-
res. Ad bec illi: prius, inquiunt. Ergo intemerata legatis. exhibenda religio, ut
■
a) S^ w^Ml Cod^ h) R. «. S. tiüpkiiraitar Co^. c) Cod. TictorU S* 4) S. coeodrOlot C«d. c) aUm
ticeplui seUt Cöd* Kinia, f) aliat eognito setzt Cod. biasa» g) Cod. «. R. prinetpif S. k) Cpd, v«
R. qitfde«i*S« i) R« n, S« erocttate Cod. k) R. u. S* derizerat Cod» 1) R. «, S. Wcnda Cod. m) S.
Itfwa Cod. b) R. V. S» oHina Cod« o) R. «• S» tic^e Cod»
} K» p« vO^
) K. p. 19.
) K. p. 90.
) K. p. 21.
) K. p. 23. Leieyrel p. 492 C
) K. p. SU. Lelewel p. 494 C
) K» p« 2B*
) Das snnZdist Folgeode atelit niclit im R* VergL Otaolintki p. 19S t:
9\ VC ft Q7
>•) K. p. 29*. a. 30. Lelewel p. MKS ff OstolinsM p. fSO £
Krakau. Wandä. AU^eändet von Macedonlen. S
ittagnifice suseeptos ** magnificis^ veneremitr donariis, qaestoribus deinde ^estas
exsolvatur censoalis; Legatonim Itaque pruni prios vivi excöriantur deiode
. cutes eomm partim aaro et partim alga vilissinia sarcinantor. ^ Quo facto
fai remittontur ' Allexandro, dicentes: ^3^^^^ ^^üs imperat, qui sibi imperare
noQ novit. Licet insaeiabile tue voracitatis ingluviem mondus saciare roh pos-
Sit, taoram* tarnen, quoa misisti, utcunque refocillavimas ^ esuriem. Nee te
lateat, locmn apod nos non esae loculi», ideo preaencia xeniola' tibi transiniä-*
must Nos nbn opibus sef animi virtate et corporis doricie'' censeri sdas. Ad
que commotos Allexander regem quendam contra ipsos dirigit com exerdtu, ad eos
stirpitus^ evallendos.^ Quo rege capto, exercita saperato, Allexander, Panno-*
nionun dactu, per ^ Moraviam in mana gravi pervaait Lechiam, concta solo proster-
nit, opida redigit in üetvillam^ urbes et Gracoviam jubet sale conspergi. Omnibus ita-
qne de salute aesperantibus quidam pictor maltos clypeos, ad instar clypeoram ' bo-
stiÜnm format, "" ^^ V^^^ ^^^>™ similibos galeis astate jubet in quodam coUe rupis et
arboribns a[^endi. O^ibus Allexaiidrite conspectis, putantes exercitum esse, pro-
perati * in prelium Uli occurrunt "" Sed pictor, concito hoc tolli jubens, ' girat Alle*
xandrilas occulte« Quibus ml inveniratibus sed quasi fugientes insequentibus, Lechite
admiscentur, tamquam sui, et sie per contencionem intestinam suscitant stragem per-
validam , ita ut tota exercitüs AUexandri succumberet fortitudo» ^3 Deinde liechitis
contra castra hostium revertentibus occunrit ille Allexander, tamquam suis victoriose
revertentibus, sed dolo deprehenso vix cum pauds eväsit ^3 ^^^ ^^S^ ^^^ efHsto-*
lairum Alexandri, ducentas pene continens epistolas, in quamm una scribit magistro
suo Aristoteli^ sie inquiens:' ne de nostro statu te semper dubia suspendat besi-
tado, ttoyeris nos apud Lechitas peramplisame prosperari. Est urbs funosa Le-
chitarum septentrionali Pannonie lateri eonjoneta, quam Carantas ' dicunt, i. e. Gra*
coviam, plus viribus ^ quam opibus, plus arte quam dtu munitissima , de bac et con-
tiguis pro voto * triumpfaavimus. b epistola vero^ quam scribit Aristoteles, de ha-
betur. Fama est, * de Garantis "" Lecnitarum ^3 te cum tuis triumphasse, sed hujus
•) R. tt» S. swecpfu Coa« h) R. «» S. magniaciis Cod. e) R. fkronaiitar S. MreUmtw CodL d) fiiclS
U caittent S. femittaQt Cod* rcmittvnfor R» e) R. u. S. ta tooram God. f) R. refocSnaw S. icfbcil-
lafBOt Cod, f) R. prftcgeatia tibi S» priBctpanui ilmoU Cod* h) R« v« S. diTidc C«d. i) R« itiapit—
cycUeBdoi S. Btrepidns eot Cod^ k) St. per fehlt bei S« n. im €od* R« ka : per pottievoi iagreditiir Mtm-
▼toc, I) R. «« S. clipiiM ^ dipioruM Cod* m) S* formafi God. u) S» was sit dee R. praMipitfli • .
CMtrU erolant itutBif ; prcpamti Cod» tf) S, aceeMcmat Cod. p) pietor kpc coUi J« S. ^) R« «•
S* Aristotili inner Cod. r) S* iaqoieti« Cod. a) R. Carealkot S. Cawacai Cod. t) So, S, m. Cod. vi-
ria R. m) R. a. S* tolo Cod. t) R. cat c|«od S, «. Cod. w) R. Carcntkif S. Cau-acia Cod.
M K. p. 3f.
*) K. p« 33. u. 34*
V K. p. 3».
«> K. p. 36. a. 37.
*) K. p. 38.
»> Lefewel p. 3SI7i.
6 I. ChnmUa Pohmrum.
gloria tnompld utinam tds titoBa ' niiaquam accessisset ^3 Bx quo enim (ribtttam
ignomime ^ tuomin iitfasum est intestiiiis, ex quo Lechitas expertas es ^ Argyraapidas
tili ratUancia soüs apud multos deferbuit, imo toi visiu est mutasse diadena imperiL
Ex boc jam ' prima Gorinthiis ' dausit ab Allexandro portas / et noncios ejus cnici
affixertrat. ^3 Tandem iUe tarn saloberrine magister artis, patrie, quam salvaverat,
princeps constitoitiir dietosque est Listig ^3 ^ ®* astatos^ eo quod astucia plures ho-
stiüm interfecerit quam viribus.
^3 Quo mortad fiüt et alias Listig, sed alio pacto sie mmeapatus« Orbata si^
quidem terra, de snccessione singolis primormn contendentibos, * sedicionis subrüitar
tempestate. Tandem post ^ nimiam suorum s^agem duobus simplicioribos de vulgo
eUgendi prineipem deferant ^ arbitrium. Qui habita secum ddiberadone , at nuUi ^
parti eoBsentire videantnr sie arbitrantur, dicentes: ^3 ^Hgatar Stadium, ^ figatur" meta
et cujus equus, macaÜs" distinetos, primus omniom metam contigerit, princeps ha-
beatur. Stat fixa sentmcia , sed pro qaerendis equis maculosis dies prorogatur. Et
dum medio tempore quidam illorum ad hoc opas se cottidie "* exercitarent, onus ip-
soram , versata nisus astocia, omnem stadii ' planiciem clavis ferreis ^ consent exigo*
ms, modicam intercapedinem pro semita sibi depotans seo denotans. Sed dolos non
latjiit^ ^3 ^^ ^^'^ jovenes, fortuna tenues, condicione homiles, de pedum celeritate
altercwtes pignoribus se obligant, ' at victos vincentem non sdai, principis nomine au-
deat appellare, et sie jocantes : deäet, inqoiunt, pro nostra Corona victorie non nisi in
stadio regii certaminis exerceri.
^3 Qui dorn plantas in exigonis ossetenus ' volnerassent , insidias repertas
prorsas dissimulant, semitam, quam callide ^ deprehenderont, alias exigonis sobiatis *"
conspergvnt, et iivle redeontes singoli pro se secom tacite cogitantes. Postera
die, com omnes corso ad spectacolom convenissent et omnes simul conmitterent, ""
onus^ predictorom corsorom, ^3 4^ ^V^ ^^ calcem integre ferri^ monierat sob«
tegmine ^ prior reete * pertingit tramite. Alter vero per alta^ sospiria sive longa,
a) K« u. S. tau tilnliu Cod« b) R* tt« S» ignomine CoiL c) K, n. S. et €od* d) S. Um Cod. e) R, n. S.
C^rintof Cod. I) R. V* S* poftermi Cod* g) S. naeli R» contrudentibiu Cod. h) Cbr* pr, Pol» poit fehlt
S. «• Cod. i) R» defecenmt S, n» Cod» k) St. nttUui parte Cod« nnlU parte S« 1) R. a. Cod. •tudinm S.
m) R. «• S. Sgnra Cod* n) R* «. S« macvloi Cod« o) Cod. qnotidie S* p) Cod« stndii S» q) R* o« S. clan
foreu Cad* r) R. a*S« obligaTit Cod. a) R. n. S, olereana Cod. t) S. calide Cod. «) St. sablatas
S. «• Cod. ▼) Cod. eonaitereiit S. y/f) S. vaittf Cod. x) Cod. Ileri S» y) R. tabtegumiiie Cod. v. S.
s) reetoY St. aa) St. wie Ckroa, prfaie. PoIob. alia S. n. Cod* Er lief nebmlicb nacb Radlobko tn Fasse.
Y) K. p* 30.
t) K. p* 40.
3) LeBtk« K. Lelewel p. 517 ff. o. 830 ff. o. Ossoiinski p. iStfff.
«) K. p. 48. Lelewel p. 840 ff.
s) K. 43. n. 44. '
«) K* p. 48.
') K. p. 46.
• ) K. p. 47.
. •
Leteo I. 11. HL Poptel 7
non siae distandam ^ ri£eidMO conclamamiiie, transverso nqptas cnrsa girando, se-
cundiis ad metam p^trenii Alii vero, exigoBorom vulneribus prostrati, indigiiaii^
tes primi eqanai cmisiierant babutaque^ Bituentes, doli magiatnim^ pütantes, pe^
rinrant;^} aliuni, qua ridiculosus^ fiierat, regem proclamant. * Huic qaoque, cum
tantiim ^ iaesset aninM)sitafis stadhiar, ut in propria persona plerisque hostiom indi'-
eeret certamina, a qtdbos non solnm vitas imo et regna pleromque extorsit, cum
hostis deloit contra auM dänicaturas <^ primns comnisit'' Qxn com eciam summe
Uberatitati» et tempenmeie ([esset in} ' cibo et in pota -3 ^ se et suis maxime
qve'' in n^ali ftsta Iramilitatis, ita ut non tbrono sed scabello se insideret, suis
plariilium caras obiit. Hie eeiam saper regalia ^ vestimenta semper sue pauper-
tatis saperinduebatur vestibus«
** ^}0(ijw fiUus, item Listig teräos, patri succedens, non tarn patris impeiio
?iiam patiis mnlta adjecit virtutibus. Qm Julium Cesarem tribus fudit preliis et
Jrassam^ apod Pardos ' com suis delerit # Tandem Julii sororem ducens affi-
nitate bella eonpescoit, que Julia dicebatur. Huic super jure dotis Bavariam,
flUHritus vero, racione nupciarum, Surbiensem tradidit provinciam; ^3 unde Romani
eontra Julium indignati sunt, quod equales fecisset eos, qui eis subesse debue-
rant Gumque JuUa duas fondasset urbes, unam nomine fratris Julius ** que dici-
tor Lubus, aliam nomine suo, que nunc Lublin vocatur '3? J^i^ Barariam rece-
pit, propter quod Listig sororem ejus repudiavit, juvene filio secum retento, eui
ttomen Pompino. Pellex autem ejus, que presentem emulata eciam füerat re^am, '
loco regine succedit et ii^ odium predictarum ,urbium nomina inmutavit. Ex hac
et aliis concubinis Listig filios viginti suseepit, quibus totidem assignavit prinei-
patus, alies duces, aUos marohiones, alios eomites constituens, Pompilium vero
p^em omnium statuit
^3Hunc^ post oMtum patris firatres tanto affectu coluere, ut post mortem
a) SU tiTe 4isteiiciani S* a* Cod, olme Skn ; boa tiiie qiMdim Tnlgi ri<Uciilo R. Titileic&t itl Besser tiketm-
tivB nit Didenwa s« lesen; D. hat: non slae »agao Tdl^i specSatttis ndlcnlo, b) SL babatav» das Hnfeisett*
Da Caage, Bataqve S* n« God* Vergl. Chr* prine» Polen» e) Cod, in|^atiani S» doli aatborem Daierswa»
d) SU ridicalose S» ridicoloso God* e) p« oouae infausto* S» n* God* Allein ans K« CT|^ebt sieb« dnst
diese Worte anf den JBrsten an beaieben sind , welcher das Ziel erreichte vnd anm Kdni^ ansg^ernlett wnrde i
omine infanstissimo , da' ihn das Volh als einen Betri|per sogldch daranf ermordete. I) R. n* S« fandem G*
^) St* dimieatnros. God« diaodeatores S» h) Der Sinn ergiebt sidi ans R* cni enm hostis deemt extnttens
snos ant contra se ant inTicem dimieatnros premiis inTitabat. Wahrscheinlich ninss oben gelesen werden i snos
eontra se ant inTicem dimieatnros* 1) St* h) St« qni S* God. 1) regali S» n. God. m) R. n* S. Geraunm
God* n) God. Parthos S. o) R* n« God. JaUi S. p) B« «• God. regionem S* i|) S. nunc God.
0 K. p. 48.
») K. p. »I ff.
*) K. p. SS ff. Leieirel p. IM7.
*) K. p. 8» ff.
•) Leiewel p. tfSSff«
*) K. p. i$7ff Leiewel p. tf70ff.
J. Chrmiea PoUmarum.
3*Qs et parvulum filium ejus, Pompilium, paterno somini .et regno* preieereni
ic postmodam , gobsüio ^ veneficis coniiigis sue eosdem patraos saos iotoxicavity
mala pro bonis restituens. Hie se infinnum simnlans patniM tarnqnam ad suas
exeqoias conyocat ^3 Quibns deosculatis post maltas eorum kerimas potam sibi
dari peciit et quasi ultimo amoris indicio totum ebibit^ eos ad similia adorans.^}
Ottibu9 illa vilis mulier propinans euilibet calicem venatid potos obtullt Quo bi-
bito rex tamquam pausativos eos exire jubet. Qui Yeneiio infeeti tamquam ebrii,
foras älii cadeiido, alii volutando prosiliunt, ^3 quorom funaribus iUe edam tyramiOB
sepulturam prohibuit, probans celeati *^ extinctos^ uicione, qm amicum, qui n^potem,
qui regem hestemis exequiis lacrimamm vivum sepelire iotenderini ^3 ®^^ patrie
syderibus extinctis omne Lechitarum decus contabuit et Pompilius, per omma vilis^
uitimu3 in prelio, primus in fnga semper fuit Hunc ultio divina sie insecuta est,
qnod ex cadaveribus fratrum mures ebulÜentes eum trans ignem^ trans flumina, frans
paludes, trans lacus insectati sunt, donec cum uxore et duobus filiis in CmsvideBsi
insula eum amarissimis morsibus corr()senmt, et yaeavit principatus multo tempore
^3^^^^^^ Pompilü turpiter exciaa nova principum orta est successio, quo»
mm celsitudo tanto * crevit sublimior quanto stirps creditur fuisse depression Fuit
enim quidam pauperculus Ohosciseonis ^ fiBus, nomine Poeazt,' cujus uxor diee-
batur Ripiza, ambo natura infimi, ambo rebus exigui, estimacione nulli, qui filium
genuerunt , quem Zemovit ^3 nunQupaverunt, Quibus propter hospitaÜtatis pietatem
dicitur hie ^ iilius natus, qui cum adolevit strenmiitatem iiMiuit, pareiitatur virtatibus»
Hie suis suffultus meritis priug magister efficitur militum, tandem principali inngi»
tur majestate et non eas solum, quas Pompiliana ignavia deseruerat naciones re-
rocavU, ^3 ^^ ^^ ^^^^ ^^ conjedt imperio, quibus decanos, quinquagenarios/ cen«
turiones, cpllegiatos ^ tribunos, chiliarchos et magistros mUitum, urbium prefectos,
preside^ pmnesque potestates instituit« ^3 Huic Zemovitp successit filius ejtts Listig,
Listiconi vero filius ejus Zemomizl, bornm utrumque ^ animi generositas, robur
corporis, feliees ad omnia successus, adeo reddidere insignes, ut omnium suorum
predecessorum excelse virtutes, ^3 s^s antecessenmt virtutibus, * De Zemomislone
a) besfer wfire mit R« ni leteiit Bomne, re^o* b) St« eoBsUinm S, n« Cod* c) R» «. Cod. tceletfi S»
d) R. extlactat S* «, Cod. c) S* tanU Cod. f) R* Cokiancionia S. «. Cod. VergU Mort. Galt pag. 19.
Anaeili. 8. g) S« «. Cod. I^astk. R. h) S. kiii Cod. i) R. «. S» ^aquae^aot Cod* h) R« n. S»
eoUefponei Cod* 1) R. v. S» «trommle Cod. n) R. «» S. twis •• ▼« fekU im Cod»
t^
')
)
)
)
)
)
)
)
R. p. 63 ff.
K. p. 67 ff.
K. p. 70.
K. p. 74 ff. Vetgl. Oa«oHii*ki p. S34ff.
VereL Ossolinski p. 837 ff.
K. p. 78 ff.
K. p. 88.
K» p* 89«
\
PUut. SSiemawU. Lenö IV. Zte$B0myslaus. Mi^cMam L Boleslatu L 9
funosos nie Mesco eecas generatur, * floi septeonio^ cecus educatur, qaibns finitis,
Visa recepto , etatem vicit indastria. Qui dum procaretor ^ Dubrancam, ' filiam du-
ds Boemie,* illa coBsensam napciis prebere noluit, quousque repadiaret Septem pel-
liees^' quibas vicissim comniscebatiir et christiaDain fidem soscipiens baptizaretur.
^3 Primus itaque Polonoram princeps et rex Mesco baptismi graciam sascepit
amio domini DCCCCLXVI ^3 tempore Ottonis primi imperatoris et dictiis est Me- oee.
sico, L e. turbaoio, quia in ejus ortu propter cecitatem ejas tiirbati sunt parentes
iUios, vel poeins in illominacione ejus cordis^ in fide kathoÜca torbati sunt hostes
ammaram, videlicet dyaboli. Iste Mesico Ottonem imperatorem tereium, aui dietus
est rafos^ seu miracula mundi, cum exercitu ad se venieiitem^ honorifice illi occnr-
rens com magna gloria et triduano convivio adeo decenter peitractavit, quod im- .
perator, liberalitate illius delectatos, eum infra prandium in mensa residens corona-
vit suo dyademate^3 ^^ ^^^ imperii feudalem fecit. Iste ^ Mesico^ epiacopatus
Polonie instituit et dotavit, quorum prior fuit Poznani, qui locus ideo sie dietus.
quia ' ibi recognovit ipse sc imperii feudalem. Alias sie dicitur et legi in alia ^
coronica, ^3 9^^^ Polonia in Poznania primo fidem recepit unde dicitur Poznan,
quasi se recognoscras fidelem. Anno autem domini MI. Mesico" primus rex Po- looi.
looorum christianus obHt^3* (OM.)
Huic successit filius ejus, Boleslaus primus, qui dietus est Traba, i. e. mi-
rabilis vel bibulus, qui didtur sie Tragbir^3* ^^^ P^^^ multa prelia, que conti*a
Panonios, Ruthenos, Getas,*" i. e. Lithwanos, Pomeranos, Danos, Bohemos et
S^xones (^commisit3 "" ab imperatore Heinrico primo ^, sancto, ^ coronam accepit et
fiUo suo Mesiconi secundo sororem Ottonis tercii in conjugium copulavit, Juditam
a) Cod. generatiu S. b) R. n. S* septemtrio Cod* e) S* pMcarftretiir Cod. d) R* DoLniicam Cod«
Dobnmcom S. e) S. Boimie Cod« I) S* KpIcMplicet Cod* g) cordii feUt bei S. b) S« Mesieos
€od« i) St. Mfn S« «• Cod. k) Cod. aK^iu S. I) Cod. Posnuiia S» n) S. Metieui Cod. m) S.
Geras Cod« o) Dieses oder eia äbnliebes Wort nmss eiagesdiobea werdea» p) Cod« secvado S«
re Geschichte Polens.
') K. p. 90f* Hier b^nnt nmi die eigentlieh elaubwurdigi
2) Vergl. Dobrowski's Eritischen Yeraiiä , die iltere Böhmische Geschiehte tob Erdich-
tuDgen SU reinigen 9 in den Abhandlungen der Böhmtsehen Gesellschaft der Wissen-
schaften, T. Vf., wo gezeigt wird, dass Dnbmwea 965 nach Polen harn nnd Mie-
cislaos 966 das Christenthdm annahm.
') Dass dieses nicht mit Mieeblaüs, sondern mit B<4eslans L geschah, beseugen Marl«
Gallus p. 38, K. p. 99. Boenphal p. 2S1 n. Torcnglieh Ditmar. Herseb. p.357
ed* L^ibnit. In unserm Schriftsteller erscheint also gegen das Endo des ISten Jahrb.
diese, die Chronologie verwirrende Angabe, welche sich auch, obwohl anders in der
Yita S. Stanislai bei Bandthes Chronican Jfarfmt GaUi p. 322 findet, aber die
Chrcn. prineip. Polon. besweifelt.
*) In welcher? ist nicht behannt.
*) Nach Ditmar p. 360 starb er im J. 992. VergL Ossolinshl p^ 248 n. Leng-
nich hisiaria Polona p. 2 n. Narnssew. II. p. 60.
*) Behanntllch Chrobry.
^) Nehmllch Yon Heinrich II. Könige, wie ihn die Dentschen nennen, als Kaiser Hein«
ridi I. Die Nachridit ist iibrigens nicht wahr.
2
10
I, ChtmUea Polonarumt
nomise^}. Hie primus sedeiii ducalem Präge eoBstitirit et eecleiiMn HA h^
edificavit^ et Rozciaiif usqUe Kiwe* peirasit et ibi signam tieCoriaM^ j^tdü ür:
porta*, que diditor aurea, dereüquit, deflorata prios filia regia RuEde, quam ip^ivr
conjagio negaverat ^3. Deihde dacens filfani regia Ungarie sedem regni^ in Craeo^*
via constitoit in medio tenninorum abtentonim. Ailtea foit in Gderaa« postea in
Poznani. Eijas ^niiiiii fuerunt ab Oriente Bäte, ^ ab occidente Sais* flaviuä^ *"' te:
quo defixit palim ferreuiki', a meridie Damml^, ab aqnilonld mare^ oeceaimni;^
loass. sicque aimo domini MXXY. obiit
^3Cui saccessit filias ejus Mesieo ü^, qai nanqHam aliena invadere t^old^
(lOMo sed proprios termiiios stacHose servavit, non sine preuo tarnen morttns est. In-
terim proceres Polononim, pro regni gabemacalo invicem dissidentes, pene tottun^
regnnm cladibns et spoliis sabmnnt et qniqae finitimorom eos pervaganted et a
dientela redetintes,^ ünrites pristinos repetnnt^}. Tandem ex necessitate pericuB
dondnun sunm requiront et monacbnm factom* tum sibi ab Heinrico secmido impe-
ratore,* sibi restittii postnlant Quem com professum et ad sacros ordines pro-
motom eis dare non posait tum ipsos nnncios suos ad ipsum dementem seeondmn
direxit, qid prina episcopns Bambergeilais ^ Snidegeras dicebatur, '^^ coram quo, pro-
positis terre periculis, circumquaque et novellam fidei plantacionem, dominum sam
obtinuerunt et reduxemnt tali pacto,* nt vfdelieet babitum non mutaret sed uxore
daeta bereden terre graeraret, et ut ipsi Poloni, dominum suum in tonsura et in
imiplitadine vestinm inmitantes semper a dominica- septuagesime usque in pasdia
ab esa eamium abstinerfent et ut« iringulis amiis de singulis famiÜis mmm denarium
cum inpressione capitis saneti Jobmnis vel duas mensnras ayene darent sancto
Petro Rome pro lumine. Sicque Gazmirus monachus,^} ^^ Heinrico imperatore
m) Cod* Kiow S« h> CoiU nehmlicli Riow. RWe S. e) So Ckron* prine* Polon. flommU God« flumiBA S,
d) Cod» ^ifjne iiimnionini eos penuadentes et in cUenteUm redientes S* olme Sinn ; «{» fiuninomni etc. Cod« Das
Chron* princ» Polon», welches unsere Gliron, Aftefs ansschreibt, g^iebt die Torbergegang^enen Worte wesent-
Ucb wie obennnd fibrt forts (regnnm) ab biis qni üierunt in drenitn graTissimam snstincns molestiam. Radi,
p, liO spricht audk Ton Yerbeertogeii dorcb dieNacbbsoroi/ ebenso Afartians GaUus p. 90. Der Cod. bat in fn*
minotnm eine Spar f&r finitimotnu ; das fiebrige araute sieb ans dem Sinn^ der SieUe im Ganzen ergeben,
e) S. imperatomm Cod. I) $• Babemgensis Cod,. ,. g) S. peracto Cod.
')
)
)
)
)
)
)
)
VHa S. Stmlslat ä. «; O. f». SfiS n. Mart. 6a U. p. 85. Yiclthclir war die Gemah-
lia Mieeülam U.', -Ricfaeim, Tochter des Pfkbgnfea Em bei Rhein. Ihre Mutter,
Madrilde, rnt OHoa III. Schwestetr. S. Köhler Tab. II. AagusUe Famaiae Saxo-
nicae N: 21.
Verel. Mart Gall. p. 36 n. R. 6. 90. Rttssla tat Renasen, Roth — Rassland.
Vergl. Mart. Gall. p. 44 — 46.
Yergl Mart. Gall. p. 37 u. K. p. 99.
Yergl. R. p. 106.
Vergl. Mart. Gall. p. 89.
Pabst T. 2S. Dec. 1046 b. 9. Oct. 1047.
Vergl. über diese Fabel Praimowski bei Ossolinshi p. 30if, Schon Mabillon
beeweifelte die Wahrheit der Angabe. Seine Matter kehrte schwerlich, sicher nicht
Boleilaui L Afi^ctslam IL 4^a$lmir L Bokilatis IL
pie coTMiAtaa, com iipttre reversus doif^t ipcor^m, nomiiie DobrQgnevaiQ * ^tge*-
luiit ex ea duo^ jilios, .Bole8lal^n secundum) Wlodislaum priiaym; et claostniBi sui
iMrdinis in monte Tine^ 3ibi et mf tri et conjugi juxta Gracoviayi qonstraxi^ voeatis
et fratribus ex conventa de lieodio, et omnibus regalibus possessiombus, ad Gra-
^vie provindam pertinentibus, dotavit propter posaessiooes oläcialium r^gni. Tan-
dem per ofnolta bella pristinos terminos obtinena, ]na;dnie contra queadam Maslapni,
ex ignobili prosapia, qui ducem Mazevionim se fecerat, quem binis^ prelüs com
moltitadine Danonun, Maritimorom, Getanun, ^3 I\utenonmi ac ]M[|UM)viQnim pro-
atravit. Qui inde ad jGretas confogiens, licet priQceps^ ipsorom £Bcta8| illoram^^^
atrage'^ alto patibulo ab iUis suspenditur et sie Gazmiras monachus anno domini
JULVin. defunctus est. t058.
^3 Gui successit fiüos illius Boleslaus secondus , qui cum vivente adhuc patre
pfobua ac überaus existeret, mortuo patre omni in circuitu regna p^rvasit ^prelüs ^3
et cum aput Getas, Butenos et Ungaros aliquot "^ annorum moram traherei;, ' uxo-
res nobilium et infortomi rumoribus (^attditis3 ' ac longa exspectacione timentes
terram rapi ab hostibus, permiserunt et proprüs servis nupserunt, ne posteritate
carerent^ Quo audito Boleslaus cum furore revertitur^ municiones capit, servos
pertmit et uxores a mensa maritorum et a thoro {Hrohibet et nobiliores, occisis ^
parvulis nuper natis a servis, catulos lactare conpellit, et flagiciosus cum eqaa
contra naturam effectus, sanctum Stanislaum, antistitem Gracovie se ob scelera
obiurgantem et tandem excomunic^ntem, propria onanu ad altare intra missaruRi
solempnia sacra in die sancti Michaelis, in capella trans Wislam, gladio in frosta^
concidens perimili anno domini MLXXIX, ^ tempore Gregorii pape VII ^3* Sipque 1079,
Omnibus odiosus effectus in Ungariam ad sanctum Wladislaom regem, quem prius
a) Dobro(^enain S. Oebrogncrain Cod» b) S« principii Cod» c) Cod. ipsoram S« 4) S« stragem Cod*
Vielleicbt mnss mit dem Cbroo* princ« Polon, propter illorujn stragem gelesen werden. e) S. aliquod Cod*
f) Cod. tqne bneret S« g) St. rainoribus at S« u« Cod. obne Sinn, Vergl. -Gbron, princ. Polon. p, Sd.
b) carerent feblt bei S. u, im Cod. Vergl, Cbron. princ. Polon, p. 98» i) S. ocdsut Cod, k) S. froitra
Cod, 1) MXXXIX Cod. «. S,
(ur ioinier nach Polen zurück. YcrgL Maseov» eomment ad res Conradi Tl. an»
not. S7. Vergl. über Richenza deren Urk. t. J. 10S7 und die in SchnU^s JK*
reciorium /. p. 170 dazu angeführten Werke^ TorzfigUch Schulte a Coburg. Liin-
desgeschichte. Doch achcint Frazmowski zu irren , indem er diese alte Stige (ilr
eine Erfindung nach der Mitte des i4ten Jahrhunderts hält. Aus Mart« Gall. p« ^
muss man schlleBscn, dass er In einem Kloster erzogen worden, ytellelcht Mitglied
einer geistlichen Brüderschaft, doch nicht Mönch geworden, wovon Mart. Gall. auch
nichts sa^. Vergl. K. p. IQÜB ff.^ wo man sieht, wie ungewiss ihm die Geschichte
dieser Zeit war. Boguphal p. 96 en^ählt es schon als gewiss«
) K. p. in ff.
) Prussen, Preussen bei K. Vergl. Lelewel p. 5S6 Oben LIthaner.
) Vergl. K. p. 131.
) Vergl. ViU S. Stanisl. p. 346 u. 349.
) Vergl. Vita S'. Stanisl. p. 351 ff. nnd die Anmerk. zu Mart. GalL p. 110 ff.
2*
12 1. Chronica PoUmanm.
pedester cursa obviantem contempsemty eonfii^t, miilia meneiens, saäcto presoli/
quem tracidaverat, crimina inpingens, tibi inaudito eorrqitiis langwore miser misere
interiit, ^3 sed et nnicos filius ejus Meaico in ipso javentatis flore reneno emar-
cuit^ anno domini • . . .'
^3 Post hunc itaque repavit firater illius, minw Gasmirides, WLidiskas, non
minus strennuitate miücie iUustris, quam religionis devocione insignis. Hie eeclesüs
Polonie ob mortem sancti Stanislai omnem libertatem dedit. De humana nil estimatwii
est (liuic3 defoisse felicitate (sei quod sine prole esset)' tristabatur. Sed tan«*
dem, instigante Francone episcopo, in Provincia ad abbatem et conventum saneti
Galli ymaginem auream infantuli cum aliis xeniis, * i. e. donis a longinquis parti-
bus ac precibus transmisit, rogans ut a domino et sancto Bgidio sibi prolis fecun-
ditatem inpetrarent ^3^ Quod triduano jejunio et multis precum celebratis solempniis
factum est et tercius tunc nascitur Boleslaus, cujus ex partu langwore suscepto '
mater defuncta est Fuit gaudium merore temperatum et meror dulcore nati filii
interceptus. ' Sed ne patre diu molesta esset conjugalis viduitas regis Ungarie Sa-
lomonis relicte, tercii Heinrici imperatoris sorori, conjngatur, item Judite, de qua
tantum tres filias suscepit. Uec ^ Judita multa donaria ecclesiis contulit. ^3^^'*
buit autem iste Wladislaus filium ex concubina, qui ob odium in suam novercam
in desertis educatus, dictus est Zbigneus. Hie de eonsilio profugarum ex consensu
comitis ^ Magni Wratislaviensis, ^ dum Setech , princeps exereitus, nimia tenacitatis
avarida salaria miÜtum accepta a rege sibi reservaret, convocato exercitu regis
Ungarie, sui nomine^ sive Zbiguevi* Moravis quoque*^ Bohemis, regnum patris
decrepiti ac fratris tenelli pervasit ^3^^^ pater, astute infirmitatem assimulans,
cum filÜo ad se vocato pacificatur et construccione convivalis leticie omnes Wra-
tislavienses sibi reconciBat, ^3 ^^^^ ^^^ grassancins "* in patrem consurgens, de
Wratislavia fiigiens, in Crusbiciami* se recepit et Pomeranorum non parva ^ con-
gregans subsidia cum patre congreditur et captus carceri mancipatus. (^Tantum
a) Co^ de saneto pnicfule S« b) S. «• R* enanuit Cod» e) Dai Jalir feUl in S. «• Cad. d) Cod« (t • q . •« p* e.)
fehlt ]»ei S« iu God« Semmler* «nimadTertiones ad aaÜqaM Poloaor* fcript p. 48* Kadi* p* 144 : koe excepto,
q«od «xore tterili di« foUieitam prolU legitimae eareatia anziebat, e) S, Zeaiu Cod. f) laaipaore «ater S«
0) S. iatereeptis Cod* h) Cod. Nee* S» i) Maiiinot GaUaf p, 140 a* Ckroa» priae« Paloa. p» SS praeiet
Kadi« p« 155 episeopi S« n» Cod* falsch. k) S» VraelaTiensis Cod. 1) Cod. aoaunii S» m) Cod. inmer
Zbignei S. immer* n) S. qaomm Cod* Diese Stelle des Mart» Gall. p. 148 «. i45, and des Kadi. p. 1116
hat schon Dsierswa p, 1K6 wie nnser Chronist falsch Tcistanden» als wenn der Kdni(r Toa Uni^am Wladislans»
wetchea der König Ton Polen 'Wladislans (daher eoeqniTocas bei R.) am Hülfe gebeten, Tom Zbignens nm Bei-
stand angegangen worden wAre, woher dann das t sni nominis sire Zbignei bei S. entstanden , i|ber fidsch
ist, weil kein U»igneas König Ton Ungarn war* 0) S» u* K* crassancias Cod. p) $• CrosbiciaC* q) C.patenaS.
>) Verffh Mart. Gali. p. 113 ff* u. K* p. 137 ff. u. Hl.
«) K. p. 144 ff. Yergl. Mart. Galt. p. 119 ff.
«) K. p. 148ff.
«) K. p*181ff. Vergl. Mart. GalL p. 138 £
») K. p. 156.
•) K. p. 189.
Boleslaus IL WtaäUlaus L Bokslaus HL 13
ibi cniorid hnmaiii fasani est}, * ut lacabns et flaminibus repletis multo post tem-^
pore nee piscibus ibi uti Cq^O a^s^ foerit. Tandem Zbignevo de carceree mfsm
Setech, timens juvenem Boleslamii, adherens Zbignevo cnm fratre reconcijyato, ^Bs«
cordie malum sascitat Unde exilio propulsas fuit Sethech , patre cmn filüs recoiw
dliatis; pater vero Zbignevo contolit provinciam Glogovie et mortans est ^3« (UM.)
Gm dum filins ejus Boleslaus successit. qui dictus est curvus, frater ejus
Zbigneus quatuoir vicibus contra ipsum multiplicem omnium vieinorum exercitum
induxit et maxime ^ Bohemorom, per quos Slesia tunc temporis sepius Vastata foit,
Zbignevo in habitu simulato utrorumque castra, ut Boleslaum traderet^ *" frequen-»
tante. Unde adversus iUum, dum quadam vice hostes advoeaverat ante currens'
(ei) deprehensus fuisset, ille vero causa custodie se nocte castra exisse assereret,
ut * visis hostibus eos nunciare festinar^t, quidam magnatorum adversus eum con-
surgens querimonias detulit et regem pro judicio interpellavit ^}. Cum quo, dum
multis legibus contendisset, tandem pugne probacione eum superavjt et sie perpetuo
exilio dampnatur et victori totum teiritorium, quod Ponez ^3 dicitur, cdm omni iure
principali libere donatnr et locus judicii ac pugne a re nomen suscepit sciMeet
Sandueli^3' Igitur dum imperator Heinricus IHI. cum exercitu Ungariam ingres«
sus fiiisset^ Boleslaus, rogatu regis Ungarie, Moraviam et Bohemiam, que jam ad
Imperium devolute erant invadens, imperatorem redire conpellit, ^3 ^^^^ imperator
omne robur suum contra' Boleslaum excitans Poloniam intravit et eonmittens in
prelio ' Boleslaum cepit ^3« Quem cum secum reducere ^ vellet, ille multam pecu-
niam se daturum spendet et termino obtento, tanquam pro thezauro mittit pro ad**
jutorio in omnes Getarum, Rutenoram et Ungarorum provincias. Hostes in nocte
in curribus adducti et in medio castrorum positi cum duce suo imperatorem rapiunt
et in Golnberc,^ castrum maritimum, ^ dedueunt, ubi detento per sex^menses, li*
a) Die dngetclioboieB Worte (T. i* e, h. f* €•) mii4 darauf (^t) tind aat den Chroii. piine. Poloa« p* att
enÜeluit und ttiaimen mit R., wihread sie bei S* «• im Cod. fehlen, b) S. moxiflüf Cod. c) Cod. trft>
dcrent S. d) Cod. ciimf S» e) St. et S. «. Cod, f) S. eoatra feblt im Cod* g) Cod. proeüom S»
b) S, redimete Cod» i) Cod. «. S. Rolbei|r ^dk* fc) S. morilui«m Cod. 1) CbrOft« prf»e. Poloa. pcv
Septem. Scb, per meases S. «• CodL
^) K. p. 163 80 wie Mart. Call. p. 181, doch ohne Glonu zu nennen. .
') Da« Yorhereehende hat K. p lo3 ff., das Folgende niät und scheint eine einheimi*
sehe Sehlesische Nachricht zu seyn, da sie anch Marl Galt, nicht hat.
^) Das Chron« princ. Polen* p. 29 nennt est oopidiim PonitE, welches an der Schlo-
sischen Grenze in Polen bei Bojaiiowo und Reisen liegt, auch in der Thrilungs-Ur»
künde der Söhne Heinrichs III. von Glogau L J* 1318 erwähnt wird. Sommers-
berg L p. 868.
«) Jetzt Sandewalde S. O. \ Meilen Ton Gnhrau, eine im 13ten Jahrhunderte oft in Ur-
kunden erwähnte CastclUnei* Tzschoppes und Stenzels Urkundenbud p. 3391,
537 u. 401.
s) VergL über den Zusammenhaue dieser Ereignisse Stenzels Geschichte Deutschlands
unter den Fiünkischen Kaisem l. p. tf&O ff.
<) K» p« 214 bestreitet mit Recht die Wahrheit dieser Nachricht.
14 /• Chronica Pata^arum.
bectotom piJ3tinam* ^ eo extcrquens, quiit ipspin ß^ fl^sywim ifH)il|iAB ,4S99i>^
lose.icoopulerat, Jusjoper filio suo primogi^iifta Vlad^alao^ filiani' fy)W> >Ch^inffH *
Aomüie, Ob.perpetue pacüs ac amicicierobur ipa^jjpawialiter obtii^ Ät.^ic iffpflr^-
tarem lusqae ßd proprios temiinos coodueens dimittit, ^3^^^^ ^ ^leslao , * Goipii in
regem coriHiaii (l^^'^t? angelus ^ironam de e^pite ilUus c9puÄt .«c-tUf^« ü|igMie
Mesiconem, HeinriQuin et Casmii-am; qaat^u/^ er^o ^ioiis p^r idoc^^ep« terram
dfonisit, ^ seniori Slesiam et ad preea^c^ndum. ^ aliis Or^covi^m diapooU, e|t post il-
kiia seniori seinper duoum Cra^ ovie gubeniaQH^ f^opaigpat, siqqiip japifo .donuDi
1159. HOXXXIX. defttactos est.
^3^^^*" pretereimdam/ ut «jupt Cronice, ^ io^eratpr Heinricjus peqiesse ia-
Hirie noo ünmemor ^ primo Bytuqi et Glpgoyiapi occj^t, " d^d^ u cafope^ttribos
lüV^ratisdavie BolesjiaaHi cppit (]et prQpter3° induciii^ d^nd^"" poiHipie pn Ipco, qoi^
dieitor Psi pole, i. ß. 4;«B)pus canum, 0 ^^V^ria castr^rv^n ^it. ^Ubi dum per
dveepciwQlli captias faisset et /nulti ^uorqip ,Gprraissent,.'Polo;ii ob Qdiuv) ^ .oecisO"-
ntm.ibi 6t eastrorum loconqpien' preiqissfun iodiderunt, T^lieotca^cos ' canes «{ifiel-
IftOteSi. tiste Boles^aus ipym Qipnibiis ixun finitimis, ultra omiißs «predeee^prc^ snos
iaexpUcabilia g^Bsit piselia, nee omnibus suis diebus quievit appplius. .Cumqpe fi-
-liis ;pcf3sessaonem diviideret^ ut predfctum est, seniori, scilicet yiadialao, Slesa^, ^3
BeüuiM iSaftdom^ciAiu, i]M[esiHU|ii Gneanam ^t Pomeraqiani, Boleslao. Qi^A^am* et
Masoviam deputevit, jimtöri ,v^q, Qa^miro, nihU del^avit, qua^ propbeti^ns, :quod
HBnafora * sibi :debereRt.
.,, Acd^slao 2i\Ktßm .cprvo d^i&flcttQ, YMcUsiaus, primQgenitus qjus, )mffnirrch]ain
Jtaiäiit. :{0iii cum quodam .tempore hyemali v^pacloni "" deditus esset, quiilßm major
-natu et principi pro^ipiior "'' Petrus Vlostides, ^ seeum perrejtei:at. Iste (Pptrus ^3
tempore Boleslai curvi regem Ruzcie in dolo adierat et cum illo conmessans
.•);S. pfiat&micem.iQfd« :>^). flo^. ipmcr. .W^A^is^n $*,in9^e^. c) Chr. princ. Polon. ChristMUiaiii Ctd. ■• S.
.a)i.(4l«4*afl^n4 9) :ic) S*.flfl|^wi ,€|j4, , f). S. tt. Cflkd.» T^Ucickl ist diYiiit mi Chr. priac. )?olon. mn lesen.
i9> C»d. 9ra«ßA^4WF..ß* . k) S. N«^ ^f^* . i). S. pji^pMvciwdimt Cod,. Ij) Seh. v.qhr« pr. Pol. Cm-
cOTite S. a. Cod. 1) S. raemor Cod. m) Cod. a. Chr. pr. Pol. oppugnat S* o) C]\|f..^r. Po|. capit in*
dvcias dandas Cod. c. i. dandis S. o) S. qne Cod. p) S. tngii Cod. q) S. obediam'Cod« r) S.
nomine Cod. •) S, Thetonicos Cod. t) Chr. pr. Pol. Cracoyiam S. «, Cod* n) S. resationc Cod.
t) S. proximor« w) Cod. Wlastides -S. '
Yon Ungarn erhalten babe. £inen König Michael von Ungarn gab es auch gar nicht.
1 j K. p. 8Q5 ff. ' r : . '
•) . K* p. ^4a» »HüpddfeW N. jQ. i- AI. yfui.ißreslaa* VergL über diese Sage Sten-
zels Gesch. Deutschi, unter den Fränkischen Kaisern I. S. o23. Anmerh» So.
*) m ^.Sltisf^i €vtL^iYifkW$^, pm^iBclfi^t prln^ipat^^ ^ dpch gehörte ScIUesien daxu.
«) S. über die Geschichte Peter Wlastsj^ .TorsBii^lich l^loae^s Jftirlefe über Breslan 1. S.
199 IT., wo das Beilt^ gfji|ldljM^.Jef<^^lpdt»>n4:.er^ VcrgV Worbs ncoeu
c^rafr 00111 et vinctom BolMlao mMokit et eimi ille se pecttnla UberJBscft^» äiniB
doio per ^BMSidam^ Panonianini Küfciani ^ urbem delevi^^} oiiiti nagim- stnijge
Pdonorom ao eaptiviiate. Fropter ^od idem Petras, injuneta sibi peaStenoia^ ^
cenobia et septaaginta liqfrfdeas cotötnudt ecclesias. Qui, ut prediotmn est, com
principe novo, Bigntente nocte, soltm in venatu remansisset, ftliis, neseio ^o castt
aberrantib09, ipae de venacüone assaturam, igai apposuit et cum principe suo sbM
vino convivnvit filis priy vino nivem eongestam in globam sugmtibMi pnnceps|
qnadi jocando, aSt: eccef ^le prfncqpis conviviam, forte conmodius* nxoi* tua a^m
abbate tuo nunc convivatur. Pdtjrus, pro joco, licet non jocose receperit, ^ Uc se
solom cum solo seiens, sie respotodit: uixor mea pro se, ait, cum abbate» meo' sic^
ut et tun cum milMie TKeotoifioo, te absente, suo amasio; Que verba priiiciqisiy*
licet gravit^r reciperet,^ cum joco pertransüt et domum rediens, com cnuaanf top**
bulenti ai^i ejus conjux blandiciis extorsisset, insidias Petro parans, cum eKd^
ddari fecit Quod fiictum in ejus ac mariti exterminium redühdavi« si^dew^
tota Polonia adversus Vladislaum armatur cum fratribus, quos trino preUo fudit^'
ita ut nil preter- solum opidum Poznan haberent ^3. Quod cum vallasset ^ et insi-
djas non praecaveret, inter praudium liostes irruunt, aliis trucidatis, aliis submer«
sis ^ Viadiskus fiigam ^ iniit et ad' imperatorem Heinricum quartum , fratrem uxoris ^3
pergens adjntefhim expetit et obtinet^}. Q\A cum multo exercitu veniensr castnnrf
Grodis etNem^ construii^}, sed Polonr, loco ejus-Böleslao institnto, cmmr* miil-^
tis beUis eonflig^ent, Viadiskus dtefunctus'" est, qu^n quidam dicunt Pigavie*^
a) S. ^uandam Cod. b) St Kilicia Cod» RUcnia S« Kelciiam n* KdcUm Chr. pr» Polon« VislicU FfildcDer*
r) S. peeunia* d) Cod. rcgerit S, e^ Chr« pr, Poloa» principis S. «• Cod« f) Clir. pr. Polon. rt-
dperit Cod« receperit S» ' g) S. sicqaidein Cod. h) Cod» Tallatsent S. i) Cod. sabmenii fehlt bei S.
lubmusu. Scb* ' k) Seh. Vlad« ioit. Cod» Wiad. et ad. S. 1) S, eun Cod. n) Cod. . definictiu est S.
n) Piguiiie Cod»
.)
Versuch die Geschichte Peters des Danen ao&nkliren, in dessen nenem Afchivc IL
S. 38* Nach einer Urkunde, welche Stenzel in den Provinzial- Blattern^ Band 85
S» 6 anfuhrt, war Peter ein Schlesier oder doch dort mit seinen Vorfahven begütert!
Boguphal bezeugt p. 42, dass die Geschichte Peters besonders niedeiffeschriebm sey*
>) Boguphal p. 37 hat Wislicia.
0 Vergl. K. p. 285 ff.
^) Aenes, Cremahlin des Wladislaus, wai* Tochter der Agnes , der Schwester U^fielisV.
Oder als Kaiser Heinrichs IV. und Leopolds von Oesterreich, ihres zweiten Gemahls;
der erste Gemahl war Friedrich von Höhenstaufen^ der mit ihr KÖnis' Konrad III. ^
nnd^ Friedrich Ton Schwaben, den V^ter Kaiser Friedrichs I. zeugte. TJnoMe Agnes
in Schlesien war also Stiefschwester Könie: Koncads III. S. Böhms diplomat* Bei-
träge IV. p. 188.
•) K. p. 291 If.
^) Dieses ist eine Schlesische Nachricht , welche die Polen nicht haben. Grodis isl nn-
streitig dar Gröditzberg W. N. W. ST Meilen ron Goldberp;; an Gr»tz im Troppaui^
sehen ist sicher nicht zu denhen, da dieses damals gar nidit zu Sehlesieu g|M6rte.
Nemsch^ ist Nimptsch. S. S. W. 7 M. t. Breslau nna schon weit frühem bcfestigi zur
Zeit Kaiser Heinrichs II.
{iiß$.)
16 . I. ChrMka Polimarum.
sepultojn, alü^3 in Plozen, et Cracoviam imimpeiites ooniitteBimiw, qm^ et-
stnun tenebat^ cum tribus filiis propelloot, ^} videlicet Boteuao, Mescone* Con«
rado loripede, pro quibus non bello imperator sed predbus lüstat, ut si noB »on-
archia, saltem aliqua terre porcione donentor. Oaoniin matre defiucta et in
Porta ^ sepulta, ^3 Boleslaus monarchius "" oi|Aanos eollegit et eis Patrimonium Slem
eoncedit^}. Tandem hü duo fratres, Boleslaus et Mesico, mumdpia ^ .oecupantes'
oxorem,^} filio, fratre et patruo conspirantihus propellitur. ^Tandem Boleslaus
monarebus^ contra Getas proficiscens, multis suorum perditis, fiHosuo jimioriLez-
coni terram Mazovie et Cuyavie legans , primogenito suo Boleslao jam defoncto, ^
(im.) et post Lezconem fratri suo Gasmiro, si sine sobole decederet, ipse defimQtus est.
Oui^Casmirus"' fratri suoHeynrico defimcto in ducatu Sendomirie * wnili testamento
jam ante successerat
^} Defimcto itaque Boleslao successit ei frater ejus Mesco, qui sicut erat
natu fratri proximus sie in regno fiiit contiguus. Huic ubique "" fortuna favens
multorum natorum patrem fecerat. Habuit enim filios Ottonem, Stephapum, Boles*
laum, Mesiconem et Vladislaum, quomm duos ex filia regis Ungarorum , tres ' ex
filia regis Ruzcie susceperat. Plures eciam filias habuit, ex quibus multorum
cognacionem^ et amiciciam contraxit; dux Bohemorum Sobeslaus gener ejus,
dux Saxonie Bemardus gener ejus, dux Lotaringie Fridericus, nepos Freoiici
a) Cod. qnae S» b) S* tenebant Cod.' c) S* Meseoni Cod« d) S. PorUU. Cod. e) Cod. monareb« S.
f) S» macipia Cod. g} K. p, 9196 preparantei Cod. u* S* b) St Yerg^i. Cbr* pr» Pol, allec;areat S, v. Cod,
i) S. luldentnr Cod.. b) Cod. monarcba S, 1) St. nacb K. p, 301. dicto S« n. Cod* m) SU ▼er^K
R* f» SOa Canmiro S. v. Cod. o) S* dacato SodaBiirie Cod. o) Cod. «ti^ve S, p) Cod. fmi S.
q) S» congnacioaem Cod»
1) Boenpkal p* 45 der Pegau nicht nennt und TOn der Mutter aogiebt, sie sey in Al-
tenbUK begraben,
s) Zum Folgenden vei^l. K. p* 294. u* Boguph. p. 43*
*) Ans dem Kloster Piorte bei Naumburg a. d. Saale kamen die Ciatercienaer-Mönche,
mit welchen ibr Sohn Bolealans I. das von ibm i* J* 1175 ^ eesliftete . Kloster Leubus
besetzte« daher ist die obige Nacbricbt nicht unwahrscheinlira*
^) Es ist bekannt, wie sehr die Deutschen Zeitgenossen in ihren Nachrichten Ton den Po«
len abweichen* S. die angeführten Quellen in Hahns Deutscher Reichshistorie IIL
p. 251 ff* Man sieht aus dem Folgenden^ dass Schlesien nicht von Polen getrennt,
sondern wie die den übrieen Theafiirsten zugehörigen Länder gewissermasscn un-
ter dem Herzoge von Krahau, als Monarchen des gesammten Reichs stehen 9oUtc.
Vergl. K. p. 294 ff.
*) Also schon damals wurden Deutsche nafh Schlesien gezogen* Vergl. Tzscboppe's
und Stenzels Urkundensammlung p. 117 ff* u* 134 ff*
Adelheid Ton Suizbach. Sommersn. p. 306*
K. p. 297 ff.
•) K* Pars U* p* 1 fi.
•ä
Bokslaus IV. MUdOaui ill. Cäümit U. Boieslaus L MieeUlaui L 17
]^l«Mtoris fMCT ejus, dut Maräuote Bogä^läusgenerrejiid^ ejmdeiii iatis fifinä
gODttr girs, du Gattide äocer ejna filiiV dvx PoneFtiiie sooer akerinsy doxIUigid
fiMr terdi,*. alii fiUi bcoiqwad decesseraiit Htc omni gloria sue conünsionem
M9«rdiüat pw. caloBpidas et iniqiia judieia, q«e sab eo snrrexenuit per miqHiuD
Ssidem, dietum de Kethelizc,^ cujus predium adhic ert k terra Bwleaan ejus««
i HotDlAis et posteritas ejaä hk eoden loco^3* Qui cvni dnee confnsiis, nam
6im «eanes vemiAcps^Ji ad calmapiiias straendas^^.eos, qui Shucebaiczy' dicuntori
faatittdaaCit ideal KitheHcz et tota teira sub eorum morsibüs evigilareiujr, presid
Grttcevfe, dietas Gedeoa, timore dei ductos, haad napietatem redai^ere eepit, unde
plurea colli prkvdpe em huic alüsque de hoc malo dolentibus perseawkmnm ten«**
ticutoa uMque paraut;'' Uli ergo ad Casmimm'^ fogientes eum in presidium €ra-
<Mn4f^ ifitrodttcimt'^ nonarddum' coii8ti(mDit)^3^ Qvioi ccraens Odo, fiiius Me^
Itomid^' tma cuHi aMte patrm Inv^idMS proft^^ qui cnm', et predicttt» e^t, in
airttebtum^lgopilt licet iiui4>>i^ otntuuja tamea datitatua ^ adjutörio^ quod valide que*^
febat) Vis ^Uoideai J^aiMieiiaeAi prövindalani eum oaunbus fiäs 4e gracia fratria
obtfanäfc
IVmc dennm dux de Opul, Jaroalaus,^ fiiius Boleslai^ fimdateoris Labensls
tMeMi)^ Ifi odimn noverce, doaüne Adiihddid, qae fuit sorov 'inqperatricis, axnriq
iiBpeMfdris Chimradi Hm^I' <Hun patvao laao Medeoni patrem propulsant, qai pam
iiliperiitw& pei^ehs Medqplanum ibiqae qoeaÜam^Mnun gygantetmr proBtemens tum
vaüdo exercitu rediit ad castrum Len et Lejgnicz adificavit Quod videns dasmi^
Mb, M ttterpoeniit et firaibri Bbksid^ MQdc^/iteiram llatiboigiänaem xond^avit^
ii ^0 dttoea Rattburgensea* sarrexerunt, et Jaroslao" qnscopo evdiiiato tenito-«
fiMii Niaense a patre ebtinidt ac teuere vite aue ducatdm Opolie, ^3 et Conndo
ft) Oicie atfette Ut ür aXkjf Handfckrtflen »«dl 4ft; ^)uM* prii^. Polofi* tfdbr Tcrtdnede» «nd itaMnt idock «nf
Kadi« T. !!• p» 8» wo sie am sa^rUssigaten nni daher Toa «M angenonmtn ist. Dnser Cod* Hidit« dnx
llolieiftttrui Boleslaus (siclid^ faUc)i) gener (jiis> dnx Saxl^ikte getter ejns , im' Lötoliligi% genw e{vs /^^edrleiU,
acpoa Fredrici imperatoris , dnx maritime Bognilans gener e|«t , ejasdem filins gencr ejnt « dns Glaeie soeer
^os, d&k iPokntfraikie soeer AterinB, dux Rngie ibeer teitl^» tSoarnltervberg liat: dm adhciiionim B«Aedntt.
g. e«, d. S» B«mliardiiB g. e, d. L» t^reMcvs nepoi T. itep« g* «« d. M. B. g. e. dnds ^videm f. g. e. d«
fiaUicIäe i. llUi!, ü; 6. s, dt^rins, d/ll. if» terfii. Sebon Bognplial p* 44 «. Bsitertwa haften hftigi BolÄ*
Uns für S6l»eslatts. %) €od« IUthell^e 5. httnier. «) €nd. stidindai S. d) Slvsni<ise*Cba« S* Im €3ir. pr. M»,
Stmohnid, Slttsdifüei, SMsehniee, SMdinllt ^eteht, Diteer, «i^HittMer AnklAger/IiiiMe SUwnik T. RI» 809;
e) St. panit &' A'/'Cdd« i) «dd* lialfililMt hnHiiv S. g) ^God. hMoiichim S« h) S«ditetrltlü ikd. i) 8. Je-
roslani Cod. k) S. eentfMalil Cod« 1) iS; gfgantem äid). M)'Cod« lUtUioilenset S. n) ä. ierillao Cod»
A^
"•— I-
')
•)
DlogOBB. p. 524. De Kletlie Till« prope Budrysin. KltÜitz S. O. 3 M. ron Bän«'
,tzen. S. aber diese alte freUierrliebe Familie Stinapias, Schlesisehe Cariosititten I^
p. 492 ff. Kadlnbek, Boeapbal n. DziersTra aennen iba nicht.
R. p. 8 setzt dazu: id est officiales tracnleatissimos.
Yergl. K. p. 35. Bbf a^b»! p. W^gtibt dis Jdbr li77 tuid. dass «k «ich t*cb; Ra*
tibor eeflucbtet. ' ! '^ •■'■':■'■.
Conrads U. Gemalin war Gertradis, Tocbter JBerengars Von Sulzbaefc.
Yergl. K. II. p. 40.
18 .1 \ \ L . Chkhnita Pohnaf^uia. - . , '. ' i
ladpedi* inarcliiam Glogovirasem dedit, Beet aliaSsi dioator mmiadas factasj^^i
Hoc tandem defüncto. Glogoviensis'iiiaixhia.in. Boleslai dicienem jredüt, .qv^- deoer»
deiis^ fratri sao Mesicom terram Opolie delegävil^ quam Heinricvs barbataa, filiw
ejus/ifem sibi assumpsit*^ et decedens Gasmiro/ fiuo Bolealai..iiiOQA]:elu defiuBUC^
hereditas ad Casminim devolviiur. i . >,, .. . >
• ?30iii'^ demHM misericordie mota, quasi facti ignaros, featrem suUni.tMesiodfi
nem. per tradicioneiii . Gneznam, .M^trc^oliia todiis Polonie^-^poasidar&.^peimaitf
Sed cum imlUissiaiit^^ ]}rofectiis (fiiisset ad restituendam primdgenitanlisMpriS'ißUQ
nomine Romanum, patrem Danielis^.iqHem fratre» pepulerant, et longo ImbUmkdi
mpta occnparetor, septniaginta de magnatibüs Gracovie Mesiconem adieront^; et fili«
um ejus Odonem cum exercitii adducentes, Gl'acoviam, ejus tradicione pteaenttfve-r
rant.^'. Quo Gasmirus cenperto^ Gnicoivaani lUFadit et i^e consumit, ItOistibtts^iC^ptiPf
quos' tarnen post solempnem refectioAen fi-atii' motu pietatis r^nisit (Undß wter
^sqs tempore Gasmid plana facta: est ttnieieia«. lUum traditorem et ,calumpfii^»]tfti(
rem infusorem* Ipresidemi ac pre&ctum . Gractivie* Ketlicz la ecdesia> . in quR .'^g^rfkty
deprehensum Ungariam eterno exilio dampnavit. Item dum Gasmirus a stragß.Cre^
tärum maxima, 'cum triumpho ad propria remeaaset ii| solempnitate sancti Flor{an]:^3
p'ost prandia, cum iia medio residfisret pontifictun, bausto poculo hnmi prolabitw e$
(1I87J exspirai, incerfanpraftonbow iiy ^ v^enentf exstinottts^ De hoc Gasmiro tanteireejUan^
tur^ 'Virtutes nfiturales, quod .siiÜtncitoa fuij»set utique pkilosopbua magnus Cre-<^
deretdr. ' ;••/'.! i ':■' .\'> • :-• . r . : \.:\ \. ..r
,'■ ;>3Hoc^!'deiuncto statim - FulcOy ^ epiäj^ophs Gracovie, pmcJpmn foronunci»^
Lezconem, fifiim ejus primogenitum^ monarchum Gracovie, aliis aedamantibtts, alii«
pi^pter ttticiohem'' jttventutis renitentibus, Bed pars episcopi prevaluit. Fidt 4tuh
tem alter filius Gasmiri, Gunradus" nomine, cui cessit in sorte Guyavia et Maso-
Via. ^ ^3'O^b^* küditts* coüsteMtur'Wöip'm^ senex Mesico et indignanti '^ anfinö
biimi^ p^'O^eri^tur,: §it| enirn^ non tarn ^u^. se apud jplos dolere contemptum, ^..4^^^
9l)S. kv^idc Cod„|]>) S« ^edficeiisCL c) Dji^^f^lfseadf^ jS^Ue gid»^- .kdnen Sinn« Vieneiclitut m leseni el ced^ns
(nehmlick^ tertam Opo4io) Cnsmiro, lUio Miedslai, (Ralibpricfisiii «eil«) Boksli^ nonarclii defuncü kereditat ad
Cafminim Oiecivptdiim regem Polon^) deTolTitot. VcrjgL (^ ^* ff t^^^ Odfr: et decedente Lestheone« filio Bo-
lefllai monarekiy, defii||cli (seil. LcsUiconis) , kpr^ditaa a4 (asn^ir^ deTolntur* d) $• qui Cod* e) Russiam
vfi^m fi» Pfusiain (^gem .tfie. Handfclurill^ii ai^ph^^Pf, ^lir,. p.r.^Pi^lr geleten trerdeii » ,.wie der ZiM«nneaIian^
«nd ßnt^ R».Il» j« ß^,^ ^*t l>»eK0wa Jsel^j^t- < , :)0 ^^ perle^tayernnt ^» 'YvgU Ckr..pr« Pol* . %) St.
fem S,*a, €od« VergU GV* pr* Pol- / . Mß' ^.!^4» •. ^) ^<^* ^ Clir. pr» PoL; ti^itc i ieuitan^ God*
Casmiro cante • * • • Tirtatea S» h) S. Nee God. 1) StJ nacli R« Snlci» God. u, S. immer» m) St.' p.
toeionem j* God* propter **«• jurentutis S. p. annoi; Fiüdener. n) Gad. Gonrados S« immer» •) S, miditnr
God. p) S. iadlgnantcr God. q) S. u« R« dolU eontemptU God.
«) K. I. p. S94. a. II. 41. .r- i •
») K. n. p:mjffi «: 74r VSögv^k»! p^ 47 «dit d« JAt iI81.
*) D. 4. Mt^. Bognphal p. 90. giebt das Jahr lld4.
*) K. II. p. »8tf.
*) K. p. 106 ff.
Coiimir IL Lern I> Mifcishius .111. 19
e:fcplJen^iea^:^ ^Bte^digmtat^p i»iffle^tem,[ Ma»«» > gubcrnmine^ proatrat^ lu*
seiiioifeiil ^tate acprimogenitiurQ principe^ »agiioscwt, zfdioqda glftdio^
neii|i,li4be«^ .jSetL^wni ^ proficeret, c^ie a n^e ptteromm dolosia suaäom-
bus/ obtinet, ut* sa)tem tamquai^ iutor papälomm ad lionestatem ipsios. aemi^ sibi
ipfljpfiffjiirj^if/ CTbqjypfiQ^.yypd^jbHr pt ^, bow 'iroloptate ^. Leztom honoireni. primati»
jjfjptejt ,JBm^ »Borum aftqni^scaisy ibb
fSEtja J^'^e€m^ ^fjm . tCidetiu^ pr4)]^smii. a ]H[Q9ieQne «ixigitor tociens dewga»f
tafv et .eonir«' jüsj|^^iiii]^ et iji^o quocieqa ff^btimatiir .toelens proptertt^pniQi».^ avaj
ricie impetos dejicitur, et lioc non absque belloniin eoUisione, quoruin primiim'fiat
in MuBcava circa Aqidreou^ claustnun, ^3 üi quo Mesico volneratus filiiun Ba«n
BoleslauiD, cuspide occisuin ,' fii^ens domnm reportat. Ex parte vero Cracovien-
901181 iJi^nitid prQst^atis^ dnx Ratenomoi BonmiMs, post inniunerain saoram stragem
gratiter.teOMiatts Tnlneribii^, läge f>ites!£iiiii quesivit,' Vladislaide ** solo MesicOfie ^
videUcet et Jarozlao, filio Boleslai/ campom victorie tenentibos ^\ Govoricium^
priacipem beUi Cracoviensis palatinum Sendomirie, ^ captivam inde secnm abda«
centibus« Falco vero episcopus, casum snonun aadiens, Cracoviam occupat"^ ac
lieeconeni' r-eivocfft ^3^^^^ postmodüm ab expedicionö , quam m Rnsziam et
GWtabHttn'ibcerät, üost procerum Rnscie moltiphariam neceiq ae Galacie profitiere
re^f^Ds^ .^pn^ d]a,f Q^ v4o;ie ^3; Giiecznensi, "^ ciyias cäusa^tuno agc^atur, ac diice Hem^
ijicp.,b^)U^J|'a%^ Üwru^o, dttce<Cuyaidp acMazovie m Nake^cöntra
PomeraDÖs proficiscitur et a Pomeranis in balneo occiditiir, ,^3 ^^ ^^^ ,Heinri(Ai(ß in (19970
lecio <* ^'wkfkää vulneriMis affectns ^eä obfeehl ^ Peregriiü ae WysiobnröH^'^ qni
snp^r eum occisus fait, '^ Bberatur a morte et accorsa suorum tandetpi erutuß et
a) ä. ViL Vpllnite Cbl. B)' S» faiüU. Cq^I ' c) f» j|(euam Cod« d) s/r
p, tött*' . "^ ,t!od*' propter'» . • araritiae S» ^1) (Iqcl» .^dre^ro' S. . g).St« ifa
li) S.^MfÄlcoiicm^toa: j i) S, alii Cp^rf,'*'* iJ) Cod^ u-.^jSj^' N« ' "
oeci»pfM C6d.".j 9) St. GBeczneii| bodt GiUmin S. ^< , o) Sf
WyslÄbntA'S:
olyvifaAl Cod. Vcigl« li. ü.
ifacii ^» yUdiahii« S«i.«.rCod*
rConidom S* 1) S. Si^oniric God*'i ^ jli) S.
lectu Cod« f^. S«;«lije^ttt ^i^d, - ^^)iCod«
,1 . . • . . " I. -•»!
# . '••)
t ' • '. • ■ '
')l .-.jK. 31. lUviiEctriin' CrMO«wnilpnyfätdä''lo<«ai'V if to^iae flnrif'Hozkara dlelos'i ab
|AlMlrBeJQHeMii;eaeiiabio.nöii lM||e diataliä. • 'Atifdiiclktftir f Mi O. Yttli iKentf.'ftwa
... iS.V' S> W<^^ T«o KnbnJ > Oer Flass'^dfirfte die Ska^ra ieja. yMcht biii Zafö^'I'iiidie
.1 .TJVpieUeL-mesU.. Bal^aphdl p. <lf(K gl«bt d. J. 11«». '. • '.' "^ ' 1
*>^. .NkcIi Kadlnblitt pv 10B,lial<e MiecisUoa der' At«r die Herzöge BöT^hüs nÄilm^cis.
. .]ab*':TOa Schlesien .um Hälfe gebeten, dieser und Jaroslans, der Sokn d^s BbtesUu
, ,wa|W|L Jidck bingezegen. Vena. K.p. 113.
•) K.||^.ft.,«»>-. 1. •..•...:.••-•• a'.: ..'■-■■.: i^. !■
'),.J^l{nc{är .Wladiakh», Minn».pia^«Mg} d; ivBiinnbein > ' > > >' ■ ><•'«"•
*iii ^^4»fli:*V«rrtbi«kJbeM.E^äMig l>ä BoKlapbillU'. 8r,wor^tlB'tlüb"^lt!«bt'"V|l{kb)die
^.nsammeokaiift dw.FüAfm.W JAiMJ^it^^iÜM^, « M. S] YoH.l^alel 41 '^n ,
lau4til%li|iiK<34-VMkiTAeaMsnM:befAGinMiil9lMt<!fttf».'->' ^- •• «ivj - " • ! ' ' ^ -V*
^) S. über dieae FamUie Sinäpins I. p. .1038. yon"di«Mn'yorfiiM «Hi^ itt^'^dbll^t'biäits.
3*
/
90 >/; CkmtUi
k. •
«dB pra|ni« redaeitar H titonm äkpedicio per Odoman ptbdiäoDeM s\irh ht^
«osem cenfaiidltur« ^yiäkoMsm^ igltiir üt nMtempt6 Cmtääti fräfer fmis'/ fitxk
Cii^aTie fet^MAMvie, i|N»^ Crftc^rü^nseiii deeupare üHebMoi', sea i^bÜtti
Lecomris^ ^ratinide^ iUtts CMSiderate, ^wtt coliifilio äe toiaeüs/a [tfttetirttb pidtt
pkincipeni Heifiricaai SSeaie^ äietiOB l^afbatuni, ttaritm satide fifedii^ris, ie^wfääk
88 SQOsque parvulo» itaoB illiw tatele MiunisÜt ac ttonar^ifciii iQi'^ Ura^^rifie tÜ^
«otthim* preaidia ae atiosijiie reeeperat Taiheü qtda pffelsüitii
a aae perlbaeve propoaito itesiBre et ^om jraä princeb^ HCTnicdi
I •
4). Cod. Stdbi S^ e) S^ «B fcUtlf Cod. ^ ^W-M' MAfr U» S. •« Gfd« t) 9. f«littW.G«d« k}r ft»
CÄFO Cod» t 1
l.V^'^l
]j' Vielm<;JMr Wlajdi«hni Otteim (SUiib) dabar ancb WL Oddoite goiMuiif IieniO|; ^r^il
Posen» . Vensl* über Um Bandtbe in den ErgiiuEilnfni-ßogen sa Stri^itjr ProvinsUl^
Buttern fSÄ Stiiek VI: S. IWIT. . V / \ : ', * - ;
^>i Bus Polg«ttde bl» p. 21 detd^uU ^ Wird fart gaM wlfirtliclk^ Winter mtä i4i^i^ioii.
in iiyiii^^ivrigenfl Bo|fm|»b«l p^ Mv Nidi dieietti Mbattt Au lioHk i. JJ Il2f7 g^ttelieliei^
^0 Heinridil« nennt ßuik nocb. 14k Sept 193M)JIen«e toH ScUeaien» deck dtbon inllr-f
kntiä
eh dieses Jabrs obne Angabe des Tag« HenDor TOn Schleaicnj, Polen. nal
ni^^ datev wiedür Herzag von Sebleaie'n nnd seit 1233 fast regeTmissie Herzog
Ton Schlesien und Krakau. Vergl. Klose L p» 349) n. Txscboppe's u. StenaEela
.. UikauäeiisaniMttiigS Urk. XIV.- Im iaKrfs «34 6. T. steUt« Heinriebt;, H^rko^
> ^T«!». Schlesien «nd'Kra^a« zu CzarnoWait« (Cimolofuil) in Gegenwart ^eler Grossen.
. lur dak RlMtel>'Czaniowani eine Urknndie UM, in Welcber er Sagt: als Vorm«nd und
RKent! Dir''d{'ef'S5h«te seines Biiiders (Vi^tters) Rerfeog Casimirs, nabmiieb .tur Mfie»,
cisfaus nnd \yiadislaus, sey er ans Krakau zurnck^kebrt von der Zusammenkunft mit
seinem Oheime ^ dem Herzoge Konrad (von MasoTien) u« s. w» Er erwähnt dasselbe
in einer Urkunde t. dems. J. o. T. und in einer IJrk. o. J. n. T. 1235 fuhrt Qer*
zog Miecislaus von Oppeln an, als Heinrieb der Aeltere, von Krakau xMlebllebMnd'
f in Gros^owitz gei^esen , 9^d er (M.) diil^ seifcieii- Bwmtat wni> seinte Mutte^ sieh* Stack
l^'^i^kselbat lefupdeii M>f, ,pßj voi«/ Grafen ZbrosÜM« die Stndt Steina« (In ObiMfcU.)
' . an- das,.1l^ist}iüip'fi^ gescbeuJit worden>. Verj;!. Tsieh>ojpp«'« ». Sted ki^lr Ur*
^ * kundensamml. p. 300. Am iSi fluni 1233 bestätig Palmt Gregor IX. in cäniiir'noeh
^- im Q|rijpi|lp , vorhandenen Uri^uadt auf Bittenf Hemriebi^ Herzogt von SdiJerfen und
'"] Krakau und dessea ^ohns Qeinricbs des Jungavii den von' ihnea mit dMlr*H^noge
' Konrad von Masovien und dessen Sob^tan abgeaablosacnen Friedeu wie dieaai^ iki Mr
darüber abg^fassten Urkunde enüialten sej. Diese sdieint veriohreli flli '^7^
^) Henricus vero — duas novia.mwiilione^V apai prd^n oppsduas Scalka ki MUe. qbam
0hifi;oss p* 039 setzt noch binwr brnt DosCa Waoteisvfscw - Gramer p^'J^ nbint
Ä^^*^fW\}"^ "^1^ If iiroairissum. pagfon.
Leseo I. emm ^m^nm l ^etnrUh IL D
800 ad propria remisso, .ultra Gracoviam ad secreciora löeä*') iÜ 56£iitt31fi6£ '
eom bärooibtlit Cräcovfö die mm ibite öHSiäiilral te^eäsii; STed mi Gm-
fidtieiäsfdii floloä « kt. hMdd üAiipbii d^mini <M Ibi' p!^ ^^M lÜlä^aftii^
ibleitiimii d^hrbcH» W^töri^,' eöM >l)!to ItS^^' frhi&ij i^ciirtnk- f^ij»'
viäddf» bibctöiit iii no^efi!:' ^äiiM' Masövf^,' d^dtfcm/t^ Qub ÜBtiä In^' i&si
p^ ber bi^a in filclbiidb ü i^iirik mMädheiii' exkmms 6^ ptkmk
mm ikxmi ktm p^tbifa JtSrsoim' irrdnmiAi a£it duäsdu^ fifiäiü filii bHUhem
h)baf ^{<ds fiBfä üüah^ in eonjiigitin iraditfÜ, Bolteiaö rnkmi et Cäsd^ij. Aid*«:
mm tarnen prior, com conjuge saa sine prole obüt, alter duos ttllbi^, Leb^icbneav dl
SeAdSiämaä kim^i mqae düi Höinridüs mTSitik ' i ÜhhiM mnirciStA jam
iiaiiM^, Mü" post .btfitaih s^onm fn üBö IkMiCo buintteitä Lubficetisi f kd pGrä}
mmi ^ its«^ B War&lü ^ flnvium et oBrä %ae In Gesclik ^1 eamm dr^
Glimm tm iotä Slesfa tenendam dürelipt.'«^* tfi^ piaä jii^e^k ad inf<^riof(H{
^aüKeä ]^rfntn[)aiiiä std bi'ofi^ctti^, & Orösawi '^ beütüin tite fineib' ildejilftds. ad. cefib-
ter äolenipifä mboiäatiin in Trebnieü, qnod ij^scf > d'evotns pribdbü 6i^ ^WüER _
taißsrr^stadio öobstnä^rat sefidlreiidd^ üimo donflni ]!rCC;iOQmtI. - d^ifö^f^ &(:'* ^^^
neyttiicdä*'i^tiSif, Städ Hos, boiAlilÖ ae omni tiriütoin' decoAfb pktri cöüäiihilis «
lüoiD^ähie^ cü^idn «deptns. «}' cbni Sind ä bvMpm felici^te gdbMal^e^däf^
^bito geiis tiuct^riear: VeMa Tartftris ebittlienä^ ihfötnalilin^ , t«v^*c<i in' öWiS
feghüm ÜAgi^^ -afd Pbrbnt^ ^c^' s^aged^ fld^nin Cfafist^ ^ inVOmanö de^eW
(^e' cudk in Chtcö^ain ei {SfendomiHanf döpnlata Mh^eL f& Sle^ätt^ piifkcid äV
ipso principb fieitudco seciufdo invaditur, ädä ^'er^tt^lfte deb ^iMctp^ iüäf' ^s*
* ' . ♦ , ♦ • I
a) Cod. fjeeto $. derieto Glir*. pr. Pof* . Ji) Cod. v, Chr. pc» PoL Spiateniti S* e) S^ 1I0I09 Cod.
d) Gdd* Plc^iedl' 1^« e) St^ nach l^lür» pri Pö^ conVoaieioDem S« «'; Cod^ dimfi miUste ad vaiiiB cdaTOca>
tühiaem ßAien werAea. I) Cod; üieraW S» g) S. LoI^aeeaicCocC h) S. ^a^nli Cod. , i) S/
ddTqaid Cod. k) S; Crbxnani Cod. I). Sf. tempore Cojf« m) & ^eHatSi Coi. &) S* MCCXX!XVn. C^oct*'
Vcr|^. Ghr» pr. Pol», wo aaeh alle Haadscluriflea d* J» I9S7» obwoU irrig geben. o) S. deJanetaa eil V
ydoe Apprilit, f epaltoa ad fratret aünoret WratiBlaTie Cod. irrig da dieee Worte 1« Heiarich 11« geboren , wo
sie aneb weiter nnten gana ricbtig wiederbolt werden* p) Cod« Abrigeng iauner Heinricnf« S« last ubfrall
Hcnieu, q) S. eoafius Cod« r; S* ebalieni Cod, ^
. ■■■•■■ i> -
* ■
') DFngtfBS p; 699 Spytkoniw^ ^eKÜi:« W. 1 Meli', tob Stator n': |' sieile S. von det
Weichsd uegt.
*> HetUrichll. nannt« aleb dabei* Uittoe Ton ScUea!«n. KraKaä und PöW. JBtuii'ncLI..
Een der Ton diesem der GeUtllcIibelt gegebenen grossen
. „ fttle^ Eom Hensoge angenommen. Boguphal p. i$9.
*) Glecx^ gegen 4 Meli. S. O. t. Posen nnd dben so weit S« W» toh OneSieir.
*^ Heinrich, Herzog von Schlesien und Knduin nennt seinen Sohn Hieinrifek H. scftoi^
i. J. 1237 Herzog von Schlesien nnd Polen. Dieser nennt s^ch selbst fortwäh^nd
seit seines Vaters Tode: Herzog von Schlesien, Krakau und Pofen.
•)
/
./
22 L Chronica PoUmarun^
iMi. ^'^.P^^ '^^ sternitar, amiQ ;doiii^u MCCXJA^ v. y^os ^pi^ ^ , s^polti^ ^^.^ajbres
O.April* nunores Wratislavie.O , • ,,i; h; i .-.
Cumque tempestate semota terra Slesie rBspirare deboisset^ ecce seiüor filitts
ejus Boleslaus, per quem oumia mala tone orta sunty contra fratres iiuqs parvulos
iBSorgens,. terram Lubucensem mi^rchioni Bra^enbiurgensi ^ bi saiiii).^Q saj^^j^fQ. dir
scrimea "^ tradidit ^3 ^^ Poloniam perdidit, ^3 ej; .Gracoysenses Boleslaifm,./'
coms occisii^^ ^ monarchiuin constttuüni^^ |qui taadem, dupta uxore Goim^gibfde,
Cßgi3 Ungarie, sipe prol^ tarnen del^unctas esf^: Huji^ -tempbribuay ifcet f4i¥>^iinl^":
nun virus p^ omnia loca sui pnncipatus vigeret/modico muhere tanueQ . plsecfjtfißj
ip partem quamlibet trahebatur et majdme canuin , ., quorum amator, et« |o^r toti
terre inportabilis fuit. . : . . ^ . . , n i
€m^ successit Lesco^ fiUus.Gafmij;! i^^^^ Gqhradi^ .q^ seva .b^ejla,j^tri G^^
tarum insultuß. victar exjercint, jUMi^dei^^ ioj|delittm' Grac(^
et .Qunradus,^ ^üus 3^o>riti'^! ducla^ Gasmii-i,. jäduQfq
tur. Oui cum infidelibuß ßuis adjutoribus ^ in pellp per Leaforns validofii. .e:;i:erc^
tum^ exusta Gracovia^ confusus aufugit. ' In^de Lescacum triumpho ad suos fidele^
(ives Gracovie, qui ipsum castrum sibi strennue aervaverant redüt et fidelitaitei
iWk älorumlnspecta. civitatem m'univitjc aqpo ^domi^i MGGLXX^^ nt^n^e Augusü)^
ViadiJMws^ ' pri»(jßeniti^s BelesJ^V .cw^^^^^
proviuQi^^ a patre . dec^eojip l^p • te9ta^l€^tl j^dep^^ est Iste , ]ß^ 0i iBtejm^ii
impei^atoriq pil. *) tr?;9. ffl^.Qs bahuit, ; Ä^Cj^l^icet B(4^^ aitun), ^\ MesJ-
conem et Gwradum' loripe^ejm. ' ^Quopropti^r '^cec^pi^ Pein t^ostonis "^prp-.
S; Dui Cod. ' g) S; fcsmovite'toÄ " . KVs/aductoriH^u^.Cod/ . i) Cod. ÜracoTla ^öfugit S,
») S. CCLtL
Cod. *) S ^, , ^ . , , , ,. , , ^ .. . ^ .
k) S. CCLXXXV/Cod. 1) S. iOiüm Cod.; ' iii)^t/ excicacionem Cod. excitationem sV ' .n)' Cod. Vlo9C<i>
nb S. o) Cod. Rathbar S. .
« • ' » ;
') S. Klose L p. 442 ff. Das im Jahre lä23 Von der arsprünglickeA Stelle in der
jetzigen Yinccnzkirehe versefzte Grabmal wurde Im J. 1832 wieder an die erstere
stelle znräek?ebracht. S. Konisch, Herzog Heinrich IL Breslaa 1834. 4to.
0 Vergl. Wohlbriicks Geschichte des Bisthums Lebus- I. S. ^ ffi-^u. S. t72ff.^iind.
die nicrkwiirdige Crkunde Heinrichs III. V. 20. April 1249 in v. Ledebnrs AroLive
VJI. -^^ ' ' • " *. , 5 ^. . , , , «
oder
») Vergl. Bognphal p.jjCl.
«) S. obe^ S. 18. Ann^^,:^. *
») S. oben S. 16. ! •
•) Vielmehr : Friderici I» St.
lie nlcrkwurdige tlrkunde Heinrichs lil. y. 20. April 1249 m v. Ledebnrs Archive
/ll..p. 61. in welcher Heinrich. HL dem Markgrafen von Meissen das Land Kroasen
ider den Strich Landes zwischen Qnei^ nbd Bober abzu^*eten verspricht ^ |im fi[üife
[ceen. seinen Bradeir Boi^sWüs Ü'. zii prlUlteni ' .., ' * .„ x „
i I , II . . I I i » . i ■ - • k »',..•♦■.
li
•
•
•i»n.
t •
1'
> !
11 •
!••
, .
1
. .. ' .
Boleslaui IL WUfdtafi.w Jf, ScUfHiehe PiMten. 23
jDwradns Glogoviain adepti sunt. . Giurado defiincto Boleslaus Glogoviam s(n>
tittts est^)^ . ^
De Mesicone. Gasmiras, de Casmiro Mesico crassus et Yladislans duces Ra«
tiburgenses ^ nati|saiit Mesicone sine berede defancto Heinricus • tef cius Wratis^
lavienses relictadn^illius, filiam ducisCuyavie et Mazoyie Gunradi, duxit uxorem
et gemiit ex ea ^^liain et filium HeiDr^^om quartam Wratislaviensem dacem^3*
Vladislau^, Irater MesiconiS;. ej;^.filia dacis Gneznensis Vladislai' filii Odoius^
Kenuit pU'^^fillos,, Mesiconeni. J^tiborgensejn, * Gasnüriun Bitiuniensem/ Boles«
hwß Ooulienßepi^^et Primzlo^om^ Osweatinen^em ^ ducaj3^3«
Boxeslaus altus, ^ primogenitus Vladislai monarcbii ^ de primä conjoge sua ^3 g^r
Unit JarosIaunL"' filium et Algam filiam. Qua defimcta duxit dominam Adllheidam;
aorprem imperatricis conjugis Gum'adi secundi imperatoris, et genidt fiUos Boles-
laum et Heim-icum dictum " cum barba, Qui cum monarchiam a patruo Boleslao
repfiteret, filios, . ejus Jaroslaus "" et fratior Mesico] Ratiburgensis ^ cum Boleslao
i^p^iarcbio adyersus eum ob odium^ uxoris illius oonsurgentes^ una cvm uxore pro-
palenmt t|t cum fiiliis. ^ £o expeiendi adjutorU ^acia ad imperator^m perrexit, ]S^d
cum Imperator copgregato exercitu contra Lbnu^ardos proficiscens sibi adjutonum
parare nequiret, una cum imperatore in Lombardiam profectus est, uxore et pueris
ferfoi'die j:e]ictis« Obsidente igitur imperatore Mediolanum ' quidam vir ^ganteus
cott^e^ 4^ civitate armatus et eqnes egrediebakr exprobrando castra * imperatoris
et ^ singulare certamen pro tocius civitatis triumpho indicendo. Quevi cum nemo
inyadere p^'esumeret,^ ßolesjaus, audiei^s lugubrem famam egestatis magne* uxoris
et filiorum sugriim concepit animo vel pugnandö viriliter vitam finire aut obsidioni
diutarqe et suo exilio, triumphando de Loc exprobratore, finem imponere. Gaptans
ergo iempus et horam egressionis iUiua, secundum consuetudinem paratus in pre-
a) Ga4. fUtikoricBses S. h) St* reUcU CoiL iu S« e) S» et Cod. . a) St* Lonlu Cod. Jorzlai S, woU
VlodsUi» e) Cod* Ratiboriensca S» I) S* Batmüentem Go4* g}- Cod« Opoliensem ^p ik) Cod. Pnd«
misUnem S* i) S» OstiensomCod* k) S«. aHaf Cod« 1) St* moBardiie Cod. monarclM^ S^ m) S
JorosUna Cod* n) S* demam Cod. o) S» JerösUiis Cod« p) S. Rataburgenlia Cod* ' . ^ S. )>dii
Cod« r) S* uipentoTeni Cod. t) S* MedioUnensi Cod* t) God, ^otidie.S* ' '«) S/ Castros Cbd*
t) Cod. ad S, ir) S« picsvmet Cod. x) Cod« aiagna S*
*) Ve«^. ob^n S. 17 u. 18.
*) S, ^ommersbergs Tab. L-aenealeeica TJ I. pae. 298»
^) S* Soinmer8berg.8 Tab. Ylt ffcneaf. T. I. p. 6wi,
«3 Böhme in seinen diplomat. Beiträgen IV. p. 190 glaubt diese Worte anf W^adislaus
beziehen zu müssen , dessen mwette Gemskn, eine Tochter Albrechts des Bären^ er
nachweisen will, allein er Irrt augenscheinlich ^ denn hier ist yon den %^ei Gema-
linncn Boleslaus I. die Rede. Uebrigens irrt er noch mit Dobner Monum. bist.
Behem • I. p. 41 ^ indem Beide eine Stelle ans der Chronik des Vincentiiis anf im*
, Sern Wladislans beziehen^ der doch immer Dnz Poloniae genannt vrird, tvähr^nd hier
, Wladislans Yon Böhmen gemeint ist. Die nun sicher als untergeschoben anerhmnnte
• Stiftiines- Urkunde des Klosters licubiis t. J. 1178 hei Sommersberg I. p. 894«
kann die Genealogie nicht weiter Tcrwirrcn.
c/
- ^1 f. t!hnfnka PoMMim.
Küm, l^MeiAb^ c&ätrli fe^sMiä, fao&töm UitftA agred^ sdo plftKiÜ^hÜt ftt aitaptrtMö
ca^te illius tanqaam alter David victor ad. castra revertitor. Vociferdsb te \itit
tumuba in «dätrö fe^tatitflni!^ bxorto, iiil|)erator fitfeto; conpferto Böteslaufli asci-
scens SIC älloquidur : Ue» ^atulan&uiii dit nofUs Ab tao triumplio ^ Mneft ob^t<i^
scimus aö döl^nt^s de tue presaftipdonis pejticulö te^fmriiiitis cur ianfö diserimi^
ihcoBsulto nöblä te dare volübii, iinde castnid toiMsi *extoid|ttii(i et tibbti cdlSuis^ofil
Snallum pöterat e^orid, et tfanto äitipfeis qüaftto ex nobifiiatb prdsaj[Aa "^Mrtldtjit ik
iotimiörem iidpörätörte "^ ttajestäti. Ouö äx ^ lioinifdi^ exilii et laorti» b^feii-
da* animi perturbacitmetoi oätendentä/ imperator cum ttia]güo Veruiü 'üt ttStfeitSMl
j[opidencia3 ' iUuin, ad proprfa i'öquirenda reihbit, etvehiens e£ficävft tüilsti^ iLen ^
et Legnicz. ^ ^Mb toupefto, jsi&vet^arti ejus tiltteitteft dibi et onmi Pdoxde, fl^tfgiiS
expetunt, mönärchiam post obituni ISoles^lai pi'oinittuiit et Mesdico. frater ^xüj ^*
teutus ^ de dolö tlatiborgensl^ tetHtori^, i^oüAtkS^ tbuÜetiseAi ^ ^eatüte tdirfpM^
vite adeptud et deinde epidcoptid öirdinittQär, a ))athe mseifsem ()rtfv!ttciaai äU t6l
iiin.) ^^^^ Jobaimi aS6<iutad^ Boles)a6 WrädslaTef^nseM, Leghicifcensem et Oloj^ovi^li«*
sem teiTäm in öiAM {^ace 6dtiö6dunt ^ ^1 1\uic Bbledlaus fai situ ^astr! Lti^bea
cenobiutti Cistercieridts er Ante «tmstrttxit^j ad quod fratres de clauströ Pioria M-^
pra iSalam, propter dileccloiietn matris €hi1dtifie^ Nomine. ^ que in iUc stpulta
est, fiKa impefatoriB iBetnrid quarfi. adv^itt« libi {sr^^iis filKs Bol0äläft «t €ttiftrado
et filiä Ülga d^ttiutai ipSfe disc«ifeii[ä Wo dDiiliiil HICtS ^ sepeBtur et j^ost euib yäLXit
sua Adilheydiä. '
€ui Saccesäit filti». ^juBjitifior, Xlehiileuä, Aictus cum barba^qui duxit danetam
Hedwigim Uxoreiti, AHam dücfo Meraiiie ' Beitoldl,^} sonnretoi dpinine Girdrudis re«*
gine Uiigarie 6t dottdtie t!tigi1drud!s regine SYancie, et genuit ex ea tre» (Elias et ffiÜos,
Boleslauift, Agüelti et Sophtinn, BepultPs in Ltib^s, et Heinriinim et Ounradum «t
»} Go^ fnautttlo $» 1>) S« tromplio Coä. e) ^U unpeHtöri Cofl. «. S. '<!) S, rat aUtttni 'Ctfa» i) St. ik-
di|(tBCi€ S. itt Co^* 0 ^* ottendeVe Co9.Telil[f bei 'S. g) fehlt l>ei S. ü. Cod. Verg;!. tlir. >t» ^ol.
k) Veicl. Öhr. pr» ^o!« Wo lAbtn. i)*to^ I4(mb 6. IQ So Chr/pr. Pol. iraloi S. m. CodU ' 1) Cod.
lUtiborieiiii S« m) S« jfansläiifl» n) Cod. Opöliensem 'S, o) S. con^aduat. ^) S« tkMüayt Cod.
q) S. MC. Co^* r) S. 'Meranie 'et domlae Cod«
1901.
») Terel. oben S. 16 u. 17. • x
s) S. cEen echten StiAungsbrief v. J. 1175 in BnschinesTJfb. d<!s Klosters titenbos, Lie-
ferung L N» 1. p. 1, wabrtrnd N. It.^ UI, IV. tt. Tl. Uiitetgescbobien fliVid, wie eine
selbst t>berflidiliehe Yerglcichtilifi; iCei^Ib^n mit den eöhten Orifi^itiale te\p,. Vergl.
auch Worbs Recenslon in diKr litcittt. fi^ihge a^ dM Scliledischcn ProTinaiifel-Bl£t(.
Jannar bis Mai. Id)t3. S. a1ich tTie Urkunde des AbU Wilbem t. Plbrte V. J. Ifltö
a. a. 0* S. XVlfi.
\) %. oben S. 16.
^) t>en^ Tilel Herzoge von M^rän (iflft'lcn die trafen Von Andecb^ nicht tregen Merans
in Tyrol öder Marans in Frianl, liönAern Von delr DahnftI tischen Mee^eskibtc Mei^nia,
Iklirania n. s. w. genannt. S» V. Lah8:8 Ba'iem^ alte Grhfschiiftcn $. TS. bas'Haus
derselben, ^reiches ^citntnker iefstHfnete i^idbhe Bösilzoifgen hatte, starb i. J. 1248
ans. Vergl. Hormayrs Werke T. in..
I
BoUslatis.I. MleeiOaut L Heinrich L 23
0
abbatiasam Tjtebniceiisein. Que (mm despojisata füisaet palatino Rhcmi; * ^3
qoi occidit Pliilippiini, tegem Abnanie, propter quem et ipse pimtmodam pereit^tua.
est, et i4eo; alteri nubere Qollet, instinotu beate Hedwigis pater nobile eenobium
Trebnicende ^3 coDstnurit filie, in quo ipse et ^3 beata .conjux iilius feüciter migran-
tes reconditi sant, postquam mooarchia Gracovie et terre Labicensis ^ sublimatua
fiuaoet gubejrnaniine. . Viventibua autem adhuc Heimico et conjuge dyabolud inter
$lios eomm, H^iqrkiam et Cunradiim , diseordie seminarium sparsit« Pater jomori
filio Comrado procf^tas ^, taerst filiam ducis Saxonie y ^3 designans ei | terram Lu-
Isacie* et Lubuzenseip, ^ seniorem vero Heioricum regem Polonie institiiere iiiteba-
tor. Ouod compedens Cunrados, ' qni Theutonicos^ execrabator, congregatis ex
diversis proyiDciis .PploDis, fratrem cum paueis TfaöQtonicis, qui ifi Slesia erant
tunc propellere iotendebat, pater vero et mater, cum hoc malom sedare ' oequireiit,
pater GUogoviam,. .iii9ter in Niemseh äecedentes, fiKos eongredi permiseiimt. Qui.
in campo inter L^^givoK et Aurenm montem, in loco, qui Stadinicza^ vel Ruffa
eocle6i^^3 dieitur, camnMentes, Ueinricus cum Teutmicis advenis, tamquaim militir
bus, quos .aJÜtunde congregayerat, ocdsis innumeris Polonis, campum victorie, fur
gientibus, qui evadere poterant, Iriumpbans obtinuit» Cunradns ergo spe vite ser<*
vande ad patrem conldgiens, secessit in desertnm Tamauwe, ' ^3 ^^ ^^ venacione
de equo cormens, fractis cervicibus occubuit et inde in Trebnicz delatus in eajpv^
tulo"^ sepoltua est prope sororem, que maxime diligebat eum, et crisnua connomi^
natur. * Ad cmus exequias dum' mater ejus vocaretur, tacita morte iilius ta^mquam
ad egrotantem filium, ait ilia: frustra egrotare fingitis ad quem sepeliendum pergim,
a) S« paUliao Gen« Cod« b) S* et fehlt £• Cod» c) S. Lubiccase Cod« d) Cod. proevrahu S.
c) Cod* LnMtiae S. f) Cod* Labecensem S» 0) S* Cennidos Cod* h) S, Tkentomcot Cod» Die Sehreib-
arl Th^tnniciii y Teutnnicas «nd Theatenicai lebwankt im Cod» i) S, sedire Cod» b) Cod» Stadentm S»
]) C«d. Tamowe S* m) St vil Ckr» pr, Pol* capilo Cod. capulo S. n) Cod. cofnomlafttw S.
^) Otto Ton .Wittekbach, Pfalzgraf von Baiem^ vrelcLer Sl. Juni iS08 den König Phi-
lipp erschlug.
>) S. den sehr fehlerhaft abgedruckten Stiftungsbrief t* J» 1203 bei Sommersberg I.
p. 815* Das wohlerhaltene Original ist im ProTinzial-ArchiTe zu Breslau.
>) Des Herzogs Albrecht also? Merkwürdig ist, dass 1295 d^r Landgraf Ludwig von
Thünringen Lebus erobert hatte* Ver^l. Wohlbriicks Lebns Lp. 17. Uebrieens
kann ich nicht genau angeben, was Heinrich L von dem Lande (hier noch Nieder-)
Lausitz sollte, besessen haben 9 ausser etwa Soran und Triebel. Ganz gehörte sie
ihm sicher nie, so wenig als die Ober-Lauaitz. Vergl. Worbs neues Archiv L
p. 17. Doeh ffiebt Bognphal p. 63 an, Boleslaus II. habe 1249 Zittau und Görlitz
und andere Schlesische ourgen und StKdtc Tcräussert, Hier wurde also nicht einmal
die Erklärung y dass die Gemahlin Heinrichs U., Anna» von ihrem Vater, dem Könige
Ton Böhmen» einen Theil der jetzigen Ober-Lausitz eÄalten und auf ihre Söhne ycr-
erbt hat|e, ausreichen^ da Heinrich L dann kaum und zwar gewiss nicht in so frühen
Jahren darüber hatte verfugen können.
«). Jetzt '.Rothkireh S. S. W. 1 Meile t. Liegnitz gegen Goldberg hin.
*) Welehea Tarnau hier gemeint sey wage ich nicht zn bestimmen»
4
/
2ß^ /. ChrüfUea Polonorum.
cujas mortem ante pesoivf, quam multorom ex ejus tementate sangwis fimderetmr
imioxius. Hujus- inoliti ducia Heimiei barbati tempora» Odo ^ dux Chiesnensi^, ^3^
aqiirans mmarehiam et in omnium principum Folonfe mortem dolos cogitans, omneB»
in adjotorium suum contra Pomeranos .convoeat in obsidionMi' castri NakdL Ubi*
dum convenissent et in dolo de concordia tractaretur, uno mane Pimieram sobitd*
super incautos irmentes sive prosilientes ducem Lezconem, filium Casmiri, monar*»
(1297.) ohum * Cracovie- de balneo procnrrentem^ interimunt et Heinrieum, dooem Slesie^
adhttc lecto pausantem, multis^ vubieribus eoncussum moribundum derelinqttunt , oc**-
ciso super eo obice fideli, miÜte Peregrmo de Wizinburch,^ patre Gebfaardi et
Timonis,'' qui patris imitatores non fuenint. Fugientibus ergo cunctis aliis doxHein«-^
ricus domum relatos a sms, Peragrinus* in Labes sepwendus transvectu» esti
^3'L^zcoBe siqujdem interempto^ Cunradus dux Mazovie monarchiam Cracovie ni^
tebatur occupare, sed reücta Leaconis, ^raimide illfu» considerata, cum conailio et!
oonsonsu procerum pium' principem Heiiirieum ducem Slesie^ dictum cum barba^
adroisanS) se supsque duos pairulos filios tutele conmislt et monaroUaw ifi^' @fa-^
coTie resignavit, quam tarnen düobus preins a Gunrado patruo^ iÜonim'^' evi^ti'
BFonmi imum fuit in Scala ^ ante castrum, quod dtax fifeinricus constroxjt, ubi oc^
cisus primogenitus fuit Cunradi, aliud in Mezebeze/ uU se Cunradus ad^ silve
ac eoluum presidia * receperat Tarnen quia raro "" pertinacium est a siie presump-^
cionis proposito resilire, cum pius princeps Heinricus, jam relut evlcto adversario,
seouüior consisteret, exereitu all^^noi^ cum filie ad propria remisso, ultra SVih-
cpvijm^ ad secreciora loca deserti ^picconiß circa vadum Wizele cum bajponibua«
Cracovie de statu ten-e Ordinaturus secessit Et quoniam Cracoviensium fraus et
tradicio odnquam^ delituit, cum ibi pius princeps missarum celebritati' devocius
astaret, ecce subito hostes imiunt, incautum rapiunt et. vinculis injectum in Plozek,
castrum Maosovie, deducunt. Quo filius ejus mala conperto per omnia in uidonenl.
patrisque liberacionem convocatis exercitibus se preparat Beata vero Hedwigis,
sanguini innoxio ac pauperum lesioni conpaciens, malum inminens prevenire stu-
duit et in propria persona (yrannum adüt et duas ' de üliabus filii ob perpetue
p^cis robur filiis. Gunradi, Boleslao videlicet et Gasmir.o, in conjugium tradidit,
quorum prior cum conjuge sua sine prole obiit, alter duos- filios, Lezconem et Ze-
momizlonem. generavit et Guyayia et Syradia/ in ewum dicionem data fuit, sicque
Ayff,. Heinricus * liberatus a vinculis monarcbiam libere tenuit,, quam filio sua dece-*
* -•• ■ 9
«XCod/moiuitcLim S. h) S. pMÜmmton Cod. o) C«d« WlaeMbaMh S* d) Codi Tiaont S« «) & Pe-
regrinit Cod» f) S* ittteranprloi Cod» z) ^' P"^^ ^^^' ^) ^^* ^* ^«»^ ^* ^ ^> ^ iaiptntOMiUUai.
Cod. n. S. li) Cod« SlaU S. 1) Cod« MMebon S. Vergl. oben. S/. HO; «<f Cltf* ps* P»L m) S. C«n-
radM.ailve Cod» n) S» pmidoo Cod« o) St. rado Cod« m S^ p) Sl; «UmfigeM God« «• Si ^ S.
ttnqwtm Cod. r) S. cdebriteU Cod. •> St. daos S, m. Cod. t) S. SynMM» Cod»
5 > r • • r. '
>) S. oben S. 20. Anmcrk. l/dass Wladklaas.OttoiM, oder Odaaics gemeint- l9t^
^) Yergl. über das Vorbergeb<*nde oben S. 19 n. 20. Das Folgisnde bis S. 27 X 3
▼. u. ist fast wordicb wie S. 20 bis S. 2{. Siehe daza die Aumerloingett.
Cmrad r. MiuotUm. Heinridh L IL 27
4eiis«,oipn Siesia et I^iibveensi teci« et Calisieosi terra Sic PosmeiM'' us^ue in
fiescak .castamni yrape GiiesiBiBi, tenendam. dereliquit lojiirie siqiudem prkM et
y1dnenul^ ^ qve in JVakd per Odonis tradicionem acceperat et propter ejulinm
Vlodislai, fratris Odonis, qui in Slesia, propnkos a fratre eznlabat, dox'Hein-
xictts npn inmemor, inswrexit cMtra Yladi^launi filiim Odonia «t evicit ab eo
4f0aßm teriam Poznanie et Calisie et Pisere *" ^3 usque ad eastram Geseek ter-
fMn Scrodie^^} et eonstnicto Castro in Srem^3 ^*^ Wartam superlitns, po^-
aoUinpredio 9JIIS filiiun^ sororis sue, Moravio marchioni^e, reüote Dypoldi^^i)
^|ae ewtt quatuor filiis per regem Bohemie inonoculirai profugata timc degebait apiid
fratrem, ftiota Adilkeydis, oue in Trebnicz decedens ibidem in ciypta sepalta est
ilmic i)F^nata tradicioae Poloni noetu castrom irrranpentes peremenmt. Alter post-
Modum oacisHs a paganis Boleslans, in Lnbez sepultas est Primzlans mortenai^ In
Trebnicz ante altare sancte cracis tüHialatas jaeet« QnmrtBS, Dypoldos in oanonm
Magdebwgensi deeessit - .:i -
Taaden piua princeps Heimieiis cum beata «xore sna Hedwige^ com feve '
trinnta annis ob castitatis vidualis insigne' decus solempni voto a diora matskio«-
wüi et '^ abstinuisset et ob religionis amorem lonsmram dericalem et barham tarn*
qattn eonvtffus Cisterciensis gestasset, unde et dnx eom barba dieebatur, ad infe^
riores partes sui prineipatus deseendens, m Crosna ^ beatmn sne vife ^ fiiem adeptos,
ad cenobiom solempne in Trebnicz, quod ipse devotus princeps omni libwali^
tatis studio sanotiflM)nia]ibus consUwierat, sepeliendus dednbtas eßt^ anno, domini
flaaricns tandemi filius ejus, tarn nomine tarn muu* virtntam decore * )patri
eonsimilis "^ monarchie cnbnen adeptus,. cum illud in omni pacis felicitate gnbemare
▼ideretor subito gens Tartariea, velut ' a Tartaris «bulKens ^ infernalibus tartarice
in omne ' regnum Ungarie et Sandomiriam, Cracoviam ac Slesiam, p6r stt-agejod'* fi-
delium Christi inhumane deseviit ' Qne cum adhuc ^ fidelem principem " In ierrir
torio Legniczcensi invaaeret, permittente deo idem princeps ab eis cum suis pro.«-
stemitur anno domini MGGXLI "" in terda faria post octavas Pasche ^3« 1841,
■) St. Poiena S. Poserciua Cod« h) St mnlieni» Cod* tt. S. e) Cod. Posenae S. d) Cod. Srodiae S.
e) Cod. filitts S. f) S. vero Cod. g) S. iBtie;iii Cod. li) Cod« et fehlt bei S. i) S. Cromam Cod.
k) S. tue tnem Cod. 1) S. MCCXXXVU. Cod. m) Cod. omiae S. n) S. decori Cod» o) S. eontamil^s
Cod. p) S. Tclttd Cod. mmer. q) S. dralient Cod. r) S. omni Cod. •) S. dcseräit Cod. t) Cod. et S.
M) S. adeU priocipi Cod. r) S. MCCXL. Cod.
*) PeUem an d. Warta xwiadien Schrim und Konin»
*) Szroda 3 M. S. O* y. Potien.
^) Schrim an der Warta 4 M. oheriialb Poscna.
^) S. über diese Ereignisse Bogaphal p. SO ^. ans welchem diese und die iiaelisIfeiMn-
den Nachrichten entlehnt am seyn scheinen. DaM Dippold nicht Markeraf vdn Mäh-
ren war, zeigl Dobner in den Ahhandlungen der böhmischen üeseltacnafL ir. J.'1787
p* 32 ff. •...»...!
*) Yeigl ohen S. 18* . . « / . >.; ) «-
•> Vetgl. oben S. 22.
4*
/
/
• l 1
38 J. Chronica Polonorum.
ic* princeps reliqidt quinque filias, qoanim dae fiiHs Gunradi tradite jam
Iberant et dae * in Trebhicz degebant, quarum anain Boleslaus rapuit et daci Giiez-
nensi Primzlao^ copulavit, altera infima eorpore lonc, sed postmbdam robusta,
-mente vero infirma' et aiiimo pertinacissima in claustro relicta, que tandem per
matrem ordijii minoram fratrum tradita fait ad aanctam Glaram Wratislavie. QtU^
«tuor vero filiosireliquit. Boleslaum calvam Legaiozcensem, (^Benricuni WrntlAb«^
Hpiensem}, ^ Cuiiradiun ulogoviensem duces de donina Anna, sorore regis Böhendi
(mondouli^ que Wratislavie sepulta est ad sanctam Ciaram eenobinm,' ^3 "^^ ^ ' ^^
istraxit,' et Vlodislaam Salczburgensem archiepiscopum postmodom, comque bae
tempestate recesseront (Toloni}/ sola Slesia Ulis sorte distributa renfanente ^3^
-Tandem Heinrici tercii, frafa-is Boleslai, viribus castra predonum subversa sunt et
Boleslaus gubernaculo ten*e Legniczcensi restitutus est, licet indignus. Qui edam
'postea contra fratres suos Heinricom et Conradom et per capttvacionem ipsomm
scelestus et ipse ab eis postmodum captivatus foit et tandem cum predicto figella-
tore'^^ «tamquam effuga, ex industria de Castro ac turre Wratislaviensi • recedere
•noctU' ipermissus est ,
-}.. Partido' autem terre Slesie sie facta est. Cum enim duo juniores fratrain
•predietorum propter cloricaturam scolis dediti essent, ad instanciam Boleslai terra
igitor! .ab^' Heinrico in duo divisa est ita, ut qnilibet ipsorum in sua porclone
-^bnsoitem baberet iia, ut uno consorcium moriente/ consorti ejus tota porcio ce^
:deret' aliis vero/ dtiobas ^nil de ea conti^eret Quod cum privilegiis ratücatum
fuisset, Boleslaus Gunradum in consortem assumens, qui jam tunc in subdiaconatus
igradiün promotus et Babmburgensis presulatus electus^3 Parisius* degebat, Wra-
,li):$^«iC;Cod« b) $* Pnnslai Cod. c) Cod. wfimA S. d) Clif« |>r. Pol. Henr. Wrat. fditt i. S. n. Cod.
eV ^o^.f..Cod... Chr» pry Pol. quod Qen(d>ium S. I) Cod. exfttruxit S. ^) St. cesterant sola S. n. Cod.
oline Sina» ' Ver^U Chr, pr. Pol. Es muss .kicr eine grössere Lficke tejn , eine .weiter unten bei h, zeigt dat :
"c^m'preiitcto, troron oben nicbtf steht, wobi aber im Cbr» pr. Pol, b) S^r Cod. Chr. pr. Pol. n» Dlagoss
ij VIl/'p. ^10; Bas Wort ficfelkfor inde icb nirgends. Die Dentscbc Uebersetzung des Chr. pr. Pol. übersehrt
es: Fiedler« .(i) S. Pftrtlio Cod. le) St. terra Legmeensio ab H. S. terra g(isitar) et H. Cod. 1} S. mo-
ricnti Cod. n) Cod. in richtiger mittelalterischer Fom. Parisiis S»
0 Im Jahre 1260. Anna starb i. J. 1263.
^) S* oben S. 22. Vcrgl. Bogaphal p. 61 u. 62. Nack diesem müsete das bereits
1212 begonnen habe«, indem Przemisiaus und Boleslans^ die Söhne des vertriebenen
Wiadislaiis Odonicz, welcher i. J. 1259 gestorben yrskr, zurückkehrten und i. J. 1217
Gross -Polen Töllig besassen and theilteu, woraof Boleslaus IL Friede mit ihnen
schloss, seine Ansprüche aufgab und zuletzt nocli die Burg .San thok an der Warta,
welche allein er noch besass, ihnen zurückstellte. Merkwürdig ist andt hier der
ViK-wurf:' cepit serire in Polonos et insolentiam «imiam exercens Thentoilicos
. Potonis prefcrendo et ipsis. predia large .tribueodo. Um Cmeän stritten dich Conrad
' Iron Blasoviea und Boleslaus, Lesco's Sohn» Boleslaus II« Yon Schlesien schetnl hier
keinen Antheil gehabt zu haben. ^ - *
*) Dass Conrad nicht zum Bischöfe Ton Bamberg, wie alle G«scliichtschreiber inffebeni
sondern zum Bischöfe tou Passau erwählt worden, hat Sommerskerg I. p. 344 zur
BoledauM IL Heinrieh IIL Conrad IL WladtdoM.
29
tislavim elegit, comme matre et episcopo Thoma primo^ pergens in Legnicz, ul
Heiiirico Legnicz et Glogoviam presentaret, Castro se recipiens/ Legaicz et 61<h
gan ^ iterato el^t sibi et Gimrado, sperans Cunradimi per episcopatum evadere, ei
privilegia consorcium innnitari fecit, resignans Heinrico et Vladisko Wratisla-
viam ^3* Quod conperiens Cunradas . indignanti ammo studiam et episcopatum d»»
semit et sororem ducis Gneznrasis Primzlai, Salomeam, in conjagium dokit et a
B<^esIao Glogovie terram extorsit- Heinricus vero usque ad ipsum vite sae pun-
ctam cum Vlodislao, jam Salczbargeiisi electo, in ona sorte permansit, que tunc in
fine vite qns per vim miBtum, qui ipsum intoxicari fecerant et Vladislao adhere-
bant in duo divisa fidt £t dum Heinricus videret se morti proximum, filium sunm
Heinricnm quartum, fratri suo Vlodislao in federe prime' sortis et consorcii com-
mendavit et filiam, quos de filia Cunmdi Oujavienais, relicta * Mesiconis Batibur*
genais ^mtoerat et sie terminavit .
a) S« prima Co^ b)^i^ai deh in die Borg m Lie^puti I»ege]>«ad? d« \u sie togleieh lur^tich bMcUeadt
Es «cheint hier etwas z» fehlen , da die Abandenui|r nicht sofort {geschah« e) Cod, Glo^m S. d) S. priai«
Cod. e) St. reUcte S. iü Cod«
(IM6.)
Tab« n. geneal. N. 1 nrkondlich dargethan* TergL die Urkunde t. J. 1S49 in
Tzscboppe'B nnd Stenzela Urkandensammlnne p. 312. Er mrd noch in einer
andern Ürkande seines Bradera Boleslaus vom 88. Jaüaar 1249 als Zeuge: electna
Patayiensis genannt, obwohl er bereits am 27. Sept. 1246 eine Urkunde ohne diese
Bezeichnung^ fiir das. Kloster Sagan ausstellte.
) So deutlich im^ Allgemeinen die beiden TheUuneen ScUesielis hervortreten, so wenig
sind wir bis jetzt im Stande, die einzelnen Verhältnisse urkundlich chronologisch
nachzuweisen, elie nich< alle Urkunden ans den Jahren 1242 bis 1250 Torliegen.
So yiel ergieDt sich aus einer Urkunde in Tzschoppe's u. Stengels Urkunden-
sammlon^ S. 315^ dass im Jahre 1248 Boleslaus noch Herr Ton Militsch^ also höchst
wahrscheinlich yon Bresbu war, dass aber am 26. Juni 1249 Milit«^ und Breslau
im Besitze Heinrichs III. waren. Dass Boleslaus II. bereits 10. März 124S als Herzoe
von Schlesien eine Urkunde ausstellte^ also seine Mutter Anna nicht bis zum J. 124a
die Vormundschaft führte, wie Klose I. S. 478 meint, ist in dem angef. Urkunden-
buche p. 504 dargethan. Am 1. Juli 1243 nennt er sich bereits Herzog von Schlesien
und Polen. Am 12. Dee. 1245 sagt er in einer Urkunde: consensu fratris ducis
Heinrici. Am 21. Sept. 1246 stellte Heinrich III. bereits allein eine Urk. ans; am
9. Oct.^ dann am 28. Dec. 1247 vereint mit seinem Bruder Boleslaus. S. Tzschop-
pc's u. Stenzela Urkundensamml. p. 310. Am 8. Juli 1248 befand sich Boleslaus
noeh in Breslau, 4. Sept. in Leubus, 28. Januar 1249 mit seinem Bruder Conrad
in Liegnitz, als er sich mit der Breslauer Kirche aussöhnte^ 25. Mai mit demselben
in Goldberg.. Im J-. 1249 o. T. war er in Krossen und im J. 1SI50 o« T. mit seinen
Brüdern Heinrich q. Wladislaus in Neisse. In diesem Jahre erwähnt Heinrich noch
der Zustimmung seines Bruders Boleslaus zur Aussetzung Ton Wansen nach Deut-
mehr Herzog tou Polen nennt. So scheint also damak der Friede yorläufig herge-
stellt gewesen zu seyn* Vergl. auch Boguphal p. 64.
^-y
(um 111750 3f qq fludto post €iiiira4kifl Glo^ovieiiftia eda» nbito wmmo interiU int^xif»«
tafl, redUctifl fiüia, Coiirfido Stmavienai, * Heinrioo Crkgovieiitt^ et Paaudoiie tSlpro*
tainaiai^ ^acelüs., uxere sua prine defaneta^ qmf taac atiam ulewMiu^»^ ^nxerat,
üiam Tlieodriei marchionis orieotalk, relictam Gunsadi^} nep^tis Fredrid iiqpe*
ntoiifi, £lii diuiradi, filii Fredriei, ciit Cunradiid pw dota Crosnam, * Ifrrifioateki ^
•tPresiii**} castra depo3tt^rat, ijae TheodricttS i^iiaciapo Mi^dehtti^egsi , Ciw-*
rado de Simherg dicto, veadidH, sl hquo fiekiricna quartes ea pecuaiii red^ttiit.
(1970.) Tandem defuaeto Vladialae, ^ ardii^ac^fio Salesburgettai ^)/ Bimiliter «mtexieato
a floia Slefideiiaibas ^} et in Salcs^urg sepulto, filiolaa^^ ^^ ^^ «aoaera, Heiiuri-*-
OS quartas^ adhuc pver, WratiabMiensis terre peroptime locate gabenacula auaee^
pü, matre c^iis ante d^Aineta f^ in Trebnics. aepuka; poat iatam p^ar lejua -diuot
fitiam dacis SaKmie, q«e postadadom nuqpsU tmi^gravio de Niiriaberg, * ^3 «oi praiittf
porcionem^ archiepiscopk prefati et propter terram opiUentaaB, quaai |i|iter ^ueri
bene locaverat, Boleslaus Legniczcensis invidens cum fib'o suo Heinrico de eapti-
vitate pueri dolos co^tavit^ et tenticulas. Pro voto"" ergo machinacioms sae qui-*
busdam baronibus pueri de morte patris ejua et patnü timeiitTbus sibi a puero,
circomvenientes per latrunculos " noctu paerum in lectu suo in Jelsch "* ^ rapi feeit, in
nocte quinte ferie post primam dominicam quadragesime, anno donodui MGGLXXVII '
1977.
18. Febr.
■
a) S« StuQiriciue Cod, b) S. Gki0»Tieiis« Cod. c) S» SpretoTiente Cod« d) Cod. ntraa^vc S* .e) Sl.
BMh Chr. für. Pol. Coromm Cod, u. S. f) Cod. Grifienaleip S. g) St. nftcH Chr. pr* Fol. Pouui Cod.
u. S. Pjun Dlngoss» Vergl. wciior «ntea» b) Cod. 'Wladitlao S. i) S. burj^arie Cod« k) St* naeb
Földener. Vergl. Cbr. pr. Pol. aororem Cod. u. S. 1) S. co^ritari Cod. m) S. voce Cod. n) St. Utran-
Mlaa S. «. Cod» o) Cod. Jcltscb 6. p) S. a. Cod. Vercl» brere cbron. Silissiae.
') Gewöhnlicb Coocadin, starb 1268^ v3ohn Conradg IT., Epl^el Kaiser Friedridis II.
Von der Vermäbluag oder fvenigstciia Verlobuqg Conradins ist nichts bekannt. Verel.
ttber die Ste Gemaün Conrads Ton Glogan Sommersberg I. p. 345 n. Worbs
neues ArduT I. p. 36 ff. nach diesem hiess sie Helena u. war Tochter Dietrichs oder
Dedo, des Weiaen oder des Fetten, Marhgrafens Ton der Mieder - Lausitz , was doch
aehr un^emss ist.
2) Crewtfhnlich wird cUeaer Ort für Pitsisheo genomnen, was dcMch sehr unwabndicinlich
ist, wie schon Worbs neues Archiv I. p. S7 aehr gut bemerkte. Nach allen HaDd-
achriflen auch des Cbron. pr. Pol. kann Pitschen nicht gemeint nnd ea muss ein jetzt •
anbekannter Ort, wahrsckejidich cwisobeli Queia und »ober gewesen seyn,
*) Nach einem Sterbebnche des Kloaters Heinrichau starb er S7. April 1270.
«) Baako contin. Bognphali p. W.
>) WladislauB hatte die Yormundschaft für seinen Neffen ffeführt, .daher trat auch die
oben erwähnte Trennung seines Antkeiis von dem Hcinnclis IV. nicht wesentlich
hervor.
0) W^lAem? ist nicht bekannt. Eine Urkunde v. 9. Februar 1252 datirtc Heinrich III.
zu Breslau: proxima septimana post nuptias, leider ohue weitere Erklärung, ob von
der ersten Vermählung, was wahrscheinlich, oder von der zweiten die Rede scy.
^) Jeltsch N. WN. 1 M. v. Ohlau.
L.
Conrad IL Whtdtdlm$i W0lBdüui lA Heinrieh IV. 9i
eb in caBtram Len*^^ sab iatis^ i^nevlis crudi^lissiiiie detiimit D^dd exercita
eongr^ftto ierram pseri lniiisfen8'ciirca.SHolcz^^3 flii^n^ siHcmi oo» WriMdsliiidMM«
albus et PtoKiianleflaibas' et Glag»döQsibiis oenmiseere jussit, i^se lir cabf pa^ ödiigiiMsii
eodem congresso cdmite ^ solo^ auAkgiens, in £e sanete Georgfi* m satibato ^3^* itf hMf
preüo ex atrisque partibus uno impetu plurimi ceciderunt, Boleslaus campam^ -wsUh m. April
rie tenuit ^ reüqois, qui ^ evadere poterant, fdga dilapsis ^3*
Tandem cooperacione regis Bohemie ^3 P^^^ ^^ captivitate eripitar, non tarnen
s%i6 tenre soe di^en^o > nam* JStrepui ^ et. Novooforaiii , iStrosay Grifiifberg, '
PinaelüBa, '.Cia0E7winsdpixf'^3; BeleslaO' tradidü Crozmm paed« »lüites marehietti
Brandinburgensi pro qaatuor milibos marcamm proposuerant, ne paiü eonim adver-
saretur, quam tamei^ idem pner pro sex milions marcarom redemit. BolesläiKf
ealvas, mortaa prima uxore sua, Hedwige de Anehalt, ^3 ^^ H^^ qaatuor filios su«
sceperat. quomm unus puerulas obiit, alter Heinricus Legnicensis, tercius Bolco,
quartus Bernbardus fuit, filiam duxit Samborii ducis Pomeranie, que despecta ab
Ulo propter pellicem ^ vilissimstm ^3 de mfsero statu pedes auffugit. Habuit eciam
idem Boleslans tres filias de prima uxore, quarum unam tradid^t comiti de Wir-
tinberg^ ^3? slteram^^3 ^^^^ Masovie Cunrado, tercia, post abbatissa^ in Trebnicz,
defuncta est^^3*
a) S» Stolez Cod* h) S* u» Cod, eam solo eomite Chr. pr* Pol« enm «&o coviite Dla^ota p* 810. e) S,
teneBtiliai CodL d) S. qu Iddt i* Cod« t) Cod. Strcgam« S. I) Cod» Grllfinber|; S« ^) Cod» PiUcIüb
S« PiruiA alle bessere Ebrndschriften des Chr».pr« Pol» foün^ D1b|(0SS p. 811* h) S. policaa Cod,
i) Cod« Wörlembere; S. k) S. abbadam Cod.
*) Lehnliaiis S. O. S. 2 M« t« Lowenberg. S. oben S. 84.
*) Stob O. N. O. i M. T* Frankenstem.
>) Klose I. p. SSi giebt 18. April. Da nanGeor^tag 23.-24. April Ist n. 24. April
^in SonnaMnd war , so wird dieses Datum ri^tig seyn._^ Yergl.^ breve ohron. Siles.
^) Eigen tlicb behauptete der nacblierige Heinrick YT Ton Breslau für seinen Vater Bo-
leäaus das Feld.
') Heinriehs IV. Grossrautter Anna war Sekwesler König Wenzels, des- Vaters König
Przemislaus Ottokars von Böhmen. Dieser schrieb an Herzog Boleslans II. : einige
Böswillige hätten den Herzog (Heinrich IV*) yon Breslau gefangenr und ihm- (Boies**
laus) ausgeliefert, dieser möge daher sorgen , dass das Land Heinriefatt«^ nieht belästigt
• werde. Do 11 in er cod. epist. Ottoc* p. o2.
') Wie Heinrich IV. in den Besitz Ton Crossen, Greiffenberg, die Burg, wobei Grei-
fenstein , Przin und unstreitig auch G6swinsdorf (Giesmansdorf S. S. W. 2 M. Ton
Bunzlau) gekommen .haben wir oben S. SO jresehen*
') S. Sommershjsrg Tab. gen. I. p« 2d8 n* die Beweise zu M. 37 IT.
*) Fast muss man mit Sommersberg L p. 330 annehmen, die Sophia .YOn Doren
•ey diese Beischläferin gewesen.
*) Ulrich, welcher, wie seine Gemalin Agnes i. Jahre 1265 starb. S. Sattlers Gesch.
Würtemhergs S. 636.
'^) Hedwig, s. Sommersberg Tab* L, wo auch von den übrigen hier, nicht erwähn«
len Töchtern.
") Diese hiess nieht Anna, wie Sommersherg nach seinen Quellen angiebt, sondern
33
J. Chnmka Pohnorum.
Tandem ipse Boleskus totus violentaa wd violendamm altor non pairos.
dissenteria ^ Occubuit et peUex^ ipsios^ de. qua filium Jarozlaiim habait, aiü% qua
ineantatrice vilissiiiia vivere non poterat, non requiaito priore marito bqo, quem
deseruera V alteri napsit in Polonia , de qua multa et detestanda- narrantur et nar-
rabuntur. ^
ssc
axi
^^^ OPimta eoremea * Lechitarum per manus Jobannis, sub amio domini MGGC
Quinguagesimo nono, in sabbato ante dominicam, qua canitur: Gäntate dom&io.}
A) Cod. djneuiajoL S» b) S« pelex Cod. c) S. darmcnt CoiU d) 8. Mmbafttur Cod. o) Codr CksoM^ S.
nrkandlidi Eufrostna, welche sieh so als Aebtissin in den J. iSi87 bki 1297 findet«
und im J. 1297 Schwester Herxogs Bolesiaus Ton Fiirstenberg nennt, also Tochter
Boleslaos II. war.
IL Breve chronicon Silesiae. ')
tBe eroniea IPotonorutn,*
JUesco dox Polonie, qui appellatas est rex Polonoram. cmn esset gentilis, sub
pacto conversionis ad fidem v/hristi accepit Dubrancam,^ filiam ducis Bohemie in
•} IsU qa« tc^vuitiir ioTCBiniitar ia eronicis Polonorom B» b) Diibraieia B*
*)
VoD dieser Chronik sind xwei Exemplare, beide aas dem ehemaligen Cistercienaer-
Kloater Heinrichan (N.N.W. I Meile t. Mfinaterberg) in die Bresuiner Unirersltäta-
Bibliothek eekommen In der altern von nna mit^. bezeichneten, irielleicht ans der
Mitte des t4ten Jahrhunderts stammenden, in der Form Ton klein Qaart, steht t
1) F'ocatularium^ 2) Computus navus ecclesiasticHS^ 3) Comptihis manuaUs maaisiri
Johannu de pulehro rivo^ 4) Tahtda inventionis lunae^ endlieh auf denr letzten Jiläl*
tern unsere Chronik, wie sie Ton dem Professor H. Hoffmann in dessen Monat*
Schrift Ton und für STchlesien T* I. p. 49 eenau, doch ohne Erläntemngen abgedruckt
bt. Da in der Handschrift nach dem unter N. 2 angeführten Werke die Worte stehen t
Expliett conpotus navus ecelesiastieus compUatus et seripius a fratre Cot$radö ordinis
Cysierciensis (radirt) anno domint millesimo ireeentesimo ^uadragesimo eißnüus
in proxima die postfestum beaÜ I/iriant» Deo gratias, so nimmt der Prof. H. Hoff«
mann an, dieser Conrad sej^ auch Verf. der Chronik, was allerdings möglich ist, aber
auch nicht mehr. Die zweite, sehr schön geschriebene Handschrift in Folio, etwa
aus der Mitte des IKtcn Jahrhunderts^ welche wir mit B bezeichnen^ enthält aussei^
dem 1) des Roberius de Monte und Fulclierius Camotenns historia Hierosohfmiianaj
2) Burchardi descriptio terrae sanctae^ 3) Martini Poloni vitae summorum pofMicum^
woriiber ich im Archire fiir ältere Deutsche Geschichtskunde T. IV. S. 97 i. JT 1822
ausfuhrliche Nachricht gegeben habe, ausserdem auch noch die leget^da major et m»-
nor 5. Hedwißis. Schon i« J* 1821 hatte ich in dem Rectorats-Programme dies Profes-
sors Ünterhobner eine Notitia librorum manuscriptorum historiam Silesiaeam speetan"
üumy tfuos servat bibUotheea academica Nachricht Ton obiger Chronik, als dem ältestei|
gar nicht unwichtige Chronik genau
arten nnd Zusätzen der Handschrift B in die Sammlung • der Schlesischen Gesehichl-
Schreiber aufzunehmen. Die Ueberschrift des Veifassers zeigt einen Auszug ans alteren
5
/
\y
84 IL Brete ehrmdeon Süertae.
970. oxorein, qae venit ad eum in Poloniam anno domini nongentesüno sqptaagesimo, de
osri. qua genuit Bolezlaom magnum./ Anno domini nongentesimo septaagesiino primo
dux Mesco baptizatus est ^3- ' I^^ Mesco habuit sororem nomine Adilheidem, ^
quam Jesse rex Ungarie accepit in oxorem, que cum esset christiana, virum samn
Yesse ^ convertit ad iSdem Cliristi. Ista post visionem per beatum Stephanum pro«
oras. thomartirem sibi revelatam concepit et genuit Stephanum regem Ungarie anno do*
iostf. mini nongentesimo septfiagesimo quinto ^3* Anno domini MXXV^. Bolezlaus magnus
obiit. Iste Bolezlaus dictua est animosos. Cnvi enim esset filius ducis ^ Mesconis
neposque** ducis Bohemie et consobrinus' Stephan i regis Ungarie, audaciam as-
sumpsit ex eorum adjutorio ^3* I^^ Bolezlaus ^ manu potenti terminos Polonie di-
latavit, versus orientem usque in portam Kyu, ^ versus occidentem usque in Salam ^3*
Eoclesiam eciam dei exaltavit, episcopatus distinxit et dotavit atque ditavit et tri*-
buens eis predia et castra, famaiioa et .s«rvieia^ M«enique oalturam eradicans ydo-
to.^MU^ lorum, fimaans pacem et justiciam in terra ^ ^3* Anno domini MGGXXXYIIl. JOIII»
iMi. * Kai. Aprilis obiit Heinricua dux Slezie^ dietus cum barba. Anno domini MCGXLL
Tartari devastaverunt terram Slezie et ducem Heinriciui, filium predicti ducia Hdocioi
a) qm natu est anno dorn« nongoatatima aflpt«ngetbno •cennd* B» li) AdeUicidam B» c) Jette B» d) dncii
§Mt B. e) et ncpoi B. I) consobrinutque B» g) Bolezlaut fehlt B. h) Kjr B. i) Anao dorn, M«
Irioctiaaio bobo nnctos Stepliaant res €n|pirie ohiit B«
/■/
Polnisehea €bronikeii an-, dock haben Trir, da die meisten Nachrichtm Schlesien he«
treffea^ auch «m Verwechslaiigen zu Tcrmeiden, obigen Titel gewählt. Bekanutlich
wufde übrigens Schlesien noch im |5teu Jahrhundert als zu Polen gehörig bezeichnet;
sieh« Tzschoppe^s und Stenzels Urkundensaoimlung p. 136 und S!o4. Pol in
8. Btealauer Jafirhiichern z. J. 1312 sagt, diemBreslauer hätten an Pabst Clemens Y.
mschrieben: Qma Poloniae regnum, in auo civitas F'raHsiavia etc. Daher steht hei
&ttchenwirth IV. p. 96 ganz richtig: Albredit von Oesterreich sejr Ton Schweldnitz
durch Paiea und Mähren nach Oesterreich gezogen, wasPrimissery Anmerk. S* 204^
sieht yerstaiid.
*) Vei^* oben S. 9. Anmerk. 9. Die Angabe dieser Jahre ist auffkllend abwaiehend|
doch varichtig.
^) ^^'* Cbv« pr. Pol. und aber die Bekehrung- des Creisa, Pray a^nale^ vefere$ BuH'
naruntj Avat*erum ei Hunyarorum p, 370 ff. Er wftrde dessen Yermählung mit der
Adelheid ron Polen noch glaubwürdiger gefiinden haben , hätte er obiges weit ältere
Zengoias als das, Crcrmers «kannt
') Daa^ TerwundlschaftKche Verhältniss war so i
Zemamislaus. Boleslaus I.
I T. Böhmen.
AdelJieid^ Miecislaaa Damkv«w^e«b Boloalauo ü.
G^m% Geisa Ti. Ungarn. ¥• Polen* ""^
i I
Steplian. BoleBläns i. BolealKus IIL
«) V«kU HmrU Galt b. S6 aw. 44. KmdL pw M Clnv Pokn. ». iO.
*> VeisL Hftxt; GalL p^ «a ft. 1U41 p. ».
iL
11. Bt€v0 tkmnieon 8itesUu^ 9i
Abm» dkemutt MGGLXI, flaf^Datores tewaiveraatr per teixMi Sieofo, q«i vrifttis iMi.
eapkibiis et seapolis Aewodttis wipsts flagdüis cicidtnint^^ Asm iwAjai i^g^.
MGGLXV.« obüt du Henriew teareras, qin dietusr iiiit Henri^l» iiAiis^^l. (1906/)
Ahm d6Mn MGGLXXVIL Mtmro Kai. Majl« belhim iait eirea PreaeaiT} ^JJ iü s/^hl
aatavenvit et Monaterberg eivkateM obaederant. ^ Ane ifimSm MCCLXXXBl. ^ laaa.
Pkitippiifl Fimanmi epiaeopiia kgackme ÜBactna est in terram filleEie. '3^ Ebdem
aano faaaes valida ' oppresait terram Boheaode et Slesde, per fuoiir Bbliemi^ in-^ ^_^
§ai& et aB araM^ periwunt^ Ann» doBPrim lf€CL oatagMimy noM, tertfio ao.jou.
KaL Augoati Rateni terraai j^ezie inteavennt^ et drea Niaam et Ghitkmve
^dbnLbaaMwa talMont et m tarran amm dedaxemt^ Arno iotnM MitGXCy J^ .
ia- Tigilia beat» Johanns baptiate obiit ilkiateis prineeps Heianeys ^rartaa, ^ ' "*'*
WiatuilairieBaisv * qut appeHatiiB est probas dor^ qoia nagae probiiatia rir et '
largHaüa^ fait^"^ tfA*' fondavit ecdesiam oovfreataalein eaiieaicolim aencte cutdk' *
ift Wvatiekivia ^3« Aaao^ daniim M€CC1X» mmlti viri can mmaüB^ et mulierea 130a.
cnicesiguati tomatim' per terram Slezie et per alias terraa transvremiit, dicentes
m veSb märe trasaice ' et terraaii aanctam et aepolebrani' datniai ^ expugnaref , qpi
postea inanes ad propria redierunt ^3* Anno domini MCCGX in die beati Jacobi ^x^j^
•) für,, predifitl liit barba; bcftte HedwigU» B« b) LigcniU B.. c),. terci» caU D«cembris Ik 4) ffi^w fai
1^ j^bof»; pater p^robi dacii B. e) Marcii B« falacb* f) Prociaa B* g) et Moniteilieig bir obteitrlurt'
febll B. b) So B» und ebemalt A., was durcb Rasur in LXXXI rerwandelt worden ist«, i) ipalidii tMit B»
b) et alii.mnlti Ceblt B« 1) für et in t«. s. dedoxenint bat B. et qiiMii plarea occlderaot» m) du» W« idUt B».
v) quia Tir m. lar^, et p. fuit i^ o) bie B» f) apud sanctam emoeni B« ^ c. «fwis fcblt B«< s)i tei»
tia ftebt bei B«. vor transivenint. a) qiiod mare rellcnt. t* B, t) et sep., dum« feblt B«
■^r
&) Hier bestätigt sich Klose's Vermodiang. Briefe Sber Breslau II. S. 90. Ve^l. über
die Flagellanten, deren Zuge in Deutschland im Jabre 1261 begannen, Sebröckhs
Kircbehgesch. T* XXYIIL 9. ISO ff. und die dort angef. Quellenschriften«
t) Heiamk iH. slavb riallnclir SMi Ifcwrv 1900. £k Sommers berg- 1. p. 322.
») Protzan, Dorf, N. 4* ^* ▼* Frankenstein W. gegen 1 M. y. Stolz. S; oben 9. 31.
bai'Sbnsmav^biarff'L' p. 447^ weis» mebls dmtan.
^) Er yermittelte 128ifi die Beilegune der grossen Streitigkeiten zwischen Seinricli IV*
Yoft Bnishi» u»dl dem Btsdbafc Tnom«B lt. S^ Tavcüopp^'s u. Sfenzels Dtlfun*
Jsiipaminhang S. ' 4t &
•y IScrsU PWla Jbbrimtbe» i. J. iOBH.
n Wa&rsobeialkb « Krieae* de» WhdisiMB - Edneteb mit Relttticb lY. uberKrakan.
¥eigk Mmgosr L. VUl pi «M'ffi
•) S. &n> biai aav* U^b^anohMtkeit ftblerbaft: «ad MckenToli abgedrachten, ausserdem
«tb^ iOeiliwaidigen Stiftuvgzbvief bei S^ntmersbferg 1. p. 891.
•)* WfUtani in 9. öesdi. d«Kf«iisäöga YH. p. 782 gfamM, diese Bewegung Mttr sich auf
Frankreich n. die Niederlande beschrankt. Es fragt sich freilich, woher der Hag kam»
5*
36^^ U., Brete chranican Sileiiae.-
apostoH mane * incepit pluere et dnravit coBüime ^ iUa plnvia per doos dies et
noctes, per qoam aqua,*" que Niza vocatur, tam"^ üumdavit, qaod ante ^vilateHi^
Glacz^ multas domos subruit et dedoxit^ et mille quuigentos homines, ut dicunt,'
ibidem sabmersit, exceptis aliis locis, ubi eciam plnrimi periertuit^ ^YA'^^ ^^'
1318« liiiui MCCCXV. in Slezia^ cr^nati fdenint^ multi Jieretici in Swidenics' et in
^*«*J. Wratizlavia et alias »^3. Anno domini MCCCXVffl. XL Kai. Januarii, id est*
^* in crastino beati Thome apostoli, "^ circa horam vespwanim ventos vehemens veiUt,
qui cnm tanto inpeta niyem spargebat et circumferebat, qnod faomines, qoi in viis
et '^ in campis erant, quasi ^ excecati per nivem, ad sua hospicia redire non potae-
nmt et sic^ plores frigore perierunt Anno domini MCCGXXVI. Litwanoram
I3M» ezercitus, de terra sua egressus, cum conductu regis Gracovie, Vlodezlai, cogno-
mento Locket^ inä'averunt dyocesim Lubucensem et ibi et alias ' magnam nnil<iti»»
dinem hominuin cbristianorum , virorum ac mulierum, ' captivam dnxerunt et ^ mise»
rabiliter tractaverunt, nam mulieres et virgines stupraverunt , pregnantes* cum suis
fetibus transfixerunt , quibusdäm guttura preciderunt et divinaciones suas exercne«
runt ^ quam plures edam diversis modis occiderunt, reliquos vero, vinctis manibus
et decem vel pluribus pariter copulafis et caldaribus et alüs diversis rebus ad coUa
ipsomm suspensis ad^ terram suam miserabiliter abduxerunt ^}. Anno domini MGCG. ^)
a) Inr »tiie liat B. i circa bofam prinam. b) eoatume fehlt *B« e) Ar per q« aqaa hat B. ex qua plaria
fittTias» d) taatum B» e) qne Glacs Yoeatnr B* I) et dednxit feUt B« g) vt dicant fehlt B» h) Hier
•lad in A« 9 gespalteae Zeflea ladirt, an deren SteUe tieh Nachstehendes in B. findet : Anno danuni MGCGXVn
lames ralida totam Paloniam oppressit, per qnan famem innnmerabiles Poloni periemnt ita qnod in ciTitate
WratialaTie propter eomn nimiam mnltitndinem eos extra ciTitatem eiTes sepeliemnt et ibidem ecdesiam in
in honore oorporis Christi edificaTernnt*) i) terra Sleaie B^ h) sunt B. 1) et a. fehlt B» as) id est
bis apostoli fehlt B* n) in riis et fehlt B« o) et per tias ambolabant quasi B» p) sie fehlt B. q) ^
appelLitas est Loheth B. r) für et ibi et a» hat B. in qna* s) Tiror« et mal. fehlt B* t) et ipsot B,
m) p» et partnrientes B, t) et diTia« bis axerc« fehlt B, w) in, B»
') ^^1- Pols Jahrbacher z. J. 1312* Von hier beginnt in B. eine andere^ doeh niehl
Tiel jüngere Hand.
*} Sonach möchte doch die Inquisition in Polen Yor dem Jahre 1397 eingeführt woirden
seyn. fizoyii ann. eccl. a* I3S7.
*) Verel. ober diesen Raubzug n. dessen Veranlassung. Wohibriichs Geschichte de^
Bisäums Lebus I. p* 442. Hier endet die Handschrift B*
*) Hier endet die Handschrift A. Das Folgende ist tou einer nnsaubeni Händige«
schrieben*
') Hiermit wäre denn nun das Jahr und die Veranlassung der Stiftung der Kirche Cor^-
poris Christi behannt« Klose und Zimmermann (XI. p. 141) hatten vergeUich
danach geforscht , dieser ihre Existenz auch erst sdt dem J. ISSi gefunden« Sdion
im Jahre 1338 ihuss sie zum Hospital der Johanniter-Ritt«r gehSrt haben, Tielleicht
gleich anfänglich. König Johann gestattete in diesem Jahre dem Content« der Jo-
hanniter in firolau Güter zu erwerben : ctinieiitos • • • iwmum hwjpiUJ&s m^ Aofiore ^r-
foris Christi dedicatam et ante auitaiem, fVrati$Un>ieH9em situatam orduMS S. Jmmnis
fratrum cru^erarum Jerasolimit • . . . . semper prqfieere ete, Uriiunde ifen ProTuwialr
Archire.
IL Breve ehronieon Silesiae.
37
Aiino domiiii BICGCLXXXVI. sancte Agnetis secnndo venit ventüs nidgmis
ab aquilone, qualis^ ut referont, non fuit in centam annis, qui tam magna incom-
moda fecit per universas regiones, nam in silvis magnas eradicavit arbores, scilicet
pinns, quercus, in civitatibos tecta de tnrribus et domibus, nam hie projecit cam-
panile magnnm de ecciesia in terram, dum cantaretnr ^^venite^^ ^') a dnobos fratribns,
et in Brega, in Lublncz^} similiter projecit eampanilia et in aliis civitatibns.
Item anno domini MCGOliXXXVI, Litwani et rex eUmm adlfidem conver-
tantor Cristi; qni rex....^3 ^^^ ^^^ cönver^onis duxit filiam regb Ungarie^3 ^
ab episcopo Cracoviensi in Gracowia baptizatar; qui eciam optinuit regnum ejusdem
proTincie; qui iuit selator fidei et cleri multum, et vocatns est Vla£slaus. Item,
anno domini MGCGGX, supradictus rex obtinuit triumphum in Prusia, derastando
terram^redpi^ns dTi^ates plurimas et castra in possessionem preter ]M[arienburg.
Ibi cmruit magister ordinis in bellö cum plurimis cmciferis et aliis hospitibus quasi
infiaitis numero, et iatud bellum fectom fidt in £e divisionis appostolMnm ^3.
£386
98. Jan.
1386.
1410.
Itf« JoU«
>) Entweder Stf. April oder 13. Oct. wai beides nicht passen bann.
*) Doch wohl Lnblinils.
^) Der lUam für Jsgiello's Namen ist leer gelassen.
*) Hedwie, Lndwigs des Grossen Ton. Unnm Tochter.
*3 1^- inSl^ Schlacht hei Tannenhefg. S. Xiadenblatts Jalirhflcher^ heransgegel^en ▼.
J. Voigt u. F. W. Schlil>ert. Königsh. 1828. S. 217. Es waren damals, nie froher
und später 9 riele Sehlesiscfae lütter dem Orden als Söldner zngezoffen, i. J. 1410
die Ton ZediitB, Reibnitx, Logen, Hanflpfritx, Pogrell, Dobschntz, Kafiurent, Seidelitz,
NostitZy Pannewits, Kpttwits, HahenDom n. a. m. jeder mit 10 bis 52 Spicssen.
S. Voigts Marienmirg I. p. 266.
« • » » « >
• »• ■ i
> J ■
in. Chronica prlncipum Poloniaef)*
miiM'iiii |»imn
: JRn^f|»ir ef^tf nie« jjfrincipUtn JFoJtonfe eunt eortatn
In nomine sanctissime et^ individue trinitatis, dei patris et filii et spiritas sancti^
amen. Egb minutissimiis in doquo domini ad laudem omnipotentis. dei ^ gloriose ge-
nitricis ejus, utriusque Johannis, baptiste pariter et Johanuis^ evaofel^ste^ mswA ei
beate Hedwigis, oliiai ducisse Poloitie^ ]iatFMonivi nostromn^ yigem%m wiwa po^
steritatis memoriam, vobis domiidJi meis^ reverendo in Gfaristb' patri^ «b^min«' Wen-
ce^q, episcopo Wratiälaviensf iiiiOd&rii|;>^t iincHtfs piineipibas^ domiids Ijttdo^eo*
a) Sw IV» y^ Polome et Skzie L* €)roiiica der Fanten tob Polen D. Dline Uebenchrift Y. n« Bi. Wir Haben,
««eil die Vorrede in der Handscbrift V* absicbflick sebr Tertndert ist, dieselbe naeb Handsdififl Bf« i^e^eben*
/b) ac M. e) fancH fbliciter amen L« d) et ewangelbte M, e) Lndwieo Mw
^) Wir haben von dieser Chronik drei Handschriften, die Lesarten einer yicrtent den 'Ab-
druck bei Sommersberg, ireicher ans zwei Handschriften stammt, (vergl. Somm.
scr. rer, SUes* praef. ad Tom* I, p, 2.) und eine Deutsche Ueberselznne, worüber
dUe Vorrede ausfähriichere Nachricht geben wird. Die beste, leider nicht durchaus
Tollständige Handschrift, welche wir unserer Ausgabe znm Grunde legen, ist die des
ehemaligen Prämonstratenser Klosters zu St. Yincenz in Breslau, Ton uns mit f^. he*
zeichnet. Hierauf folgt die Handschrift der ehemaligen Minoriten zu St. Dorothea in
Breslau, welche wir bei den Lücken der Yinceutiner Handschrift zum Grunde gelegt
haben, Ton uns mit M, bezeichnet. Die dritte Handschrift, welche Thebesiua dem
Leubuser Stifte geschenkt hat, haben wir mit Tf die Lesarten der Sommersberg-
•chen Handschriit, welche Sachs von Löwenheim in seinem ersten Stucke: zur
Historie und Genealogie von Schlesien u. s. w. (Breslau 1785 in 8») Heft*L
S* 7 ff. mitgetheilt hat, mit X, den Sommersbergschen Abdruck mit S. und die
Uebersetzung mit D. bezeichnet. Jf O. bezeichnet die bereits oben S. 1 angeführte
Ausgabe der Chronik desMartinus Gallns u. K. die des Kadlubko, Chr. Polon.
die Chronica Polonorum, welche oben unter N. I. miteetheilt worden ist» Augen*
■cheinliche Schreibfehler, welche sehr zahlreich sind, hauen wir nicht berücksichtigt,
ausser etwa bei Eigennamen, wonius man sehen wird, wie genau wir alles irgena
Bedeutende mitzntheilen suchten, was doch hier so geschehen ist, dass in der Regel
nur die Abweichungen der Handschriften Tom Texte angegeben worden aind.
Vorrede. Aetl^ih iSb^fMk dft
Bregensi et Ruperto hepAtBh^^ Sklmeqn6 iitdOms^^') qui sepe^ ^HVäiakstiS toö
ip^m, pfö mee parvitlitis inodolo cupiens öomplaeere (j[uantiMi outiHipöteiiy iliMfl *
inspiraveHt, ^ vetemd prineipütti Polonorum gesta phs notabilia, proüt el divi^rsiS
cowcripta codidbus cronicaruni reperi, fideliter eoAdignare "^ mente öoncepi, äuVte-*
vari ne desiderans vesHaris oraeionibus, quatenus hoc opus, qaod aggredior M-^
eeptam sit deo, legentibus utile laudabilesque antiquorum mores sequi oohantib«d
promotivttm. Nam potissimft' fdt räeio cur operam dederim huic tt^gocio, ut yiät^
Ucet actiiis bonomm * principum antiquorum^ v^lut speculum rekcek'ent apttd post6<A
ros ladaetivi ad bonum^ malohUA y^i*P gesta nephanda malum finetn indubitaiiteif
habeHcIa quemiib^f modfemortuli retraberent' ä perversis. Näm idcirco vetefulfi
recitanhlr historie, quafiflus, si sint eorum opera ^ bona imitatores iUorum reddaütuf
laudabiles et de hono p^ofidaAt in meBos, sin autem, tamquam detestabilia * pet
posteros ezecrentor. Ad propositum igitur duce ^ deo feliciter ^ properemua«
€rOHica JPoMonörutn incipiiJ'eMiciter.»
Scribitur in antiquis 'Polonorum historiis, H quod Poloni antiquitus sunt Lech!
«en Lechite" vocati, qui JMgitf indliditaie tewn^ ^am viribus utebantur. Et
quamvis eadem gens gentüitatis temporibus literarum ignara fiierit, ** quod nee '* ali-
qtta primordialis origini^ suä certa poss^nt veätigia i^^periri, antiquoiiim' tainen fertur
rebtibCLS,^ Poloniam dudum tittnferosltatei göbcium vigüisse, quaä üon dominaiid?
ambieio, non res habeAdf urgebat libido sed rbbui* ^ anlmositatis in reghorum exte-«
romm acquirenifis dominiis plurimum exercebat, adeo quod nee quidquam preter
magnanimitatem in quibusvis fore ' studiis autumabant. et ideo nululsi content! ter-
minis noA salum cismatinas sed eciam Danomalchicas * undique nacioned et insuläs
ft) Le|reiiieeAtI M. ' l») tcpiat M. e) InspiniTit Bf» d) Im Cod. Vaneentin* liat Act Schreiber der ^eMinm-
ten Matrica, ein Prlmonatratenser-MfineK, die Vorrede abaiditlicli , «m ticli als Verfasser darsasteÜen, Terln-
dert; wie folgt: In nomine sanctissime trinitatis amen» Ego frater qnidam miantissimas in cenobio Sanctf
Vincentii epbeopi et martjris exlra mnros Wratislarie ad landem omnipotentis dei, gloriose i^nctricis (;Jna,
Sanctoram Vineentii et Enstatbii martjmm nee non et beate Hedwigs olhn dncisse Slesie» patronorom noi£r<^'
mm jngemqne fbtnre posteritatis memoriam Tobis, rererendo in Cbristo patri Johanni Lopscbots, abbaü mona-
iterii S. Vineentii , domino nieo» nee non ftitnris abbatibns eenobii predicti» pront septns postnbstis bnne U-
bf«nl coHigere es obedientia ci^iens eomplacere patemitati restre, lieet sum insni&eiens ,* tailtnm in qnantiifm
omn^tent dcns inspirarerit yetcmm prinapam, episcopotim WratisbiTiensinm, qnomndam regnm Bobemic' n^
non antiqnomm abbatnm monasterii S. Vineentii gesta , pront ex dirersis codictbns cronieamm reperi et Udo*
Utcr menle eontignarc concepi etc* wi« oben, e) bonomm fehlt V, I) p, Tel patmm picdietomm V* g) rt
tral^t M* b) b« o* M* i) indetestabilia T» k) dneente V. 1) anh^ qnoad primam partem intek-
donls me^ V« m) Von hier V« Die Uebersehrift fehlt aUen nbrigen. Dafür haben : Capitulvm primnm S»
«. f ^ y^i aUen nbrigen fehlt, n) Leehiti S» n. T. last tegcImAssig, o) fUt S* p) nee fehlt V» q) sen
r. ingena S» r) tee S» f) biet« Stelle ist ans R p» 10* hergestellt woher sie genommen ist, da sie
iin< ii ■■!■» aib*i> ui
•) WnceBlans w»r Bisebof v. 1388-^14110« I«dwif ati I3W. Rap«ri at 1409.
«> VergL Bogupkal p. 18.
^) Chroo. Poloo. obea «ater I. p. 8. Ycrfl. RadL p. 8. /
/
\
I
40 Chronka primipum Pokntae.
Baß robijßereni' servitati, eas siM com iUanuii^ incofis viodioattdo^ rege, qal tone
preficerat yincalis manGipato. In cronicis insoper Bohemomm ^3 recolo me legbae, '
quod post divisionem ligwarum " factam post dilaviiun ut io. eenesi legitur dispenie
flaut ^ omnes gentes per varia loca, de quibos duo fratrea Sclavi ' saccessa tempo«
nun, pro possessionibus capiendis^ hinc inde habitacala onesieront,' quomsi mnis
Gzech alter Lech appellati. Horum tandem ' onus, qoi Czech di^itor, Bohemiani
perveniens ibidem mansionem elegit, Lech vero ubi nunc est Polonia . constitiiisaB
didtar sedem suam. De Gzech itaque Bohemi de Lech aatem proceasemiit Poloni,
propter quod et"" Lecfaite seu Lechi sunt tone temporis nonunati. * Quibos malti-
plicatis saper terram üuna fnit, ut in Polonorum cronicis reperitor, ^3 ^^Uos^ qoi
sunt Germani, tocius tunc orbis ambitom occupasse, com quibos pepigeruat^ fediis
Poloni j quatenus siquid fortone sorte ^ aot virtote apod exteros contingeret eqoa
pordo utnsque fieret. Gallis itaque cessit Grecia usque Danubiom vniyersa, Le-
cliitis vero usque parvam ^3 Bulgariam et Carinthiam ^ termini sunt distincti , ubi
post multa bellormn certamina cum Romanis habita prefeptos tandem sibi const^
tuunt, urbes disponunt et signanter quendam Graecum nomine, principem preficiont '
J9e Cfraeco principe.'
Graccus igitur jura * constitoit, leges promulgat, "^ cujus et felici rc«mine Le-
ehite augmentis continuis prosperantur, oh cujus amorem eciam ejus prolem dignam
succes^one re^a repütarunt. Erat itaque temporibus illis in quibusdam Polonie ^
scopulis spelunca profunda, in qua monstrum, quod nonnulli nominant Olofagum,
inmanissimum habebatur, cujus voracitati singulis diebus incole armenta tria. quasi
pro yictimis. offerebant, alioquin tot humana corpora plectebantur ab illo. ^3 waccos
•nsscrdeiii in keiner Handtchrtll einen Sinn.gicbt, obwohl die . reneliicclenen Lesarten anf den ,
den AbscKrcibem nnrenUndlicben Text tcLliessen bissen : tcrminis non solnm contra Terrenciam nltra nuiii-
nas. V* terminis nltramarinas M, citra Borrsnciam nltramarinas T. citra Sarmatiam nltramarinas L. eitm
Serranciam n. S. . a) snbjecenint S« b) earum S* T, c) rendicando S. T. rincando V« d) B* legitur V»
e) lineramm S. T. I) sint S. f^) Slavi S. T. b) rapiendis fehlt V. i) qnesieriut S* k) a« snnt S* T.
I) tarnen S. T. m) et fehlt S» T. n) noninati M. rocati t» t. fen nominali S« o) pepigere M» pepegen S, L.
p) fortnna forte S. q) Coriothiam V* Carintheani M. r) constitnunt S. T. ^ 0) Die Üeberaehrifl.
fehlt in den übrigen Handschriften ausser V, t) jura fehlt L. jura dura uistituit S, T« u) promnlgaTit M*
T) P. in •• S.
*) Pülkawa ed* D ob n c r. \3!foiiumenf. T. III, p* 72* Vergl. Semler animadvers. ad
antiquos Polonorum scriptores p. 48 in actis soc. Jallonov. lieber die Terac&iedenen
Reeensloncn nnd Ausgaben des Pulkawa s. das treffliche Werk des F. Palacky,
Würdigung der alten Döhmisclien Geschichtselireiber. Prag, 1830. S. 17tt.
3) Das Folgende abgekürzt aas Chr. Polon. p. 3 ff. Vcrgl* die daselbst angegebenen
ersten Quellen, yorz. Kadlubek nnd die Erläuterungen, welche wir hier nicht wie-
derholen wollen.
s) Chr. PbL p. 3, richtiger Parthinni' ans K. p. 13.
•) Chr. Pol. p. 4.
I
KrakatL Wamda. Alexander r. Macedtmien. 41
^9etOj jßUk^ seoeXy eqimimiiter tantam hoiunimi niMi fsress pendciMi, omibiis con-
TOoMu^^ yorehabiio consilio-eiiiii eisdem, eorpora, qae manstro dandafiierant^ sol«
^hore atqae igne artÜdose repkta mm« loeoqiie soliäs offenint Olof^o, qaibm
avidjssiflie ' conmiestis per eoai, * mtos flamvis ennq^^itibiia suffocator. jSed minor
Graccua poat mortam patria regmun arabiena et ae r^natumm sperana fratrem samn,
regsA conaortem, latenter oeddit laerimandoqiie mendens, eom ab Olo&go peremptom,
ae pro fratria merte dolentem afionan ocnUa demonstravit. Qni mortao patri ' anc-
oedlena in regno pauIo poat, dalo fratriddii deprehenso, per hominea illoa ezilio
est perpetno rele^toa. VenüntaoMn, ne antiqni Gracei grata oblivioni traderentor
beneficia^ in ejna perpetoam memoriam conatraitiir orba aollempnia ' in acopulis Olo-
Cagi) ^ quam mcUlominna^ dcat nonniiUi refarnnt, a inrodtädone * corvonun ad ca*
daver monatri crebro^ eonvolaneiiun Cracoviam noncapamnt. Porro^tantas amor
muTeraoa cirea defonctam' principem Crraecvm antiqaukn temit, nt unicam ejna
fiUam ▼kginem,^ qne Wanda nominata eat, a qm edam flu^ina percurrena patriam
Wandalua unaeapatnr, qm noac Wiaael* eat dictns et popnbis Wandali annt vo-
onfi, anbrogarent in** patria imperio regnaturam. Ouiboa qnidem^ pi^nlia proeeaan
dierom sdada, pars eorom dicti snnt^ Hoiii, quomm rex fiiit olim ' Attila et
Wandalis postea plorime aoat gentea inmizte' tarn ritu quam lingna diverse. *
Hee Wanda, (»nnia" spernens connubia, aine prole decessit, post cujus obitum
nonnuUis temporiboa ekodiGavit impmum Wandalonim«
He JMeoDnndro * imagno rege Maeedonutn. ^
Bbdem temporibua, dcot didtur, AUexander ^ magnus, rex Macedonun,
mittens legatos a Lechitis pensiones vectigalea exe^t, qnibus interrogantibus: an
esaent tantum Allexandri legati an census questores? respondemnt illi: legati su-
aumua pariter et questores. ^3^^^^^ idcirco dixerunt: vos magnificis venerabi*
mur donariis, et mox eis decoreatis cutee abstractaa partim auro partim alga vilis-
sima sardnari fecerunt atque remissis luis pensionibus Allexandro dixerunt: male
ceteris imperat, qui sibimet imperare non novit, quamquam pro voradtate tua^ aa-
danda * totus tibi mundus non suffidat, tuorum tarnen utcunque ^refoeillavimus esu«
riem, quos misisti. Commotus ^^igitur AUexander regem quendam contra eos diri-
glt vho capto nee non^"^ ejus exercitu snperato demum AUexander, Pannoniis
sibi ducatnm prebentibusM per Moraviam vaUda manu Lechitaa invadt,** cuncta
>) Qa. Pol. p. 6.
6
l
4li HL ChrMkm frSUb^nm Foimtae.
nonia aolo pvostoriHt, ofüm xedigit m fkviÜBm et nrbes Me Mn Gimotimi jsbek
sale cowpergi. OamibiMilMiie deqpcnotiluis de sdate^ ^«idam SdaMiflU* Maine
multoa clippeas ^ ad inatar dapeorimi haatiam iignrai^t^* iMäeaa com tiaäibaa ^
leia in ^uedam ooUe nipia ei vjoiais arboribM tos auapendi. Odbaa eoeapeatia
gwtea AUexandri, pataDtea boaälem enEerdtam ibi fore^ ad praÜmn aoat paiate»
Praaiail vero, jubeas eonoHo bec tolü, daandeatuie gyrat * emreUnnu Gom mm»
reperiretur ** iUic, qiiaai fo^entea Leohilaa Uli caBtieoe anapioaiitv» Sei Zieebite
sam^tipaoa se jaaeqaeatibua ^ miacaemiit prapterqaod beUom 4k inteatiown^ ae 4e^
bititatia adeo ^ viribus auocmabit exerciiaa AllexMdrL Dainde Lecbitis eoafana b<H
stiun eaatra tendentibiia, velat ania vieterioae revartaadbua, AUeuader oociiirity
sad deprehenao dolo Lecbitanun vix eoa paueia emait Taudem iDe magiater tam
artifioioae rei, pafrie ^iiani sabrmvent princepa eonatitiiitar et dictas eat Leatig^'
id est astatos, eo ^od bostea aslacia plus quam Tiribna sapeniMit Bat liber
profecto ^ epistolamm AUexLandri, dacentaa pene continena epiat<4aa^ in ^jAaraai uoa '
scribit aiagiatro stto AriatoteH ^ sie inqiuens: ne de Matro statu te aaaiper ^ dnbia
suapendat beaitacio, noveris nos apud Ledutaa peraaipliaaüae * pro^enri** Gaft
qrbs fiuDOsa Lechitamm septeaitrionali Pannonie "^ lateri eonjnncta, quaui Caraataa '
dicant, id eat Oracoviami plus viribus * quam opibua^ plus arte quam aitu aomiitia-
sima,' de biis et contiguia pro voto triumpbavimua. In ^istola vero, quaai re«
scribit Aristoteles sie habetur: &bml est de CSarantis* Leebitanm te oam taja tri*
umphasse, sed htijns gloria triumphi utinam tuis titulis nunquam accessisset ^3 ^
quo enim (ributom ignoiaime * tuorma infinaiua eat intoatiaia^ ex ooe LaaUtas ex-*
pertus es " argirapidas, "" tui rutilancia solis "^ apud multos deferbuit, immo toi *
Visual eat BMitasse dyadema Imperii. Ex hoe jaoi prinio Gorinthus elausit ab'^ AI-»
lexaadro portas et nnncios ejus cruci affixerunt. *
Saae dteto Lesüi^-^ uKMrtuo^ de aueeeasioae rogni aingolia jpriaiorum content
dantibus post moEiiam strageai'^^ auofom, da principe attbrogando ^"^ in banc conve*
niunt ** omnea aimol sentenciam, ut eligatur Stadium et cujus eqwis, laaculis distin*
ctus, primua metam attigerit^ eoram eontiauo princeps erit, Gertus atatuitur igitur
terminus pro equis maculosis quereadis, et^ cum iaterim quidam ex eis ae eotti*
m) Pnynifel S» T, b) clyppcot V, T, imner. clypcot S. e) dam dettin^Tcnt S. d) repcritar S. T«- e) in-
•e^uenUs m. f c S, T. I) e| debüiUt id^o S. T, g) UßUik T. hmU^ S. ^) yvoCectio S. i) wutm T,
k) Areitatili $• T. Imner. AritWtili V. «• M» immer. 1) m I* 4* »t. n. »empev S. T. t^ perunplü^tUiimf S.
b) puMperarsm V* M* o) «eptentritnilif Paanonio S. T» p) Caraviat S. Caarata« V, Caaiatat M. Gartattü
T. VercL Chr* Pill, p«, tt, q) tvrbia all^ \9!r^. Ckr, Ptt p, tt. r) mimitUaimam S« T. •} CaontU aUe«
t) igsomine V« M, «) et fehlt V. t) afffiraapidef S. w) MÜ« V* M, ^) taum S, T. y> elautro
Alles« V« s) ameem^ S* m) Dil Lealieone aecoado 6* T. bb) l«ittk Bf. Losicli S« fc) «tfa|pB^ fcbll V.
dd) sorrogando S* T. ee)'conTcneniiit S. T, 8) et feUt V.
*) Cbr. pr. Pol. 6.
Um i. Bi ML 43
die^^ wi l»o opos. mdtis rtadfis exercemi^ ^' ims ipMnmi clim «aUide stadii fer-
reis exigoiiis ^tenem cdHen * aibiy qt» 'MeuraB e^s SU» eüireret semUm de^
aotiivil Sed d^lus non latiiit, nam doo javenM^ eondicime kumifes et foftuna, de
pedum etflerftate^ coiifiii jägnoribiis se coMtringant) ul vicftns vineentem non alto
deineepo fum {ndneipis nomine appcAnre prMiuiMii ^ 9eeet noi», inquiiiiit sinnd
iMaudO) pro nostra «oront victone- non afiU quam i» regio ^ ststiSo exereferi. ^ Qni *
ooffiitairted simmI) dmi padum plaola» ist exigonis ^ vidnerassent * eompertas insfalias
ffwsm disaiMalanl et seBiÜain, ^[«aoi^ eaUÜ»^ deprehendermt alias fiictam eon^
qiergont exigoois et inde revertentes quisquis pro se tacitus cogitavit, posteraque
die, dum oninea ad wraus spectacidftm cemreiiaaeat, uui 'predictomm cursonim,
qma integre ferro calcem munierat eqoi sui, recto tramite prior* ad metam per-
veait^ äi^ro per alla aiiiqpiritt) ^Jf mm sine aständM^ ri(KeillMo elamore gyrando *
postea subseqnente. Ceteri vero, rolnerilms M^toonui^ prestrati, plnrimtmr in^
d^antäs tßtpatm fäwl^ connd^mni «^ondpeetisqw ' babatü)« iiit^gris relnt doB
sagiMiritti eum^ ooeidimt, aÜimi) ' qid ridictilb ^fiMrat, ptitoefpem acdainaiilfes, qid
tante «niuosftatotis extitft, ut ki propria perso«» ptorisqöe boseibes indiieier^ eer^-
tandna, qnos non Mlom qiiantnm ad vitiun sed &PT regna vibtoriose devieit et se«-
mas eaü, a)ü ddoipsent metipse ^ dimseatoms beÜMA «enrfnisit Fuit " insnpef magno
obwaütatti et hDHäitatiB tante, qnodnon in threno''' regafi sed s«läbdUe sepd resedn^
et aaper airietini* regalem iMqKenter utebättti«' aiie vestibns^ paopertatis. Hie
soKiiliter Lestiek^ diotus est- et^ tandoi mm plHrtm« eams de* Iwe vita deeessit.
«
Bne saceessll gus^ fiBas, shniliter Lestik itfmiitte, qtd nedom ^ ptftrfs im-»
perH> Temm et paternis virtaXibas adjecit maha. Nam ^ Gesarem ' Jutitfm tribus
eonfodit preliis et Crassim ^ apnd Pardon ^ com suis delerit. Tandem JuUi du--^
cens sororem affinitate bella conpescait, '^ que Julia dicebatuf. Ifnic frater dotis
nomine Bavariam, maritus vero racione nnpciarum Surbiensem ^ tradidit provfnciam.
onde Romani sunt contra Julium imfignati pro eo, quod eqaales eos fecisset, qui
•) «pMÜdiA S* qttbttiahs T. ^> cMreerenfnr V« M* c) cellem S, eiillU- bedealet die Heentrusse $, du Cange
GloMuiu» n* d* W. pluiiciev Chr* PoK p. 6* ougoriii iternens callem L. d) Tdocitatc S» T* c) regb S.
«X» ^ i* fcgi* L. £} eMveore L» g) Qm^e S» T» h) oxigdM» S* M, ■• Mkn i) r9lnerM%eut S. die
Hvidtckr. immfsr wl». k) qMUtt ia ivgis t tadio St» 1) odüdc leUt S;' di) pbn« & u) gcrettde S. •) pfcnl S»
p) eiMiinfpectu^e S, T. ^) rabatis L» r) aKo L« t) ef fMt Sv T* t) Iptemet S. T* n) et fttit S.
▼) tfiMia S. w) TCsidet T. s) amictiia» V« y) f. fi«itaa n S. •; ftticUM r. T. b) LMlik M. Lestek T;
LcMk S. aa) ab S. T. bb) Letlig M. Leateck T. So a. Leiligk «. a.. w« kt die Sebi^barfr ia dem Haadr
aehriftea dieaea Naneas tamer abweickend^ weskaUi wir lie ana übergeben « da diaaefl Weile bier doek mur aat
ftltcfea aodi Torbaadeaen Qaellen enüebat itU ce) ejus feblt S. T. M« dd) aondaai T. non tantoai S»
ee) aam com S. T, ff) Cesaream M. gg) Caatinm S. T. bb) pcrados S, pcHoi L* U) competciTit S» T*
kk) ttariiieMcaa V. M. Sabierseatcn T.
>) Chr. Polon. p. 7.
6*
44 HL OkrMkta. pHgielfmik J^ohntae.
.podas ipsis B4>maBis debuerant ease sobjectL Verum oom JttHa dws wbes fioH
dasaet, unam nomioe fralris, ^aeniine Liilnis didtmr^ aliam^ am aoBiiiie, quo iMM
Labia ^3 vocator, ** Jolioa Bavariam reaasompait, propter qaod Lesligk aarcwm
ejas repadiana^ joveoe filio sao aeeam retento cai oomen erat Popil*^ vel Pom«^
pilios, a se removere preaumpsit, loeo regme ooacabioam^ aaabmena et in odHuli
illiaa noaiiaa urbiom predictarom iomutana. Bz bae aiqoideBi et aliis eoneriUtte
Lesti^ vigiati * paeroa generavit^ qaibua aaaignavit totid« prindpatnay et dÜoa da»
ces, alioa marchloaea, alioa vero comitea cooatitneDa. PtaipiliaiB oaudon rogem feait»
Hone Pompiliom poat patria obitam firatrea tanto colaerant affeeto,. qood poat
mortem fratria^j ejuadem, parvolom aavm P^aopiliom aoperatitem eciam saaoepe*
aoo, rant> ia regem circa aoaam domioi octiogeoteaiaouam. Sed qitid! aaecedente naa^»
que ^ tempore^ pravo oonjagia aae bio ^ dactoa cooailio, pro bono malin repeodma^
veaeoi toxico patraoa aooa canctoa ocddit» Nam iofirmom ae aimalana qaadam
vice coavocavit eoadem ad exeqoiaa peragendaa« Qoibaa cooparentlbaa conün eo,
prebena oscolum,'' poat maltaa eoram lacrimas potom aibi dari peeüt et qoaai va*
lediceoa eia, io aignom dilectioDia totom c^ibit, ipaoa adkortana ad aindlia fadeoda
quiboa illa malier peaaima pro anioria pota mortia)!ireaenatoai ' calieem propinavitr
Poatqoam bibiaaent, * rex pfiaaatanm ae ^gena coactoa jabet esire de rqgia 4tth&*
colo. Quibaa egreasis, alii tamqaam ebrii aendentea vertigiaem cecideraat,^alii ae--
ipaoa miaerabiliter volotaodo apiritum emiaenmt. Qoibaa tyraooaa nichilooiioaa ae-*
paltaram prohibait, preteodeoa, eos alcioae celeati* pUigatoa, qai tarnen regem,
pietate permoti* beaternia lacrimaram exeqvüa venernnt aepelire«^ Sic itaqae ay*
aeriboa extinctia patrie, decaa Lechitarom contaboit et Pompiliaa maledictua , ultf*
moa ad preliam primoa aatem ad fagam in antea aemper liiit, qaem eciam aoia
dementia exigentibaa tanta est aldo prosecata, qaod tandem ex cadaveribaa mor-*
taoram, qae jacaenmt^ inhamata, scatariret mariam maltitado, qaoraro aeviciam
trana ignem ' et trana flumina cam axore pariter et daobos filiis binc inde fiigit, nee
qaieiom habere potait, donec in insala Cniswiciensi * in tarn lignea, sicat testantar
oronice Polonoram, '3 P^^? fi^i pariter et/ axor cyaa, oarnea mariam mordboa
m) a. Ttto V. h) didtar S. T. c) P^fl 9t M. PompU le« S. T* d) coatalienfai« V. •) XX« V, M.
t) Ohne Uebendirift M» De PMipflione, ^ pafamot «mm intosteavit et • aaribvt cmtoim etb S. T. %) •«•*
cipenut V* h) Sed q«i tema raeeednte t* S^ Sed qudnMi nice. t, T. i) kie fcUt S. T* k) aM«lc
S*T. 1) Vmi Uor u feyt cu Bktt ia C^ V. Ml S« 46. Z* 1. d«ee». s) bikiMet S. T. m)Mel6ttiM.
•> pffWMti S. T* p) Mpditoa S* IL tcpelicBdui L. q) jaeaenat Bf. r) taaea nfsMi M. •) CrMviowiS
8. Ciuwicead T* t) et feUt S*
^) Cbr* Pol6n. p. 7. u. KadL Loblb.
*) Cbr. PoloD. p. 8.
>) Chr. Poloa. p. 8 ans Radi.
MBt eoffTMi, f.et . qoeaiaiiriodQm qnoAiin eromc« :narraiO ^P^ Poii^lfais kabwk
oousoatudiimii . sie diceiidi: . isi »hoc. Tel illuü. nmi fecero, irinres me ievoreui^ qMÜ
in eo €t sviä lä)6ri», vt premittitar^ est injpletam, propter quodl vacavit prm^ipalas;
malto tempore, genciis Pompiliiy sicot digmnn extitit, exdsa radice qnousqoe Mva^
wecederet grirfa progenies, enjas cebitado taado cmvit sablimius divina disposi«
€iQine); qiumtir Jiimiäii» ^ 3iiäoede^ gßo^s. . »i
AßieqiUm igitoriste PompiBaB, itt.preiniMitiir, a mnribas esset corrosas^.^^coD»
aisfoDs.^ tunc temporisiiii urlier.GBeseiiensi/ qae nidos iriterpretatur {Slavomce,. ad
filierbm sttontmi tmsoraeionem-' jiixta iritwn gentiHiaii gi-ande tuoe convivium pxe«»
paravit, ad quod oeeukö del nata sitb > spede petegnMinim dtios cont^t hospitea
adventarei qiii nee sasoepti sunt ad principis oönvivhEm quin^ podn« cian injuria*
per dves ^ebti«* ;.^3^'>^ ^ ilKsItenporiiNis tue in sobtirbüs dvitatis paupercukKi
qvidmi olim Kostakous"^ flins, nonine Past, V riistiais.sett arator Panqvilii sapra-
oieüf ad cujus domidlium i^ hospiiä divertenmt; : PaiA aotoin gratanter * cdUi-;
gens paregrinos bettignis eos affectibus ad* auum prandium invitavit ^^Hidc Paat
tmi eonjux nulier quedam, Repisa* nomine, de qua susceperat ffium S^ovitb^
na. juxta panpertatis sue modulum nutriemnt, ^30uos allocuti sunt peregnni,^
ingredertiatur hospieinm et inqmnnt: ' de nostro gaudeatis adventu, qnoniam
per .90s omnium. b^taemm eai^am habdliitis vestreque sobolis^ honorem. ^3^^^™^"*
qae:re8idtntea\«dimenaam de vari^ peregrini, d petiis aÜquis habea-
tor' iaqiiiliBf,/ MsfAadit.Paat: est apud me oervisie^ vaseuium fermentate, ;qMd
po fiUi mei unid^ tendenda eesarie CMservavi Sed quid hoo inter tantos? Ni^
cbilonvnus si libeat ebitetis. Poreelium msuper parvulum nutriebat Past^ quea»
licet " Teilet pro usa doriÜ^ conservare peregrini tamen eom mandarerant "" occidL
Bt ecce mirahile, prc^natar cervida, poreellus ocdditur, nee tamm cervida neqoe
porcellus minuitur, ^ quin podus augetur* corvida donec rasa recqpta mutuourö«^
plentur** plurima,^^ de porcello vero decem situle"^ de camibus sunt inplete.
Post igitur^' cum uxore Re]<isa mnieates mtraolum in^ stuporem merito sunt
a) livne M« .. b) Die Worte Omve.dU f* k> feUen S, «) fugit S* d) CMMislMt feUl $• e) Gaenmiei S«
Gaesaensl T. I) co^jontioBCBi^ S. VcrgL Seml« a* «« O. p, 97. g) eäb fekli S. h) qjum. S» i) e« nuU $»
k) Cotsicönit S. ChosititcoiiM Marl. Gall. p. Sl« Vergl. dasa Anmerii iSL aat. 1) Piaet S« namev« Fast Hart.
GalU p. ai« ^) .düpc^ltr 1^ T, b) Vefgl. MartiGall. p, 21, wo Repla, Repea« o) SotOTitk S, Mcr. VergL
Marlt Gf^ f* ^* . p) aj«»t S» - (%) f^refvie tobo^i S. ▼eßtvt^e solNileft T. Tettrc tobolit^tte M* v) pcre^nai
u p« a. h» fcU^ ^. luJyeaiit Lu .#) i^uejcuit S»^ mquiennt L. t) ccrttitie S« immer« n) vBiea T, t) kic S,
w) «» commfni limiltter S* . x) maadareranl S» T« y) mmiiniiitaf S. a) angcator AI» aa) rtplcaiitwr M.
Uk) •flBMie"& ee) titele S». dd>ideoM.
*) Wolicr dMB senommea tef habe ick Dicbt auffinden können.
Das Folgende ans Mart Gall. p. i9 T
Chr. P<rf..p* 8. o. Mart. Gall. p. 20.
Das Folgende ans Mart Gall. p. i9 ff*.
B.
Marl. GalL p. IUI IT.
Mart Gall. p. 34.
t^nr. iroi.'p. o. o. inart. «vaii. p. :
Chr. Pol. p. 8. Mart Gall. p. 81.
Mart Gall. p. IW.
m^ MMI» .UnmilNK pfiitripium jPuvMiif^«
OMmsif gMide.de pueifo sno presagkm arbitnuitea et idea domiiiiim sirani diieeai
PompiÜBBi «rkate'* «ogitant ^ ad fffifiprü äliL sni eenvivram^ nee presomC, nisd
piiiiis peregrinoram dniiper eonsilmm habeatur. ^ Quomm et crasiMo dtax cum
mvltis alüs ad rustici eoavivium iindtatii]!, ^ nee respuit, qamian tmc teaq^oris non
sieat nunc magne glerie fiiata prindpea Pdonie tumesoebaot CeüTivantes igitor
joxta morem et ritum gentiliam pserum totondenint, * aibi j^nMvitb vocabuku m-
ponentes. Hüs peractis, mortao sioöt ' prendttitiir Pempüio cam liliis: pariter et
Qxore, ^3){&yiik>vith. profidebat irirA^s et etate tandemfue dens omnipotens, siMt
noa didritoy proptn bospitatetatisgracsam, .qüm geqtüia bomo peregrinia > iiq)end«rat^
auppreaaia auperbis UnmileB tfxaäamL S^un i^a SlyiaaoviA adele8cen9 in amda
mnltnni atrenonna ^ babdbater' tantiaqiie viriirtaii chniit meritis, qaod atiagister inffi«
tum est. effeetna et de die ia diem praiiokv^ ia dncem tandem Polenoraa^ n»^
aomptasj naaioaM^ ^aa ftiiapfliana deaerMrat igaatia Bedanr recaperat aed et
alias ene sabjeeit ^ dkiam. Hie SyMmik m • afaigafia mbihns presides ei pete«»
gtates oaostitiiit. et laodmm pcefecit Bectorea, gaberaans patriaan in* omBlbaa et
enaidans. Qmi ""pntas iUes. duoa peregmios fidaae^ gaaai aageloa dei, qal per
dvea ejeeti ad raaticam pauperem "^ deelinantea. velut ad Lotb in Sodaaaia et ab
60 gratanter saacepti diieem indignum priac^aM^ priv««ien|iil dosdaio, ^paaperia
raro filinm , de «njus aiemiiie proareandi faerant prawilpes oaiiiialid / proptar gratnm
hoapitditatia oflfidaai^ snbrogaront .^^iifie eeiaaiiSyinoiritk wdtarMi labanm' xämy
«AMe arobitatem adao aollerfer exeremt, nt valgatar ftkna baqaria gkriani «cqtti«»
ratet duatanaqae * dominii aui termiaea^ pb» quam attqaia ante ipsum Paloniam de»
nnsnL Olijas tandem 4acedentis leeani Leattck^ ejoa filAis obtinuit, qni se ph»*
bitatiB'* avdade oeniDBinaBa'' patenie landabiliter avam r^t deaunium, donee aibi
kanaals eisemplo aaccederet SyaMmal, ^ filina ejas, qni peat decesaann patila pa*^
triam atenniie gabernavk. 4^
^}IIic autem Samomial* memerabilem*^ geauit MeaiMnea»,^ qni a nativitate
sna per^^ septennium eeens ftiit Quo septemäo per suecesrionem elapso, jnxta
a> imiUfe f. b) coßitftirit S.-^ e) baKeantn^ V^ dQ indtutnr T* ' e) to,fuiidleniiit S. t) tot V* ff) Iiomo
^irtlHt (pere(;riMf fMtj S. h> •tmuM 8. i) P». ett 8» T/ k) raMcil W M. 1) in feUtS* T* 'm^ Q««b
S« T, n) pitefieilute V. >) ptiRtipitu T'. p) ptirHegio 5* T« q) pinpfer liospltslitatif iiosplciimr S.>p.'
^tkm hospiUlitatii koipicinM T. r) belfbnim S. T. s) dikte vt^e S. f) Letcek ^. Letfteek T; Lertft ST.'
u) probitati S* t) confirmaDS S. w) Symomiiil S. Simomikis T, x) gnbemabat 'V* j) Seqnitur €api*
talttm de MeMicoue prbno ccco nato. T. de M. p » S« i) Symomiazl S. Semimisly ZwiiaiiKl. Murt GUL p» Ä
So rersckieden ist die Scbrcibart. aa) memorabile V« Bl. bb) So V« a, M» in der Re^rel^ doeh mweileD
«ttcb Meiico M. Metsikonem S. T. immer. Mütdio, Hesco IMart. Gdl, p» 81» ' oe) raa per IbUt S«
>) Chr. Pol. p. 8. Vergl. Mart Gall. p. 95.
>) Mart. Call p. S7.
>) Mart. Gall. p. 28 ff. YergL Chr. Pol. p* 9.
I
ZtemawU. huca *IV^^ Aimio«yiiflni9.i Mktiislaus L 47
ritoni p«lrie ceci fllii agen» pater soOenpoii^ * iank mbilXnis oonvowtis «0iivitiiitf
iAstitoit Ollibas epulantibtts et:pro CMsaetodtee pJÜiiisa n^^ eoailtantibiis fn
pueri oeekate ptter intriasaras (actus d^öre latenter ab ymo pectoris ^sospiraHti
^3 Nee minun, qacoiam^ Mesieo idem sonat qaod^ torbaclo et forsKan ideo tur«^
bacio appeUatufr est, qood ceeas natas paraitibvs tiutiadonem ^ ingessit, ant Veiiiig, *
postra converaw ad fidem, djraboliuii leeit tnrbari. ^^Oom ItaqM sie' P^^^? «^
preflodttkor, anapiraaset, «ifiiil<^> eontimio, qisdi pienui viatim reoeptese patri protiniia
nuncciaret. '^ Oajaa'ael'^räperta^ vevitate^ ganditmi gaudiis cumolatnr, nbö imen
pater hoc credidit doneraiet^ mater'" exurgens de convivio cabicnlom ingressa''
paeri, eonctis convivantibas "^ jinonna* fiPfilwet-V^v^^ Letantor ex hoc pa«
rentes, letantor convi ve letator et ^ puer, qoi claris inniiiiibas, quos muiquam prius '
viderat eontemplator; (Semctaiial Meo' ireqnbifisiaeoicMibiia/ quid hoc fresagii
designaiet, respendentV "^ 'Poloniam, bacMaa- ceeaan, pea pveniu Merieönem eaae
redttceadam ad Wsomw' '«t ddiie^ tamqaani looi^ Heinis ^ aadonibiia iwtolei
Jiariter et^ potenda prapoUairet^ aed vjßtk» «igani foit, ut pato, qaod «Boknia^ yim^
iMwn adhuc tanribris CTcecatay per Alencoiieaii iid cognicioiieni'miias. vMi^rdel'pm)^
daci deberet, quod etfactom est Nam Meatie«^ prirnos fbit, qoi ydolatrie. imiteto
reUota laeem^' que onmem howuieni Tenientain in hanc numduni ilhiniinat^ virtole
fidei TecogMseens, cm patria cnnetoqae popido sibi aobjecto sacro inte Iwptia"
matla est rctoatas.- -^^Moitti« igitttr patre, Mesieo gal^rMralnm dncatns 8Qse]f&»%
assHBiptia earpoKls' ^littNia debeilMdo per drctütam iispeciit* nadonas. -JBl
cam esset adhnc pei4lHa geatÜitatiB eanfitfidus ^ aeptem axbites habnk, pestNRM
aafem^ alias enmes 'nrepadians, anno vidülicel deaittti IMGGClXyiy'^tßmi^^ aea.
primi« Qttonis iaofperatoris , christianiädmam midieren de Bohenda, DnbraiicaBr ^
nonune, sibi fecit conjugio copnlari, ^3qiie tarnen nlsi claristiani» efifiaereiar iCfaa
acdpere** recosavit, mide' dim Meeica' pagantanMini aMcH^ -^ j«gb CBiriati fae
Mem eollom submftti^ Ük cmn clencis tam reUglDsis qnam aeca£Mribiis Peloüaoi
sabintravit <^ Soseij^fts e^gii> Mealca fidem katiMÜMm,^ ex iMbraiica tucorc ga-
mrft Böle^m priamm« ^y^tirtiHar^ iumper itt ^piadam erontea^qnöd iate MasiM)
bk> ««fem IpUiS« T. .m) iiopi^j^cnlesipi» ^cpfBMuno :9exU» St^^padringenteiiiBp ßtimfjfffmp fe^ioT» dd) Da-'
bnuicaai S. Mt T» Dol»r9WCM# Doj^rowcan/ QiüiiiVirow^a» MairU GUU p« U ff. ee) v«df cm $» T. ff) ah-
') Chr. Pol. p. 9.
^> Mftrt. Gall. p. 88 IT
») MaFi- Call. p. 31 1. »
«) YeicI. Qhr. Pol. p. 9. Anmerh. 9.
•) Voll. Brcre cfatoa. Siiemae p. 54'. ' *' ^
•«
4» in. Chr&niM in4niiintm PokndM.
haboit ' sororem Domine Adübey^m, ^ 4tiatt Yease, ^ rex Ungarie, ^ ' doxit m * iuh>-
rem, qae com christiaiia facta foisseieaiidei» virum . suum ad. fidem convertit. 'Hec
Adilkeydis in visione facta sibi revelaciaiio' per beatmn Staphaaui ' pröthomarti-
rem^ eoncepif et genuit Stephanum r^em Ungarie, anno ;do0iim noBgentesimo
LXXVj ' coi sanctns Heynrieas ^ impeFator aororem aoam tradidit in axorem. Et
qnamvis Stephanus res Ungariet nat«3 foisaet de parentibas cbristiania^ pon tarnen
plene conversos extitit, donec I[e3mriciia imperator ^vii^ cum tQto regno Vngarie
iic ad fidem canverteret^ at et ? pöatea sanctas factum mnlti» miraculis eoruacaret. '
. ' ' f I J < , • j • * ' j
(Sn!) O^^S^^ Boleslans, Cbalvi djctoa, ipatre defuncto, qui obiit anno domini M.
pruno^>^ P(donie gnbernacuk snaeipiensiaTente donlioo »sie geaalt eadan,. quod tarn
Monmam ^^ain Bohemlain aali^figavi^ in Praga daoalemj^edem «on9tituQpa et Un-
garoa in eestaniine, ^ devincena terram eoniiki potenter -an/t attbiclendo'' dominio usr^
qae Danubiam, contra Ruthi^os) !i iäthwadaa, f Pomeranoat Qetfaaa^ OanoS' pognansl
oontume , necnön Saxonöa et naciones vicinas perdomnit et in ftomine Sala, " fixo
palo fenreo,^ finea fecit, fidei resiatentea conterens, conreraoa"' vero ad fidem stren«
mie mimutenena. Hie Bolealana. Ghabri, boc eat; mirabilia ^ nomUiataa est,, nee in*
meritp, qnoniam mirabilia multa gwait, ecc^sias - maltaa oan9truxit,.episcopos ordi-
navity. metropolim Gnesenam ^ inatitiiit ef snfif aganeoa fJwteß sibi suJijecit, certis ter*
ramm et bonorum terminis cuiübet pna ; anstentacion« congnaa deputat^s, qnamvis,
qnedam cronica^} dlcat, Afesckotiem, pdtrem. istius' Boleslai, Ottonem imperato-
rem^^terdnm, qoi sicut Martinns^} ^actat in sua cronica Romanonun, imperare^''
(%') ^P^ ^^'^ domini DCCCCXCIIQ'' et imperayit XIX '^ annis, dnm idem Otto
(1000.) aanctum Adalbertom, jam inartyrio cop?onatam^; veniena Pjolonifim viaftavit com magpa
gloria soscepiaae** sie eciam, qaod de Castro 0$traW)^ d? Ipco videlipet ubi punc
est Pozonaniay ^ eoM Imperator ipae, qni ii]|[iia.avQ mirabilia mnndi ^ cognominatns
est^ nttdis pißdibns, propter devocionem qnam haboit ad sjBinctam. Adalbertian, dq eo-^
dem loco in Gnezenam^' ad ejus sepulcrum vellet transire: non tfecet, inquiens,
») kalmU fehlt Y* ' h) Adelheidam S. T. c) Jetse M. d) Hnngnrie S. T* immer, t) in feUl M. f) re-
▼eUtnm V*' g) Stefiannm V. immer» ^ li) prothomartjrem S. 'i) BÖningentetimo teptnagesimo qttiBto S»
k) HenricM a* T. Bf» I) eum feU^ ^. m) et feUt S; a. T/ . ät) ^horaieäret V. ö) De BoleiUo ftimo
dictö mngniii et ejiif Tirtatibat V. ' De ^oletko primo Clmbri diclo S* T« ' p) Bimetimb primo S» T* q) cer-
taaine freqaenter Sj T« r) fobjlciendo S« •) Hatenoi S. T* t)' LilÜnftnotS. ItitwailM M* «) SUo S.
t) ferreo f^lilt'S« w) coiiTer«nt V. T* x) eliabri mimbiliter S* y) Gnesnensem S.t*. s) e)ai S. T. aa) im-
peratorem leUt V* ' hi) Ifomanif inipcrare S, T. Romano^nm imperatore V« tt) noniügeiitenmo nona||;esimo
qiiarto S, quadringentetimo n* q* T« dd) decem Bovem S« T. ee) latcipitar S, T, ' ff) Of trow S* |rg) Gaea-
Baaia S. T» Poniaaia L* hh) s. miiabiitt S» T, ii) ad GaeiBam S« T»
)) Chr. Pol. p. 9. V. 10.
«) Chr. Pol. p. 0. ..I ,.^ .
s) Marl. Polonas. ed. Kolpis p. 367 eiebt Tidpi^hr, rMJit^er ait, dMS Otto lU. mit
d. J. 964, nicht 993 %u regieren anfing.
BoIesUtui J. 49
iaiMntoiris pedes nadam terram cdbare, ^ mandavit sterni per totem yiam septem
■lifiiuribiia pmrpvras et paimos sericeos, ^ ^reeiosos. ^3 VeiHintainen "^ alia cronica ^3
dicit^ qaod lioctotaiii factom sit circa hunc Boleslauin, filiüin ejus, qüod verisiini-*
lios pnto, nam sieat eadem nanrat cronica, ^3 s^^^^t^s Adalbertas Boleslai tempori-
bds adhoc vixit et pertraBsiens Poloniam com summa reverencia susceptus est per
Beleslaum emidesL Qai quidem Boleslans, ejus predicacioni fideliter obtemperans,
8iris. salntaribud mOnitia obedivii et maltam sibi humanitetem inpendit ^ Nam , ut
legitor ia vita saiieti Adalberti,^} dum ipsins tota cognacio Bohemonmi sevicia
turimretur Boleslaus unum de fratribus ipsiüs sancti Adalberti sui amore tenens in
Ma curia bene fecit eidem. ^} Sanetus Adalbertus igitur Polcmos confirmans in
fide caritatis, ardore succensus pro convertendis gentibus ydolatris' partes accessit
Prutenicas et' fidem Christi ibi predicans est palma martyrii coronatus anno dominl
nrnigentesimo XCVII^^ cujus sacrum'' corpus Boleslaus auri pondere^ postea com* 997.
pamvit, collocavit lUud in ecciesia Gneznensi^ digiio honore.^ Sane audiens im-
perator pradictus, sanctum Adalbertmii, quem in vite multum dilexerat, quod con-
cBpirit pro Christi nomine passum fore"* cognitaque fama Boleslai tanti ducis, tarn"
pro visitando sepulcro sancti martyris, quam"* pro habenda noticia tonti ducis Polo-
niam veniens, per Boleslaum cum magna gloria, sicut eciam predicitur, est suscep-
tus* Nam in occursu ^ Cesaris Boleslaus primo militum, deinde principum suorum
aeies ordBnavit,^ qui' rarktete vestium sunt omati. ^^^^^^^^^ igitur Cesar ma-
gnlficenciam Boleslai ait:' plura sunt que cenrimiis, quam que fama folgere^ cog-
Bovimus. Non est dignum, tantum virum ducaU dumtexat honore fiilgere, quin
edam et * regio sublimetur. Boleslaus igitur per imperatorem regio dyademate co-
ronatur, accipiens de imperial! muniicencia clavum de cmce dominica cum lancea
sancti Mauricii, pro recoinpensa vero tradens Cesari bracMum sancti martyris Adal-
herüj quod testatur Martim cronica, '^ referens, illud per Ottonem tercium Romam
a) ««daai tmiifure tcmm S\ T« h) tericos S. c> tarne« cum S* T, d) impenicbat S* T. e) jiUUtrat S. T.
f) et fcUt V, e) BOBiagenlesimo nonagesimo leptimo S, T« h) Mactoai S, i) poados T, k\ colloeaai in
GnezBCBsem ecdesiam S. T* coUocnns illud i« ecclesiam Gnexaeniem L. 1) hoaore tepeliTit S. T. m) pro
»• C pauioDC» ferre S* ■) taati dacb tarn fdüt S. T« o) qnoniaia S. T, p) occurtam T. q) ordinat L. .
r) ^«ia S. T. •) igitw nagnilUendam Boleiiai Cetav S. i. C. m. B. inperatar V. t) Mfrett ftUt S. T.
a) qaaat cdan ia S* fain et L» qain ecia« in T*
0 ^^1* ^her Otto III. Besuch in Gnesen, Ditmar. M^rseb. Chron. L. IV. p. 557. ed.
Leibniti. Marl. Gall. p. S8 ff. Kadi. p. dS ff. Yita S. Stanislal p. 322,
n. Kaangieaacrs Geaeb. t. Pommern I p. 4d2 ff. Doch hat unser Verfasser ei-
niges Eigene, was ieh bei Dlugoss. II. p. 429 wieder finde.
>) Matt. Gall. p. 38. ^
>) Marl. Gall. p. 37. Vergl. Kadi. p. 92.
*) Vita Tel passio S. Adalberti episcopi, in Canisii Icct. anliq. T. V. p. 380 ed. Ingol-
stadens. u. T* III. ed. Barre.
») Mart. GalL p. 37 ff. / ' /
•) Mart. Gall. p. 40ff.
) Marttnus Polon'ns p. 367.
7
> t
90 ///. Chronttjti prinititfMm Poloniae%
d^iua et p $i4«m in efeekaia : aslfteli . Bartfariim > ^3 MiMiHom&Hiy ia^wa^
aactoftitftte ]iii|)erali qaidqiM4.ho(iön«»' apedabat ad iiipwnBB^ Teg^.rtf^oqneintw
lome eoDcdasit) regienibuB qoo^fe^ barbaräiuw,. sufieratiB p^riiBe^teaMM anostpiäb
auccessares In afltea superaiidia talem qnal^a jmperitr subjfteti» (AstmNA tdbuit übepf -
tatem^ qaed et j^lvester aeeundna, suyiremfia ^ ^MtifRX, 8h# pnvÜeg^' GOHfiiJHttfjL*
Veriua Boleslau^ , tiibm dieram insigae c^Aetean^^pro pNpiikJ^'' Uapeiatom preBdiM ^
da Cit "^ ^rande* conviviiun, siagttlia Ufe dieboa aiutavit sap^elkiatiinB^^riiicoiiHki.Tasa;^
finito^^ quoque edntivio tarn euncta aiureai qmnli strgetheäftäcefitim^etitönmcaaksei
{^sentaL'i. ^ ...tPanta ' iueilult bde draarid^. ^ad e» hnpeaator pro^imMdttb i BpudabaL)
SinniiiteF prlncipibitd mUitibtid et clietitibits, f«M> CeBttr adduxerat^ mxta itegiaar Bo*^
leslai magnificeneidm et illoniin eujaslibet eondieHmia dignsMem;^ ionm magDiüim
est largUtts*
Quibf» omnibos eimt jj6fcttdUate peitaetm imperaitor adi fäh^n rottieavkit
^^Boleakus Vera taiaqua« leo i^ogiena hatatiliiter deaerit i* bestes^ Man eontm
regem BatheaerHm, qui aü^i piidem Jororem jsmüiat denegarwat^ tradere i» tnoteas^
ouin exercitai magaö pr^cedens^r iotim ilüoa tirtutem c&KtrMt et Bussifiil^ xm^^
que Kiew"" invadens, ibi si^amt victoriali» ^adü pepeadit in poita, qoe antea"
aurea dicebatur et regia Rnseie "" sarore, quam denegaverat, deflevata afolentam
obtiauit civitaten^^ q«a«i teo^ef cum re^ Rutbenoram decem iiiensibua: inde da^.
tuiit jpoloDiam magmim theaaurujki^ wicfeeiBie venrnienae rogresaiis, qaao&rm Rii-^
tbeifiim^ sui genefi» dereliqait' in regmh* ^^ReaDiMtem Ratbenotemy fiigitKtJir
factus, , ei^ercitu pirout potait ooB^egatO) inaciqQitar Bolaslaamiusqu« flconcte, Bugam^
nomine^ pagaatarus eum ea, magiia! parte Pbhmotiiim Boleslao ifiaeio^ deflüente, et'
ijoia sübitum bellmn' urgebat liuoa hortatüv implicna: quid prodest, hactenas. tat et
tan^is victorijs boates proatraase aubjugatiliqiie ipai» diviciaa euiMlaeae^ ai nmiü^
rd' 'absit^ mw fiäoe dedeeore aUtciuebei^ ;n#s ^ cimtkiga*^ ObnidbMei "* igitnr de
^ misericordia et prionim bonorum habentes memoriam, pugnemus viriliter,^
i^re Mibäne, qAod <?nm glöria ^{fefübitfittä injmfcos et gloHosum repörtabimus de
cük tHfnnpntun. Otilbud'' et similibüs Verbik sali, q,aoa habuit, animati^ bastis as-
sulmptis cum hpstibus ^ gravissimum iniere conftietum , Bolesko se, leonem ferocMi
in preli<h' esUbente, tot et tanti de hostibus** ceciderunt, quo Mc eorum mttUi^
tudo potuit conputari, reliquis fuge datis. ^^ ' Fertur'''' tanCani ibi fiiiase effttsionem'
•
a) bonorif feklt V. h) re(po&ibusqae S. T* c) snmiiiaB L* d) jacnnda S. T* e) et fehlt V. et gracia L.
f) iiiiüM«-8apeH«^ile ,S. T. (j^ amoilo S. T. h) cataesa pMaiältaiiJbi S. i). Tante fehlt &» h) jaxta. £giii-
tätem-regUai flonaetc. S* T«r 1) ni^aTcrat S« T» m) Rivaiam fno^e u% K. &*&* n) Ky^tvT. KureV* •^imtea
felilt y. a) Rmssie $. t. so wcpluelt RaCeni ir» iUtb^.in dea HaadbclinflaB p) iUlmam S^ ^) Biigan
S.'T. r) inscito S. s) si nunc ^uideni q^d V, si quad nane abtit S. T. .t) si »aecwabetg caaÜagat S. T»
«) Confidemaf S. T. t) dei de S. T^ w) utiliter S« x) Hii S« T* 7) Laetis a, •) Ifella S. T*. Mi) U
hallet S. bb) fugis daUs S» T. fugatis V* cc) aaeMUr Sw ! .
, , • • • • ' , '' • I ■ • ' •
,• • 1 . - • • '
•) Marl G«II. p. 41 ff. I. " .<• : ! ••
•) M«rt. Gall. p. 4i ff. .1
*) Mart. Gall. p. 47 ff.
MMnlav* I. Sl
kvmm sagguimB ^fmi ii^tmSmt dfe isnim qma^i rolnicatas MibutariqM pottit pef
planicimi wpev ««davera mortuomm. £x imie Aiiltts post iemperilytts Russm fuit
P4^kMiie sabji^ali0. ^3 Insuper et Polimia popolo fmt piem , nam de Pozemmia,
cpiociens epi|s imiy iu auiliiifli regi sao Boleslao M e( CCC^ Iwieati, scntaril
vero^ mi^S' 4e Gueeiia MV^ lericati ei» scutariis VM/ de Wiadislavia DCOC
loriciUj et (iputfirianon U^/ de Gdeeh^ C0€ lericati et W^ scutariorum^ vene-
lunt, Uii fwtea.ßt »d bella^ beae doeti^ ejLeeptis hiis, qui d^ ceterls castellis Po-»
lonia ad bella tiuic t^ippai-is procadebafit. ^3 fit licet' Boleslaus ärmis esset
firemmj noo miiuis ^ taneii circa Teiiera<»on^n personarani ecclesiasticaram fuit ^
devotua, lum jittUAtenHis paciebatirr «os slare coram se. Deiim timebat et qaantum "^
pptttit iecclesiaiii exaltavit. Habuit praiterea banc Tirtatem, qiiod qnaotomctmque
U^pedltus Risset aeg^ia ^t juagnatom Sigaäae * circiundatas , mchileniinus "* causas
audidbat (Ai^raui et iß i^eddeoda JMstkia <iiW aon imt acceptacioi* persmianun,
propterqupd ^dybiam neu e^^ deimi ipdiii ad taute dignitatis ^leriam promoTisse. *
^ JPorri) pFQceaw dieruw contigit oao tempore Boleslauin R«ssiam et Rtissie re-
gem e converso Polonkm, qaoUbet igaorante qiiid*aker ageret, subintrare, inter-
posito tameB aiedio fliimine castrametati sunt iiinc iiide. Hiis sie atantibos Rex
Ruthenor^^ existimaas' Boleslamn fluvium transivisse^ amptillosa "^ verba contra
Boleslaum jactavit/ ac si^ eum retibiis ooncksisset,^ mandans sibi, tamqaam
saem in volatabro suis otaibttB et veoatoribos esse captum. Boleslaus veroZ sibi
remandavit hec verba ; beae, inquit, suem ia volutabro nominasti quoniam * venato-
com atque^ canum tuorum sauguini pedes equorum meorion iiitingam et terram
tuam atque gentcHi qaemadmoduin feros^^ eiagalaria depascam. ^3^^^^ ^^^ ^^r*
tentibtts sequenti''*' die festivitas inminebat, propter quam dÜTerebat '^*^ bellum com-
mittere iu diem tercium subsequentem. £o die animalia mactabantur ]durima pro
craatiuo pr(^>ter quod coci neoaon*'' parasiti ad ripam fluminis pmgabaot exta pe-
coruiiL Quo viso Polonis Rutheni clamorosis ^ vocibus iusultabant, eos ad iracun-
a) mUU el tnctnti S. T. b) et scalarU S. c) So amtreitig riditi^ Marl. Gall. ans welcLem Aiese StcUe cnt-
Uhn% ist: cum UII aUUbos dipeatoram B« tcatarü O. IL T. D/ H. S. UHc L. V. Ulf. M. ä) So V. M. L. a»
Mart. <■• Per Qnnze Satz too: de Gaexna aa, feUt S* T« ^. ^» aiille qiii«(rQuti ioricati et qaiaqite millia di-
pcalorum Mart. 6, e) DGCC Ioricati et II^I scutarionUn M. DCC Ioricati et scutariomm UM V^ DCGCG
et UM scatariorum L. DCGG et II. scutariorum S. T. octingenti Ioricati et ^uo mUUa cUpeatorom Mait* Galt
f) Odedi S. T, Odecto L. ^) GCC et II. scutarioruai S. T« h) preUa S. T. i) U tiuK tempori« V* h) no-
«liaaUt S. 1) fuit feliU S. T. m) quantunicunqun S. T* n) agaiea V. o) n. tamca V» p) acoeptio S. T«
q) ad denm S. r^ gloria pervenissc S. gloria prcrenisse V, M. T. ft) ettimans. S. T. t) trantire S* T«
u) ampoUa S. T, araplosa V, t) inactavit S. w) sie V. x) inclusisset S, T, y) voro fehlt V. a) qui S» T*
aa) et S. T. Iib) ferus febU V. cc) sequentc V. M, dd) dimittebat S. deferebat V. M. U cc) Lod et S»
Coci et V. ff) ctamosis V.
') Marl* Galt: p. 81 ff.
*) Mart. Gall. p. S4 ff.
*J Mart. Gall. p. 57 ff.
*) Mart. Gall. p. 39 ff.
7*
Ö2 IIL Chrantea prineipum PoUmiae.
diam provocantes. Nichil tarnen ex adverso Tespondemnt Poloni, quam qaod^
intestinoram sordes contra hostium oguIos jaciebant, ^ onde Ruthen! contameliis eos
afficientes amplius^ impecierunt ipsos^ jaculis sagittanim. Mira res! nodlitibaa
cunctis Boleslai meridiana hora sopore oppressis coci cum * parasitis armis indufi,
fluvio transnatato, tantam Rutbenorum moltiftidinem converterunt in fagam, et Boles»
laus, clamorum strepitu excitatus, militum suorum ordinatis aciebus in hostes ir- .
ruunt^ undique fugientes. Tanta igitur flumeni^ transseuncium Polonorum multitudo
extitit, ut non aqua jam sed siccitas appareret, et sie capta preda obtentaque vic-
toria Poloni cum gaudio ad patriam^ sunt reversL ^3Preterea^ tante devocionis
extitit Boleslaus, quod neminem ex principibus veP nobilibus suis permitteret of-
fendere clericum vel prelatum nee quidquam^ de rebus ecclesiastids usorparei
tamquam" enim patronus causas ecclesie def endebat, cohercensque " in eircnita
barbaras^ naciones, non tantum ad tributum pecunie, quantum ad Christiane religio*
nis augmentum. Hujusmodi virtutis et honestatis studiis regnum' remque publi-
cam proficere procura vit^ propter quod' ad tantum cuhnen magnitudinis* merilo *
est subvectus. " Principaliter pollebat virtutibus justicie, pietatis et eciam^ equi-*
tatis; justicie,^ quoniam non erat apud eum, quantum ad reddendam^ cuilibet justi-
ciam accepcio personarum ; pietatis, ^ quoniam Christum et ejus ecciesiam summe *
prosequebatur studio pietatis; equitatis vero,*^ quoniam^^ principes populumque sibi
subjectos ^ ciun discrecionis moderamine diligebat Et quamvis religiosus ^^ in hiis,
que pertinent ad deum existeret tamen in actibus apparere voluit gloriosus, 23 pro-
pter quod principes sui et nobiles atque nobilium mulieres suis temporibus ad ejus
honorem et gloriam preciosis multum et variis veslimentorum omatibus utebautur.
Tam graciosus** existebat aspectu,^ quod si quis pro quavis culpa non est ausus
eum accedere jam intrusum carceri se putabat, donec ejus recuperaret graciam et
ÜBVorem. Non exactionibus gravavit pauperes non angarias sine grandi>< necessi-
täte imposuit, sedgrato animo, tamquam pater, quemlibet in quietudine^ confovebat
Staciones suas fecit sine subjeclorum gravamine, nee stetit in campis sive villis
pacis^ temporibus sed civitatibus atque castris per viam ambulans neminem offen*
debat, propter quod ejus aspectus presenciam de patria ^^ quilibet summo desidera*
bat affectu. ^ ^3 Contra legem dampnatos, cum hoc intelligeret liberavit Sed uxor
a) quod fehlt S. T« h) jacebant M. c) anpliot fehlt L, d) impeciebant eos S, T. e) cocioua S. f ) inrait S,
g^ flumine V. h) propria S. T. i) propterea S. T* li) et S. T. 1) Tel qaidqnani L. m) d, r* c« «• t.
feUt S. b) coerceni que sunt S. T* o) iMrbarieas S. T. p) H. k. et t. at. r* S. H. Tirtatilma k«aeat»tb
r. h. q) eararit S. T* r) qaod fehlt V. ») ad tanU colaiinif magnitadineai S. T. t) «erito fddt S. T.
b) f. et etiaa jof tieie , quoniam L. t) et S. T« w) jniticie fehlt S. T. z) rcddendnai S. T y) pietntia
fehlt S. T. a) iBBiBie V. aa) rero f. L. bb) qnan S. cc) aubjeetnai V. dd) nli|;iMii V. ee) glariains S*
tt) aspectnm S* atpectna L* gg) magna S* T. hh) U pateni« tnqniehidine S. ii) parncu S« T. kk> prima S,
U) lummo dctideraTit S« s. detiderarit atpecta T,
') Mart. Gall. p. 61 IT.
>) Mart Gall. p. 64.
*> Mart. Gall. p. 66 C
Bcleslaus L 53
ejtts, felik ttiulia- et prttdens^^qaam daxerat anno domini nongentesimo LXXXlllI* ^*-
et de qua sasceperat fifium Meziconem secundum , anno domini nongentesimo XC, ^ aeo.
nonflollos morti deditos ^ de manibns lictonun eripuit eosqne , toonnunquam ignorante
narito j interdom vero dissimolante miiserieorditer liberavit de vincalis quibus ^ tene-
bantiir eonstrieti. Habnit autem rex XH* consiliarios de magnatibas, cum quibus
.regni tractavit atilitatem et misteria sui gerebat consilii* Nonnunquam factum est,
quod hii cum suis uxoribus sunt ad regis convivium invitati et de dampnatis cum
.eo in epulis collocuti. tut cum parentum dampnatorum, quam' essent honesti, me-
moria haberetnr,' rex intime condolebat eisdem, regina vero curialiter sciscitaba-
tor,^ si placeret re^, si quis sanctorum suscitaret eos^ a morte, rege quoque re-
spondente, nichil sibi accepcius fore, quam si revocarentur ad vitam bonaque
parentela illorum ab infiimia servaretur^ illesa, contigit sepius, quod regina sapiens
aojmosior ex hoc facta, mox seipsam pro eis criminibus^' ream constituit et cum
XII senioribus eorumque uxoribus Regis pedibus provoluta"^ dampnatis veniam in-
petravit Alittitur igitur pro captivis, qui tamen non statim regi sed regine preseu-
tat! sunt et ab ea jam aspere jamque leniter reprehensi. , Quo facto rex ipsemet
eos vocatos ad balneum nonnunquam '^ collaudans eorum parentes, alios seniores
durissimts vorbis redarguit, alios vero juniores verberibus castigavit, mandans ut a
nephandis amplius abstinerent Quibus sie correctis tandem eos cum muneribus
remisit parratibus unde tota patria"" eum commendans ejus severitatem timuit, ju-
stiele pietatem vero amavit in eo. ^3 M ensas XL ' tenuit principales, exceptis mi-
noribus et hiis, que pro venatoribus et aucupibus habebantur. ^3 Solitus est eciant
suis dicere in patrie^ finibus constitutis' pro hostibus cohercendis, honestius esse'
ibi pullum conservare, quam ^ in civitatibus desidiosus consistens hostibus et eorum
insultibus locum dare, nam pullum perdere hostium insultibus, reputabat* fortaU-
cinm amisisse. Dum ideo abesset^ per familiäres sepe mandavit preparari^ sub-
jectis convivia et largiri donaria, que rex presens dare consueverat larga mann.
Hujosmodi dictis et foctis hpmines in sui trahebat amorem et ad obsequendum
sibi promptes reddebat, nonnunquam dicentes ad invicem: hie pater est patrie,
noster * defensor pariter et alumpnus. *} Quamvis hie princeps propriam habuit
miBciam copiosam, nichilominus se semper dicebat probis militibus indigere propter
3uod et si quis extraneus habebatur probus miles, ejus delectabatur obsequio, ne-
um militari sed et regio reputans eum dignum honore. ^3 ^ uthiam modemi *
^) Mart Gall. p. 70.
*) Mart. Galt. p. Htt.
>) Mart. Call. p. 74 ff.
*) Das Folgende ist niebt aas Marl. G alias, Tielmekr unstreitig Eigendiam des Ver*
86 in. Chronica prindpum PoUndae.
Mesieo aeemmitu.'^
(lOttS.) ^3Giii snccessit filius ejus Mezico secundas.^ Hie contenfas in ferminis^
mias pater acquisierat, aliena invadere noloit, propria non sine prelio conservando. *
Et licet coronatas non foit, propter dignitatem tamen ^3 nxoris, ' sororis videlicet
Ottonis iinperatoris tercii ^3 supradicti, ' quam adlinc vivente patre doxerat, anno d(H
iAiK* ^^^^ MXni' ^ppellatos est rex et ex eadem nxore anno domini MXV* genait
* Kaziminun. ^ Hie legitor in quadam cronica , ^3 V^^ &nno nongentesimo XCV ^
Lampertas episcopus Cracoviensis ad enndem episcopatom promotus est, adhnc
Boleslao predicto vivente, quem filios saus Mezico postea misit ad dominum'' pa-
pam, Silvestrum seeondom pro Corona regni petenda anno domini MJ Eodem
tempore misit rex Stephanos de Ungaria, pro simili iiegocio post obitam Jesse patris
sai, anno quarto, Astricinm* episcopam. Sed dominus papa per angelum ammo-
oitos coronam, miam tunc Mesiconi paraverat mitti, Stepliano Ungarie regi trans-
^ misit ^3 Hie Mezico sicut *" fertor captus est a Bonemis et genitalibns, ne
deinceps ^gnere posset, constrictns, * quoniam Boleslaös, pater snus, ducem eomm, '
avunculnm suum' prius excecaverat^ Tandem exiens vincula uxorem ' amplius
non cognovit. ^3^^j^^ temporibus quinque fratres heremite de Polonia martirio
ioail, coronantur in Kazimir,* anno domini millessimo vicesimo quinto.^
1054. 0 Itfortno Mesicone anno domini MXXXHH "" Kazimirus parvulus adhnc re-
mansit cum matre. Q^e, licet honeste filium educaret et gubemaret regnum, pro
a) De MetaUiotte Mcuidlo S* V* dam nodit rege Poloaarnm capitiüum T. «iliDe Uebeiv^rifl md daf&r: C«p*X.L»
b) Mestico f. e, lecandas S« T, c) confinnando L« d) usor L« c) sapradicto L« t) mUIea« tredcciBa S« T»
g) BftiUes* qmndeciino S, T» b) Catimiram S. Kaaamirum V. Kazmiiiim L. Kasj-oiiram T. i) nong, noao-
gesimo cpiiato S. T. k) donounnm f. L. I) millesimo S. T. m) afltrtctum S. astvtum L» n) lic V. o) c. nst
S; T* p) tavai f» L. q) eBecarenit V* r) a* sttaai S. T« a) Kasimir S. Raxniir L, t) m^ dectnia qaSnto
L« MXV* V» M* «) De Kasi»iro priaio a»OMcbo S. dan — eteeto post T* d» K. p, q«ä faii tMttacbiu V,
Obae Uebersebiill als: Cap, XI, L, ▼) nüUes* tricesimo quarto S, T»
A) Chron. PoIoB. p. 10.
2) MarL Call. p. 84 ff.
') S. über diesen alten genealogiaclieii Irrthom der Polniaclien Gegcbichtacliveiber oben
Anmerk* 1 za S, 10.
*) In urelcher ist unbekannt.^ Yergl. über dat Folgende Dlagoas. s. J. 997. Crom er
lib. IIL Hancke de Sileaiorum rebns p. 148. Narnseewics U. p. 80 venTirft
diese Sage, wo sie von Miecislaiis I. ers&hlt wird.
») Mart. Call. p. 85.
*) Dies scheint eine einbeimische Naebrieht zu aeyn , wenn sie sich anf das Schlesisclie
Kasimir, (N. N. O. | M. y. Leobschütz) (wie wohl möglich) bezieht; wo angeblich
i. J. 1201 Ton Boleslaus 1. von Schlesieni wahrscheinlich aber spater eine Probstei ge«
gründet wurde, welche Tom Kloster Leubns abhing S. den (doch unechten) StiAungs«
nricf in Bnsehins's Urkk. des Klosters {jcnbus p. W. Vergl. das Urk. N. 77 t. J. liM5.
^) Mart. Call. p. 88. Wie ungewiss schon zu Kadlubeks Zeit die Geschichte Casi-
mirs I. war bezeugt dieser p. 106 ff.
diUelflaM» il. Ktaeimlna I. S7
WHK/^ feililiieoilM»orifw9t) tNMpi(^<A«|| wmfMl^ pdf iifvi$a«i o^ eonm eaa, efecenuit
%i8am de regnp,..it}]^a<ii i|^ cemciM a^hiie poiwini geatflitati de^tuai et mlfiaobse«^
fqiift i^gi sabjectiiii astnte popobm .int 8Kdlemilit«^iia swetorani fadebaf" a diverais
provineiia^ oonveniroy ^oiivivia iasrtraere/ , plaader^ eanere ac ktari' atque regem a
nagnatibasjavitari'siuiiiebat.^ Que res la consuetadinem serviciomm^ aoiit tracte,
*3ideo fortaasis depulaa'' primuni, [>arv1Ilo^ in regno detedto. Sedpoatea, cunfac«
IfiB eaaet adiiUas . et regnare..cepj84et, Poicpa Tmti, iie matris injuriam* vbdiearet
eom in jtJiigariam secediere oompalerqiit: EMem tenpore sanctns Stephanns
rex"^ .tJnga^m gubeniabat'' ;^ Ungaros soffvfrt&t. ad fidem et paoem aervabat com
BobeniS); PolonQpu« Ufoc Uifestisiafanls ipinueia.' Quo r^e Stephane de hac Ince
miblato, Petms, Venetas qaidam,^ Ungarie re^un gabemandam' acoepit et eccle-
«ii(m saiic4 Petri 4® Bazoario/ iDchoavit, quam necdom ad moduin incboacionis
rex aliqnia consomavit. Hie Petras, rogatus a Bohemis, ne libermn dimitteret
Kaziminim, si pmn e}? ^anicicifun atqq»,ipa;cem eeptam a suis predeeessoribos re-
Cinere vellet, ipse^ respoi^nuBOi 9^, sicat.jfertiNr,* tele dedit: . si aotiqna lex diffi«
nierit/ quod rex Üngarie Bohemoniip dpds oaitexwyas esse debeat, faeiam quod
cogatis, Bohemorom . amideiam yeViiupKiciain'' parvi pendens. Datis igitor Ka«*-.
simiro C equis totidemqae'' militibos, qui eraducerent eum, liberum abire permisit.
Unde Kazimiras iter arripiens versus Alamaniam^ ad imperatorem et matrempro«
fectos est et >^3aliqQam diu inifai ciHiversatas^ stadils literamm profieiens nlterius-
que pn>eedens ^d partes, Galüe in' CUmiafenai monasterio soseeptus et profea«
sas^regulam sancii Benedicti*'^ subdyaconos ordinatos est ^3^^^^^^^^^^^ ^^^
ripri Poloais et Polononun .pr^eeribus p^pip totom r^gnum cladibos et spolüs est de-
Ünwtmn, ab bii9) qvi.fiienmt in circoitiivgraYissimam snstinens*'' molestiam et rai»
■am. Propter qnod neeessitate conpnlsi Poloni regem snum** hindnde requinint,
tasdem ad uiuniacense monasterium invenernnt' et nrissis noncciis soUempnibas ad
sedem apostoBcam et propositis coram domino papa demente secundo, qui prins
i^iseopiis Bambergensis"* dictus est Suidegeros'^ vel secandom alios ^3^^^^^^'
•) ■■tpg !>• h) decepto L. e) tvrAmi L. d) a« d» pv, f. V. e). emittnwie V. I) a* L f. S« T, s) aitttaffi
8, k) Mut d^cal V. SM acbcal BL i) Seurraai S. h) 6itpmU% S« T. 1) pwi^vlMi V. ■) inTidiui tWe i.
S. T. m) res f.. L. •} («bcnuiirit S, T« p) P* t. i, i. f. V* iBfcstbiiBiM immiott S. T. ^ P.q«i4enTWe*-
ItÄuCM» c«Mii|pfvftieiii 6i4e iegiwe nxorii Saneti SteSkai V. «» M. am Raade ▼•■ acaerer, doek aaeli sicM-
licii alter Haad. r) gnberaaada L. ' t) Bosoario $• T« t) i. reto S. T« u) r. sie scitar eis S« r, sie fertw
«b T. t) dcftcicrit S. dilfiaiciet V, deftnicrit L, w) laamieiciaM S* x) eeataai totidca* S. j) Alauiaiam^
et S. T. - 1) ia t S« aa) p. est V. kb) •. B«Bcd. f. S* T. cc) dUfideatibas S. T. dd) •attiacatcf S. ee) u
iBioiBi L. II) iaTenieatet caai tiln rcfütai p^ftttalabaat» qac« aioaacbaai laTcaieatet ete* S« T« f^) B. fehlt
L. Uk) Siadeficnu V. Siade|;iat S« Siidrgetaf '1*. Saids^«« rü Siad^gemt L. U) caraaatar V. M«
^) Dieter merkwürdige Sals seheinl dem Verfitfaer eigenlhamlicli s« gehören^
•) Me;r,t. Call. p.Ä. IT. .
*) Vefgl. Viu S. SMipUlti p. 394« ff. : ^
«) Cknm. P0I9Q. p. 10.
•) IM. YiU S. SUnUlai p. 9J^.
8
eom^. 'Hörern Idvmik'etVi et' IMoni'B^ ifoihätäiBLW-bMt^
aingalis anais^de caaite »»Ive^etar Tfnus-^enarttfs pro lüttÜüesaneti p€>(ri
Sic igititr reifocftaa^ Kasiinbrtts Poloirfaiir^ cdtonäM^ He^tto iiaperatore pi«,'
Ocuiii matre^e retersus dojrit' it3K«rc*ii»Öbbro^ewam,»^^e^^
UBain qrodicaitty'dao9 filiMy Baleiliisim s^etfftMfr' ^' Wladislimm primttm Olaii^
stram quoma «ai (rdiais ifaiiii^nl^ Tlflfea"'-jtat«'' Gi-ac^a^ iftstattrihm^^ vocatt*
fratibs de Ijeodiö, qUibinri po^ssiaiiid^ < ^«dffid^^ prtf eörai* litatbs cbngMendif
liMraliter assignavit. SeeimdoW^büfeiii cronicam^ allttn ^x iixore, 'qaHm der
Riissia diudsse dicitur^ qaatttpf geseMvit filios,^ Bpleslaäih/lpVIadislaaiii^ Mezico*^
nem et Ottonem unanque flüaiii, dud Bobemie posteit dlesponsandam.* ^^Tandemi
per beUa pkiriBia fectipeiiftvM: Rokitie fetnillkos, pref^ertMi li qttbdanr AfaistiMV de^
igiiobili proaapia nato, qia Mdö^e: 4^teka^ '§6 fr^ti ^frpAn^vir^^ queäiq^^^ W^
liis binis idevidt,r»!^3ubt eciaii Ma«#i^m^ est, nt KaiAld^
r«s.^nse cedendo« füH; peffi«sö^}^l|ngttfoi»MftlHtia^^. /^Siifteleratiikähkra^aalem'^Maa^
laus, mala malis aceumidaiiff/dentfü MiAgr^gata miiltitadine Prtfth Danoruita;'
MaritUmonmi" ^f" MaKovionim iagreaaus "^ Poloaf ata , inceitdiis^ spoliis et rapinfff
widiqiie devastai^tiet Ifondaes' üiri^q«^ sexas dfelA^f.' ^3^^^?*^ 4^^^ fiLazunf'^
na w M>lai» eiM'dis amMltodinem|eat]p»bil^^s;> qtt^ ^ast d^sperando 'ffisll;* pa4^
«J'Bi tfono i* 'T.'BdMidieCÄiiidnufc t; i) Am Ö. t! c)* «yque'äÄ S/i*. !af rtJ. ll L. e) Pof. f/ 1. 'fj P
1) cr^B« t y« er^nica «Hot S. T. ip) filiof !> &» H • T* tt)dci|poBHtett S.T* 4ifl^nfaiid«ai V- ' d) ^ea^MR
f. S. T. p) pKlüs hiniB derinciftar S« T» q) MataTienuiua S* MateTiam uiV.M. L» i>) fteffe V. .•) KüM
siminif cedendo S» Kazimiro cedendo M«,y«,CDse fehlt* in nllen Haiidtclir« n« ^st #afl ]MUxt» GfOJL p* 9^ftjl||.
cr^^zen* t)^ perfiuot L* ») Martiniorum tcl marclnior«i|i Tel maritimopirii Sj^ r) et L V* M* L. w). et
< 'i .' .
»)
Chron. Pol. p/ll giebt riebtiger ple coronita9$ Helarlcblt. .vv«r bcluuiBtUcb berelta i«r
J. 1024 gestorben. VergL iibrigeiifi Annierk. 8 zu S. 10^ , , . i . . «
Mart Gall. p. 92 t
CbroD. Polon. p. 11.
Märt..GfIl. p« 9S. . . . „ n.,.r'-. i
1 i
i.
daber ans
Vei;d.,Radl. p. 112. Mart. Gall. p< 96.^1, Cbron« Pol. P; ii«
Dasrolgende ist weder aos Marl. Gall. noch Kadi, noch Bognpbal,
einer vielleicbt verloren gegangenen Posenschen oder eigenllieh PolniaelieB Cbronik-
entlehnt. Leider ist von der groaaen Mislerachen Sammlung Polnischer Gescbtcbt-^
•ehreiber in aUen Breslatier Bibliotkelien nur der ersf^Baikd torfaanden. Dlügoss.'
III. D. 224. hat diese Erzablnng anch. Vergrl. oben. S. 27^ . Vei^l; fOiir deh'lJn*;
terschied der ältesten Chrobatischen nnd eigentlich *P\|lAiseilen -Sageft'j ; Geiibfehte^
nnd Geschichtschreiber, Prazmowskl's Nachricht von dpi|«^|ktedten''Polt)ischeÄ ^G^
Schichtschreibern y in Ossolinski's Kadlnbck S.fiOi. IT.'' ''
X Bptf^^.^f.: I
.i . \
pionegae sacronim ordipai]^^. qiu^ooiv|i3^ ae mpr^Utse iram jdejk Prpjpter^ .piktiMS
4Qi^,yemi,taiii, Wni^ter 9iH^f «^ ^üqpH^to». i^ue^ eontingit /bui» mtriira beste
yirgms ecelesiam in Castro. Ostrow**. peir u^^u-em fimdatyi^^lacUo^. quo.^ procincta»
aiasp, ,pf<^ti:atu8 ante altaxe j^i or?ciwe.?Uq^l?a^t^lflJp,,ph^ .tribis yjcibw
AfidiQ|i§f voceiq; quid ^donnidf ,^Ue ^dium^etJdi^^hp^es Jin^.'.;] tJ^andem aor«
{reiWj ! Intr^i sß .ait : propter pecwt» i»e^ ,' jSK^^ ^uß^^jp^rp^ti m^off (i^ffxi . pppar
um, vV^^ aimiliter me delere ,^ laelifiß es](.ideo in mani^s ' no^Uiip uici4^e, quam
maads^upi donuni non ^ervare*^ Sicut fiiit^ voluntas in"" Cielp afcJÖat, .Moi^qw"" re^
suivptpi^nae, anis nulitibus,, quji fal]gati.doiwef^.#9;Q^citatis, quai^^^^ pWQiß) aan
censis* eqiMs.sIs^ cructo. pigwm^ai ;S$i';.^jRfU; ift e^e^cUws. fiqsiMnm ifruerimti
PuibuSfPi]\gDanliBus.;ajtt^ 4£re quji.dam9.,i9lbi3 ifiAuij^ io,Albo: p^^iyesoUiuii aln
GtamoreiUy jdpnec ,tQtus. hostiuigi^? exer€itu3 sltitPirost^tu^fflavius qu(^|^e^ Warthaf
|ipas suas excesslt sang^iue occisorom.. Quib^^ oeviptis in taiita^ sunt animosita^
temPoloni eonyer», qaod semetipsos pireuQ. impe^bant. Sed audientes (^mnesunii
npmiiie,^ clamaü iimtuo ,3e prot^]is , 4;ogiM^y/^r^^ :et illumj^ ftl|iia ve^iUijteram
I(iiipliu3 h9n yi4enmt In locp^ vero piwie Vex con^timit urbem, . qaam.Pp;aiam'
racionei cpgnicionlp mutue nun^upafiat.^ - f^} l^^^^t "^^^P«^ vid^ns ^e jtiupitear/ con-i
irictum.j lurtive 4^ exercittt fjapf, ad i^ethas^ ^.quor;lun etsi.priitcepf S$xiß^ fiiisa^
propter necem tarnen illomm alto patibi^o est iippensus. Kazimirud ergo rex et
pionachos tandem de hac vita subjatus est anno domini MLYIII"; , . loaa«
JDe M0i€9lim0 «eetmtf»
7 '
^3Gni T a«pcessit filius ejus. BoXe^laus secundos, ;qiif cum,(ViTente^adhuc pa-r
fre probus| et liberalis existeret, ep mortvib regiia omnia m cir<;aitii^genciafn beU
lis invasit. Cumque apud^ GetKas, Rutbenos^ et Ungaros moram cum exercitii
copioso aliquot annis traxisset, uxores* nobilium secum existencium^ aqditis sini«-
stns rumonbus .de]*^ maritii^, longa exspoctacionß . timentes rapi patnam ab hostibus^
ne posteritate carerent^'' servis nupsenmt propriis. . QuoiaudÜDrevertiturBoleslaaSy
muniejones capit, servos perimit et « mensis Hobiümn uxores pi'olubet et ar thoro.
t 1
ft) pMie S, T. b) el V* e) et propter S. T. A) Ostraw IM, T. 'e) quof» S* f) findiTit V. g) imere S.'
h) ne S, T. i) tm S. T* k) delete S. T, '1) tl fiierit Sl T. m) ejni in S. T. n) Mpx ^od S» o) in ho-
ttet, in hottet h. p) hottiam f« S* T* q) llaTintqae S» r) Wtrtn S* T» Wortha M. t) Posnaniam S.
t) nanenpabant M» «) miUet* qninqnagetiiio VIII. S« niU. qniaq. oetaro T. t) mit dem Zniatie: qul fnter-
Uai taaclam Stanitlanm S. T* Ohne Uebertchiift i Cap. XII. L. iw) Qni S« x) apnd f» V. j) et R« S. T,
■) gad UM. V. aa) teewn exitt. f» V* bb) et de S. T« er) carent MÜ i • •> '• < * ' ■ "'
. '. 1 .11 .<ii * - •
*) Chron. Polon. p. H.
•) Chron» Polon. p. !!•
8* •
60 IIL Chmndtd pHneifntm Poloniae*
et natia^ aenronmi occiaia,^ nobilea laetard mtiiloa e0Bi|m1It riniBerea. ^}|^ ^
ton. lendom , quod defencto Lamperto Cracovienai episeopo anno flömini MIjEX pri»
I079L mo,^ aoecedente quoque aibi beato Stanialao anno dommi MIiXAll' ord!natoqiiB
eod^m anno in episoopom Craeovienaem ,* dorn argoeret pro soja acelerilma Bolea-
hmn, ipae mittens' manus tniculentaa in eom argnentem et excommmicadoiiia vln»
eulo eonatringentem paterna monidone premiasa^ ^')iateT miasaromaoUemnia) indSs
sancti Michaelia, in capella trana Wialam' apud Craeoviam tniddavit^ anno do»
Mm. mini MLXXXEE^ temporibua domini^ Gregorii pape VII./ unde ob hoc oanubns
odioaoa iactns* fii^t in Ungariam ad aanetom wladialamn regem, '3V^^<^ prina*
pedestri enrsa obviantem eontempaerat, et mendena aancto preanli, qaem oedderat
inpingendo* crimina inibi traxit moram. In alia lagitmr cronica, *}qaod com Bo«
leslaua iate tarn Polonia quam Pomerania padficoa imperaret, ambidonia selo ad*
castmm Gradeck obaidendum ingentem mnuitadinem oongregavit,^ nee tamen aolum
eastmm non habint veram eciam BobeaM>nim inaidiaa vix evaait et' domiaiaii Po«
meranomm amidt ^31^^>>' Bolealaoa, dcat ibidem legitnr, atremrana mÜea fidt^
boapitom auaceptor benignua moneram dator largiaaimna, et ideo ad inatar primi
Bolealai orbem Kyow Rotbenonmi predpoam, ingreaaua potenter enaia aoi dgnom
in porta reliquit aurea et Rntheaom qaendam aiii generia iii aede regall pftfidena
eonctoa rebellea a poteatate dejedt ^3^^°^S^^ eodem tempore dncem Bobemie
mm virtute tota ane potende Poloniam «nbintrnre. Queaudito Bolealana obriiui^
aibi, gyrando boatea, viam, qaa venerant ob?idena interclndt et quin pfairiaM para
did preterierat anoaque foitigaverat aequenti die ae ventumm ad pngnam Bobrad*
da* gentibna intimavit, inqoiena: antea exennteade dlva, aicnt* Inpi, capta preda
fiimelici, absente paatore, aolebatia dlvarum latebraa penetrare, modo^ rero pre<»
aente com Tenabatia veoatore canVmaqne''. poat vi^älfgia diaaolatia, non fiiga nee
inaidiia aed virtute poteritia ^ tenaa reciaenla devitare. Bohemi autem * ealllditate
verauta reaponderunt : Polonia indignum eaae tantum regem declinare ad inferio»
rem, die ideo^craatina, ai lilina eat Kadmirl^^ dt paratua Bohemorom aerri*
a) Mtot S, b) •ceisit S. e) niU. tef tea|^. fnmm S, T. 4) «Ul. icptuf. teerado S« T. c) mUmC*
q. c. «• L e. C r. V. I) aüsit S. B. mittil L. g) Vitb« S. T. b) tnictdaC S. i) mBL •etwi
MM S. T* k) dMBiai feUl Y. 1) «cptiai S. fepÜM T. XL V. m) eTiNrCM S. T* m) pl«i V. M. •} 1»
piagraf & T. p) «4 t. 8. T. «) eMfwpit U r) H f. S. 0 •^▼>«« S- *) BoIicmU S. T. «) lic t. V.
w) uBM# L* tt. Marl. G. w) pretoiCe TCMtmre aim ▼^pMMUi,..«.f«c S. pr. Umem tcmUtc cuibwfM V.
pr« tmcA T. e« t, ea«ib«t<|iac L. pr. teMca TcaalivUt TraaUre cuibuqac M. s) ,faft..« iatUiis S« IbsaTit
ia^idiU T. 7) paleatcr L. s) Tcra S. T« aa) Tcra S. T. bb) ti t c. K« fcblt S. T. L.
<) Vergl. Yiti S. Stuialai p 87tf.
^) Ciiron. PoloD. p. il.
*) ChroB. PoloB. p. 19.
«) Marl. Gali. p. 99 f.
«) Mart. Galt. p. lOO.
•) Mart. Galt. p. IM IT.
BoMam IL 81
dam* ^xperiri.^ BdlesUn», ut se filiimi ostendeiret Kazimiri^ iU stände Bokemo»
mm faUacie satisfecit, sed quid, die namqae postera' mediante, Polonomm caatiie
ab* exploratoribiis nancciatiir, qaod precedenti nocte fiige presidio se deduxemiil
Bohend' per Meraviam.* Igitor persequitnr Boleslaus eosdem,^ captisex eis pla*
riboa^ et peremptis et indignans sibi metipsi, quod sine belle evaserant'' ad pro*
pria est reversns. ^^^^'^^S'^ itenun ' Pomeranos regnum Polonie subito invasisse,
dmn Boleslans ageret in renotis. Quo audito, cupiens de manu gentilium pa*
triam* liberare pervenit ad* fluviam, ultra quem türme"* gentilium residebant,' et
non ponte quesito nee vado miÜtes profunde gurgitis^ se credebant pluribusque '
lorieatis ibidem submersis, lorieas reliqüi rejecerunt* transmeatoque flumine no
^e pariculo sunt vietoriam de hostibus eonseeuti« Ab illo^ tempore dissueverunt ,
lorieis uti Poloni. ^3I^^'^9 ^^ civitate Cracoviensi quadam die Boleslaus ante
pftlladum residebat, ccmtemplans Rutiienomm tributa in eapetis posita, eontigit
dericum* pauperem extranenm^ tune adesse, qui visa Aesauri magnitudine,
soam paupertatem reeogitans, suspiravit. Quo audito, seiseitatus, quis ausus sie''
Sit gemere^ Boleslans requisivit clerieumi quem comperit gemuisse,^ eur hoc fecit?
Qfod cum timore respondit: domine mi^ rex, eheststem meam vestramque gloriam
oonsiderans suspiravi, felicitateat lui&rie. eonpaiando. . Gui rex: si sie est, pau«
pertatis tue dolorem in solacium* commntabo, accede igitur ad pecuniam et^sit
tuiun quantum potcria^^ euere uno deportare. Qm gavisus aecessit et*^ auro et ar-
gento suum inplevit palBum ita quod^' ex nimio pondere ruptumfuit Rex ideo^
proprium pallium largibus est clerico, quo portaret pecuniam metque' juvans eum
meuoribus onerarit adeo, quod sibi dissolvi Collum, si plus inponeretur, clericus
exelamaret"^ Bx hoc rex consecutus est &mam glorie cleridtas autem^ prius pau-
per, subito dives &ctas recessit ^}Attendant hie modemi principes," qui non dei
sed vanam quenmt gloriam atque^ üunanu Q^uanvis enim''^ iste rex in armis fo-
ret strmmuus, munificencia largus hospitum susceptor benignus, miBtiblis et nobi»
libus propieius et in singulis mundanis actibus gloriosus, vemmtamen quia deum
non timuit et cuncta que fedt ad statum jnundi superbieque tumorem , solam quo*
ft) B. fcfftkU T^Ul S. T. %) •. ti au«f «t lUnüri U «) R« •! iüu Canüri ctt S. T. 4) pMtoi V« M.
e) futaM wk h, t) t. §€ fttASm aedeniat B. S. T. ä. B« fdklt V. g) ftr per Mi PMienudaa S. T.
k) eoMk« f. S. T« i) plvriMit V. k) craMnlBt L. I) ieitar S. T» m) ptiM» S« ■} ad t S« T. •) tev-
Ml S. T. f) KsidcUt S. T« f ) (ttr^ilU t L« w) plvrib» nmmqßt 6. T. p. itoque L* t) dejcccrvat S. ij«*
eeniMft T. t) VI» %itar L, n) mmttm dericvm V« ▼) et eitnaeu S. T. w) sie t S. T* x) ffeMitw S. T«
flw scMtn L. r)wdt. S. T. i) MladwMi V. m) et t. V. M. Mb) p«tei S. T. €c)et t V. ai) iti^|«t
fMd V. Bf. itA^pe S. ce) Sgitar S. T» ff) ipMMlf «e S« gg) esduuiTit L* fcUl gtu S. Üb) ttnUm U V«
m fAuSfmt y. kli) et S. T. U) caia t V.
*) Marl. Galh p. 104 f.
^ Marl. Galt p. lOS f.
*) Das Foii^ade ist Eigealhuai des YcrfMtefs
der eaulrill.
§9 IIL Chrono furtnetpmn PoUnUae.
qp»^ liomidam laiidein etfanrnm quesivit meam dens ta^dem -pennb!^^ fi^derehi
peecatam, iit totas converteret^ in vitam .,scelestam° et. ade« (in^aniret^ tit post
multa flagicia eciam ocoideret'' aanctum virum,/ cujus salutaribus 9omt^s;iK>a cu*
ravit parere, malo spintu agitatus.' Propter peccata nostra enim deua eciam in
majorem niOßtri ruinam pennittit nos habundare; diviciis^ prosperitatis gaudere. for^
tttua, . ciinotis rebus temporalibua poliere^ non ad bonuip sed ad^ malum no*
«trum quod claret in hoc principe, qoi primo^ fortunatus, ut princeps . largps di-
l^retur/ extiterit,"^ sed tandem,. ut supra patuit et infra patebit, male conclusi^
^3BqC0 idem ipse Salomonem" regem Ungarie propriis viribus effugavit etinsede
regaU Wladislaum locavit, qui fiierat in Polonia educatos nee simüem Wladislao
babuit Ungaria, nee sie"" fructuosai* post enm Ungarorum extitit terrae BolesIau3
yero in tantam -supeirbiam est erectus* propter . rerum habundanciam . et terrarunp
quod iioUet imperio subjacere sed .^ se ipso ab'omnibus rex vocari\^3^t P^^T
pter' pecfcataiaua, que conn^iiserat,' tandem pulsus de Poli^nia venit ^^ul in^ iln«?
gariam ad regem. sanctum W^dislaum^ ut predicitur,. et ibidem. miser nuserabiÜTr
i^ioei.) ^er emigravit" de mundo/ ^3
' • .« • . • *
.^3 Hie Boleslaus post.se reVquerat ttnicqm.^um Mesiconem, quem Wla-
dislaus sipctus Ungaronun rex, amore pati-is,'' pa^^vulum nutriebat. , .Cumque
bona^ indole pullularet placuit Wladislao eum Poloniam destinare, qui moribus
omatus fpii et* placabilis^ in oculis Polonorum. Sed npnnulli timentes, ne pa-
^1080.) (ris ^^ vindicaret offensam^^ puerum occiderunl"^*^ veneno, qui vero secum biberunt**
yix m&rüs periculum evaserunt, et sie, ut puto, propter occisipnem sancti Stanis««
lai flagidaque aliä, Boleslai semen extinctum est.
^ selamque S, T. h) sie enijn dcuf toniieiii aisit S« t« enim d« enm t» n* T« c« cum 4» U CBMpcniiisU L«
c) scelestem Y, M« d) insaniTit V* c) occidit S» T. V* 1) für f. t. SUnitknn epUeopum V« g) malo agi-
latus S» m. a, spiritn T. h) poUalare V. M* i> ad f; V* M» k) prius S* T« 1) diceretar f* V, m) exti-
IH S« T* d) Salamonc« S» o) si V« p) fri^OM S. q) erectaf S* r) q«od noUet — prapier t V. M.
a> eomfluaitS« T* t) txnl in t U u) predicittfr iBiif4ta]>Uiter BMcraTU S. p. miscr miaerabiliter sigsavit T^
r) koc muiida S« T* w) 0e Mcsticone tertio S, D« Metsikmie tordo capitnlv« .T« ohae Uehiersciuill «las Cap.
XiU. h. x) pritti S. f) bpne V. s) et f« Y« an) pUcibUis V. bli) prini S^ ec) ^ffemmun S. T. da)
eidont S. T. e'e) Idberant/s. T.
') Marh Galt. p. 108 f.
'3 Sem! er. animadvers. p. 5i. macht mit Recht aufmerksam darauf, daaa dieae Worte
schwerlich von einem Polen geschriehen worden^ Tielmehc dea Dcntscheii r^rralhen.
Sollte der Satz im Cod. Y. n. AL' deshalb aasgelassen seyn? »
*) M»rt. Gall. p. lieff.
• WlädüUmi I. • 6^
•4
* •
^)Bole8ko i^tar can fiUo^^ et fratribos aliis mortois,'' Wladislaus ^^^ininpr
frater ' Bdeslai , soccessit* in regno* Hie, non muii» milicie stremmiis qaain devo«*I
cion^ iüsignis, ob amorem sancd . Stanidbi dedit omnibus ecolesüs Polome^liber**'
tatem. '^3Qdl et filiam Wratiski Bohemie regjs, Jadittam* nomine, duxit nxo-
remi '> Ooinoüe filiam non habere^ ex ea, jejuhms et oracionibas ambo deprecä'-
bantor deim^'saper babenda sobole, largissimis ideo>^ elemosinarum largicioBibuS'
inslstenies atque petentesy sibi dari filiam, qui deamtimeret, coleret ecclesiam, fo*
reret' joatidam et regeretPölönie regnorn ad honorem dei populiqae salatem.- Qm^^
bas sie aöfi», abcessit Franco, qoidavi Polonle devotas*^ episcopus, suadens, at
fibre fidri'faeiant' ymagin^m paeri,' qaam et mittant'' com aliis exeniis ^ regali-»
bii5f*Mncto Bgidio-, qoi moltis tmc in partibus Gialbe chorascabat" miracdis in.
monaßteriö- super' 'Hodanam, qaod a^l sanctom £gidiiim nominatar. Nee mora,
(f&ik ad aaadiobem pontifcis ymago fieret |yred06a, preter banc et calix de aaro>
pmrluiffb^neemn wiiatoa nobihs, ^&e, omnia oMSsa ^eliom maniboa legatoram ad
ai^otiun Bgidhn offurea^or.'' Signifieabant idcirco' Wladislai et oxoris- igas, vi^*
delicet Jaditte,^deaideriom amm' abbati sancti Egidii* ejusque conventai, posta** ^
lanles, at aeeeptis hiis oblacionibas pro eis interc^erent ad deum omnipotoitemj'
ut ttteritis; sam^ti figidü largiretur eia proles, • cäjos> solacio potirentor;,^ et regnaii|i
jnsfAtüM ( cum . Pölonöram p«pdlo Cialis pr«Ma ue^nrine aaloteri. ^3 Tridaaiio igitor
pcst^^^jejonio, posi nvneei'onm et^obhiciomuii^ soseepcionem , |per abbatein eb ccu»^
▼eutiim sanoti Bgidii eelebratö Aisisqub ««de^rMiik precibus apira'' detm, ^3Jadittai
partnm effadit in die isancti Stepbani regia. * Maler vero infirmata nocte natalls do«*;
minici occnboit et pnerinoviter nati' gaudiam matris defancte ^])^er(ltar in mero- (toes.)
rea(K et ita leticia eom triatioia temperatur. Poatea vero' Wladislao, Juditte.
a) J)e WMii|«0 fijliiÄ^Hge poloiiwiiii S. T« . Abie 19«lwrM*iv €^ XIV» L. h) fiUU V. M. o) moitiM»S..T«.
d) Polonie f. V* c) Jaftam S* T* immer* t) dominnm S« g) igitwr S« T* h) aceettit forte Poloniam qoi-
erofos S,^a. ii^ p.q, d« T« a« ^ Polonie q.;)l« <L^ . i) wt fabrica^t S. T« Ic; mitteret S. T. 1) eii-
u'T^'V« m} regaYflnii miiaeiribiu V» n) 6>rniaaiTit S*' eoroscabat L. o) deferantiir S« p) igitav
S«T.' q) tnaditläu et Jatta vxor tua S. T r) savm'f. V« b) Accati lancto Egidio S. abbaä. Mneto E|pdip
V. T« Ai der folgende! SteUe sind die ^orte in !S. n« T* feblerbafl Tenfellt: Bgidii, nt largiretur m prolem,
Ciilvf fo1a6o*.po,tircntur ejttsqne eönrentni poitnlantes ,, vt aeeeptis büs oblacionibns pro eis intereedercnt apnd
de«a o^njb^'otentem , ut meritjs sancü Egidii prplem optatam eonscguerentur et regnum cum Pplonorukn po-
pnlb profeent talis p^IlS regimine salutAri. WesentUdi mit Coi. V« u* M. stimibt L* überein« *t)' proc«-'
wemlwr L. n) posC^f* 'S« ItJ t) oblacionem S* T. w)'ad V. xS de paefo noTiter nato Vt j) trbtidavi S, T.
>)Terof. S. T. .. *^ . . »» . . j
dni ß.ero^uM
*) ftHMhL.t&9klluUi'i90.t[i* k,*ni" s, < r.U i M*l »ii- .r./. . 'f.*:(,
•) Mart Call. p. I5J3. L It .:- . - . i '.
*) Marl. Galt. p. iSI. VergL Cliron, Polen, p. 18. ; I .; i ; t ^ .
*) Vcrgl. Dobner sa HageL T. Y. p. OOO. • 'I il •*< r.'j\
\
64 ///. Chrcnha jßtlne^um P^UmUu.
nxorifl sokdo vidiiato. coiijiui^itiir^Klicta.SMopi^^ regis ünttrie^-toidl.iflp^-
toris 'Heynriöi doror, Hex qtta tantom ti^ filiää*^ getierävit ^ Jaditti vertf, de qua
mperius dictum est, duin adhac^ ageret in himanui mnltam ecelesns erogavit et
bi pauperes ei^ captivos grandia fecit opera piebtis/ redimena Christiaaesde fl«r*
vitutibus jadeomm/ De fiUabus antraf ' qoaa de aeconda nxore generavera^ Wla««
• dislaus, sorore videlicet Heynrici imperatoris tereii,^ qui imperavit aqno dommi
SILX,' una traditur viro in Rossia,^ seeunda saero momalittm^ velamine tegUoc,
tereia vero cuidaiii sae gentis" nobili desponsator/ Porro Wladislana Pooiera-
noram eontrivit potenciam et contumaciam sab pedibas conculcavit, forte eastram
eoram, .qnod valiaverat, cepit in die tssompeioni^ virginis gloriose vineedaipie* qisoa
municiones et terras occapavit eorum,' in principalibns locis, suis militibas cw
stitutis per eom. Et ne perfidia paganorom cresceret, bora constitota fedt onmea
aranicioiies in meditollio constitatas ignibus coneremari,^ Nee aic tailiai gena re»
bellis edomari potuit, nam qoos Ce&gas^ da prefecerat, qui tone milide.prin«
ceps erat^ aüqaos perimeront, nobiliorea vero bonestios et discrecius htbenleii^ Tis
amicmrom assenau se fuge dederont ^3 PM>p(er qnod Wladislana eom vaUda exer«
dta terram eoram ante quadragesunaili introgressus* inde inredam magnam et nidk
tos captivos edoxit Camque regni sai terminis apropinquana jatii se pntaret ae«
cnnuB) Pomerani snbito subseqnentes soper fluviomNacla* bellum luctnosom «Iris»'
qae partibus eommiserunt et bora diei .tercia; naqne ad* erepusculum est pdgnatam,
nee sciebatur an Christianorvm an^ pagunonui ezeidiom^ majna foit. t^3 ^^'^^^'^^^■^
laus deniqne^ Bobemis in anjulinm evocatis, den^ Pbmeraniam snliänfravit et
castnim Nakel obsedit. Contagebat autem ibi mirabile^ nam singulis noctibna art-
inati quasi pugnaturi^ agitabant in bostes. CSumque* hujusmodi dduaonem freqneii-"
citts^ paterentnr vehementisaime admirati, quadam nocte pavore solito exeitati, ex«
tra eastra longius veniente^ et qnasi noetomaar umbras palparent ^ delusi velnt cu*
neos hostium sequebantur. Interim iUi de eastro properanter de propugnacaBa^^
exeuntes maebinas et staeionis tabemacnla* eombussermt P^doni ergo, com se
a) iüos V. U. b) ftdliac t V* c) et U Y. d) picUte S.'pietetb t T. e) C. a. j^deU V« f) aalm t. S.
T« 0) ^eacriiTit S* T* ^tnutnt V* li) itieti tercU ^, T« iereii f. V. i) M Uleiimo leiai^Bio« llXL. V« M«
MUlcflimo XL U h) Ruuiuii V» M. I) Sacrimoualim S. T. m) smi eeueng Y« M. b) aiipoBMiUur V. M.
o) gloriose* •• que S« p) BimiiciQiics ipti^pra« et teiriif ttiam ocenpaTit S« T, ^ igne CKBtari V« r) Cete*
gnf S« T* Scdieii» Marl* G» auch Caefliegatf Saecaleclai a* ■• w* ß) iatro ingretiai S. T« iagrefiaf L«
t) NaelEa S. t* v) a^ f* V* M* t) tcI S« T*' w) davaaai S. fcklt gaBa T. x) igitor deai^ue S« t. deai^e
Tero L« j) ^aam ü pügnataraai 'S. ^uaia pagaaatam L« a) et cwa L. aa) freiiueBcias f* S« T, W) pro-
perant de pugaacolit S, f • ' cc) sfacaoae« et S. T« ' *
*) Nebmlick «tcb Deatscber Art n rechnen Heiaricbs IV. als KüAiga^ des HI. alaRal«
tcrs. S. Köhler gen. aog. fam. Fnnconicae Tab. III. Diese zirtite Gemshlin^ auch
Jndiih oder Sophia genannt, war seit 1063 mit SabuDon ron Vkga» Teraiahlt^ wel«
eher tOTS sUrb. Sie selbst st. 1102.
>) Mart Call. p. 134 C
•) Mart. Gall. p. 136 IT.
Wladislaiis L 65
nichil proficere, nee beUam^ invenisse conspicerent,^ com magna pars exercitos
victualia non haberet,* casso labore ad propria rediemnt. Hoius nretextu Pome-
rani contra Polonos in superbian^sunt erecti. ^3 Pr^terea Wladisiaus de quadam
concubina sua sosceperat filiam"^ nomine Sbignenm. Ob odinm uxoris^ legittime
natritas estSbignens in deserto, qnousque fieret adolescens, ^3^^^'^^^ ^^ Craco-
via' literis traditns, tandem' instruendtts dncitur^ in Saxoniam. Slisdem' tem--
poribns Cxethegns palatinus, vir quamvis nobilis et formosus, tamen avaricia ex-
cecatos multa cmdelia perpetravit, aBos sopprimebat,^ alios propellebat' de patria,
ignobiles vero nobilibus prenonebat," quiqiie cum sie existerent fiigitivi per diversa
divagabantor* loca et nonnuUi Wratislai duds consilio in Bohemia* congregantur,
sieque qaosdam precio condnxerunt, qni Sbignenm fürtive de elaüstro monialiom
Qbi foerat, extraxemnt Recepto igitor' Sbigneo inBohemia,^ fugitivi legacionem
in hec verba mittont comiti, nomine Magno, Wratislaviensi , hie tenuit Wratisla-
viense castrnm cum tota Slesia:' tu quidem," comes Magne. scis, qnomodo Cze-
tbegi alias Sethek^ eontumelias in exilio positi toleramns," sedtibi, cuinomendn-
catns est plas dedecori quam honori/ lacrimabiliter condolemus, cum laborem one-
ris sed non honorem habeas, si Czetheginis^ non audeas'' dominari pristaldis/
'3 et ideo,* si eupis cervicem de jugo servitutis excutere, festina in defensionem,
aceipe*^ puerum, quem babemus. Et hoc Bohemie dux suadebat, ut inter Po-
lonos discordiam seroinaret. MHoc audito Magnus, dux Wratislaviensis , commu-
nicato majorum suorum^^ consilio, ultimo acquievit, pro quo facto Wladisiaus gra-
viter tristabatur et Czetbegns multd ampbus cum regina. Mittitur igitur nuncdus
sd Magnum ducem Wratislaviensem et ad magnates regionis illius et fit scruti-
nium, quid hoc sibi velit,^^ quodSbigneum cum fugitivis sine patris imperio reee*
pissent; an rebellare proponant,'*'' an obedientes existcfre. Ad hoc Wratislavienses
respondent:"* non ae patriam Bohemis vel aliis nacionibus tradidisse, sed domini
regis filinm suosque fratres fugitiyos in suum presidium recepisse, nee minus se
velle domino Wladislao necnon filio suo Bokslao per omnia fideliterobedire, quin
pibcius contraire Cethego et operibus suis malis. Populus autem legatum lapidare
m) bcUun f* L« • li) inspicerenl S* T. c) non luberet, S» careret V* d) tnsecpit filiam snnM S. T« e) ad
odivm nxorSt loe S. ob timorcm vxoru V« I) deinde Cracoviam & T* g) dcinde S« T. h) initr, dacitor f«
V* i) luasdem S* Liade« T, bUa V* k) anppremebat S* 1) propialit S* T* m) propooebat S. T* n) Ta-
gabaatnr S. T. a) in consilio Bobemie S. T* p) ergoL« q) Bobemiam ittntS.T. r) SleziaL» •) quidamV.
t) Cetber aliaii SeUk $* Cetbci aljas Sctbek T* n) toIcniTiniaa T* ▼) cui nonleB dncataa est plua bonori
quam dedecori S. T. cai nomine docatna es plas dedecori quam bonori V* w) CeUiegos S« Cetbegans T*
i) audeat S. andet L. j) prisUldis f, S* pristnldis T* s) ideo f. V. aa) acdpere V« bb) ^nitata laajo-
mm svaB S» T» cc) Tcliat V« dd) proponunt S. T* proponerent V, proponeut M« c«) rcfpoadenml S» T«
*) Ghron. Polon. p. i8.
<) Mart. GalL p. fS8 ff.
*) Prestridi 8* Pristaldi^ execntores jadicnm nobilttim. Da Gange Glossar, u. d. W.
*) Mart. Gail.^. 141. * ^
.9
66 HL Chronica prtnelpum PoUnOäe.
Iavs et Czethe^s irati Wladislaam Uagarie regem et Brez^laum' dncem Bo-*
liemie oöatra Wratsslavienses ^ in anxiliiim poa^|abant, unde plus dampiii quam
{M'oAcui receperunt, nam rex Wladislaus de Ungaria' Gzetkegnm secum yinctam
in Ungariam deportasset, si mm transfogisset* cum panmio Bolesfato. Cunque id-
Circo nichli proficerent, eo quod sui contra auos amicos bellum gerere nolue-
rant' pacem cum filio* pater fecit Reversus Interim^ Czethegus de loco^ 'quo
fiigerat, majores Polooie callide'' contra Sbigneum et suos promissis et muneribus
in partem alutm inflectebat' Unde Wladislaus rex ad castram Wralislaviense
nUimo cum exercitu perveaiens, obtentis prius castris, que foerant in drcuitu, ac
Sbigneo cernente, sibi proceres defecisse atque durum fore, contra stimulum cal-
citrare fiigienteque de* nocte ad castrum Cruschwitcn* militibus opul^tum, ^^^^^^
exercitu y"" quem secum liabuit pater Sbigneum p^-sequitur fugientem et fortiter
aggreditur idem castrum. Sbigneus vero, convocata multitudine paganorum, exiens
de Castro dimicavit cum patre. Commisso igitur gravi belle inter Wladislaum pa-»
riter et filium^i^ innumerabiles de bostibus cecidenmt patris et^ fiÜo carceri man*»
dpato tantum ibi cruoris bumani fiisum' est, quod quisque de aquts ibi fluentibus
pisces comedere non änderet.* Tandem vero Sbigneo ad episcoporum . et princi»
pam instandam de carceve liberato, patris ei daturgrada, Gzetbego autem, recon-«
ciliatis simul fratribus Boleslao et l^igneo, exilfo relegato. ^3Sed nee sUendum'
est, quod in vfgilia dedicadonis Gneznensis ecdesie sub eisdem temporibus boc
factum est miraculum. Eadem nocte quippe in quodam Castro Polonie traditore»
nonnulU Ikierunt, qui Pomeranos funibus* recepenuit ad castrum , quibus armatns
a{^ruit, insidens albo equo, bestes exempto gladfo terrens atque precipites per
gradtts agitans , quousque boc strepitu castellani expergefacti meritis sancti Adal*
berti proculdubio castrum ab hostibus liberarent.* Porro, quamvis/ prout in una
legibir cronica, ^1 pater senex iliis terram dhddens, dedit provinciam Glogovie
SUb^neo spurio, aua tarnen dicit cronica ^^9^^ eidem Sbigneo Mazoviam, Bo-
leslao vero^ WratislaTiensem, Cracoviensem et Sandomiriensem^ provincias as*
signavit post mortem^ sub condicione bujusmodi, quod si quis ex eis forsitan ex-
teris nacionibus contra regnicolas adliereat|' aui patrimonil cadat a jure. Pater an-
») MbnUMat S. T. b) Boletlsttm S. T. nresitkiini L. e) WratUlaT^enseM S. T. d^ tJnearis S. T.
e) wmHfgm^ Y. t) ▼olttennit S. T. g) f. rao S. T. li) i|ptar S. T. i) loeo rao S. T. li) eamaiUfc
S. T. 1) fdeeteWl S. T. m) Hgitmte ^o4 S. m) Cniiwis S. Craiwitei T. Cratwies M« o) ezorhi V.
•palato €um enrcite S. T. p) ejat S. T. q) occtderaat patrit Sfio S. pairb f. V. r) craor hamaan«
teM V. s) amdelMit S. T. t) Subw V« «) Ubcfasl S. T. libeiarwit L. t) qmaaiTia t S. T. w) vero f.
V« WU x) WnlkUTiaa, CfftMirim et SMdvairiam S. T. j) norIrM f. 8. T. ■) id&CKrct T.
>) Mart. GalL p. 144 S.
^) Marl. GalL p. 147 ff.
*) Chioa. PoloB. p. f3.
•) Hart Call. p. OSO ff.
\.
WiadUlaui L Bubslom IIL 67
tem, dam adbac viveret^ im M^soTia fire^acamaa habUavit. ^3^^*^^ vero^ um
sefaens pueriles actus ia yenacioiubiis et süsiübus* voliq>tatibus9 sed se in ndUtiH
ribus exercebat et^ nonnuinquain iiiscio patre contra bestes in expedicieuibas d«x
jnilicie' precedebat ^)Nec bifc celaDdam est,^ quod com qaadam.vice pater,
confectos jam seniO) cum exercitu contra Moraviam misisset Cetbegum, iirit' cum
eo puer Boleslaus , solo nomine pugnaturus, et tarn strennue se babait in exerciti,
quod Moravie magnam partem destruxit et^ capta magna preda cum eaptivis plii-
fibus redlit sine belle. ^31^^?^ quadam viee*" apmm inmanem per silve^ eemerts
currere densitatem^ solus venabulo presumptoosus paer' invasit pariter et occidit
^3Simile bellum cum urso" commisit et vicit ^3^^^^ eciam juvenis Boles-
laus«*^ vivente patre, eastrum ^3^^^^^^^** tantis obsedit^ viribus et ]D|HUgnavit
insultibusy quod tandam, paucis diebus elapsis, eos, qui fuerunt in Castro, iUud
tradere opportebat ^3^^^ Boleslaus non tantum predis^ vel incendiis intendebat,
Quantum munidonum capdonibus barbarorum in serritutem redigere copiens r^o-
nem» ^3^^^ interim Catetbegus ipsis pueris fratribus, Boleslao pariter etSbigneO|
pbires insidias intemptabat,' unde fratres, juramentis fidelitatis sibi mutoo predtitis,
contra Gzethegi machinaciones simul' insurgunt Contimit enim Wladislaum^ filio
Boleslao"^ dare mandatum, significando Bohemos^ Poloniam intraturos et ibidem
predam üacturos ab exploratorum relacione se veridica percqiisse, Quapropter
precepit pater'^ filio , properare ad' locum, quem sibi prefixerat etassumpto exer-
citu, quem Czetbegus congregaverat/ et in quo Boleslaus nullatenus confidebat,
hostibus mandavit occurrere patriam invasuris. Boleslaus nicbilominus patemis jus*
sionibus obtemperans cum suis ad statutum terminum iestinus* pervenit, sed co-
mes^quidam, Woyslaus**^ nomine, fidelis sibi, cuique^^ dudum commissus fuerat,
secum non ivit.'*^ Cumque ibidem adesset eciam ""^ Sbigneus, frater suus, sunul^
coUocuti sunt, suspicantes ,''-non esse tutum,. esse*'*' cum famäüaribus Gzethegi, qui
heiredes regni nititur modis omnibus abolere* Quo cognito et pensato Boleslaus
a) •« actibu et ▼. S. T. h) et f. V* M« e) milieUm S* T. d) ett f. S* T. e) iait S. I) dcftnuifMl et
S« T. et f. V. g) item f. S, T* li) tice yero S. T« i) ulTam S. T. Ic) denütotem f. S. T* 1) für pner :
tpnmi S* T« m) nna S« T« L* M. n) adbac jareaii. Boleslaus adhae S. T o) Meiersia S. Meseniicx
T« MesMee L, Mcdzyraees Ifart O. p) »Tasit S, T. q) predlis S* T. r) iBtenpendbat S. T* s) flmtvo
S« T* t) WUdislM L* «) ^oleslai T. ▼) Bakcasb V* M. w) f&r paters pro S. s) ad f. L. j) eoagw-
gaaduB S* ft) featiTas L. aa) eoaite V. M. lib) Wislaos S. T. eo) sibieni^o S« dd) iaitS« cc) iMccw»
adesset S. T* abesset V« f) tiaol f« V. |pg) •«spirantes T. bb) esse t Y.
) Mart GalL p. it» f.
) Mart. Gaih p. I»3 f.
) Mart. Call. p. 154 f.
) Mart. Call. p. 188 f.
) Mart. Gall. p. 188.
) Meaeritz im Posenscben-, aa der
) Mart. Gall. p. 189.
) Mart. Gall. p. 160 ff.
9*
68 HL Chrofdea prineipum Polontae.
veheiiAenter expavit totasque sadoribns et laerimi^ efflnöbat, et ämbo statain ad
castrom Wratislaviense, ne occuparetur ab emolis, redienmt. Puer igitorBoIes-
laus regressus, nobilibas et cMtatum senioribas convocatis, cum lacrimis enarra*
Vit eis Gzethegi paratas insidias, et Sbigneus, qui literatos* fiiit, ad fidem fratris
sui Boleslai^ tmnaltaantem popalam animavit, adhortans omnes^ nt ipsis^ ambo-
bas consulerent quid faciant in hoc casa. Ad hoc Wratislaviensis tota nmltitado
respondit: nos quidem^ fidem servare volumus patri vestro quoad vixeiit, nee to«»
bis deficiemas, dum in nobis* Spiritus est vitaüs. Congregato igitur exercitu' de
eorum consilio, qui seniores et saniores existere' videbantur^ convenerunt^ cum
patre in loco, qui dicitur Sarnouc/ ^^ubi premissis tractatibus "^ atque minis filio*
rum patrem Gzethegum a se deserere opportebat et juravit pater filiis^ eum se
nunquam deinceps in honorem pristinum resumpturum. Recedente sie a^ patre^
Czeth^o, filii patrem inermes humiliter accesserunt^ sicque"" pater cum filiis nee»
non toto*" exercitn fugientem Gzetegum ad castrum^ quod fecerat, ^3 persecuti sunt^
Quem cum filii extra fines patrie"* conarentur expeUere^i* pater de nocte^ cum
in lecto^ suo requiescere putaretur, cum tribus dumtaxat suis' familiaribus, ceteris
i'gnorantibus, ad* Gzethegum ex altera' parte Wisle fluminis cum navicula** träns-.
fretavit, cunctis de proceribus exercitus publice dicentibus, sapiends non esse^
filios totque^ nobües et tantum exercitum propter unum deserere, quin pocius de-
lirantis. Statim i^tur facto consilio Boleslaus Sandomiriam^ etGracoviam, sedes
principales proximas^ occupavit, Sbigneus vero ad* Mazoviam properans, Plo«*
censem^ urbem preoccupare cupiens, sed preventus tarnen* a patre, suo desiderio
est frustratus.** Post hoc, exerciiu congregato, contra Plocensem urbem ex alia
parte Wisle fratres castra milicie posuerunt, ubiMartinus episcopus, decrepitus et
fidelis, inter patrem et filios discordiam mitigavit et pater promisit iterum, inter»
posito jurainento, se Gzethegum nullatenus retenturum, propter quod et Boleslaus
patri sedes restituit occupatas.^^ Necdum tamen^^ pater pactum senravit et quam-
vis ultimo ^*^ feeerint** tantum filii, quod pater, velit nolit, Gzetegum dimiltere de
Polonia est coactus, tamen longe postea reversus est, sed non licuit sibi sicttt
fecerat ämmodo^ dominari. ^3^^^^^ nuncciatum^ est, Pomeranos contra 2St-
«) liberatas S. T, b) Boleslu f. S. T. e) ipiis f* L« d) qnidam V« e) TobU S, T. f) eongre^tor igitar
excrcitni S. T*^ g) seniores et famotiores esse S. T* b) conreninnt L, i) Samore S. Samowe T. Sauen«
L, Zarnowycex Mart. G. k^ trabtibus T, 1) ttc f. V« a. f. L« m) sie V, n) non toto fandem S» T*
o) ad S, p) propellere S. T. %) Icetn S* T« lectnlo Mart. G. r) ania f. S. T. s) ad f. S. t) alia S. T.
tt) cum navlcula f* L* t) filiosqne tot S» T* w) Sandomiram S, x) ad f* S» y) Ploczensem T, immer«
s) tandem S« T. aa) fnutatu V. bb) preoceapafas S, T* eo) tamen f. V« dd) tamen ultimo S. cc) fc«e*
rint et T» fecerunt L» ff) a modo S* X. gg) deinde f, L» denunciatiim L.
') Mart Gall. p* 165. cf* p. 229« Gzamikow an der Nelze, unter Uscz, üb^rDricsen.
') Mart. Gall. p. 166: ad castram sai nominis. p« 147: in Castro Setbei, welchcanacb
dieser Stelle in Masovien gelegen haben mnss.
') Mart. Gall. p. 168 ff.
WladUlam. I. BoletUm lll. 69
m
tok,* ^3 4^^^ ^^ qaasi^ clavis Polonie, castmm oppositam erejusse,^ tarn prope,
qaod ea, que fiebant et dieebantor in Zittok videri atque auduri bene poterant a
paganis* Sbigneus igitar, qoia' partem regni paganis proximam obtinebat, cum
patris et sao exercitu contra Pomeranos,* qui adhuc paganl faenint, processit, qoi
- tarnen modicom profedt, qaoniam^ nee dirait castrum, qnod nnper per paganos
edificatom fuerat, nt predicitur,' nee pugnavit enm eis, sed casso itinere ad pro»
pria remeavit Boleslaos vero' qnamvis junior^ necdom einctus gladio militari,
pins fecit quam frater, nam cum, paucioribus pontem illomm invasit et abstulit et
persecutus est bestes ad ^ portam« Videntes itaque pagani Boleslaum tam strennoe
facientem cum paucis et timentes, ne cum multitudine veniens^ inferat ampliora,
metipsi castrum, quod fecerant, demoliti sunt, latibula requirentes. *3^^^^^^^^
mto^ quod Boleslaus adhuc juvenis tanta strennuitate polieret pater in die assump^
eionis virginis gloriose"" fecit eum dngi gladio militari, ^3^^ ^^ causa prepa«*
rari'" &ciens in civitate Plocensi'' grandis convivii apparatum. Interim autem nunc«
datur, Pomeranos Zitok' denuo cum exercitu obsedisse. Boleslaus igitur, probi-*
tatis sue clara^ insignia manifestans, patre multisque prohibentibus, dimisso con»
viviC in Pomeranos audacter irruens cum gloria' triumphavit et victor reversus,
statim a patre cmctus-est milicie^ gladio, hujusmodi sollemnitatis "" celebrantibus
cum gaudio cunctis festum et nonnuUis aliis,'' ad honorem sui,^ milicie einctis
ense. ^')(jon&pi autem non' longo post hoc Plawcos^ qui Almanice Balwed*
dicuntur, ^3^^'^^''^^^^^^^ convenire moreque, ut prius solito,** discurrwe per Po-
loniam. In partes se tres vel quatuor dividentes, noctumo tempore prope Wislam,
et in crastino predam innumerabilem capientes et onerati spoliis circa vesperam^^
ultra flttvium redierunt, et quasi securitatis locum se habere spwantes, indulsenmt
a) Zitfck $• Sjitok L. Zolok Murt. 6* b) qaam ti S. e) appotitnm exitte S. T. d) qui S.T. e) Pomenriot
M. Mer« f) quam «iid «it Autlassang det Folg^dea bis nee pai^arit S. g) Tero f. S* T. V» M, h) su-
Mr y« i) »que ad S. T. k) renial V. 1) Contideratoqve S« T« n) ttatt giMriote i Marie L« n) prcpa-
rai« S, •) Plocsea S. Plocxenti T, p) ZlHdi S. Zitlok T. M» Syttok L, q) dara f. S. T. r) mnltii-
qae diminit proLibentibni e codtitio S. T* s) für c» gis audacter S. t) oiilttari L. n) solemnitatem S. T«
r) alüi f. S. T. w) tne S. T. V. x) noa f. L. y). longo post PUwos S, longe post boc PUiucos vd PlanÜ
U Plnmd nnten aneb T, s) Blawen S« Plawen T. aa) soltto U S« T. bb) Tesperam V, M*
>) Santbok an der Wartha, zifiichea Landabere nnd Drieaen.
«) Mart. Galh p. 172 f.
*) S. über dieae alte aneb SlaTiache Sitte Tzaehoppe'a u. Stensela Urhk. Samml. p.
47y wo die ältere Nachweianng aoa Mart. 6a il» p. 178 naehzntragea ist. Auch
Cosmaa Praeena. s. J.I099 erwähnt, daas Brzetiaiani vonBöhmen den jungen
Bolealana mit dem Schwerdte umgürtet habe, was gegen Naruaxewics UL p. 79*
Kownacki, wie ea scheint, mit Recht, auf Zbigneua bezieht. S. Anmeili. ff xa
S. 173 des Mart. Call.
«) Mart. Call. p. 175 f.
*) S. AnmerÜT. 3 zu S. 173 dea Mart. G all. Es sind die Polowzer oderComanen, in
Ungarn nnd am Dnepr^ Bug u. Dnestr.
t# IIL Cktroniea fHße^^mn PoUmlae.
iradeti. Sed ^lud! miserieora devs* sms fideUbmi aiuiÜnin^ mimstraYit , Dam diei
«omiMce vigilia ia pagaoos irraeatibus Christianis et rktoriose triompliaiitibaS)
re^anta B<uesIao redii^e Plawei Pokmam ammodo noa saut ans!,* propter %aod'
Poloni dixeront: ^^hesktfi^ que taleoi poenun educavit, usqde modo fiiit ab ho-
atibos Polonia eoBculcata sed mmc per hone puemm, ui aatiquitus restauratur.
ciioft.) ^3 Wladislaus ergo pleims diemm loagaque debilitate confractas diem siiiim clau-
ait* extremum, cui^ soUemnes agimtv exeqaie quinque dienun. Verttm' quam-
quam inter filios super thesauro reUcto per^" patrem esset' suborta dissensio, aii*
oisterio tarnen archiepiscopi Martini per dei graciam sunt sedati. Trad^to ergo^
fiinere sepulture divisionein sortis sue prout pater vivens designaverat, quilibet est
1096. adeptus. ^3^^^'^^^ annum dovki mülesimuin XCVI' Briszislaus,* duxBobemie,
eum toto suo exercitu Poloniam veniens super ripam fluminis Nisse "^ Gastro Birde,
alias Bardo,"* destructo^ longo ^laferios super altum scopulum edificavit aliud ca-
strnm fortissimum^ Gamenca^ nominatum, traheos vocabuliua a scopulo aive po-
tra,^ ubi nunc moaasterium Cistercieiise consistit.
*3^^^^^^^ igitur tercius, filius legittimus* Wladislai, cunrus dictus^ par-
' tem sicttt debuit obtiaens meliorem, cepit militibus et consilio confortatus aBimi''
virtutem viresqile'' corporis ezercere, cepit que de^ eo fama liMige volare, aam et
bella renovat et hostium paganorum vires enervare cogitat. ^3^^ convocata beK
latorum nmltitudine cofnosa peaetravit potenter meditiülium paganorum et^ urbem
eorum precipuam, Albam Q nomine, antequam totus exercitus secutus esset, sine
bellicis instrumentis et machinis prima die sui adventus cepit, opulencia omni ple-
liam. Nonnulli retulerunt met^ Boleslaum primum fuisse, qui conscendit propugna-
•) den» f« S» T. h) anxiliMii nuim S* T, c) a sMia Mui mm focmt S* d) ft^ftettü & T, c) comI«-
fM L* f) cni f. L. (r) Veram f. V. li) poit S. T* i) tst V. k) ciren« S* T* 1) oüUct« »oiM«cttmo
•eito S. T m) Bffessulaai S. T« BrisusUtii M. ■) Nise M* o) tcI Bardo S« T« Barde L* p) lomge f« L. •
^) CaBCBces S, T* r) petra f. V, ■) De Boletlao tertio Polononua re||;e capitulvm, S, T, Bolada«t Inreiat
If « Ohne Uekenclir. i Cap. XV. L, t) legittimat f. S* T. «) emm miUtibu et eonsilü comf^rtatoi ▼iiVctc
L» confortatuf t S, T« t) et riren S. T. w) cepit V* M. L. x) et t. V« 7) met retolerant S,
') Mart. GalK p. 176.
') Mart. GalL p. 177.
*) Coaniaa Prag. a. 1096» was von Pulkawa a. dL J. völlig entotellt ist. Batdo iai
Wartha an der Neisae, an dem berühmten Passe swischen der Grabchaft Glatx nnd
Schlesien. KamensB, wo das nachherige Cbtercieaser- Kloster, etwas weiter unterhalb
an der Neisse.
^) Mart. GalL p. 178.
>) Mart. Gall. p. 178.
•) Mart. Gall. p. 179 u. 215. Belmrd» Bialagrod, d. i. Weissstadt !• Pommen. S.
Kanngiesser, Gesch. y. Pommern 1* S» 40S.
BotaUtut 111. n
eiila dvHatis, ie ^a predam aMiudt immerabileiB^ mamdoiieat destraena et pla-
mciei* adequana.
^3 ^^^4^^^ Boleslam cum BobiS, suo generi^ congniente/ quam dimtixo»
rem, anno domioi MCIDDL* nupciaa celehraret^ ^^tSbigaeus frater aaos, vocatus ad ii04«
mipcias , venire contempsit, qoii} et cm Pomerania atqne' Bohemis amidciaa* fe-*
deravit, et nupciis dmtintibi» procoravit. Behemos intrare Peloniam, qui nonnul-
Bs temporibiis per Wratialaviensem proviaciam^ discarrentes, mnltia captivis ab-
ducfis^ predaa et^ incendia eommteerant. Quo andito, missa legacicne ad frata*^»,
cmi hec procaFareraty reqoishdt, "^ emr hec' faieere sibi placnit, cam tarnen aimqaam
dememerit'^ apod eum. Sbignens vero, qm responderet congroe non uveiiiena^
qaibnadam fnvolis excusacionibus innocenciam allegavit, nee fratri su» ceatra he*
stes, cum quibus frequenter bellum gessit, misit auxilium, quin pocins contra eom
iHos pecuniarum subsidiis confortaret,'' nonobatante, quod ipsum sepe frateme"* m*-
nuerit, ne cum bostibos pateme bereditatis haberet coUiganciam' in occolto; quem
paeifiois verbis semper compescere atuduit eeonverso Sbigneusu ^3^^^^^^ ^^^
qne Boleslaus imam intulerunt* sibi Bahemi irindteare injuriam, trea militam tur-
mas mnsit in ' MoraTiam, qui fieieBtes jn-edam et incendia , in ipaa dominice re^uv
reccionis aeptimana persecucionem perpessi aunt a Swanthopolcone,^ duce Moravie.
qui cum acri militum acie subsequens Polonos ab eis in reversione predam excua-
9i<* Propterquod fit inter ubtisque partes bellum acerrimum et Uncinde mortui
cadont, et superstiles de utraque parte sunt iandem* adeo &tigati, quod nee Bfe-
ravi kiam habuerunt victoriam neque Poloni notam infemie incurrerunt. Ibi Zelia-»
laus^ quidam,^ comes, manum amisit, qua gestabat clipeum, sed amissam manum *
abseisori^ morte rependit, unde Boleslaus pro camea sibi manum* auream rede^
navit» *3 ^^ postea personaliter ingressus Moraviam cum ^ incendiis magna dampM
fecit, et ad partem Felonie deinceps Moravia in arduitate moneiim et densitate
sihrarum adeo est obstrusa,^ quod et viatoribus itinera viderentur^^ plurimum one-*
rosa/^ nee ausi sunt** Moravi eum ee campestrum bellum inire, sicque de Mora^»
via est reversus.'
^3Eodem tempore Walo, Beluacensis" episcopus, apostoliee sedis lega*
a) flM^OB S. b) Cmm S« c) gcMre L« 4) cMgnnü S. T« e) wiDet» cntet. ^«ArU S. T» t) cl S« T.
C) a»ietci«M S, T. h) WntUlaTkn , (oIibc proTUMUm) S. T. S) «c S. T. k) leqmrit S. 1) Iioe S. T.
■) dmermtt S. T« b) eonforUTiC S. T* o) fraticM S. p) coUigmmciini V* q) cnpiiaisqve S« r) itttide-
nmX y. t) Im t. V* M« L* t) SwaatopoldMM S* Swiatoploliftsc T« Saalopole Mut. 6* «) raat teadea t L.
T) Sctidavt S. Zclydans M« w) ^ L* z> mmwtm f« V, j) Abnttorft S* abtcboi« L» a) mmnm t S. .aa) caai
f: S. T, Hb) alestrata L« ee) et itiaeraatibat ▼!• ^deatar S. T. dd) aaefMa S* T« ce) laanuit S. T.
S) cwitta ieaipai« est n S« T« f^) BaUictatii S. B«n«ecttiit T. BdlcMceuU L
•)
Hart.
Call.
p. 180.
»)
MArt.
Gail.
p. 188 f.
»»
Mart.
Gall.
p. I»4 ff.
•)
Marl.
Gall.
p. 187 f.
';
Mart.
Gall.
p. 188 f.
72 ///• Chronica prineipum Poloniae.
ratas, renit Poloniam, quo per Boleslaum honorifice sasc^to celebratoque conch-
Soy* zelo jasticie fretus idem Walo, auxilio Boleslai, tantum canonice^ districcio-
vis rigorem exercuit, quod duos episcopos deposuit et recessit
^3Sane Boleslaus in Glogovia, non peditum sed militum electonun exercitü
eongregato, andito de beata virgine officio et sexta feria, que instabat, procuratis
Suis gentibus corporis Christi venerabili sacramento , dacta sydereo contra paganos
Holbergk^ perveneruiit et"^ ne presdretur eorom adventus* flumen quoddam sine
ponte sed vado cum perioulo transeuntes^ et aciei agminibus ordinatis' et rethro
duabus tunnis positis, ne quispiam^ eos incantos adiret, ad urbem opulentissimam
eapiendam pocius volare quam currere singulividebantur, adhortati prius per prin-
cipem Boleslaum, ut audacter et strennue se haberent. Et quamvis^ in aggressuB
inicio prima die habuissent*^ proculdubio civitatem, diviciarum tamen' copia neo-
non multitudo prede militum nonnuUorum sie audaciam excecavit, uf non statim ca«
{leretur civitas. Sed"" pauci ex eis, gloriam diviciis preferentes, pontem prope
ocum (^transierunt} '^ exemptis ensibus (ei)'' civitatis intraverunt valvas, qui sibi
dvium multitudine^ occurrente retrocedere sunt coacti. Suburbio igitur spoliato
et extra muros edificiis concrematis cum exercitü convocsito Boleslaus inde reces*
Sit Quo facto tota nacio barbarorum concussa expavit et fama longe lateque dis-
persa Boleslai percrebuit^ apud omnes.
^3Porro rediens ihde Boleslaus statuit cum Colomanno regeUngarorum, lil-
teris erudito, locum et terminum coUoquendi, ad quem tamen terminum rex Un-
garie venire timuit propter quendam Ungarorum ducem, Almum nomine, qui
fogatus de Ungaria circa Boleslaum hospitalitatis gracia moram traxit Tandem
tamen missis aliis' legacionibus in simul conveneruut et amicicia sunt perpetua
federati."
^3 Post hoc Boleslaus convenit cum fratre suo Sbigneo. Quibus coUequen-
tibus juraverunt* sibi mutuo,. quod alter sine alio de pace tractanda vel hello
agendo*^ nuUatenus cum hostibus conveniret, nee faceret fedus cum aliquo sed unus
alten contra hostes quoslibet'' in omnibus necessariis subveniret Hiis firmatis hinc-
inde statuitar certus locus, ubi cum exercitibus expediat convenire, ad quem Sta-
tute termino Boleslaus venit cum paucis, Sbigneus vero contra jusjurandum'^ (^non}*
veniens, non solum fregit fidem sed et exercitum fratris, decunantem ad se ab
b) coBsilio V* b) clitliolice S. T» c) HolBerck S. HoUieig L« ChoUrng Mart. iliUL d) et f* S* e) bc
eornni.,..* adTenhu S» f) transtWit V« franitivBtes M* %) ordimitis f. V* >k) qnis^oaio S» T« i) et gs«
TCfl S. T. k) te k«b» S* T» 1) Unen f. S. T* m) sed et S. T* n) tniiaienint ast Mart* GaU. fcklt ia
aUen Handtckr, o) et eben lo, da^ionst diese SteUe keisen Srnn giebt. p) mnltitiidiaen V» M* ^ proere-
barit S. T* percrebrait M. r) aliit f* V. i) eoBfedetati S. f. t) intraTerant S. T« u) beUa agcada S. T,
t) ^«olibet S, T. w) forgendam S. T. i) non ani Mart. &• tM% in aUen Handickr^
M Hart Call. p. 189 ff.
M Mart. GalL p. 193 f.
») Mart. Galt. p. 196 f.
BoleslavM HL
73
itinere revocavit. ^3Qaida]ii interim nobilis^ in* Polonie confinio ecclesiam qaan-
dam de novo conslructam coDsecrari faciens, invitaverat Boleslaum, expletoque
officio cönsecracionis quibosdam matrimonialiter eopulatis nupcie subsecontur. Bo-*
leslaus non delectatus/* ut arbitror, ia epulis etconviviommpotacionibas, sed pre-
ponens hiis venacionis Stadium, multitudine cum suis senioribus in convivio dere-
Uctis, venacioni dedit operam cum paucis eum comitantibus. Cui per Silvas*^ oc-
currebant contrarii'* vvenatores, nam infusi Pomerani per Poloniam medio tempore
discurrentes coUegeront captivos, predas et incendia committentes. Unde Boles-
laus iracundia concitatus,* nullos exspectaos, quantum potnit restitit et in ore' gla-
dii multos de hostibus interemit. Gumque persequi amplius et ulcisci patrie inj»-
riam conaretur, ignorans incidit in hostium^ insidias, metoctogesimus tribus miübus
stantibus exadverso, nee tamen fugit,^ sed prima fronte hostiam .cuneos penetravit
Cumque nonnullos ex suis ideo^ perdidisset, aliis dispersis, aüis vero crudeliter
interemptis^ vix metquintus tandem remansit, eum quibus secundario bestes divi-
sit;' Volens eos terciario regirare,"' hoc ipsum cernens quidam'' de suis et equi
regis viscera considerans, jam ad terram cadere^ alta voce clamavit: noli, do*
mine,® itenun prelium introire atque patrie lucem extinguere, sed meum equnm
ascende fugeque presidium parumper accipe, melius enim est, me hie mori, quam
te, tocius Polonie salutem subtrahil^ Cujus mox, equo cadente, Boleslaus militis
c^isilio acquievit,^ aliquantulum declinans a campo, considerans quoque,' se plu-
rimum attenuatum et miücie principem Scarbimerum' residuis non aoesse, de re-
euperanda victoria desperavit {Scarbimerus namque seorsum stabat, gravi volnere
sauciatus et dextro privatus lumine oculorum* Hoc audientes, qui fuerant in con-
vivio, universi protinus exurgentes Boleslaum invenerunt^ de loco certaminis non-
dam cum paucissimis recessisse, sed eum"^ paulatim seaui* fugiencium vestigia
hostium, qui non permanserunt^ ad pugnam, neque Poloni fatigati hactenus ex
labore eos sunt acriter persecuti. Laudabant hoc pagani^ potissime in principe
tarn juvene, quod tarn strennue faciebat, quam si metipsi de eo victoriam repor-
tassent, dicentes alter ad alterum: quis puer erit iste si diu supervixerit et plures
ad bellum traxerit, quis^ sibi resistere potent prelianti? Sicque revertentes ad
propria non tantum preda Jetati sunt, quantum timore, quem acceperant* exBoles-
m) in f. S. T, L) delecUtar T* c) sylTam S* T* d) mlü contrarii S* T* e) commotnt V. f) in konore
S. T* more L» so irrig ancL Mart. G» g) in f« S. T, in hostcs V. h) torgit T, i) ideo interemptit L* in»
tcrenpti« t \* M* ideo t S. T« h) peremtii S« T» 1) dimitit S. T« tninsfoniTit Mart» 6* m) Tolent eos
temnria regintione S* ▼* e. temarie reginure T. ternario regnare L» nnd Mart* G* ohne Sinn, reg y rare , In gy-
ram et orbem lerolri, redire Dn Gange Glots* s. li, t. Er wiU nnm dritten Male mit seinen Reitern angreifen*
St. n) ^nidem V« o) noli domine , noli donune S» T. noli iternm , ohne donine V» p) interire Mart« G*
q) acqnircrit S* T* r) consideransqne S* T* s) ScarbntemB S, Searhaieomm T* Scarbnnerwn L. M« Scaiw
bimimm Mart« G» t) eznrgentes rerenernnt S, T« n) enm S» T« t) aeqnencinm S* T» w) perrenefniit
S* T, x) factum S. T. j) qni S* T. ») aceepemnt S. T*
•) Mart. Gall. p. 197. ff.
10
74 ///• Chronica 'prtnetpnm PoUmlae.
la/i &ri» C0Q8ta9Cuii iiibalaiL Seifunti ergo die MtreiiieBte$ ptoceres Folötite , Ato
danipM tantQ n^bjütatis dolorem babeotes, reverenter arguebant avidariam Beledai,
.qü neo in hoc acqHÜsvU cerrectoribas,^ nee emm penllait lioc feetsse, qain jpoeitts
adjiortates est eos sab attestacione £dei , at ad conteFeiidas ^ pagaBicaa gentes «bi
aiixifioHi sabmintstvent^ h hoc siqiHdeiii hello tot ictHB in ghiek et loriea gladiis
et laHceJs est expectus helÜgeir Boleslaus, ^vod multis diebus is earne sm hiee»
bant Stigmata lesiMio* ^3^^ ^^^^ ^^'^^ ^™'*9 V^ Bohemi disposnissent, ve-^
nire Poloniain desteaendaai , et qnia Boleslans propostterat* de Pomeranis se vm-«
liter^ yiodicare, ia dubio positos, quid eligeret, aiiBohemis occorreret, anPome-
ranis viodictam ififerret, animo fluetuabat' et tandem deliberans misit partem exer-
citas sßi contra Pomeranos^ qiü rapinis elf incendfis pluribns sunt darnntfeati,^ cm
alia parte Bohemis occnrrit exspectans^ bellnm, sediffi, audita fama Bokslai, casso
labore ad propria redi^ront»
^3N(m solfua hnnc Boleslau» »teFOnnn,'' verum eeiam intestina mala' per*
tnrbant, dum nee de fratris machinacionibus supportatur. Nam quociens daropnum
et belli molestiam sustiouit Sbigneus gaudebat, sed si triumphi gloriam reportavlt
merore conswnitur et dolore. Hiyus sigman extitit quia de manibuB barbarorum
1^0. eorom victoria'^ recepk munuscuia sibi missa et redouavit nonnunquam majora^
et dum^BolesM captivi magno redimeraitui^ precio, Sbignei homines, per igno«
tanejam c^pti , gratis fuerunt remiaai et preda integraliter restituta. Unde hoc per«
peildejite? Pokwi in jSbignei t sool; odium graviter. condtaitl, melius arMtarantes, ho<*
stes habere publicos, quam^ oceuftlis'' machinaciouibus molestari, presertim cum
Sbigneus sepius Bolesla» fidem promisertt' et hanc joramento firmaverit« et' nun-
quam eam twien tenuit, quin' semper saltem oecultis machinacionibus barberiä
^faeseiit' contra fratrem. Hec'' tarnen Boleslaus equanimiter sustinuit et patriaiu
in virtute sua defeadit. ^^Hüs sie stantibus nuncciatum est, castrum Kozli'' ^^'drca
confinium Moravorum non ab hostibus sed a seipso crematum.^ Timens Boleslaus^
ne per tradicionem hoc factum sit, cum paucis subito declinavit atque"" ad illud
reedificandum propriis manibus laboravit, intimans fratri, quod sibi subveniat in
■) corrcctionibas S. T. b) conrerteocUi S» T» MntenmcU« V* c) siAiniiiiftnireiit S* T« d) hu S. T.
c) disposaerat V* f) utiliCcr S. g) flactmiiu S« h) damnati S. i) ezpectavit S, T. expectantet V. M»
k) exteriora S» T* I) bella S. T. m) pro eomia ▼ictoria f. S. T. n) dum t T. o) occaltot T* p) pro-
misisset S» T. promisit L« q) firmaTit S. T* r) et f. S. T. 8) quod S, T. t) adbesit S. T. «) Hoc S, T*
r) Catzle S. w) crematam S. T. z) at(|ac f. V,
') Bf art Galt. p. 202 f.
«) Mart Gall. p. 203 ff. >
') Mart« Gall. p. 206 ff.
*) Die alte Feste Kosel an der Oder, unterhalb Ratib6r§| lag, ehe I^ojbschiita , Jägern«
dorf und Troppan zu Schlesien gerechnet worden, weil diese Striche zn M&hren ge-
hörten, allerdinn unfern der Gr&nze. VergL die in Tz Schoppens n. Stenzels
Urkk. Samml. S. 4. Anmerk. 1 angeführten Abhandlungen« Die Schlesische Griinze
stimmt hier wesentlich mit der des Breslauer Bisthums - Sprengeis.
BaUMam UL 75
4 l
«fudliwi. SbigBeQ^ »ee. 4e4ijt ifimcclis respooaum cdii^graiuii^ sed €M)8€areeri man-
49|Nivit, jamqtte totmn swim* ejiercitiim aolBgens, simul oum Bohisilifs et Poiiie«^
ranis / fratreni sumn^ subito JAvasums ifispestut de Poloniä profiigare. Boleskaa
autem honim^ inscius, in loco, vocabulo lapide/ tone temporis jpesidebat, et «n^
jditis ramoribns, quod hü ^ hostiliter procederent contra eöia , protinus occunrebat eis*
dem 9 et antequam hoc faceret expedierat^ legaciones tarn ad regem Rnthenonui
mamf Ungarorum, petens auxilium ab eisdem. fixercidSus igitur tribus ;ckreim*
datua^ undiqua, ^3sed qnemadmoduni leo mgiens ad itacmidiam profvocatos, }iei*
üjger Boleslaus, an in hoste» sine iUorttm auaüio, ad qnos nisit, ipniat soImb, na
ülomm exspectet^ auxilium ^oUioitus 'meditatilrr^^ Et ialerim Sbignei > üittere eapte
cum nuücciissunt aUate/ in qüibos comperte multa sunt tradicionüm'" in«die, qai-
bos lectis pi^alas'' lamentabatnr propter dissidium inter firatres. Boleslaus autem^
pmdenter se babens , ad tenfpus paeem statuit cum Bohemis , quod ceiaiens. Sbig--
Heus 9 non fratris advoatum, -qui paratus erat ad bellum,' jam exeroitu congpegato^
exsqpectavit iü eastris vel cam|»s sed fügiens faciem Boleslal Wislam fluviiihi
trananatavit.'' ^3 Boleslaus vei'o iestinanter adveniens ^3^^!^^ ^^ insequens fratreal
Suosdam adhuc^ Sbignei familiäres sibi resistentes invenit ibidem, et infira pauoos
ies castrum illud obtinens et ultra ' progrediens ad Lunczick^ M subito properavit,
ibique reparavit contra'' Mazoviam vetus castellum et recepto Üngarorum auxilio
transfretavit Wislam. Videns igitur Sbigneus se' esse in periculo, in^ despera-^
ciijitaem deduetas'' et medianlibus Jarosdao duee Ruthenomm necnon Baidewino,''
Cracoviensi epfscopp, reconcUiatUS est fratri, promittens et jurans, se .sibi msn^
quamlore^ eontrarium, sed et oastruhi Galli ,^ ^3^^^^ cratraeüm instruxerat/ de-
structurum, et sie Boleslaus tamquam »militi sibi subjecto,' non ut domino 'Sbigneo
Mazoviam dereliquit. Beversis igitur Ruthenomm ^ et Ungarorum^^ exercitibus
ad propria, pacifioatis fratribus, Boleslaus per Polöniam transsiens queque dispo-
Sttit utilia piitrie pro arbitrio voluntatfs.''''
a) sibi S. ;b) swiin f, S. T» ,c) vero eorom S^ T. 4) rocato lapide S« T. L^pls K»rU G« .fO'kü;ll 8. T.
f) expeilicbat S. T» ^) quam ad reg^ein S. T, K) circumdatis T. i) expectetar 'S* T» k) meditalns S* T»
meditetar L. 1) aUi;|;nle S* m) contraditionam S. T. n) Pompilius S« T* o) transTadaTit* L. p) qnoad
us^e S. T* q) Lnngick S. Lunczik T. M. Lucic Mart. G* r) et contra S. T* s) se f. V« t) ad L«
II) deditus S. T* ▼) BalidewiQO S. T« w) fieri \. M, x) Calli V. y) construxerat S« T« s) suliito S.
aa) Ratken» V. bb) et Un^^arornni f. S« T* cc) arbitrit Tolunlate S*
t) Mart. Galt. p. SlOff.
*) Mapt. Gall. p. 21«. -
^) Unstreitig Kalisz, im Könierciche Polen« Im Mart. GalL p* 212 steht: satis^ ohne
Sinn, \vie das folgende: ibi daselbst zeigt.
^) Wohl Lcnczyc, nordöstlich v. Kalisz, wenn nicht ein Ort südlioher, höher hinauf
an der Weichsel gegen Krakau hin,
Mart. Gall. p. 2ld n. 214: castram, qaod Gallus fecerat, ii. uns4it Verf. welter un-
ten nennt es. Wo es gelegen, Ist Mir nicht bekannt, jedenfalls attf dem reeh teil
Weichsel- Ufer.
10*
')
76 HL Chrcniea frinetpum Poloniae.
^')Bm9as appropinqaante tempore hyemali, Pomeramafli inYasanis exercitiui
«ongregat* Boleslaus^ tt miuiiciones Pomeranonim facilias posaet^ capere, paludi«
bus congelälis. Tanc iteram^ Boleslans Sbignei perfidiam est expertas, quoniam
quecunqae juraverat non servavit, nee castrum Galli destroxit neqae' fratri, qaod
promiaerat * fide data/ ministravit aaxiliam opportoDuni. Nichilomiiius Bolesums
iotrat Pomeraniam , rebelies ferro perimit, necnon manicioiies etviUas hincinde de-
stroxit atqne ad ^3-^l^^i>> obsidendam perveniens eivitatem, queqaasi centnun^ il-
lius terre medium reputator, iterum casära ponit,^ instnimenta parat, quibos civi-
tas minori^ periclo capiatar et tantom^ ingefiiis atqae' armis sagaciter laboravit,
qaod pancis diebus evolutis cives urbem tradere sunt coacti. Collocavit ideo" Bo-
leslaus saos milites, et castris inde motis ad maritima festioanter accessiL Com*
que iteram ad civitatem Holbergk ^^et urbem gressus suos dirigeret et castrum
idem," man proximum, expugnare, priusquam ad"* urbem descenderet, cogitaret,
ecce cives illius loci obviantes sibi, pi'onis cervicibus se subdentes, fidem et ser-
vieium promiserunt, ipse quoque met' Pomeranorum dux adveniens, inclinaios Bo>»
leslao, se senncio et milicie ultroneum exbibebat Quinque^ igitur' ebdomadis ex*
spectando* bellum Boleslaus e^uitavit per Pomeraniam cum suo exercila, totum-
que pene regnum illud sine prelio subjugavit
*3Demum Boleslaus, perpendens, quod frater suua in omnibus premissis
et' juramentis existeret" fidefractor et semper regia et regniPolonie malum que-«
reret, epm^ perpetuo exilio, expugnatis prios omnibus municionibus que^ babuerat
relegabat,^ suorum procerum et nobilium consilio precedente/ ^3 ^nuno postea
processu dierum quidam nobilis, duelluiii faciens cum Sbigneo, vicit eundem in
Sandwel, cui Boleslaus pro triumphi titulo dedit* opidum Ponicz** perpetuo possi-
dendum.
^3Den]que Boleslaus, quieti non indulgens, sed semper^'' cogitans, quomodo
posset suum dilatare regnum et barbaras*"^ sibi subicere naciones, Prussiam cum
potencia est ingressus, unde preda capta captivisque '' constrictis vinculis,^ et in-
cendiis pluribus in partibus illis^ commissis, bellum querens et non inyeniens,
•) exerdtiu eoiigrcgftTit S« T* h) pottit V« M, c) igitar S. T* d) mce S. T. e) proautit S. T. f) te-
dcnita L« g) eentnm esse L. k) poivit V. M* i) majori S, k) teaen S. 1) mUimt f* L. n) igitar
L» ^) Ar: idem, HoUerg V. •) ad t V. p) nee V* M. q) Camf«e V« M. r) ideo S. T. •) expecta-
bat L« t) et f« V* M. «) ieret S. T. t) enm S« w) qoat S. T. x) rele|piTit S. T. 7) precarrenteS. T*
s) dedit f* V* aa) Ponitiu S, Ponitei T, bb) semper t V. ee).barbaricai $• T* dd) capta vs^e coastr. &
ee) in rinenlii S. T. ff) Ulia f. V,
Mart. GnlL p.814.
8. oben S. 81.
Marl. G« 11. p. 816. Cholbreg. d. h. Kolberg.
Marl. Gall. p. 818.
Chron. Pol. p. 13. Vergl. d. Anmerkk. 8—4 das.
) Mart. Gall. p. 819..
BoUilam IIL 77
eam gaudio e^t reversas/ Hee Prussie regio sie antiqaitas populis, sicut dicitur,
est loeata. Tempore namque Karoli magni Francorum regis, cum Saxonia sibi
rebellis exlsteret et plebs dare cervicis noUet super se jugum dominacionis sue
neque fidem suscipere Christianam , tunc populus iste, dispersus deSaxonia, Prus«
aiam cum^ navibus transmeavit et a regione nomen accepit. Et quoniam teira
Pmssie paludibus est monita facile^ subjugari non potuit, nee propter ferocitatem
a paganismi perfidia'' revocari, donec aoxiliante deo* sancte Marie ordo de domo
Theotonica' obtineret incommodis pluribus atque bellis illam patriam. Que, sicut
per fratres illius orditiis est subdita temporaliter, ita ' ad cognicionem veritatis ^ fidei
spiritualiter est redueta, sancti Adalberti meritis, qui primus' fidem katholicam
Pnithenicis predicans gentibus, ibidem martirii coronam suseepit ^^Vrttete^L^
quamvis Boleslaus, sicut supra narratur, Pomeranorum presumpcionem aliqualiter
refrenasset, nondum tamen voluerunt cessare quin et iterum processissent , more
solito adverstts Poloniam predam^ et dampna facturi. Quibus perPoloniam hosti-
liter discurrentibus et nephanda queque patrantibus ex eis nonnuUi in majorem per-
▼erffltatis nequiciam proruperunt/ ecclesiam sacrosanctam metropolitanam Gneznen*
sem feroeiter invadentes, quo tempore archiepiscopus Gneznensis Martinus in ipsa
ecciesia eonfessionem faciens missam fuerat auditurus. Sed occurrens quidam de
ministris, foris astantibus, armis Pomeranorum recognitis, ad ecclesie januam pro*
peravit,"^ hostes clamans;" adesse. Tunc presul cum archidiacono et presentibus
sacerdotibus tremefacti quid facerent, aut quo fugerent ignorabant. Tandem ar-
ebidyaconus, per hostium^ exiens, ad equos ire voluit, se^ posse sie evadere
multom sperans, sed firustratus spe sua, Pomeranis illuc irruentibus obviavit^ Quem
captun pagä^i, putantes esse' archiepiscopum, vehementissime sunt gavisi eumque
poaitum in vehiculo non ligant, non verberant, sed custodiunt reverenter. Interim
autem archiepiscopus, senex homo et grandevus, domino se commendans, consig-
nansque se' cruds signaculo, non dubitavit scandere in sublimen;^ presbiter vero,
qui paratus erat ad missam legendam, se reclinaverat rethro altare, et sie utec-
a) Hier folg;! die Uebencbrift: de locfteione PratenoTam S« dasiis etpitiilvm T. Da erst Tiel weiter nates
eap. XVl. in L. folgt» to icheint diofe HaadseMII keine Uebersclmft frehabt s« kabea, weldie aaeh ia
V. m. M. fehlt, b) eam f. S. T» c) faeiliter S. T. d\ petfidiani M. e) deo f. V* f) doBO Teotonica S.
g) i« ectam S. T» h) yirtatit S« i) prias V. %) bootiliterpredam V 1) prarnaipaat S* T* m) prope-
rana S. T« fehlt V« a) damavit S. T. a) ad hoftcm S* ad hottiBm T. per haitiaBi V. p) le t S. T.
q) abTiaTit f. S» T. r) esse f. V* s) consi|piaas se S« T. le f » V. M* t) seaadere tabliaae S. T. snblime
staada L, Aat dem Zasammcahaage bei Mart. GaU* p, SSS ff., voher dieief geaammea ist, ergiebt sieb,
dasa der Erabisebof hoeh aad auf eiaea Ort stieg, der Inr etaea Jüagling aa ersteigea schwer gewesea wire«
Da aaa sabliaieB, Ton Sealiger ad Varr. de r. r* p« 928. dareh: saperios limea erUirt wird aad es hier
eiae untere Sehwclle oder Thar nicht bedeatea kann , to kinnten ^ielieiehf die QnerbalkeB , anf deaea däi
DacbgesleU der aastreitig b61xeniea oder doch aicht gewölbtea Kirche rahete, av rcrstehea ae]rn, anf weicht
sieh der Erabischof fluchtete and bei der Dunkelheit dieses Theiles des Gebindes Ton den Pomaieni Hiebt eat*
deckt wnrde« VergU Bognphal p* 45 1 qnaadam scalaa snfsem aseeadens mter laqaearia rcsedit.
') Mart. Call. p. fifil ff.
78 HL Chronica fnrincipum Poloniae. '
^ue,« presol et sacerdos, Dianas infidelhim evaserunt^^ nam paganos in ecolesiam
frrampentes diyina sie excecavit majestas, quod nallus eorum scandentem conside-
Tavit presulem, nee vidit retro altare se presbiterum occültantem.^ AUatis igitiir
per paganos reliquiis ecclesie et nonnuUis rebas alüs com captivo arcUdyacona
abierunt. Sed deus omnipotens, sicut presiüem, sacerdotem et ecclesiam miseri»
eorditer überavit, ita postea reliqidas totnmqae sanctaariam qaod*^ abstulerant *
inviolatum restituit/ quicunque paganonun eni» reliquias vel sacras res aat vasa
sanctuarii abstulit, hone' insania terribilis vel caducns morbus agitabat,^ at cap-
üvo archidyacono ^ postea sie eancta reddere sant eoaoti, propter quod arebidya«
Conus ^ sanus et ineolumis de Pomerania reversos Poloniam omnia reportavit. £x
ea die Pomeranonim virtus incepit deficere^ »ec ausi sunt deinceps P(domam ho«
stiliter' introire. ^3^^^^ Boleslaus non obmistt," quin sepius'' ingressus sk Po«
meraniam. Et quadam.viee >castellum ^3Gan]lcwo® magnis obsedit viribus, et di«
Tersi^ generis machinis preparatis, armis tamdiu et instroinenlis beUieis opidan
Inpugnavit, donee sibi traditum fuit per eos, qui postea sunt ad fidem cotinrersi, '
de quorum numero dominus eastelli per Boleslaum de fönte baptismatis ^ est leva«
tus. Audientes igitur hee' pagani dux eorum primus omnium'^ inelinaverat se ad
obedieneiam Boleslai, sed nee ipse fidem servavit^ neque"* qui per Boleslaum de
baptismo fuit levatus, nam idem postea "" multimodas tradieiones feeit, dignas sen-
teneie capitalis. De Pomerania quoque timens Boleslaus patrie dispendium eve«
nire frequenter tenuit custodiam terre.
^30^^ tempore contigit, Moravos venire ad casbrum ^3^^^!^ Polonis nesei«
entibus, illud eapere eupientes. Tjum^ Boleslaus ad preliandum eumMoravis non-
nullos misit milites, de quibus aliqui corruerunt in belle , sociis eorum campum
victorie^ obtinentibus pariter et castellum, et sie^ in bello plures deMoravia sunt
oecisi. Interea, sicut legitur in una croniea, ^3H^y^^^^^ Imperator quartns, qui
regnare incepit* anno domini MXLV** potenter Ungariam est ingressus. ^3^
a) ntri^e S* T. b) inyasenint T. c) abscondcntem S* T» d) ^id S» T* e) abttnlenmt L. f) restitiie-
mnt V» (t) knvc f. S« T» h) ag^teTit S«.T. agitabatar L* i) captive arohidjaconiu V» M« k) Diaoonoi
S. Dyacona« T. 1) Kostiliter f. S« T» m) omUh S» n) podiu S» o) Caralcaw S* Carulcow L» weiter an-
ten Rariocovr« Garnkoa Mart. GaU» p) «UTCrsis V* q) baptismate V. r) boc S« T« s) prianai •...•* le
inelinaTerat S. t) aervat L. u) ncc S» 'f * t) partvt S* w) Cum Y« i) Tictorte f* V» Tictoriote L* j) sie
U L, %) cepit L* aa) inilles, qnadrageaiflio qninto S. T. Unstoeiü^ ist MCV au setica.
>) Mart. GalL p. 226 f.
') Czarnikow an der Netze* S* oben S. 68.
^) Mart. GalL p» 227 £
♦) S. oben S. 74* ,
*3 Nehmlich nach Deutseher Art za zählen Heinrich V., welcher ahcr erst i.J. IKKi zn
regieren anfing. Diese wenigen Worte : sicut — cronica und: qui — potenter fehlen:
Mart. Gall. p. !228. Yergl. Chron. Polon. p. 13.
^) Mart. GalK p. 228 f. Vergl. über den ZusammcDhane dieser Ereignisse Stenzels
Gesci. Denlsclilands unter den Fränk. Kaisern. I. p. 620 ff.
BoMkm in. 79
•
qiiia iAter Colomanniim. Ungaiie regen et Bqlesliaiim* confederacio talis fuit^ qaod
si regDum alterios Imperator invaderet, interim alter Bohemiam prepedirj^t^*" sie-
qae Boleslaus pactum servans commisso prelio victor Bohemiam devastavil,^ tres
castellanias^ et unum suburbium ignibus dissipando.
^3^ Quo sie*' abseilte Pomerani castrum^ quoddam ^3Boleslai obsederant,«
quod et Poloni suggestione ci^usdam^ Gnevomir' per tradicionem Pomeranis de-»
derunt.^ Fuit enim iste Gnevomir de casteUo Karlucow/ quod Boleslaus prius
expagnavit ^'^'^ ut pr^fertar, et* qo^n ipsemet de sacro fönte levavit. 0ic perfidus
et peijurus, immemor benefieii sibi facti, male coiisuluit, reddi"" castrum, menciens
Boleslaum a Bohemicis gentibas superatum,i* Qui non^ parcens laböribus hominum
et equorum festänanter cum paoeis venit, injuriam' vindicare cupiens.' Et quia
in prineipk^ reversionis de Bohemia nemo »bi restitit, anieqtam veniret Pomera*
Biam^ ^tqm% et militibus aliqualiter recreatis, procedere parat iii Pomeraniam et
ad bellum cdkortibus prepar^atis , hostium terras ingressoe , non predas seqaitur vel
armenta, sed- castrum ^JVelen^ obsidens parat machinas et diversi generis instru-
menta. Sed et qui fuenmt in castro ad resistendum se fortificant, qui tandem,
laboribus et vigiliis fatigati, tradiderunt castellum'' inviti, quos omnes occiderunt
Pokmi, sicque per Boleslaum paubtim rebelles Pomerani humiliantur et Boleslaus
waa» militibus et fidel^us castrum munivit ^3^^^^^^^^ ^^^^ estate Pomerani, ad
isradendum'' Afazoviam eongregati, bostiliter intravermit in"* illam. Cumque jam
eapta preda' captirisque conduetis' et feetis ineendiis se securos existimantes in
quodam starent* loco et ecce comes, nomine Magnus, qui tunc Mazoviam guber«-
nabat, cum Mazoviensibus , quamvis paucis, respeetu muititudinis piaganorum, cum
ms feoit conflictum^ ubi, deo auxiliante, ad sexcentos numero pagani ocoisi sunt,
preda necnon captivis excussis et residui, qui capti non fiierant/^ nee oceisi sq
fxLgei presidio cdfitulerunt.'''' Hec factum est tempore illo ,^^ quo SymcMi, illius re-^
gionis presul, velut Moyses orando^*^ stabat pro filiis suis spirituaübus, qui per
ejus oraeionem sunt gloriosam contra paganos victoriam consecuti« Sequ^ti yero
die** due mulieres, legentes fraga quendam milifem de Pomeranis, relictum in
4
I
•) BolesU regem S» b) perrastaret S* perpeaderet T« c) dirasUt L* d) castellanatus S* T« castellinat V«
e) sit S* f) absente*«««* castram S. castram f. L» g) obsederant M* b) Die Stelle yon Boleslai obsedcraat
bis cujjudam fehlt S. T* i) Goewoinir S» T, V. Gneiuromir M. b) dederaiit L. I) Camlcaw S« Calrncaw T*
RartttCow L* m) expii|rnaTerat V. M. b) et f. S, T, o) consulit tradi S« consaloit tradi T» p) saperataia
f* V* q) Quo parcens V* Quo non parcens M» t) injuriamqae S» T. s) capleni f. S* T* I) Welin S* T«
Weliu V. Yelun Mart* G» u) caatrnm S. T. t) inradendam M. w) in f. S» T« x) rapta jam predn S«
7) abdactis V« %) steternnt S. T. aa) fuenmt S. T bb) dedcrnnt S. T. cc) mo f. V* M* dd) onndi S,
ee) die f. S»
'} Mart. Gall. p. 229.
*) Hart. Gall« Vscze Boleslaai eastrum. Uscb an der Neixe aber Czarnikow*
M Mart. GalK p. 23i»
*) Filehne an der Netze, zwiscben Drieten und Czarnikow.
«) Blart. Gall. p. 233 ff.
80 ///• Chronica prinelpum PoUmiae.
campis, ligatis retro manibas in presencia* comitis et potitificis addnxenmt
captivuin.
^3 Medio tempore Sbignei, tanc^ adhuc exulis, miiites per Slesiam^ discor»
rentes cum Bohemis inferentesque' dampna plurima concremando similiter* a ter-
rigenis sunt devicti. ^3^^^^^''^^ castrum, ^3^^^^^^' nomine, paludibas firmum
et opere constitutum ubi confinit Polonia cumPomerania, fioleslaus obsedit. Cum-
que opidani,^ auxilio suorum principum exspectato considerassent, se multitudini
tante non posse resistere, certum terminum posuemnt, iufra'' quem, si dominorum
suorum non consequerentur redempcionem et auxilium, se atque oppidum Boleslai
traderent potestati. Congregatis Interim Pomeranis et auditis nuncciis, qoi per
oppidanos missi faerant, conjuracionem fecerunt, quod aut vellent pro patria simidl
mori vel adipisci victoriam de*Poloiiis, et dimissis' equis, ut cunctis audacia ma-
io. Ang. jor esset, per silvarum latibula gi*adientes in die saucti Laurencii emerserunt de
'^^* silvis.^ Quibus visis a Polonis due acies ordiuantur, in una erat met Boleslaua
in alia vero acie^ Scarbimerus," qui locum inveuit penetrahdi liostes, quibus pe-
netratis et si primum fortiter resisterent, (andem tamen fuge petunt presidium* De
Cbristianorum agminibus ceciderunt pauci probi miiites. sed de^ paganorum XL
millibus, X"* milUa vix evadunt^* Quis dubitat, quin hec^ victoria facta fuerit meritis
sancti Laurencii, cujus auxilio tanta multitudo hostium est prostrata. Cementes
igitur opidani, se totam amisisse spem salutis, se Boieslao cum opido tradiderant,
quo audito de sex aliis castellis vicinis se ac municiones suas similiter' led*
diderunt.
*3Dum hec aguntur Heynricus Imperator quartus' nondum Rome coronatus,
Boieslao mandavit, quatenus fratrem suum exulem, nondum victum duello, ut pre-
dicitur, ad medietatem regni resumat, et nichilominus CCG^ marcas solvat sibi
tributarias annuatim. Gui Boleslaus respoodit, se non posse neque volle cum se-
dicioso homine dividere regnum suum,"^ nee eciam ad indebitum astringi tribu-
tum. ^30^^^ audiens Imperator ad iracundiam provocatur, sed et magis Sbigneus
eum Goncitat in fiirorem, promittens, paucos esse Polonos/ qui cesaree resiste-
rent voluntati. Insuper et Bohemi ad invasionem Polonie Cesarem animabant, as-
a) pretenciam S, T. b) tnne f. S« T« c) lylr&m S. T* Sleiiam L, per regionem Zlesncnsem Marl. GaU.
d) inferentet V* e) plarima exercendo simul S. T» f) Nakel S« Naclieb L, g) opidani S« h) ia S. i) divi-
lii S» T. k) tiWa L. 1) acie f« S* T« m) Scarbazeri|8 S* Scarbuncrus T* ScarbcBDeraa L« n) de f. \^
o) qiiadragiiita milibai decem S* T* XL milia X V/ qaadr« «ilibos XI L* p) radont S. eraseruntl«» q) accS,
r) ttnülitcr t. L. b) Uli V. M. t) ticcentas S. T. a) snum f» S* T. t) de Polonii L. M,
') Marl. Call. p. 936.
<) Mart Call. p. 849 ff.
*) Nakel aa d. Netze, jetzt am Ende des Brombepger Kanala.
«) Mart. Gali. p. 855 ff. Yergl. Stenzels Gesch. Deotacblanda unter den Fr&ok.
Kaisern I. p. «89.
') Mart. Galt. p. 8!>7 ff.
Boktlaus, IIL 81
r
serentes, se scire modos et visrs,* quibus per Silvas et nemora sit Polonia inva-
denda«. Oesar ifaqoe^ spem ponens in illis, usqüe ad^ Bythom^ pervenit^ et ca^-
Strom Bythdvi, ^Jaquarum circuitu communitum cernens non faciliter expagnan-
dum,* indigpacionis oculis Sbigneum respiciens/ castrum voluit preterire»^ Mili-
tes aufem nonnaUi, cupientes militaribus actibus comprobari et experiri audacifm
Pölonorom accessemnt ad castrum. ^^PntOj^ quod non fuit Bythom,,. quod coqt
sistit^ vie^sus^ Gracöviam, sed prope majorem Glogoviam/ sieut ex subscrip-
fls*^ patebH, et Glogovia, sicut credo, ex ab'a parte Ödere versus*" Poloniam tuac
Cempoils fuit sita, ^')xk\A fait antiquuin castrum et ecclesia coUegiata jam ibidem
Consistit in bonorem"* gloriose virginis fabricata» ^3^^^^^!^^^ vero, tantam multi-
tadinem non verentes, apertis portis et 'ensibu^ d^nudatis viriliter^ impetiim ho*
stium represserunt .Quod imperator considerans vehementer admiratus^ est, sie
bomines inermes cofftralorica tos , tarn fortiter agere, nee sagittariorum^ tela timere,
ptobanä quoque' in hoc Pplenorum audaciam, nee omues suos, qui accesserant, ^
incolumes revocavit.
• ■
^3^^^^^^^^ aotem, Pomeranis ut predicitur in prelio superatis, audiensPo^
loniam Cesaretoi cum'*^ grandi exercitu introisse, cum quibus potuit, post hoc bel-
lum properanter venit, bbstrtiere transitus atque vada fluminis Ödere, premittens
qnosdam^ de suis militibus Glogoviäm, ad transitus hujusmodi observandos, qui
et 'Gesari 'reststerent, dohec metipse succurreret super ^ ripam fluminis supra-
dlqti.^ Stabat i^tur Boleslaus non longiß a Glogovia, inde mittens exploratores,
exercitus cesarei nimoresque quos referrent exspectans; interim eciam pro Prute-
nids et Pannönicis gentibus transmittebat/ ^3^^^^^^^ Gesar sursum et deorsum
i^ Ttan S«. T« b) inV« md f. L* c) Bewtham S» T. Bytom u. Buthen L. BjtLem M* Bjtom Mort. G«
d) Bier f»l|^ in L. dM BinicUebtelt p«to u, s* w. Bis fabrieate S» unten, c) expngnandi S* f) inspicicni L» -
1^ Hier folgt' in ^.n*T» «Ut Binscktcbflel : .pnto «• t. w« bis rir^nis fabricata S. unten, b) Hier ttebt das
Folgende J»is labri«atain V«..u. M« i) f|Uod consistit f« S« T» q* eonsistat L* k) citm. L* 1) ^ Glo|rafiam S«
lUkofig* m) scriptis V* CracOTiam» nt ex preseriptis patebU L« wo sed p» m* GL feblf. n) ofquc S. o) ko-
nore Y» M* p) utiliter S* q) ammiratus V» M. r) sagittarum S« T* s) quoque f. S« T. t) a^ccsseniit
S« T. n) cum t S. T« t) et quosdam L* w) s^pra V* x) predicti S. T. yj uitlebat S. T«
«) Beutlien io 9«td6B^ Schlesien a. d. Oder, N. O. S^M* v« Freisfa4t, 16 M. unterbalb
Bresiaa«, 3illL«:iiAterkalb Gross -Glogaus«
Zi
weoigsteoi
sentUch gegriipdet wurde, obwohl wahrsclieinlich schoo trüber ein Polnischer Ort
auch auf dem linken Oderuferstand. Yergl. d. Urk. in Tzsckoppe's n. Sten&els
Urkk» Samml. p. 330. n. Anmerk. 8 das.
«) Marl. Gall. p. 859 f.
•) Marl. Gall. p. 860 f.
•) Marl. Gall. p. 808 ff.
11
82 HL Chrtmtea jprineipwn PoUmiae.
flamiois invenire vada* temptaret, tan^ein jaxta^ Glogoyi^i^, u\^ jp^9 igWflWK
tüat trahsitas, vadum inveniens, nallo prolijbente^ nondijjD proper^tia^ 'c|^^^Qeqiig
94. Av|r, hfis, oai faerant' intus aquariiin flumina, trahsFadavitf i^y'rancijiBardbo|pp|jpi ap^
'stoli glBriosi, quo totus popoliis civitatis missam audivit. ]Ct Cesar^ s|i(e qapyis
' inpedkfieiito capicns predam et homfnes paritw' ei circa opidpm tentoria säa p^
0110 Boleslao per nünccium , qui de locb recenter venerat n^cciato ^ i^e^)f)|j^
ilDn leporino sed leonino more solito suos quos haWiti^ iiiiperterritiis'^ apimj^yi^
arloribns cesis obstmens rivolam , in ^ quo stabat , donec nimtiplicaretur ^ ^^^?!
tos - ^
rama,
nerati;^
^ero"" Cesar a Glogoviensibus obsides^ reeeperat su^^ Coc pacto juraiqeatis' fir«^
mato, quod si per spaciom quinque dierum paceni vel paccjoiieoi aliqiiain* ^^^.
legacione ad sanm principem cives efficerent, reddita respbnsiotie de pace Mmpp-
mta- Tel probibita , nichilomihas cives ipsi süos obsides libere reliaberänt 0,b |ioc
enim Cesar obsides cum juramentp proprio reeeperat , at per eös ci^^t^; quam*
vfs^ non sine perjurio äe obtinere putabat; sed et 5 a^ r9^ civ^ bl^sides pQ§W^
nnty ut loca civitatis, vetustate cohsumpta/ hiis treugis pendentihus cofoi^piiira^;
-3Boles1aus vero, audita legacione de datis obsidibi^, Isuo peiia capitis cojpnuES^
tos est civibus , si propter eos traderent civitatem adjlcieni^, melius aiqpe Wi^^
srtius pro patria civeiä et obsides^ intenre^ quam facta dedicione"^ vitam doeere^ ior^,
honestam. Hac responsione* Boleslai pensata/* cives/ sicut Gesai^ jinrayerait, . obsii^
i^sti tuendes requirnnt Seil Cesar respondit: si municionem^^ dederitis. obsid^,
restituam, sin autem, vos et obsides ^"^ faciam jugulari. Ad quod illi:'^ poteris
quidem in obsidibus, homicidio perpetrato incurrere notam perjurii) sed quod de-.
sideras nullatenus obtinebis. '30u3>us sie dictis Imperator mandat*^ capi ama,
instrumenta fieri, dividi legiones, civitatem vallari, signiferos prefioi,4ubis canere,
urbem qnoqne circumquaque ^ ferro, flammis et machinis inpugftari. * Cives vero se
muniunt econverso, nam per portas et turres seipsos^ dlvidunt, instrumenta parant
eit jacula, lapides et aquas super portas et turres comportant. Ouöd cerneujp ip^
perator et eidstimans, pietate filiorum posse flecti parentes/ de obsidibus meliores
a) rmäM f. V. b) Tis S« T. Teniu L. c) prepwatif S. T, d) fttiaat V« «). tlluMlNiJftI L. '1) €C homl"
nef t S. T« g) haboitf. V. h) territo« S. inperlirriloB T« i) dittrseiu ^AnS^/k) nultlpUefttar L«
1) ttki taKcn L« m) Aiennt V. b) aüi S« T* o) rero t, S. !*• Af« p) o. euü ^untteato S« T. ^ sed
S. T. t) jnnuDoiti S» T« junmento L« i) aliqqiwiodD S« T, t) ^UHiris' f« S» T« m) et f. S. T,
y) TeBOBUte Cnnsnimpte S* T. w) hottof S. T* z) fiicto dadeeore S» T* j) d«dacerc S, T« s) JMsioae 8,
aa) peosati S, T« bb) coMmonicioaciii T* cc) mos tbaidM «t TOf S. T* di) i* teerant S« T« «e) maada
rtf (^. ff) undiqoaqac S* ^g) snpiuit S.
>) Marl. GalL p. 264 f.
0 Marl. GalL p. 865 f.
*) Hart. Gali. p. 866 ff.
Boletlauf lit 83
»
etsigttanter fiUam tia^^kiA comitis, ^ tone castellaniaitt tenebat, fecit super ma«
chikiäs eöÜigari/ Sed castellani atqae^ dves, filiis non parcentes, hostes a clvi-^
(Bte abdbedere lapidibus atque armis etjacolis fortissime cohercebant, propter quod
nfiSmque^ clämor ingens attollitar et Theotonici fortiter impetunt civifotem» Sed
Poloni viriliter se defendont, undique moles lapidum emittuntor/ baliste crepant,
jacula per aera volaot, perforantor elipei , penetrantur lorice , galee conqöassanr
tnr,* mortui cormunt, vulnerati^ secedunt, Theotonici balistas, Poloni tormenta
tetendunt, Theotonici' cum lapidibus fondas rotabant, Poloni molares lapides ja-*
dendo cum acutis sudibus, id est palis,'' repungnabant, Theotonici cratibus' sub-
jectis transibant, Poloni ignem comburentem et aquam ferventem de fortalicii^ su*
percilio emittebant. Theotonici turribus' arietes subducebant, Poloni rptas, firma-,
tas et acutas* calibe,'' desujper evolvebant, Theotonici erectis scalis superins
ascendere" presuinebant, Poloni cum unccis' ferreis eos suspendebant. ^3^°^^^^^
viero^ Boleslaus quieti non indulsit, die noctuque gentibus Cesaris parabat' insidias
et aliquos' de exercitu detrahebat, et quamvis Cesar muliis diebus insisteret
taH^ pugne, noii tarnen alium" reportavit profectum,"" nisi quod humanum sangui-
nem vidit eSimdi. Sepius viri nobiles sunt occisi, qui aromatibus conditi 3ava-
riam'^ aut Saxoniam portabantur. ^3^^^^^^^''^>'^^ itaque imperator, se* nulla. ra-
cföne posse flectere dves, nee diucius stando ibi proficere^ communicato^ suorum
oönsilio, dimissa Glogovia contra Wratislaviam movet castra, ubi vires Poleslai
et: ingeninm est' expertusT, nam' sequebatur imperatoris exercitum Boleslaus, et
aiqois de exercitu est egressus sibi reditus subito non** patebat. Cum enim ali-
quando pro victualibus vel pabulo^^ eorum aliqui .procedebant , exercitus Boleslai
se statiiti medium ^^ opponebat, faciens predam de illis, qui suos venerant depre-
dari, propter quod nemo exire presumebat Cesaris exercitum, nee ad colligen*
dum pabuium nee eciam ad ventrem purgandum, ultra terminos pro custodia con«
stitotos.*^*^ Timebatur namque Boleslaus ab omnibus et in cujuslibet memoria ver-
tebatur, neque fiiit"* frutectum^ vel silva ubi non suspicaretur existere: sed ibi
latitat! per singulos clamabatur. De nocte cuncti milites exercitus Gesarei dor-
miebant*' in armis, exactas vigilias observantes, de die vero procedendo, eum'*''
tamquam in eorum presencia^ reputabant, clamantes, presertim noctis tempore
•) ttftcliinttB liipuri S. b) et L* e) afmmqtte V. M* T. d) eniitt«iil S. T. e) gntMntar S* ^puitsaatar T*
1) Talnenti t, S. T* g) balittM bii Tbeotonici feblt S. T* h) tadibot et paus S. T. i) eralii S. T* k> for-
Ulieio V* M. I) curribns S« ni) et aeaUii f« L» ^ n) cftlibem S, T» o) tcandere S* T, p) naetit L.
q) rero f. V. r) panrit S. T. s) aliqnid S. T« t) Uli f. L. v) alittd S. T« t) effeetaa L* fehlt gani
S. T. w) MoraTiam a«t Bobemiam (ohne BaTwiam) S, T» x) eoiuideffantqiie S. y) comttata S» T* eon-
dtato L* s) ejus est S* T. aa) non U S* T» bb) rel pabvlo f* S. T. ce) io mediam S. T« dd) depntalok
S* T* ee) fuit f* V« M • ff) Draetam V, isg) CeMrii domitnbant S. T* bb) cm S* . ii) eonua foiet pro-
TiacU S. T« V
1) Mart Galt p. 809 ff.
>) Mart. Gall. p. 871 S.
11 *
84 ^IIL Chronica principum Polcniae.
vigilate! cavete! custodite! ne incautos nos' inveniat^ 3oleslaiis» /^^^^^^ edam
de hostibus comiuendabant Boleslaum, dicentes, msi deus ejus esset adjiitor nuji-
qaam de paganis tociens triumphasset no))isque^ resisteret tarn audacter; sed for-*
tessis deus, öcculto forsan^ consilio,® hoc ipsum agit, tit laus ejus, preter eos, qui
multipliciter commendant eum , eciam ad Gesarem transferatur. Et quia contra Bo-
leslaum modicum profecit Imperator, quoniam moriebantur. equi latigati, laboribus
et vigiliis cruciebautur milites, silve, per quas erat^ transsitus, fnerunt^ con«-;
dense, paludes** tenues,^ musce pungentes, mordaces rustici. et acute sagitte,^ se
ire velle Gracoviam simulavit,' a Boleslao querens paeem, et non tantam nee tarn-
süperbe, sicut prius, ^3?^^^^^ pecunie summani. ^3^^ Boleslaus respondit^ nul*
lam penitus se velle dare peeuniam, inquit enim: Mallem"' pocius ad tempus reg*
Dum Polonie salva libertate perdere, quam semper illud cum iufamia retinere.
*3Hi|s auditis Imperator Wratislayiense castrum adivit** uec uUam utilitatem con«*
secutus est, nisi quod pro vi vis mortuos reportavit,^ et considerato, quod diu
Stande in Polonia plus dampnum quam comodum consequeretur et dedecus quam
honorem, se disposuit ad regressUm.
In alia vero legitur cronica, ^3q^o^ ^<^™ Imperator Heynricus, quartus com
exercitu fuisset ingressus Ungariam, Boleslaus rogatu regis Ungarie Moraviam ' et
Bohemiam, que jam ad Imperium fuerant^ devolute, invadens, imperatörem redire
compellit, unde Imperator, ad iracundiam concitatus, totum robur suum contra
Boleslaum coUegit et intrans Poloniam manu forti, prelio Boleslaum devicit cap-
tivum. Quem cumGesar vellet abducere dare Boleslaus peeuniam' multam spon-
det et obtento solvendi termino mittit pro adjutorio in omnes Getharum, Butheno-
rum et Ungarorum provincias, qui de nocte, adducti curribus et in medio castro-
rum positi cum duce suo imperatörem rapiunt et in Kolbergk ' marithimum castrum
deducunt, ubi a detento imperatore per sex menses, Boleslaus extorquet pristinam
Iibertatem, insuper et^ Boleslaus suo primogenito Wladislao" filiam imperatoris,
Gristinam^ nomine, ob perpetue amicicie atque pacis robur obtinuit, ad proprios
terminos eum conducens. Hec in alia cronica.
^3Porro quidam'' {Swantopolk^ duxMoravie hereditarius extitit^ prius,* qui
a) TOi S. T. b) inTeniret L* c) expngnasset rel no1|iii L. d) ted deas oceuUo fonan L. e) jadicio S. T.
f) enint L* fi) faemnt L. b) pnlnütct S» i) tenacei Mart« G« grosie Gcsnmpt D. k) «caU Mgacitate
S. T« l) dUaimolarU S* T. m) malen S, n) acadiTit S« o) repemit S» T. p) Bolealaui rog* r* U.
Moraviam f« S. T* 9) luenint V« L* r) pecoaie S* 1) GoUicrg S* RoUierg L. Kolbcrcg M« t}«ct f. S, T.
11) WladUlao f« S« T« v) Ckristiaiiain L. w) qitandam L, z) Swatoplak S. Swatoplnck T. j) cxistit S. T.
z) plus L.
') Mart. Galt p. 276 ff.
^) Mart. Gall. p. 278.
^) Mart. Gall. p. 279.
«) .Marl. Gall. p. 280.
*) Chron. PoloD. p. 13.
•; Mart Gall. p. 281 ff.
Bolj^Mldus IIL . V , : 8».
postea, plepns ambicione, Börmwoy^ dis« dacatuBohemie supji^laiitatdt. Hie SwaiH
topolk nobilis fuit genere, ferox saturali condicione, mäicial dti-ennuiiS) sed ingenio
maltam^ versutus. Hujos consilio Poloniam invaserät^ Imperator, quamvis^ non
semel sed sepias joraverat Boleslao fidem servare, presertim com Boleslai anxl^
lio Bohemiam fuerit'' consecutus. Nonne Boleslaus prins pro eo, una com^ Go-
Ipmanno'^ rege Ungarie, Moravjam .intrans, risdeimte! rege!* silraß Bohemicas pe-
netravit net} inde rediit, nisi Borniwoy castrum ^^^^^^^^^ P^^ paccioBibas sibi
daret. Insaper multos de Qoheima fiigientes ad ipstlm,^ et'Swantopdk fieri dacem
sperantes pascebat, qaia' Swantopolk'" parvam terram paacasque divicias tvnc'' ha-
bebat Honrni beneficiomm omnium et eciam juramenti preatiti pene umnemor, ducatiim
adeptos, nee fidem tenoit, ^sed prorsus que promiseraf" omnia violavit. Ideo deus
omnipotens sibi penam condi^m infiixit,^ nam inenoisjct seeunifr) mule insidejis^ in
saorom media a qpodam vili venabulo i p^rforatus occubuit, iiec quisquam de suis
in ejus vindictam manus extendit. Sic Cesar, rediens de Polonia, sui auxiliatDris
lactam^- pro gatidio multoromque mortuomm cadavera rcportavit. ^3^^^^ ^^"^
antem laborem quem successive' Boleslaus sustinuit aliquantulum recreatur. Ni*
ddlominv» cogitat de Bokemis suam injuriam vindicare, sed et Borniwoy sapplan»
tatum in statum suum reducere. Unde opportune tempore agens iter, in silvarum
medio cum Bohemis conflietum habuit et victoriam, et ideo. Borniwoy, cum ad-
httc* pars exercitus resideret in campis, a Bohemicis gentibua est resumptus,
pro^ quo Borniwoy grates retulit Boleslao, qui sie com honore duplici de Bohe*
mia est reversus. ^J)^^^ iätatim post ejus reditum exercitum ad domum redire*
permisit, quinpocius, postpositis'' eeteris deliciis, cum exercitu militum electorum
iterum contra Pomeranos"^ dirigeret gressus suos, ubi cepit tria^ castella, quibps
destruclis funditus predam et captivos abduxit
Postea^ reversus ad propria repausavit aliqualiter fortificans civitdtes et loca,
ubi fuerat prius Gesar. ^3^u™4^^ reficiens civitatem Glogoviensem' et muniens
resideret ibidem, cum Bohemis Sbignei milites exierunt per** Poloniam depre-
dari,^^ qui, Boleslao eciam ignorante, yicinis populis congregatis, partim capti
sunt, partim vero traditi morti/^ Et licet superius dixeram,**^ supplantatum Bor-^*
•) BoTsproy, Bemowoj v« Bornjwoy S« T* Boriroy Bfart« 6» b) niillfaiiä V. M. c) inTasit S* T. 4) cptun
S« T* c) fdit S* T« f ) cmn f* L. g) Colmanno M, L, li) rege f. L* i) C:iinenecx S; Ramencs Marl, 6*
k) ipiam S* 1} qui L. qnia Marl* GaU» m) Die Worte Ton fieri daeem bis SwantopoUt haf aur L. ; docb
nad de aiu.Mart. GaU, b) tone f. S. T; o) promitit S« T; p) infiiit S» T* q) imperatorla lacttimS.T«
r) tuccetsioiie S. T» a) adboc Y* I) in S. T n) ire V. r) porrectia S* lr) Pomeranonun S« x) taa
& T, y) poft V. M. s) GlogOTiam Y. Glo^w Hart G. aa) per f* S» T* bb) proUnvs S. T. cc) timdifl
0«Bt pene morti S* T* U pene morti M . L* dd) dizerim S« T.
*) Kamenz, S. S. O. 1 M. t« Frankensteio« Die Baif" wurde Ton BrzetisUT U. Ton
Böhmen i. J. 1006 erbauet. Gosmas Pragenaia s. d. J. S. oben S. 70.
«) Mart. Gall. p. 884 f.
*) Mart. Call. p. 28$ ff.
«) Mart. Call. p. S36f.
I
I
86u IIL Chr&nita prtndipMn Pohmiae.
iriwDT uro Bohemoa in dacem esse sisceptam räxiliö*
Niatti> posfc hoc' breviter, honore'^ caroit', a fratre* miedio sii]ppjfliitatiis et nieliiloinH
DU» ab imperatore deieotus.* Bfinorem« aatem fratr^m Büleskuä- iriPoloniä retine^
ba[t> ^3propter quem, cöUecta^ nmltitadiiie irnlitum^^ poteater per m'dtia latibtffe,
xmt sine diffieakate,; Buheoiiam est iiq^ressus/ non siatim predäm facteife \tl öi!«
ottlto, sed vexillis erecti» ptjLblimj tabts: caiK^lras iktqae tiiripdiifsr^ agAnüibas cMr-*
dinatis, paul»tiiii transmetts per oanlpos Bohenrie, ^uereds bellum' et notf üiVeiiteiiM'
iB^debat Interim Bo&emi per turnn» aliqifoden» appiat^bADt, sed viso Polono^
nem exerdtu recesserunt et de easteüis noonotti milites exe^iites eontigais'^ irrOcSa-
tibus Poloms ocea»oiium dederuBt^ snburbla^ conlmrendi. Frisitel* vero BoMN^'
nmiaiifö^ qaent ppedixi , Böleslao» soppü^at, termin non desfrui n^^ ine^ndi^ ^ü^
ples'puer, putans se posse* raomerare regimifi Don" belKciosis acfibir^ sed vek'biä
pochis fradkorom*' Cnrnque jamr die quarto bellum exspeetaus BoleslafUs ulterios
versus Pragam procederet fluvioque** non magtiO' sed pertransseondo ^ difficili^^ pl^o«
pin^^aret') ex aliai parte' fluminis^ exercitu: congregato, Bohemötiütt duic ibi diffi«*
coltate ' loci cmfisus ei profaftitm-usi transsitumf exspectabat. Qiio viso PolcAiS fM^
rebant jant sursum* jam< deorsant oppertunun» irflnsseundi^ locum per aquas, eft ex
altera parte" flunanis Bohemi sta6aiit e* contra« Non audebant Poloni transsire per
fluvium, quiaBohemi, qui cmn ewi faerunt mencientes^ dixerunt, esse flilrviiiiii^ pa^
ludosum et perieuicsum taste mnltltudini; Perpend(dns igitur^ Bole^lans, quod sib
agens tempns in vanum expenderet, die jam> ad noctis cäliginem deelinante Bohe-
monua duci dedit eleccionem, videiicet, ut vel permitteret eum transsire, vel ipso
locum sibi daret ad eum libere transseundi/ se asserens non venisse Bohemtam
oecupandi gracia, sed more solito pro fugitivorum et miseronun* justicia defen-
dttida, postulans nichilominus a diice Bobejnie, quatenus** fratrem suum' in^^ di^
catas porcionem» suscipiat, sin. autem^ velii secum campestri> belle propter firatris
sui* claram justiciam experiri« Gui dux Bohemonim hujusmodi dedit responsnm:
firatrem meum libens recipiam, si tu toum recq>eris,^^ verumtamen dividere secum
a) per* «axUiain S» T* b) qaia f. h, c) expulertt eof L* d) enim S» t) dcceptnn- S. f) Koe f« V, lieo
M*' g) detcntns f> V. h) militam f. S. i) reingreftna S« T. rcgratnt L« fc) contigiio S. 1) nee f. S* T«
ni)poMe f» S* T* n) noB £• S, o) flaauBjeqqe S« T* p) pcrtniiBiendo S, T» pertranMiando M* q) dift-
dle^ L. y* M* r) parU U L. •) dURcaltoa S. T* t) pertranwoidi S. T n) parte f» L« t) iianciaBtes S. T.
w) ettaBmca S«T. x) ideo M.- j) viddicet Tel «t pemitteret eam transire rel ippe daret sibi ad eum tranae»
udi libertatem S* T. Tidelicet ut Tel ipse loenm' tibi daret libere L. Der Sats ist im Mart» Gall. m-
gekebrt und, wie es scheiiit, ubereinstimmead mit der Lesart in L., welcbe nur nicht Tollstindig genag mi^
gelbeilt ist Oben beisst es : entweder der Herzog tob Böhmen möge dem Bolcslanr gestatten ^ber den Fl«aa
BB gchn , oder Boleslaot wolle dem Böhmen Raum geben , .zu ihm (Bolesl.) herüber zu kommen, b) et miae-
rwum f. S. T* aa) quatinus V. bb) «d S. T. ee) recipcris V;M;
>) Mart. Call. p. 957. ff.
tMulum in. 87
hej^f^Uf/^ paternain vm fip49P;s$ie OMsilio Gädaffs et jonisenBii. ^^Oiühiis att-
ditis^ ifltel|ig€as Bpl^sla)^, re^M^naioiies kujowiodi lare iaaiifiB,^ €astris snis mo-
^is dß lopo descendendo; ^d ripaa flaminis Albeese poaait ubi pianus ftoviiii.,^ qtH
flail ad*^ Albeam ^^ßm^ ob$]tacalo potait pertraossire,'' et festimis pertransseon-»
do/ locum dM priiis beUwn ex^pßotaverat requisivit, ad quem Biquidem Iociib^
com peryenisßet cuni Quiß, reperit Bohemos de suis stacienihas recessiaae. den-
Yoeatis igülir ^Vß^ ßex^inxSbm^ misteriiui consilii? habmt ciiiqi irasdem, an procedera
^ei^t,^ an papius' retroire. .:Quamvis seniores mper'höe suaderent regressiun,
Polesiau^ pjcMJiogdiniis (wm juv^bos : miHtibas proeedere deorevertmt^ Nee tamai
in I)QC resejlit fipajie CQQsiliiim, eo quod ploribBS.diebiis st^sset in territorib ad«
yersaiionua neqitß beUqm posset habere saiisque j^oleslaus baberet de gloria m
rediret, qnia finaliter omnes.peciiere regreasum, delibecatam est ultimo ab eiadem.
GHi9fli}e f^deondo traqsi^e^ ;9x;ercitttB, Boleslaiis > snis dedit conburendi licenciam
et pred^ndi) et ordin^tls. qohortibus regolariteD üieedebat, et ipsemet phnrimaai^
me' ^^ pri^&is pleruinque cwn ultimis^ omnrai eautebm adhibens, versabätor»
Disp^siti p^r ^üiin fi^njnt et milites, qiii conbostoribns et predatoribns anteirent
et eQs ab ho9Jtibus defensiireni Gomque , sie prodenter redncendo exercitnm, feria
sez^ peryeniei^^ ad ^ilvanim introitum , exercitos poneret stacionenu mandavit acor
racias yidlare q^^b'bet) aicnt ordinatna fiierat, pennanere. Noetorno l^tmr tem«^
pore, Boleala.q w^iste^te sm» consitetia orae!onibi(s^ korror qtMam icofiterniit'' nni-
i2iersos, Mt mg^ ff^pj^isii^^. atrepitiim conclamajt»t,^ «K ^ilfliet in suo partttis eal
ordiiiß, [proot sibi. liierat owstituWia«^ Af* Boleslausy aiidüto G&mone .suoram, fA^
P^tlfs^t! fflbortibus ad looum emiaenoiorem, Hqpi4> (melioa aodiri ab Omnibus pottiit;
qipx ascendit, suqs uf non eaaent taaidi sed st^ennui ad pugnahdum ^3multia Teiv
bis^ inductivis' ad yictorie gloria« bortabatur.'' ^])Et auditis dismmi missarmtt
si^iemiiüs, facii^ piißdioa^ionibus ad.popukmy tpecnou. plnriba^ saeramcnto venera«^
b^li^ eukaristie^ pr^ßuratis, de. istacionibus unanimiter [^-obesseruni HBvmqte per«*
venisaet'' a.d dei^tot^va silvairtim/nec:' loconim habeseit *i^otieiani neque. yiacum
^^i^^ifii^) '9^4^iS) non.ut teaereit ordiofsili,' sed divagarelurr pendMiA neeeasejkei-*
hjiit Boleslaus vero retro latua dextrum tenebat totamque'snnilieatereitam;, vd«!
pfi^toi; gji^eg^qi pr^c^dere^ fafikbbit^. sed et^ con|ies. ScarhÜBLerus ad sSnistnun. latus
iß siiya tenjw V^ltAbat, ut ai que. focte forent iiiaa^ sGruteretur^ GnemewnL
ä^ % l) jlernnfa^^ S. T. m) CO«tnnt S. T. n) danunreiit Lj .0) Sie S. T. . p) ^^apstagS* X 4) vliiN-
bip T. t) iada^^tit L» 4) «4h«fla1^«hir S. Tu-exh^ L, *) eueajfiBCib S« cwkariiCe.V. tt)<pi«viMiKBt-S, pct»^'
▼ctt^scnt T, t) vi oec S. T* w) ai(piiire|«r & x) et f« V* •
)) Marl. GaFl. p. 291.
*> Mart. 6 all. p. 291: ad Labe flumen, bekanntlich der Slariache Name der Elbe^
') S. d* Rede bei UFart Gall. p. 294 ff.
«) Marl. Gall. p. 296 ff.
1
88 HL Chronica jnimetpum PoUmiae.
eetam acies cum qtübiisdam pahtims et aUis nobilibus in planide substiteniiit* sunni
domiaüm exspeetantes; h'ec ^ippe plankies^ Silvas minOfes a majoribüs diyidebat
Bohemi autem patantes^ non munitos esse Polonos, cd' quod simül per silva^ non
possent procedere ordinati, et ideo sperantes, se habitoros yictoriam, non cater«
vvtmi} sed ünus ante alium pröperavit ad beUoni. Simul itaquä Polöni cum Bo«
hemis acriter confligentes, tandem Bohemi ' fugiunt, ques tamen^ Poloni, iogam
aimolare putabant, propter quöd Böleslaus fagientes p^*sequi^ suöä liiilites prohi-
bebat Sed posteaPoloiii B^bemos cemeiites veracitei- fagöre, suorum eqaonim
laxant habenas et Bohenios üiqpeiuosis cursibus pei^ed^inttti'.^ Potiti ^ei-gio Poloni
victoria^ redeundi diferunt iter ^ ist . sues sauoiatos in prdio secum ferant/ Faerat
ibi" cum Bohemis Sbigneus^ qui similiter fuge presidium gratum suscepit. Sicqua
Poloni procedentes^ Poloniam cum gaudio reversi sunt
^3 Post hoc^ 'Boleslaus nen velat^dosidiosus' jacuft>'ih quiete, sed dum tem-
pas byemale adesset^ fortissimeK terra constrida frigoribüb , Prussiam intravit et
glaciebus in iUis paludosii partibiu. pro ' pontibus utebator. Gumque pertransids
paludibus ad teitam . habkabilm devenisset?" et quia ibidem non sunt tunfe* com-«
perta castella seu' opida invadenda, exerdtus"" Boleslai passim discurrenis eepit
predam immensam, vires et muMeres, pueros etpuellas captivos^^ abduxit, necnon
Tillarum et locorum^. edifida conoremavit remeans*^ Poloniam sine belle.
Hostibiis itaqoeV cirGmnquaque plunmuib refrenatis, ^3*^^^^ Bofleslaus^ du-
cem Bobemie, perduxSt ad boc^^ qood minknum fratrem süum, de quo superius*
dibtum est,"" :adrdivisionem berediiatis patdrne . red|p|ere Opportebat,* quibusdim civi»
tatibus Bohemie'^'sibi datis. Quo facto Sbigneus, mlssa legaciofae^ particukm be-
reditatis paterne'^ isibi dari^ per Boleslaum humiliter postolavit,* quemadmodum
fiictum est cum fratre minore ^ ducis Bohemie ut prefertur , exhibens , se sibi velle
in Omnibus obedire^ jami enim. nee per ^C^d^are^i -nee per Bobemos neque^^per Po^.
mer^noa|TiBcere ^e: sperabat et^^ verba quidem'^fiferunt^*^ bumliitatis Signum^' sed
oceulUum fuit odiu», qnodk gerebat in mente. «tAudlta ^rgo fratris peticiöne bmttdli
Boleskns, igniwdendo totipeijuriis totqueinjimis sibi et patrie per'eum illalSs re-
flpöndit; si yerbis humilibus concordanet mens humifis, sf non Se Sbigneus in tu-
morem . erigeret , si dominari non quercret, si caritatem veram et fidem in fratre
prospiceret/' aibi nODBolla deputarett^asteUa, quepn et si melius se habere! plus
ft) «wtiMwnAit Siti h) ptemoiiift S*^ e) cm S. T. ^) ^tmc^i S* T* • c) iMequitiititr S. T, ' f) nwift-
U»» qul fMiim«)fattiiotia prclio S.T.. g) cnim ibt S* T* h) So aUe, 'doch diurfte recedenlef lu tetenMjn«
da;MarU GUI. rtemeottlef hm\. /C) Postca S. T^* 9^ikk> autcm L. k) iotflitirttait S. T* 1) qnod V. M. pro,
MbH. 6. n) pcnr«iiisset.S..T»: a) timie t &„T« ti) led oKcrcifas S« T. p) c»ptiYas S. T. q) et loco-
nim f. S. T. r) rcmcaTit V. s) iUqne f. S. T* t) BoIeslAam V« n) priiu S* T. t) est f. S. T. w) Bo-
keaiie f. S» T. x) paterne f. V. 7) dare S. b) sitpplicaTiC S* T. aa) minori V* M. T. bb) bm L.
•c) et L S. T. V. M» dd) faeniut L S. T. ee) in fine p. S* T. in fratrem conspiceret L«
■ «
') Mart. GallVp. 501 ff.
*> Mart. Gall. p> 303.
Boleslaui IIL 89
enm cottidie pronoveret, si vero hoc non faceret,* meVas foret s^ habere manife-
stam hoateiD, quam qoi semper novas sibi^ pararet insidias in occalto. Giunque
sab hac forma, sicut predicitor, fratrem Boleslaus ad pa triam ^ revocaret, Sbig-
neiis^ stoltoram consiliis acquiescens, exhibite hamilitatis immemor, arroganter ad
patriam est regressus/ Non enim sicut* exul de exilio rediens, non sicat labo-*
ribus et fatigiis^ marcescens, quin pocius sicut ten-e dominus, ense prelato, cum
timpanis et musicis instrumentis ingreditur, pretendens signa potencie principalis.
Unde nonnulli de consiliatoribus Boleslai malam facientes interpretacionem dixe-
runt: hie homo tantis attritus calamitatibus , tam longo exilio relegatus, si primo
aditu tanto fastu superbie, de singulis adhuc incertus, ingreditur, quid faciet in
futuro,!^ si aliqua sibi potestas in Polonia tribuatur, aliud criminosins adjungentes,
quod Sbigneus videlicet*^ jam quempiam constitutum' haberet, qui captata oppor-
tunitate cultello vel^ alio ferramento' confoderet"" Boleslaum, quem eciam Sbig-
neus, si evaderet mortis periculum, sicut unum" de principibus pro remuneracione
criminis exaltaret Quorum consilio, licet forsan non ex veritatis'' procedente ra-
dice, ductus Boleslaus fratrem interire permisit, ut supra dicitur, per duel- (III60
lum,P pro quo postea penitenciam multam peregit ^3^^^™ ^P^ visus est Boles-
laus in cilicio et cinere hump prosterni, iacrimosis suspiriis irrigatus ab humano
consörcio sequestrari habereque pro mensa humum, pro mantili^ herbam, grossum
panem pro deliciis et aquam pro nectaris dulci haustu. Preterea pontifices, abba-
tes, presbiteri et' tam reguläres quam seculares alie persone missis et jejunüs
satisfaciebant pro eo, pro suis viribus veniam ei' inpetrantes. Insuper ipsemis-
sas^ singulis diebus pro defunctis et peccatis celebrari*' fecit psalteriumque can-
tari, pauperibus munera largitus est, peregrinacionis "^ ad sanctum Egidium et ad
sanctum. Stephanum regem Ungarie, paucis hoc scientibus, summa devocione iter
soBcepit. Omnibus quippe diebus illius quadragesime jejunavit in pane et'' aqua,
msi occasione laboris mutaretur sibi hoc ipsum auctoritate prelatorum in alia opera
pietatis* Singulis queque"" diebus ab hospicio tam diu nudis aliquando pedibus
cum episcopis et capellanis^ gressus suos peregit. donec horas canonicas et de
beata virgine* Septem psalmos penitenciales cum letania** devocius adinpleret et
plerumque cursum psalterii post defunctorum vigilias adjungebat. In pedibus eciam
pauperum abluendis et eis elemosinas erogando ita Studiosus et devotus in illa via
peregrinacionis extitit, quod nemo petens sine misericordia^^ recedebat« Ad quem-
cunque vero^^ locum insignem episcopalem, preposituram aut^*^ abbaciam venit,
a) B. foret S. T« h^ sibi f. L. c) B. ad fntrciii ad patriam S. T. d) reversiM S. T. e) velnt S.T. f) do-
loribn« S. T. g) faturnm V. M. h) Tidelicet f. S. T« i) conatilutum f» S* T. k) aot S. T. 1) fer-
veameDto S. T, m) occidcret S, n) unum f, S« T. o) Tirtutis S* p) bellom S* T. 9) manlcUo S, T.
r) et f. S. T. b) ei L V. M. L. t) ipscmct aUe , docb t misias Mart 6» n) celebrare S, T* t) pcregriaa- ^
cioaet S. T» w) ac M« x) tingulit^ae V. M« y) c» Bnis S. T. b) beata Maria Tirgiae et S, T, aa) Uta*
nia S. bb) aae miaericordie sine aubsidio S, T. cc) Tero f, S. T. dd} ant f* L*
') Mart. Call. p. 30B ff.
12
90 HL CkrmHca principum PoUmtae.
occurrebat sibi* clenis cum reliquiis et processionibiis, et ipse senper aliqoid per
ecolesias offerebat, relinquens^ in loeis principafioribos duinni pro vasis daerifieii
necnon pallas«^ Ubfque dum esset in Üngaria peregrinud, minister regis Colo-
mmjtA sequebatnr eum, servicium inpensuras, quoniam qaicuoqne quocunqne locemm
emn suseipiebat honorabilius et venerabatur diiigeneins, hunc^ cum rex perciperet,
amplius diligebat. De hac peregrinacione tandem rediens Boleslaus peregrina<do*-
nls habitum non deposnit et laborem, quousque pascha** celebratams ad sepulcmtii
Polonorum patroni et appostoli sancti Adalberti martiris perveniret, et quanto pr6-
pinquior fieret in acc^ssu, tanto devocius, nudis pedibns cum lacrfmis et öracio«
nibus incedebat. Cnmque pervenisset ad locum sepulcri multa distribuit in paupe^
res, ad ecclesie altaria multa obtulit, et largitus est pro reliquiis sancti martiris
feretrum preciosum de auro et gemmis magnificum, pascha celebrans cum suis
episcopis, principibns ,* militibus et capellanis, de quibus majores preciosis vesti-*
bus adornavit, honorans quemlibet de canonicis, custodibus et ministris ecclesie
secundum sue qualitatem et exigenciam dignitatis. Preterea in ecclesia Craco-
viensi XX ^ canonicales prebendas creavit.
Et ut non deseram actus Boleslai, de quibus superius est facta narracio,
nunc revertor ad eos.« *)Nam castrum Nakel, ubi factum est illud grande prelium
supradictum, unde quoque Polonis plm*ima fkcta sunt dampna, Boleslaus cuidam
Pomerano sui** generis, Swantopolk* nomine, commiserat cum aliis castellis vici-
nis quam pluribus, sub tali pacto, quod sibi deberet inde servire semperqoe for-
taUc^ hujusmodi deinceps esse aperta. Sed »Swantopolk pactum non tenuit, quln-^
pdcius, sicut hostis, se frequenter opposuit Boleslao et suis. Propter quod ad
iracundiam provocatus , exercitu congregato castrum illud iterata vice potenter val*
lavit et ibidem a feste sancti Michaelis usque ad^ nativitatem dominicam^ obsi«
dionem tenens nichil profecit, propter locum aquis circumquaque munitum, ut* ma«
Chinas ef^ instrumenta non posset Castro commode^ applicare; fitit insuper viris,
armid et victualibus sie provisum, quod non fuit timor infra unum^ annum conti-*
nuum expugnari"! posse. Et quia sagitta tactus fiiit Boleslaus in castri accessu,
eo majoris est ire stimulis agitatus forciorque factus ad pugnam. Swantopolk
autem pacem instanter cum nonnullis Boleslai familiaribus' requirebat, Offerent
magnam pecuniam cum obsidibus copiosis.' Quo audito Boleslaus tunc temporis
obsidionem dimisit, volens expectare tempns magis ydoneum, quo possit proficere
ducensq[ue secum partem pecunie, sed et filium Swantopolk primogenitum obsidem
a) ei S. T. b) rdi^uias S. T. c) paUas, aUe, palUa Mart. G. Doeh tnScbte aocli dort das aeltenere paUaa
ricKti^er aeyn. PaUa altarts, yestis quo altare cooperitun Da Cange Glossar, u, d. W, d) Pasca S. T.
e) et principibns S, T, f) vi(pnti S* T» g) rercrtor ad eos S. T. ad cos f» V. bj suis V. I) Swatoplok
S. Swatoplbk T. k) ad f. M. 1) domini S« T. m) et S, T* n) Das Folgende bis S« 03. Z. 90. feblt wegen
eniei mangi^nden Blattes in V* o) cousnode f. S. T. p) nnum f» S, T, q) cxpngnandaa T, r) Deutli-
ebcr: per amicus et famiiiarcf Boleilani Mart, Gall. s) prctiosis L.
*) Marl. GalK p. 313 ff.
üofe«latu ill. ' 91
redpiens, ad pirtriam^ r^aeavit AnAo vero sequenti, Swantopolk cum nee «er«
varet condictain nee de filii perieulo cogitaret neque curaret convenire com Bo-
leslao ad terminom constitatom ^ colloquil,*^ nee eciam excusacionem mitteret eon*-
gruentem, Boleslans, multitudine congregata saonim, Pomeraniam est ingressus
denuo, eastellimique ^3^^^^^^^^^^^'' eapere cogitavit. Guniqae* deventum es-
set^ ad fluviHm quendam, qoi eonjanctus est Wysle, castram illud, situm in an-
golo , einxit aimatis f alii enim natabantx per eundem fluvium , aL'i vero per Wis-
iam navigio transsiebant Contigit igitur beUum fieri eivile plu» quam,^ octo diebus
atque dampnum eommitti ex hostium insultn. Tandem tarnen, toto^ circa castrum
Bolecüai exercitu recoUecto^ et instrumentis ad pugnam aptatis, opidani perpen^-
dentes"* eonstanciam Boleslai, timore concussi, dextras petebant, facientes dedi-
donem sicqae° mortis periculum evaserunt. Quo castro liabito Boleslaus munivit
et reüctis in eo"" presidiis proeedens ulterios et aliud castrum obsidens cum ma-*-
joribns illud laboribus acquisivit, qiiia plures ibi forcioresque pugnatores i^ et lo«-
cnai fortitudine "i plus muhitum invenit Nam (^Poloni^f paratis machinis et instru-
mentis expungnare disponunt illud, Pomerani vero repugnando fecerunt simibter in-
strumenta; Poloni terra lignisque replent fossata, quo facilius cum h'gneis tuiTi-
bos valeant propinquare, Pomerani ex adverso lardum lignaque' picea, quibus illa
cottburatur eongeries dUigenter eomportant, . que quippe congeries tribus vicibus
est eombusta per Pomeranos et per Polraos econtra tociens restaurata,^ et demum
stabant torres Ügnee tam prope castellum, quod per castellänos de propungnacu«*
lis^ fieri poterat repagnacio"" fiebantque hinc inde homicidia lapidibus, armis pari«-
ter et sagittis. Interdum tarnen cum Boleslao illi de Castro pacem facere casti-um*
que tradere cogitabant, sed petentes"^ inducias et auxilium expectantes tradicio*
nem caslri diflerunt et Interim Poloni fortiter eos inpungnant. Qiiod videntes Po«-
merani atque cognoscentes , mentem Boleslai a suo proposito esse inflexibilem, nee
86 posse mortem evadere nisi traderenf" castrum, preserdm cum a suo domino
Swantopolkone auxilium fieri non sperarent,^ premissis tractatibus multis et inter
a) patrUm f» M« b) constitatnm f» S, T. c) e. lupradictum S, T. d] Wisclicgorad S. Wissegrod L.
'Wpegnd Mart. G« e) cam S* f) e»t S« T, g) armis S. T. h) Tncabant M, i) NcLmlich bellam plus qaam
dTile fieri« Bei Mart« GalL p. 516 : in liello dafnnam fieri plus eivile, quam VIII diebus, wofür eivile quam,
Yin diebni zu interpungiren ut« k) tota M» I) collccfo S. T. m) partlpendentcs S« T* n)| dedieationem
■ie qaod S. T« o) eo f* S. T« p) foreiores pariter M« pariter aucK S» n. T. unstreitig falsch, wofür pugna-
tores aus Mart* Gall. p. 517 an setzen , was allein Siuu gicbt. q) rortltudinrm M. c) Poloni fehlt überall,
iat aber aus Mart, GaU. p» 517 einzuschieben, wie auch die folgenden Gegciisalze zeigen, s) ligneaque M*
t) reatitata L. u) pugnaculis S* T* t) impngnacio S. T« Dass repugnacio richtiger sey, zeigt Mart. GaU*
w) «ed potenter, worauf das Folgende bis expectantes völlig fehlt. S. T, z) tradant S^ T* y) sperabant S* T»
')
Mart. Gall. p. 3i5. Kanngieaser, GcscIi. y. Pommern I. p« 505 glaubt, am .
wahrscheinlichsten möchte Schweiz gemeint seyn, er hat^ irio ick Bebenhin bemerke,
S. 502. Aomerk* 2, nicht gesehen) dass unser von ihm oft angcfiikrter Cbronial seine
Nachrichten ans Martinas Gallas entlehnt und nur oicistens abgekürst hat. Aller-
dings kannte er die einzige brauchbare Ausgabe des Mart. Gall. noch nicht«
12 ^
92 HL Chronica principum PoUmiae.
se consiliis mntao habitis, tandem castellani/ fide reeepta ne ocdderentar nee au-
ferentur^ eis res, cum suis omnibus incolumes, quo volebant Ire Bberf^ sunt
dimissi.
OEt, quenradmodum ajunt cronice/ ^3^''^P^^^^^^ Henricns, antequam ve-
nisset Glogoviam, sicut superius designatur, a Cracovitis injurie perpesse non in-
memor, primo Bithom* et postea Glogoviam occupat^ deinde in campum Wratis-
laviensem perveniens/ Boleslaum captivat et propter inducias dande pecnnie in
loco, qui dicitur Psipoley,^ id est campus canum, Theotonice'' Hundisfelt/ ten-
toria figit castrorum; ubi dum Boleslaus^ per decepcioiiem captus fnisset et suo-
nun plurimi' corruissent Poloni, ob odium occisorum et castrorum ibi loco Jiujos-
modi hoc nomen,"" campum canum inponunt, canes, Theotonicos appellantes. Iste
Boleslaus cum omnibus In circuitu" constitutis"* et finitimis^ ultra omnes predeces-
sores suos inexplicabilia gessit bella, nee omnibus diebus suis quievit amplius,^ sic-
ut ex superioribns patuit/ ^3^^^ habuit eciam quinque fiiios, .Wladislaum, quem
genuerat ex quadam Ruthena nobili, ^3 4^^ mortua ex Th^utunica, ^34^^^ super-
duxerat,' genuit Boleslaum quartum, Mesiconem^ tercium, Henricum primum, et
Kazimirum** secundum, nee non Judittam,^ traditam regi ^3^^^^^^^ ^ uxorem.
Et sicut predicitur, Wladislao primogenito Ghristina,^ imperatoris iSüa, traditur in
uxorem, ex"^ qua tres filios generavit, Boleslaum altum, Mesiconem et Gonradum
loripedem. "^3^^^^ eciam Boleslao curvo/ cum in regem coronari deberet, ange-
lus"" coronam de eapite rapuit ac*^inposuit regi Ungarie Michaeli. Gumqne Bo-
leslaus ante mortem suam filiis possessionem divideret, primogenito Wladislao
Slesiam et, ut aliis preesset, monapcham constituit, et Henrico Sandomiriam, ^^
Mesiconi Gneznam et Pomeraniam, Boleslao Goyaviam et Mazoviam assigna-
vit,'''' juniorl autem, Kazimiro, nichil legavit, quasi prophetica voce dieeret, sibi
a) caiteUum S. T* h) aufferantiir S, T. c) über« S. T« d) Gracorlte M» e) BewUmm S. T. Bytiiem M.
I) Temeiif S, T« g) Ptjpuole S. T* h) tentanice T. gewöhnlich, «flert auch so M. i) Hondsfeld S. H«n-
desfeld T« Hnndiifeld L. k) Boleslaus überall, doch wohl falsch, da sich das aof den Kaiser Heinrich
bezieht, ycrgl. oben S. 84* 1) plurimi saornm dum S» T. m) nomine S« T* n) in exercitu S. T« o) po-
sitis L. p) firmatns (et f.) S» T. q) alium qaesiyit modnm S« T. qnesiTit aliud M, L, Dennoch falsch,
indem dafür qnierit amplins mit Chr. Pol. p» 14 za lesen« r) patoit nisi bella S. T, irriger ans der obigen
labchen Lesart entstandener Zusatz, s) duzerat S* T. t) Messikonem S. T, Meziconem L* n) Cazimiraifi
S. T» Kazmirum L. r) JutUm S. T. w) Christianam S. T. M. z) et S. y) Morio S. z) anrcam für an-
geltts S* aa) et S« T« bb) Sndomiriam M. ce) a. f. S. T.
') Bis hierher reicht Martini Galli Chroo», welches unser Verfasser haoptsichlich
benatzt nnd abgekürzt mitgetheilt hat»
^) Chron. Polon. p. 14.
^) Yergl. Bo^aphal p* 36.
*) Zbislawa eine Rcassin*
*) Salame r* Bergen*
*) Colomanno. Bognphal p. 36*
^) Ghron. Polon* p. 14.
BiOeslaut HL WladÜUtus IL 93
deberi majora. ^3^^ ^^^ eciam Boleslao curvo' scriptam vidi, quod cum prin-
dpibos et regibns ceteris christianis nonnullis^ mare transfretavit, ubi noDonlljs
castris expnngnatis revertitur per Ungariam preliando, |et tandem filiam suam Ja-
dittam, r^s Ungarie filio tradidit in uxorem/ et anno domini millesiiQO C trice- iVSQ.
simo IX ^ est de^nctus. Hie Boleslaus vocatus fdit'' curvus. ^3^^ ^'^ Bole»-
laos sie fuit strennaus, ut prefertur, non est miram, nam meritis sancti Egidii
postolatns, adeo* propter nonnollas virtates et devocionem^ in clerum, qaam ha-
buit,^ ut prosperaretur in teniporalibus dominacionibus ^ placuit summo' deo, qui
propter virtutum exercicia'' nedum in spiritualibus sed et' in temporalibus, prin-
cipibus confert"* graciam'^ glorieque coronam.® Idcirco^ quilibet princeps debe-
ret^ deum timere, proximum diügere nee non faumilitatis ac aliis viriuosis actibus,
principaUter deo cunctisque ceteris quantum posset se aniabilem exhiberc. ^uis'
est bic et laudabimus eum' et dignis bonoribus quantum possumus preferemus/
Wladi$lau9 »eeundut.^
'3Huic successit in regno Wladislaus, primogenitus , tenens super omnes
provincias monarchiäm Polonie. Qui cum^ quodam tempore hyemali venacioni'^
ferarum intendens solus in silvis,^ ceteris, quo casu nescitur, ab ipsis dilapsis
esset ,^ cum Petro, Vlostides^ dicto, qui major natu principique proximior tunc
secom perrexerat,' qui eciam Petrus pridem tempore Boleslai curvi predicti re-
!;em Russie accedens** in dolo cum eoque** convescens ^^ceipersiV^ et** ad Bo-
eslaum vinctum adduxerat se postea pecunia** de vinculis liberantem, simili quo-
que dolo per quendam Pannoniorum Kelciam^ urbem delevit non sine magna Po-
lonorum strage nee non captivitate multorum, propter quod injuncta sibi peniten-
cia fuit, ut Septem fundaret cenobia, qui^ non contentus in Septem sed'''' septua-
gintSL Septem pro peccatis suis^ construxit ecclesias, bic Petrus, existens solus
cum Wladialao, ut premittitur, in venatUi posuit assaturam ad ignem et sie re-
a) tuT Bolctlao cnrro t principe S. T* b) noamiUag M » c) aullcsimo centesino freeesimo nono S* T* d) fuU
a S* T« e) a deo S» T« I) dcrocione T* g) Der Sats placoit summo deo ist liier ein|reflcbol»en ia S.
K) honoribas S* T. i) fnmne M. k) ezereita M. 1) ia spirit. led et f. S. T» m) priac. eoafert» t S. T«
a) acd i^aciam S* T. gloriam L« o) coronam acqaitiTit S. p) Ideo S. T« q) debet S* T* r) et qait S* T«
a) profercmas S. ^. t) De Wladialao accnDdo priacipe Poloaoram S. T. Ohne Ueberschrift : Cap* XVI. L«
n) dam S. T* tarn L* r) Teaadoaem S. w) tilTis easct S, T. z) ab eo dilapsis S. T* ab ipsis dilapsat
eaaet L. j) Wlascide» S» T. Vlascides L. s) prorex erat S. aa) accedeas L S» T« Voa bier tritt wieder
C4»d. V. eia» bb) eo S» T« ee) capÜTaTerat S. T» dd) et f. S* ee) pecaaia f. S, T« ff) Kelcsiam S» T.
g^) qae S« bb) septcm sed £• S, ii) pro peccatis sais f. S. T
^) Terel. Mart. Call, p* 300 ff. aucli Dlagoss. L* lY. p. 429* Der die WandemDg
aacD Frankreich mehr ausmalt
*) Eigene Betrachtoogen des Verfassers.
^) Chron. PoIod. p. 14.
*3 Chron. Polon p. itf.
94 IIL Chronica prindpum PoUnUae.
sldens soks com aao* principe maaducavit .£t attibo^is pro vino niv^^ii ooiige*
8tam in globum^ saggentibus, ait princeps jocando adPetram: ecce, quäle prind*
pis convivkim ! fortassis uxor tua cam abbate tuo ^ . melius convivatur.^ Petrus
noc*' totaliter jocose non recipiens se soliw sciens esse cum principe^ responde*
bat:^ uxor mea cum abbate agat modo quidquid voluerit, sicut tua cum milite
Theotonico, suo amasio, te absente. Que verba princeps , licet graviter aliquan«
tum^ reciperet, tamen ea sub jod simulacione traussivit.^ Et^ ad domum re-
diens,^ cum perturbati animi^ causaiod conjux^ sicut"" eapum est moris/ blandidis
ejLtorsisset" a viro, Petro ideo° parans insidias^^ exoculari^ fecit eundem, qood
ne dum in suunl proprium, sed et' mariti exterminium redundavit, nam tota Po-
lonia propter hanc causam contra Wladislaum cum' fratribus armatur, quos pre-
lio trino fugavit, ita eciam, ut mobil preter solam Poznaniam^ tune haberent,
quam"^ cum vallasset, nee caveret insidias/ bestes infra prandium irraentes, oc«
ciderunt multos, sed ex residuis plurimi sunt submersi, Wladislao ad imperato-
rem Heynricum quintum, fratrem uxoris sue, fuge presidium capiente, petens et
obtinens adjutorium ab eodem. Propter quod postea, cum^ multo Poloniam re-
versus exercitu,'' castrum Grodis^ et Nemsche* construxit, sed Poloni posneront
fratrem suum Boleslaum principem loco sui. Factisigitur" belüs plurimis inter eos,
(11^0 Wladislaus tandem suum diem clausit extremum.
^3 De exoculacione vero Petri fertur taliter^^ contigisse. Cum enim uxor
Wladislai Petro pararet insidias, ut superius est expressum, ipsa, tamquam anguis
perfida et quemadmodam serpens üle callidus primis parentibus dampnacionis ^^ pa-
ravit insidias, fi'audulenter ad destmccionem regni, perdicionem justorum'^'' et ho-
noris ducalis dedecus, sie confecit hoc malnm, ad maritum referens videlicet: tu
deberes dominus esse fratrum tuorum et totum regni dominium possidere,** nunc
autem venaris in silvis. Pater tuus, dum adhuc ageret in humanis, disposuit,
quod tu, tamquam senior, habere deberes in alios potestatem et esse princeps
eorum, nunc autem illi tibi singulis in honoribus inter hömines preferuntur. Ego
quippe propter te facta sum vilis, cujus indigne sum uxor, tamquam de imperial!
genere procreata. Utinam fuissem mortua prius quam ^ te meum cognovisstem ma-
a) tao f. S. T. h) glebam S. T. '.c) tno f« S* T* d) 4omiiiatar S» e) autem Loc S» T, I) respondit
S» T. g) aliqnantttlnm S, T. h) für transsirit: memorie commendans S. T* i) et f* S« T* k) rediit S« T.
1) animo V. M. m) uf S. T» n) extorsit V. o) igritur S» T. fehU L« p) intldiani S« T. q) exocolare
S. T. exoscutari L. r) sai propriam ut in S. sui proprium sed et in T« t) et cum S« T* t) Poxenaaiam M«
Posenaniam V, u) quod S. T. . y) vallassent et insidias modo precayeret S, T* w) cum f. L« x) ezercita
f. S, T« y) Gradii S. T. Groedis M. Gracdis V* z) Nempsche L» aa) namque S* T» bb) sie S. T.
cc) dampnat. f. L* dd) castrorum S. T, ee) possidere f. S, T« flf) priusqne S«
^) Das Folgende ist weder ans Kadi ab eh noch aus Bognphal entlehnt, eswfire wohl
möglich, dasa es ans einer bereits gegen die Mitte des Id. Jabrhnnderta Torhandenen
besondern Schrift über Peter Wlast herriilirte, Ton welcher Boguphal p. 48 sag^s
Pyothrconis gesta, qne per se scripta habentnry obmittentes.
WMtOaus IL BoteilOM IV. 9»
ritmn et iiisi meam perfeceris vokintatem me taam oxorem amplias noH habebis.
Maritas igitar,* uxoris pessimis suasionibas instigatas, fratribus movet lites, eos
inpvgaat^^ exUio quoqae dampnat Cumque Petras hoc corriperet et suaderet^
fratres non perseqai , qain "" pocios eos fratema colere caritate , illa exadverso ma-
rito semper' saasit eontrarium. Et ne Petram hie habeat ar^entem se, sugges-
Sit, tamqaam hostem capi debere pariter et occidi, spondens Petri hereditatem* ei
divicias cuidam, dicto Dobes/ sao amasio, si Petrum positis' insidifs captivaret,
et ad consensam mali hujasmodi maritam tandem indoxit, qaamvis Invitatn. Unde
Dobes com sois conplieibus, paratis insidiis, Petram noetanio tempore fraudulen-
ter acöedens cum sao capitaneo et filio^ E^dio cepit eandem. Gamqae princeps,
Petram sciens inmunem, vellet eum a vincalis Hberare, renitebator' uxor qae-
rela,^ expresse dicens, si hoc fiat' relit reeed^e a maritö. Qnad aadienaWla-«
dislaas, Ae oSenderet maledictam, Petram exocalari" permisit per Dobes, ama-
Slam praj^ssime malieris. Petras aatem post hoc rixitquinqae annis, totum saam
patrimoaium piis locis distriboit et deinde morioDS, ^3^P^^ sanctam Vincendom
prope Wratislaviam, in monasterio ordinis Premonstratensis, quod ipse prias fdn-
daverat et large dotaverat com axore saa sepoltas est et eorporaliter re^iescit
ibidem.
^}Wlad]sIaam vero in Pegavia' quidam, sed alii** in Ploczk? referunt esse
sepultam. Nee hoc silendam, qaod quidam *postea Cracoviam irrampentes,^ con-
jogem Wladislai , qae castram tone temporis tenebat ibidem cam tribus filiis, vi-
delicet Boleslao alto, Mesicone necnon' Gonrado loripede propulerant de regno,
pro quibas quidem' imperator non instat bellorum conminacionibus sed precibos,
ut si monarchiam Polonie habere mm vaieant, saltem aliqua terre porcio gratuite
donetor eisdem. Horam mater defuncta^ in^ Portensi"* monasterio est"" sepulta.^3
JBoMe$iau$ quartu»» Jtater Wiadislai."
*3Post mortem vero Wladislai,* propulsis axore necnon paeris, at prefer»
tor^ Boleslaas frater ejas, tenens Polonie monarchiam, ad instanciam imperatoris
a) ita^e S. T« b) cxpognat S. T, c) sed S» T* d) s^mper f. S« e) «ponaens beredifates (Petri f.) S» T»
f) Dobetcli S« T. immer. DMes L* immer* g) positam S« T. li) filio sno S. T, i) reoitebaCiir f. S* T*
k^ ^emla S* T. I) faccret S« fieret T. m) eirocolare S» T« n} Pagavia S« T* Pagania M. V* •} et alft
V« p) Ploqk S. q) postea cronicam eomm cormmpentei S. T. r) et S, T* s) pro qaibusdam S* T« t) est
et in S. T. n) Porteneosi M. t) est f. S» T* w) De filiis Boleslai post patris mortem propidsis* S. T,
Ohne Ueberscbrift M* blosi Cap. XVH. L. z) BolesUi S.
') Vergl. Klose L p. 240 ff. u. vorher S. 208 ff.
*) GhroD. Polon. p. le.
*) Veigl. 6. Sam. Bandtket Wladislavs 11. und Ag^ea. seine Gemahlin, in a. Analec-
ten p. 152 ff* wo anch über Peter Wlast and zur EcUkrung seiner Geschichte schäl»»
bare Untersnchangen mitgetheilt sind.
*) Chron. Polon. p. 16. Vergl. Bog nphal p. 43.
96 HL ChronUa principum PoUmiae.
(1165.) predicli oollegit orphanos, ejusdem fratris filios,^ donaos ^^Bolealao alto Wra-
tislaviam, Legenicz^ atqae Opol,^ Mesiconi Batebor/ Gonrado aatem loripedi*
Glogoviam cum suis districtibus et ducatibus. De Mesicone predicto Kazimiros
de^ Kazimiro, Mesico crassus et Wlodeslaus' duces Ratiborienses'' successivis
temporibus processerunt. Decedente siquidem Conrado' loripede Glogovia,^ quam
idem Conradus ex donacione Boleslai obtinuerat, ut prefertur, cum defunctus nul«»
lum reliquisset heredem, ad Boleslai alti est dominium^ devoluta." -3^^'^^^^
processu (emporis contigit, quod predicti duo fratres, Boleslaus altus pariter et
Mesico, non obstante, quod Boleslaus eorum patruus, tunc obtinens monarcbiam
Polonie, donasset eis ad instanciam imperatoris terras et ducatus predictos, eau«
dem repeterent monarcbiam, pretendentes,*' eam ad se jure pertinere patemo, Bo-
leslaus eis respondit, ad eos eam"* nullatenus pertinere, ob boc, quid eos juii
primogeniture abrenuncciasse i" asseruit^ Prppterquod ipsi fratres, Boleslaus et
Mesico, ad pugnandum cum patruo sua municipia prepararuiit,' et quoniam armato-
rum Tbeothonicorum fulciti sunt' auxilio, dictus Boleslaus, eorum patruus, minus
valttit contra eos. Nichilominus tandem contra Getbas procedens,- multis suorum
perditis, filio suo juniori Lestikoni Mazovie necnon Coyavie ducatus et terras,
Boleslao ^ primogenito suo jam mortuo , et pöst Lestikonem fratri suo Kazimiro,
Boleslai filio "^ juniori, de quo supra dictum est"" et pro quo pater nicbil disposue^
rat, si Lestiko sine berede decederet, assignavit. Hie siquidem Kazimirus in du-
catu Sandomirie fratri suo Hevnrico, prius defuncto, jam successerat simili testa-
(1901.) mento. Quibus sic"^ actis Boleslaus defunctus est
JOuae Me$ieo^
^3^^^ Boleslao in monarcbia Polonie successit firater ejus Mesico, qui sie-
ut fratri decedenti^ natu fiiit proximus, ita et* in regno successor vicinus. Hie
tarn felix fiiit, ut de semine suo principum procederet mullitudo, nam generavithos
filios, videlicet Ottonem alias Odonem** Stephanum, Boleslaum, Mesiconem et Wla-
a) filios f. L. h) hefrnix S» Leg^nifcz T. V» e) et Oppel S. et Oppol T. d) Rtttibor S. Ralilior T, Rate-
bcr M* Rathcbor Y* e) tarnen loripede V« M« f) et de S. T. g) Wladitlaos S. h) RatlübonieMefl V. M,
regelmAsMij^ so Bf. i) Cuirado M. k) Glog^Tiam V* M» 1) dominnm M« m) derolata V. b) pfetendens
S. T«, wo der ganxe Satz: Polonie donasset, bis repeterent monarcbiam feblt* o) eam f« S. p) renunciasse
V. M* S« q) asserunt S. r) suo mancipia preparant S. prepararit M« V« s) fnernnt S. fnit T, t) Maso.
▼iam nee non Olao S«, wo die Worte: Coyavie dncatns et terras Boleslao feblen* Maaoriam et CoyaTiensea etc.
T. n) Wladislao filio suo S. Wladittlai filio L, V« M, Docb mnss ^efgtn aUe Handscbriften : Boleslai «te-
bcn, dessen Sobn Casimir war. Vergl. oben S. 08. n. S, 10-. t) est f. S. T* V* w) sie f. S. T. x) Meosiko'
qnartus S« Mesicko q* T. Oboe Ueberscbiift M« Cap. XVIII. L* y) saccedcnti V. i) nt T« aa) alias Odo-
nem f. S. T*
*) Cbron. Polen, p. 82 n. 23.
') Chron. Polen, p. 16. Yergl. Kadi. p. 294 ff.
*) Chron. Polon. p. 16. «
Miecislaus IIL Casimir IL 97
i, qaomm chtos ex filia ri^ Ungarie, tres vero alios ex filia regis* Ras-
sie sttscepit. Maltas eciam filias habait, com quibus multonun principam affini-
tatem contraxit. Hii enim sont generi sai, Sobeslaas dax Bohemie gener saas,
dax Saxonie gener saus, dox Lotharingie Fredericus, nepos ^3^P^''A^^i^i9^ gener
saus 9 dax marithime Bogaslaas gener saus, ejusdem ducis filias gener saus, dux
Galacie socer ejus C^liiO ^^^ Pomeranie fuit socer alterius filii ejus, dux Rugie
socer tercii filii ejus,^ ceteri vero filii carentes conjugibus decesserunt • Hie omnem
suam gloriam et honorem cujusdam magne confosionis obtexit^ macula, eo quod
sab ejus regimine calumpnie pauperum et iniqua judicia sunt'' subortä per quem-
dam de Kettelicz,* cujus prediom adhuc est prope Büdissyn.' Hie cum suo duce
Mesicone velut canes venaticos, ministeriales videlicet, qui nominantur.« SS^uzeb-
niczy^ Polonice' instituit,^ ad' ealumpnias" componendas ,*" quorum morsibus vi-
luit** terra et destructa' est. Cumque pius presul Gedeon,^ episcopus Cracovien-
sis, timore' dei duclus haue impietatem reprehenderet, dictus preses de Kette-
liez, consenciente suo principe presuli parat insidias, ceteris dolentibus. Qui
tandem in odium Meäconis confugientes ad fratrem suum Kazimirum eum in Cra-
coviense' presidium introducunt, constituentes ipsum^ principem monarcbie. Quod
et cemens Otto, alias Odo"* filius Mesiconis, una^ cum aliis patrem ex causa
premissa persequitur et profugavit'^ de regno. ^^Ecce quomodo presagium adin-
pletur Boleslai curvi,^ qui disponens pro filiis ams pro Kazimiro hoc nichil dis-
posnit, desi^ando, sibi majora deberi/ Qui sie susceptus in Cracoviam, Polo-
nie tandemi tenuit monarchiam.
Premissis hiis, ad actus Boleslai alti necnon Mesiconis Ratiborieiisis ducis,
fratris sui, cronica se convertit* Boleslaus siquidem altus, dum adhuc viveret
a) Die Warte : Ungarie , bis : regia leLlea S. b) Diese n^enealogiscben Nacbricbten sind lebr eBUteUt in
den Tcrtehiedenen Uandsdirilleii , dodb listt lieh das Riebtige ansser bei Sommerfberg u, T* aieisteBS erkeii*
Ben. ' Boletlatts dox Bobcmie gener mwi', Fridericas nepos das Saxonie g. •• dnk LoÜMuiiige g*» s» dnz Mi^
ritime Bogaslaas g. s» eojasdam dacis filius g* s. dax Galacie soeer ejus , dox Pomeranie fnit socer alleriaa
aiii» dax Ragie socer tercii filii S» Aebnlicb: Boleslaas d« p. g, s. F. n, d« S. g. s, dax Lntbortnge g. s«
Fridericas nepbos imperatoris g. s» dax maritime n. s* w. vie S. T* Dagegen die drei Haadscbriflen V, M*
«» L* mit ibren Abweicbnngen so : Sobeslans dax Bobemte (Boemie L.) g* s* dux Saxoaie g* s« (nnn wieder
dnz Bobemie gener snos in.V» n* M.^feblt in L.) dax Lotbaringie (Lotboringe V* Lntboriagie M.) Fredericni
nepos imperatoris g. s. dux maritime (maritbime V«) Bogaslaas (Boleslaas L.) g, s. ejnsdem dacis filias |^, ••
(cjnsdem bist g* s, f» V.) dax Galaeie soeer ejas, (filii f. i. allen Handsdir.) dox Pomeranie fuit soeer alterias filii
gns, dnx Rngie socer tercii filii ejas« Vergl. oben Cbr. Pol, p» 16 n* 17« c) contetit L» d) fuit T«
e) Ketbeliz S. f) Bndesyn S. g) cogaominantnr S. T. b) Sluzeboice S« Slusebnicse T. Slusebnici L, Sln-
aobniei y«M. VergU Cbr« Pol. p. 17. i) Polonie S. Polonici V. b) infortait L« 1> ad f. L. m) calampna T«
n) imponeadas S« T» o) mnltnm i&r i Tiluit S* p) terra distrieta S. q) Gedion S* T* r) more V. s) Cnco*
▼inm V. t) ipsnm f. V« n) alias Odo f. S. T. Odo tcI Otto V. t) bene V« w) prefngat S. profagat T.
x) tercii S* y) debere S« i) dirertit S. T.
■) Chron* Polon. p. 17.
*) Eigene Betraehtungen des yerfassers.
9$ HL CktMisa princtfmm Pokmiae.
sxkvfl palroüs Bole^lao»^ qiii tenaU.^ siciul; predicitofi, moiurckimi, sicat dimt tpat^
di^ip ^rßpioa-^^ex diiota quadam B^ntbeoa^ nomine Weutczlava,^ \u uxore|Di) ^mik
daqß.. ^os^ Jfai'O^UHini,^ Bofeskwii et filiain, Algan jumiine.* Befiuicta^ vero
dicta Weaeeiavn, succo8»l temfram* . aliam sufierdiuit^ doiaiiiaBi^ AdiUieidam,^ so**
ir^rem Jiffiper9tricis^^ eofl§ii£ls wdelicet Conrad! secandi,^ imperatoria, ex qua go^
Qoit HeoricttiB, dietum com barba et Conradum et filiani; Adiljheydttn^ ^fttam mar^
p)iio Moravie JPypcddiia doxit uxorem. Verum quia idem Rol^aus altais, aimtf
liarratur supQi^iua, a Bolealao patmo suo tunc monarcha repeciit^ meoarcUaiii^
quamvis priqa Meaico Batiboiiensis frater suus ip r^etendo oonsois sibi fiiiit^ ta«^
ipen postea in odium Adilheidis, noverce donum' Jaroski, una cum modern Jan
roslao fllici suo et q^iäcopo Wratislavienai, cni pater jam duoatmn Opolieuaem* et
Nisenaeni t^rram aasignaverat, ^pariter cum Boleslao. monarcha predioto iasurgen;^
tes in eom, cum axpre^aimul et pu^ris eum expularunt de terra. Qui ad imper
ratorem confogiens aqj^äfum postulavit ab eo^ verum quia Imperator, exevoita cqih
gregato necease tuap (^buit contra Lombardos'' ire, ^ibi"* non potuit auxUiott
ministrarei propter quod et Boleslaua, filiis et uxora reliotis in Erfordiä^ gub
in^ieratore ad pantes illas^ proeessit« Gumque imperator ante Mediojianiiiii fixis
tentoriia obsidiouem teneret/ acmatua quidam vir gigaoteos ' eques de civitate sin«*
m\\s, fi^ebua egresatta, aingubure certamen quesivit^ impeiiflibus castris eKprdbrana»
Qafm oup nomo änderet invadene, tandem Boleakus^ memor pioprii, fiBonmi
p^))i|r et nxoria exilii, pooiua dSgens mori, quam cum suis^ diucius exiiii miae^ .
riam sustinere, hora egressionis illius seeundum consuetudinmi signanter captata^
^3saratuB ia pr^am dam solua cum solo congreditur "^ et favente deo bestem pro-
atarqit'' iß buomiii) tamqüam alterque David Goliam^ superans illum, ampiH
tato^ ejus capite, victor redit^ ad castra. Gunctis tgitur de exercitu exultantibus,
^umplu fama pervenif ad ceaarem, qui accersitom sie alloquiturBoleslaam: quam-*
quam de tuayictoria nuerito* nobis alt gaudium, tarnen mii'amur, cur nobis ineon^
sultis taato te disowiim eontulisti, unde nobis omnibus potuit excidiiim exonri,**
[»«sertim cum nobis sis vicinior prosapie nobilis dignitate« Considei-ans ^tur
iiuperator, propter exllium uxoris et puerorum ejus fore anlmum perturbatum^ cum
ipagni^ exercitus atque rerum opuleacia Boleslaum remisit ad patriam, qm rever«
a) Wanczlawa S« T> immer^ h\ JerotUivn «t Mt WeDCctiaiim 1^ J«fiitU«m t\ S« T* (^ ol fili«»» Al0*«i
wm^% feLlt S» 4) ^i^U S. T» e) t« v^rUitL S« T, f) yideUcct 4»«m«» S» ^ A^MiaMlam S. A^l^cy-
aifi^ M« Adiljiieyduii U h) impmtoria S. T* i) Von iiier Ibl^a viitdcr «wei fiteKof in V* Vi% S. IQt Z. Vk
k) recepit T* 1) dfjmuii fui S* T* m) Opilientem M. n) LumbiMi^oA T, Lowpiudo^ M. o) sie S« feUt L.
p3 ErfordUii^ T. 9) «liai S. T. r) Unet S. T. •) gigmntis S, I) oi^m siiia f. L, «) e^^fc^itiur L, t) pro.
i^^Tit L, w) QoUJiUi S. x) ampuUto^e L. 7) rcdüt S» T, s) i^ci^ito. f« L« na) ful^oriri L»
') Chron. Polon. p. 17. n. d. AnmerMi. dat., wo doch WenzUw« nichts genannt wird.
S» vorzügl. das. p. 83. Vergl. dasu Sommersberg I. p. 006.^
') Chron. Polon. p/ 84.
SOS sQocessa prospeni ^])ianibeii* ^t L€gq)«e^ tQnc< Miifliruxii Qao comperto,
ejos adversarii metuentes sibi, treugas ^ P&^is secum Constituante et post obitom
patnii Bolesriai, Polonie monarckiam sibi promittunt. Sunt et content! Mesieo,
frater ejus, in ducata Ratiboriensi, sed* et fiHus ejus, dominus Jaroslaufif^ epl-
scopQS Wratislaviensis, in Opoliensi ducatu ad tempora vite sue, necnon id terra
NissMisi/ Quam Nissam cum omni suo territorio et dominio dedit et donavit'
eeclesie Wi*atislaviensi idem Jaroslans perpißtüe possidendam in patrimonhäii et
pro' patrimoiAo sancti Johannis. Recuperavit ideo Boleslavs Wratrsldviensenf; . lieg-
niceMMi et Glegoti^ndenl^ daeatas ti eos in omni pacö pos^edit fit ttme idem
Boleslaus altus, zelo devoeionis accensus, in situ castri Lubens,' ubi, -^^icut
dicitur, antiquitus, tempore JulU Cesaris, dui Iioo ipsum construxisse narratdf,
fdit phanum ydoloran, fundavit^ cenobium Ci^Kereiensis ordfnis, '}Tn quo prius
KazimirttS monachud, de quo superius fit «lencio, locaverat' nigros"* monacbos
ordinis sancti Benedict!,'' vocans fratres de ^J^^'^''^^ monasterio super Salam,
proptw.däMoioiiesrinalriSi ^<HiHa& C^stH^^ $|lr Jnqmiatfmi'i it * prnNÜ Ar ^^^
ibidem' qmescit. £t quemadmodum constat ex ^^^P^^P^^^^^ piincipum Polono-
mm necnon cronicis, hio Boleslaus, altus dictus/ babuit bos filios, Jaroslaum
Wratislaviensem episcopum, Henricum cum barba, Boleslaum, Conradum et' Jo-
hannem infantem in Porta sepultum, necnon Algam et Adylheidim, marchionissam
Moravie supradictam filias^* et tandem decedens anno domini miUesfmo CGprimo, ifioi*
in Labens"* älmiBter est sepultus.
riditi^cr ge&eo»
') Chron. Polon. p. 24. giebt fftf Lttben (N. 9\ Mf. v. Liegnitz) Len, (Lebnliailfl ^ eine
Bergfeste S. O. S* 2 M. t» Löwenberg) VfabrscLeinlich riclitiser. Yidlei^ht hat
unser Verfasser, welcher am Hofe der lierzo^e von Liegnitz und Brii^^ Torzuglich
Ludwigs L lebte, dem der ebenfalls alte OrtLüb^n gehörte ^ deshalb dieses genannt,
wahrend Lehnhans im Fiirstenthame Jauer liegl.
') Diesen Zusatz hat die Chron. Polon. p. 24. nicht.
^) Dieses scheint eine alte unbeglanhigte Sage zu seyn, indem im Stiftnngsbriefe v. J.
. 1175 n. anch in d. Chron. Polon. p. 24«, davon nichts steht.
«) Chron. Polon. p. 24. S. Antn^rh. 2. dak.
«) Vergl. Klose 1. p. 32*^ u. Soinmerdb^rg tab. gen. L T. 1. p. 298 mit den dkzu
gehörigen belegen. Hier hat der Verfasser also , wie es scheint , Epitaphien be^natizt,
obwohl alles 5 was er angiebt, in d. Chron. Polon. p. 25 u. 24 cinthalten ist, anaser
der Nachricht Ton dem in Pforte gestorbenen Johann.
13*
100 IIL Ckrcniea fnineipum PoUmlae.
9
MBe duee Btenrico cunt barba.^
^3Cliu^ successit filias ejas. junior, Henricus cum barba, quia sicut puto
^3 als ejas filii sine heredibos decesserant Hie Henricus,*' piiis homo, doxit in
oxorem sanctam Hedwigim, filiam Bertoldi^ ducis Meranie,* sororen videlieet
domine Girdrudis/ regine Ungarie, necnon domine Engiltradis ,« regine Franeie^
de qua suseepit tres filios et tres filias, videlieet Boleslaum, Agnetem etSophiam,
sepultos in Lubens^ necnon Henricuni) Ck>nradum et ^3 ^^''^'^^ii^ ?'' abbatisaam
Trebnicensem , que cum desponsata ftiisset palatino Reni/ qui regem Almanie''
Philippum occidit posteaque propter hoc ipsum occisus est, deinceps alteri nubere
recusavit. Hiis sie stantibus necesse habemus, ut juxta assignacionem ^3^^^'^^^^
revertamur^ ad historiam Kazimiri, de quo superius fit mencio, et successive de
aliis Polonie principibus, quantum liquere potent" ex cronicis prosequamur.*^
J9e JELaaiiimiro predieto et fratre tju» Meaiehone.^
^3Kazimirus itaque tenens Polonie monarchiam, motus miserieordia super
lüratre suo Mesieone, qui sicut supra dicitur, prius, post obitum Boleslai, tenuerat
«) Dafür: Hie «gitwr de saaeU IIedwi(ri M* Cap. XIX« L* b) Haie S. T« e) H* barbatai S« d) Bcrtkoldi
S* T« e) Morarie S* Meronie M* Meranio L* f) Agnes S* GerdmdUy worüber eine neuere Handt Agnes
gesehrieben bat» T* Gertmdis L* g) Gertradis S» Gugilerudis T. Engildmdis L* b) Gertrudim S* Gerdm-
dim T* i) Rbeni S« k) Alamanie L. 1) reTertamnr f. S. T. in)'potest M. a) conse^oamar S« T, Dftr-
attf X seqwtur aUad M* o) Die Ueberscbrift f. M. Cap« XX L.
^) ChroD. Polon. p. 24.
') Ding 088. I. VI. p. 886 giebt an, Boleslans der Jüngere sey vor dem- Vater , XV.
caL Angnsti. Conrad HI« npn. Janii 1201 gestorben. Soviel ist gewiss, dass in
einer BuUe des Pabsts Innocentius III., in welcher derselbe: d« bignie Uli* idus
^Angusti pontificatas a. qnarto, also 10. August 1201, die dem Kloster Lenbns ge-
schenkten Güter besUtiete, nnr Boieslans L mit dem einen Sohne Heinrich genannt
wird. Büschings Urlsk. d. Klosters Lenbns, N. 7. Conrad , Bischof Ton Bambei^,
angehend, bemerke ich zn Sommersberg L p. 314, dass Bischof Tbimo von Barn-
. berg 16. Oct. 1202 starb , während im Januar 1203 Ecbert bereits zu dessen Nach-
folger erwählt war; demnach ist Conrad nnr eine sehr kurze Zeit Bischof gewesen,
denn eine Urkunde erwähnt seiner, ohne dass die Bamberger etwas von seiner Her«
kunft gewnsst hätten. Vergl. Ussermann. episcopat. Bambergens. p. 136 t.
Dingo 8 8 ist in solchen Angaben sehr nnzurerlässig. Sehr früh verwechselt«' man
ihn mit Conrad, Heinrichs fi. Sohne, erwähltem Bischof von Passan, dann Stifter
der Linie der Herzoge yon Glogan, Oels, Sagan u« s. w. Vei^. oben S. SIS.
Anmerk. 3.
)
Cbron. Polon. p. 2)f. Gertrud starb nicht 20. Dec. 1262^ wie Sommersberg T. l.
E. 288 zn Nr. 18 angiebt, sondern erscheint in Urkuaden als Aebtissin r* J. 1234
is z. J. 1268.
«) Chrqn. Polon. p. 18.
') Chron. Polon. p. 18.
CofknirlL Leteo IV. Mieeitlaus III. ^ 101
monarGbiam et depulsas faerat, quasi facti foret^ ignarus, Gneznam, metropoBm
toeias Polonie, quam idem Mesico sibi per tradieionem vendicaverat,^ dissimu-
lando possidere permisit eundem. Et in Russiam^ profectns pro restitucione'' so-
roris sue primogeniti/ Romani nomine, patris Danielis, quem fratres de Russia
pridem propulerant, ibidem diutinam moram traxit longo motu bellorum* Unde in
ejus absenda nobiles Cracovie LXX sub tradicionis versucia Mesiconem et Otto-
nem, alias Odonem^ ejus filium, adduceites Cracoviam sibi castri fortalicium pre-
sentarunt. Quo cognito Kazimirus reversus invasit Cracoviam et per incendium
ignis eam consumpsit, eaptis bostibus, quos tamen post' solempne convivium cele-
bratum liberos iternm fratris zelo remisit* Temporibus igiturKazimiri, inter ipsos
mutua'' amicicia stabilita, calnmpniatorem illum de Kethucz/ tocius mali parate-
rem^ in ecclesia deprebensum, ad quam fiigerat, perpetuo exilio in Ungariam
propulsavit. Et tandem idem Kazimirus postquam^ a strage Getharum cum
magno" reverteretur* tritfmpbo Cracoviam, in die sancti Floriani, cum in medio
pontificum post prandium reaideret hausto poculo cecidit in terram et nescitur an
morbo veP veneno, protinus exspiravit De hoc Kazimiro tot et tante recitantur (1194.)
vji-tutes eciam naturales, quod si literatus fuisset philosopbus? merito crederetur.
De Mte$Uekone quario.^
^}Ouo defimcto mox Fulco,' episcopus Cracoviensis, principem pronuncciat
Lestikonem, dicti Kazimiri primogenitum , aliis propter juventutem reclamantibus,
S|ed episcopi pars prevaluit. Fuit" auteih alter filius Kazimiri, Conradus nomine,
cni cesserat Coyavia pariter et Mazovia in hereditatem sibi. Hoc audito antiquus
ille Mesico, constematus animo et quasi ^prolapsus in terram plurimum itadignaba-
tur, inquiens, non se dolore^ de promocione pueri propter proprium comodum vel
saorum, sed indignum prorsus existere, infautulo regimen^ tante committere digni-
tatis. ^3^^^^^^ igitur Cracoviensibus , quatenus" abjecto Lestikone se, primoge-
niture seniorem regni principem recognoscant et comminatur eis nichilominus, si
hoc non fecerint, gladii ulcionem. Verum quia per hoc se nichil vidit proficere,
ad alia se decepcionis argumenta convertit Apud matrem puerorum enim callidis
instat persuasionibus et dolosis, et tandem obtinet, ut sibi saltem tamquam pue-
rorum tutori monarchie gubernacio committatur. Cui persuasioni mulier ^ femineo
•) foicl f. S« foerat T* b) reiidiearet S* T. c) Prnstiam aUe^aneli weiter iliiteii, doch inlg» i« p* 18*
A« c. d) rteticione M. e) primagenite S. T, f) al. Od. f. S« T. f;) partus S« b) ipso» maloo S* T, M«
eoa rnntaa L. i) Ketbeliei, S. T. RitUics L* b) patnitorem S* T* 1) pottqnam ibi L. n) ma|pio f.
S* T« a) Von bier tritt V* wieder ein. o) an L, p) pbannt S« pbnt T. L, q) Die Uebencbrifk
fehlt V. M. Cap. XXI* L. r) Siüko S. T. immer. •) affait S. t) dolore V, M. n) qaantns T»
▼) mcKor S»
^) Chron. Polon. p. 18«
>) ChrQU. Polon. p» 19.
102 J/f. Chtcadca ftindpum PolcnUuf,
mote sobSto Mqaiescöns ejus con^üis* decipittir^ ^nmiiaiii promissiun per Mesi-*
cMem factuii in nnllo s^rvatw, quin pociis eciaai contra JQsjiiranduni veiriens pr^
Taricetur oninia. Et quociena stiblimatHr in principem tociens propter nimios ava«*
ricie impetus mraam^ dejicitor oollisime bellonm, qaorom primum fait in Mosh
<I10BO eeua"^ prope eiaustrum Andreow/ ia qoo Mesico ^^filium propidam, oceisam cus-
^ pide, ipsemet vulneratud ad domum fa^eits asportavit, de parte Craeeviensi iiffi-*
oitis prostfätis. Romanus eciam^ Rutbenomai dax^ post atra^em euomiii isnufne-*
rain'' vnlneratus graviter, fage quesirit presküam^ Mesicone Rathiboriensi^ »eeiioit
Jdroslao,^ filio Boleslai alti, episeopo Wratislaviensl , victofie cainptiin tenentt-^
bas, et qaendam Govoricium ^'^ belli principein, Sandomlrie^ palatinmi secufli ab-^
daeentibus^ captivatum. Fnlco aütem, episcopus Gracovieasiß, aadiens casuni ho-
jusmodi, Cracoviam occnpat et- revocat Lestikonein. Sed postttodmn , expedi-«
done facta per Lestikonem m Bussiam et GalacUm,^ comniiBsaque'' oede pr(H
ceran Russie nultifaria, Lesliko Mm dvce Ottone, alias Odone,* Oneznensi,
eujud fnnc agebatur causa, necnon dace Heynrico harbato proprio quoque"* fra<re
Conrado, doce Goyavie et Afazorie praspere^ rediens, contra Nakel^ direut in
(idSTo Pemeraniam gress«6 suos. Sed proch dolor, in balneo Lestiko tunc per fraudem
Ottonis alias Odonis' ibidem occiditur, et Heynricus barbatus, in lecto qaiescens,
gravi ter vuberatar, qui el' «iniiliteF acciaus fiiiascit, ai Peregrinus de Wesin-
burgk,^ qui tunc affuit, seipsum pro suo principe non tra^disset in mortem, nam
iAem Peregiimis, se poneas obkem et cadens super principem, occiditur, et dux
flteynricas, snoram iidelium auxilio, quamvis vülneratus gravUer, rednctus^ ad
propria^ liberatnr. *)^ itaque"^ tantoram prindpom aollempnis expedieio pro-
dicione Ottonis alias Udonis^ confunditor, qui hoc mafaim firandolenter fierl pro-
cnravit KTam idem Otto, alias Odo,^ Gneznensis tone dox* ad Polonie monap-
cJdam** aspirans et m omniom principum Polonie necem et extinctionem dolos ^^
excogitans, contra Pomeranos ad expedicionem dictos principes, ut premittitiBr,
convocaverat , in obsidionem Nakel castri predicti, cumqoe sub dolo per 'di-
ctum'^*' Ottonem, alias Odonem,^*^ inter Polonos et Pomeranos de concor£a tracta-
retur, metipse proditorie procuravit Pomeranos super Polonos repente irruere et
incaotos, aBos occidere, alios vero** usque ad mortis periralom vofaierare.
a) Gonsilio S. T. h) tonum S» canum T* c) Mofcena S» d) Andreftw T* Andrcolt V. e) in manu S* in-
mnne T* innamcrcm V. f) Ratiborienie S« RaÜiiborgensi M. RathiborDcnsi V. g) «Jeroslao V. M* I^dislao
T. h) Gonpfidiim S. T, Govcircilim V« GoBorciaB T« Gcnorciam L* i) Sendominc S« Sondomiri« T.
k) acLAaceiitoa S. T. 1) Gallaciaai S. m) qne f* V* n) aU Od. f. S* T. o) proprioque qaoque S, T« qmn-
quc C V* p) prcM^ertqve L. ^ Nackel S. T. Nialid T« r) al. Od. i. S. T. V. a) et f. S. T. t) We-
«iabaq; S. T. Wesinliurg M. n) erictai Scnitiis T. t) patriaa V. w) igitnr S. T» x) aU Od. f. S. T. V.
j) al. Od. t S» T* x) dits f. V. aa) tunc aon. V« hh) dolus T» cc) predictn«i S. T. dd) al. Od. r.
S* T. ce) qaoqoe vero S. T«
'} Bole«laQ8 hiess er*
') Chron. Polen, p. 20.
Miecislaus HL Lueo MV. Conrad oon ilf Mortei. Heinrich L 103
^3L68tikoiie igitar sie perempto, frater ejus CiHiradas, dux Goyavie e^
fifazovie^ qm evaserat, oroqpare mtitor monarduam. Sed relicta Lestikoois, ad-
verteas ejus tytannidem , procenon saomm consilio pium prinoipem Heyorieiim
euiii barba, üactuoi jam saniun protinua advocavit, sesuosque parvulos illius tQtels
committena et resignans sibi^ Graeovie monardiiani, quam duobus preliis, cum
dicto Conrado eommissis evidit, qnarain^ onom factum est ia Scata, ante ca«*
Strom ,^ qmod dux ipse Heynrious constnixerat; ubi eciam Prymsl/ ipsius C!onra£
I^rimogenitus est oedsus, aliud vero in Mezkeze/ ubi Couradus ad Silvas et^ col-
es recursum babens, ibi se commisit conservacionis presidio a^u6 suos. Verum
cum siagukFe presumptomm sit raro a soe pM^acie* prepoato reailire, eum^
tuno eeian princeps Heynrieus, ^3^^^^^ adyersario jam^ devicto, securior in
loco,^ siattt sibi' videbanur tntus consfeteret, alienigenarum exercitu cum £110 ad
propifia tane dimisso et ukra** Cracoviam in secredoribus lods staret com baro-^
nibuB Graeovie tractaluraa ie statu regni, viddicet in Spinteouicz," fraus et dolus
GraeovieMium non quiesoens iterum in lucem prodii^, cum eorum px>c«radombus
inter'' missamm «ollea^pnia improvise bestes in Heynriom ducem irruunt et in
Ploosk, caatrum BfasDOvie, vinculatum deducunt. Quo cognito, filius'ejus Heyn^«
rieus, e:$eareitibos oonvocatis,* eogitavit liberare patrem et in pateme prodidonis
procedive uloion^n, sed mater ejus,« beatissima Hedwigis, pauperam lesicmi eonk*
pacitns et ne' sanguis lUrobique fimderetur innoxins, taotum malum pradcnti eont*
süio studuit psevenire. Nam ii prqNria persona tyramtum- ad|it et duas neptea,
filü sui aataS) ob p^petue paeis observanciam Gonradi filiis, videlieet Boleslao et
Kazimiro, conjugio copulavit, quorum prior cum conjuge sine prole decessit^ alter
vero «X aua oonjuge Lestikonem et Symomislaiui* filios^ generaVit, sieque pius
imx Heynrious Mberatus a viaculis pacific6 tenuit Polonie menarcUam, quam post
ointum awiai Heynrico filio suo cum tota terra Liämcensi totaque Polonia uame
iuvium Wartam" et oastrum Gescbk^ nomine, prope Gnemam, prout inferius de«
ambetur^ oum tota Slema possidendam^ reliquit.
. ^3P6rro pio^ Heynrico cum barba et conjuge sua, saneta Hedwige, adhuo
agentibua in humams, hostis humani generis antiquus^ inter fratres Heynricum et
&mradum, eomm fiUos, sdsma* gra^e seminans,** litis odium susdtavit Gu->
m) sed S. h) qaanmi V* M. c) castra V. d) Priminel S. Primtiel T. e) Medige S* Metkeie T. Mei-
bexe L» VergL oben Gir. Pol* p* SO a. SI6, f) fd T. q) tao peniicie S* T. h) cam^e L, i) jam f*
S. T. h) loeli S« T. 1) ted S« m) nitro S. n) Oppetewiz alias Spincowics S. Oppetemcs alias Spinl-
towicx T* Spinteowic L. Vergl. Chr» Pol. p« 81« o) iatra S. T. procnl rationibiia inter L. p) congre-
ipitls S. T. q) ejus f. S. r) ne f. V. s) SymonislaiiBi S. T, V. t) daos lUios S. T. v) Wortam V. M.
WarUiam S* T. t) Gsclik S. T. w) poMidcnda S. T. x) pUs S. j) aiiticpiQm S« t) schisna S* T,
na) seminavit S« T.
i«a
^) Chron. Polou. p. 20 n. 86.
>) Ckron. Polon. p. 21 n. 20.
*) Chron. Polon. p. 2tf.
104 HL Chrofdea principum Poloniae.
jas^ causa fuit hec potissima, quod pater Conrado filio jüniori procaius filiam
ducis Saxonie niiptoiqae traditam pro certa porcione terram.sibi^ Lubucensem pa-
riter et*^ Lusacie designaverat, disponens, H^nricam, seniorem filiam, in Polo«
nia generaliter regnaturuin. Quo comperto Gonradas, qui plurimum execraba-
tur^ Theothonicos 9 ex diversis Polonie partibas exercitu congregato, fratrem, qui
com pattcis Theothoiiicis fuU in Slezia, de terra propellere conabatun Parentes
vero sedare inter filios malom hujusmodi non valentes, pater Glogoviam et mater
in Nympcz'' secedentes, filios congredi pernuseront. Qoibus inter Legnicz et
Aureum montem, in loco, qui dicitur Studnicza^ seu Rofia ecclesia confligentibuSy
Heynricus cum Theotonicis tam advenis quam eciaim Polonis militibus et alils, de
locis quibus pötuit recollectis, multis hinc inde occisis et tandem Polonis de
parte Conrad! terga vertentibus, campum obtinuit cum triumpho, Conrado sub spe
vite servande ad patrem fuge presidium capiente apud Glogomm. Qui tandem
ad desertum Tharnaw^ secedens ibique successu dierum venaeioni studens et de
equo corruens, fractis cervicibus exspiravit et mortuus delatus ad monasterium
Trebnicense, quod jam pater fundaverat, amore sororis, que eum diBgebat
tenerrime,' in loco capituu est sepultus. Hie Conradus crispus appellatus est
Sane mater, sanctissima Hedwigis, cum ad ejus vocaretur exequias, tacito,^
quod esset mortuus sed acsi ad filium egrotantem deberet accedere, ait ipsa:
frustra fingitis, filium egrotare, ad quem transseo tumulandum, ^3^j^^ mors
michi patuit antequam ejus temeritate sanguis funderetur' innoxius plurimorum*
Et sie transsivit ad exequias filü, que ad ejus egrotacionis lectulum fderat
evocata.
^3Preterea successione temporum pius dux Heynricus cum barba, non in-
memor injurie quam pristinis temporibus in Nakel, duce Lestikone occiso, sieui
supra^ narratur, sibi' per prodicionem "* et fraudem Otto alias Odo" intulerat, ubi
eciam graviter, ut predicitur, extitit vulneratus, eciam propter exilium fratris Odo-
nis,'' Wladislai nomine, qui propulsus per eundem Odonem^ stetit in Slezia,
volens in filium patris retorquere delictum,"^ contra Wladislaum, Odonis' piredicti
filium insurrexit et evlcit ab eo terram omnem Pomeranie, Kalizie' atque Pys-*
dre.^ Constructo quoque* Castro in Scrym"" ultra Warlham,^ filium sororis sue
Adelheydis, relicte Dypoldi, marchionisse Moravie, que cum quatuor filiis per
a) evi S» b) sed S. c) pariterque et S. T. ' d) exercebat S. exerciebaftiir T* e) . Nimptcli S.
Nympach T« Nymez V* Nympes L. f) Stadenise S. Studeniexe T« Studnixa V, M. g) Tanaw S,
Tornaw T* h) tacite S* T. i) fundaretiur V« M, k) Baperiiu L* 1) aed S. m) tradieionem
S.T. n) al. Odo f. S, T* Odo Tel Otto L. o) Ottonii S» T» p) Ottonem S* T. ^ delictum
inaidiarum L. r) Ottonis S, T* •) Kalisie S. T. t) Pfsdie V« M« u) coastnictoqiie S« t) Strjn
S. T« yfj- Wortliaiii M.
') Chron. Polon. p. 86.
') CliroQ» Polon. p. 27.
Heinrieh L |0l(
regem Bohemie nionoeulum proliigata, degens apud sororem abbatissam in Trebe»
iiicz* et ibidem tandem flecedeoa^ io cripta laonasterii est* sepulta, im dicti eastri
presidio coUocavit. Hone filiam AdiUieydis Pcicfd noctunia tradicione in castmm
irmmpentes predictom occidunt; alter aatem ejusdem Adilheydis*' filius, Boles-
laos, a paKanis^ occisus, in choro conversorum in Lubens sepoltos est, terdus
vero ejns Sias, Piymislaos/ jacet sepultas in Trebenicz ante altare ^sancte cm-
«is; quartQS antem, Dypoldus nomine, decessit in Magdeburg et ibidem traditns
est sepultare/
^3 Tandem pios prineeps com beatissima conjuge sua Hedwige fere XXX^
annis amore castitatis simol continenter^ viventes, abstinnerunt ntrobiqne a thorQ
oonjugii et ob grate religionis insigne tonsuram' clericalem et barbam ipse du
Uenricus ad instar gessit convwsi,'' nnde dux barbatus est cornnraniter noncenpa*
tus. Qui ultimo ad in{ieriores sui principatos partes descendens, in Crosna, vi«
delieel Xnil. Kalend. Aprilis, feliciter diem samn clansit extremum et inde de«*
ductos ad monasteriom Trebniczense, quod ipse pro conventa sanetimonialimn i4
castimonia' deo servi^cinm magno studio pietatis pridem"" fundaverat et large do-
taverat, ibidem anno domini MGGXXXVIII'' solempniter, sicut talem decnit i^s^B.
prindpem, est sepultus. ^3^^^ Henricus merito potest edam did fimdator fiiisse
cenobii apud Henricbbaw,'' quoniam, et si non ipse tajpen promodone ipsius Nico-
laus SUU3 notarius idem fnndavit monasterium sicut^«. narratur de eo. Quantis^
antem tam iu vita dicti ducis, quam post obitum ejus virtutibus et' miraculis da-*
ni^rit felix* ejusconjux Hedwigis sanctissima, legenda de ipsius yita Indde ma-
nifestat Si quem delectat videre decursum ejus vite sanctissime, recurrat ad
eam yidendam plenius, non est opus enin;, quod me dilatem in illis^ quoniam sin-
gala sicut puto, que deus fecit tam in vita sua quam in morte miraculorum in-
aiqgnia meriüs ipsius ibidem clariua sunt descriptaJ)
•) TrebniU S« T* Trebnitci V« b) decenaent T. c) Adilh. f. S* T« d) a f^pai^ t h. e) Priaf*
laus S. PrinsUnt T I) ibidem tepnltiu V. n) trlgint« L« h) continereiit T« i) Von Uer hh-
IcB wieder swei Blätter in V* bis p* tOB* Z« 10. k) barbati eoarerü S« T* 1) eattitate S» T. m) prt*
4U S. T. n) AUe Haadsebrifleii ausser S. babea MCGXXXVII» T. L. v» nints. die. treeesin«
MpUao BL S. oben S* 91 n. 87. o) Heinriebaw S. p) nt S. T. q) qnamvis S. r) et t S,
•> et felis S. T,
1) ChroD. Polon. p. S7. Verd. p« 21.
*) Das zunichst Folgende ist Eigenüinm des VeiCMBers« VergL Aber die Geachichte des
Klosters Heinrichau bei Müusterberg in Sehiesien am besten Zimmermanns Bei-
trage s. Beschreibung von Schlesien. T. lY. p. 80 ff.
') S. über die Ausgaben und Handschriften der JLegende der heilieen Hedwig, Klose,
I. p. 389. Wir werden in einem der folgenden Binde eine kritische Ausgabe der
noch nicht herausgegebenen alten lateinischen Legende mit Benutunng vieler traHiehen
Handschriften liefern.
14
tO# IIL Chnmtisa prtnetpum Polontae.
Mie agUur de duee Menrifio^ JiU».*anete MedtnißU
''"■'■' . et e§us oeeMone.'^
^3Htia pto^ /Aaci^ Henribo snccössit^Ifettrfettii/iliHd ejas, qiifa piitodgeitiliB
Bolb^m^ jam fest däfiinctas. Qui^ mevtt nomine^ sie et vittakiin deeope.simifia
UäifUtn^ ipAqaey eum assamens gubernacula PolMie . menar ekfe^ fdtttlten' et ii
pace gabernaret^ eandem, gens^ quedam Thartharica, quasi de tbartfiai'e^ IttlerimU
ftiibka ^iseesA ebtldieni^, poteotcfi' intrayit llngariaiii,. Sandomimni , CVaaoviam et
Sleciaii et hthttnaniter in cmictos Christi fideles ciircatnqtiaqiie dese^.* Que^ oimi
devettisset' prope Legemez ad locum, qm nunc Walstat'' dicitar, occmTeDs ibidem
fidefi« prfnceps ^iliti i^uls gentibus cum ä^delibos' pro fide kai^Üda pagnatariisi
pehnittefite "^ deo, 'tfüjus jüdicii abisstts^ malta, beul' prostenritor et, ut non do^
hMj ccffam alßssiiiio fisetas srnvissimum bolecaustam pro stbi*" sufagectis pepulis
iML bo^a iinnuyktar , et amia domipi MCGXLI. V. idus** ApiiÜs decedeüs sepelMor
Mttd fratrei mimnnes in mofiasterio sancti Jacob! aptfd WrbäslUt^m''' el iU^
Mfiftv feKeiter reqtiiescit .
^3^^^ princeps exhnMd, pro suo grege mortais, qmtuor ^reUqoit ^lias^
otldtifli dne ffliis Conrad! #ftris Masoiie tradite fiierant^ ut prefertur, alie vero
011^ ^egebant ib ItVelemlc^,* ek quibus unam rapult Boleslaus^"^ fral^ earoAi se^
liloi^ äe eaitt Printidoni/ duci Gnezenensi^ mäfeimomo copilavit^ alterst vero di«
Väüka in l'r^bincz, qnamvis prlmii corpore debilis extiterit, po£lteä tanen tam <}oi^
f^tfre quam mente fM*tis effecta, per sanctam Hedwigim, arlam' if}tts/ad mraadV^
rfum Buicte^Clare iik Wratislavia^ tradita est, deo in castitatis sanctimoiya jogitdr
seiVitara« Habuit iosaper hie Henricns occisns a Thartharis quatuor filios, q^os
susceperat ex domina Anna, aorotse^ regis Bohemie monofculi, fsät hee Anna ftlia
regis Othokari,^ que sepulta requiescit^ in monasterio sancte Cläre predioto,
SLod ipsa^ construxit et fiindavit^ videlicet Boleslaum calvum Le«eniczensem,
enn6um Wratislavienseqi , Cdnradam Glogoviensem duces, necnon Salczburgen-
a) Dt d«c« Heinnco ft TsHuria oecifd S. !• Oline V^ertdur. Cap* XXII« L« b) daci f« S« T. c) gttber-
MTerat S. T* d) demvm gtnB S* T* e) desiiit Af. I) Qui S* T. g) devenissent S. T* k) WoUtadt S.
Woltfad T. Wolstadt L. i) genciam infidelibus T« H* k) et permitl. S* T« 1) jadicii abifwni mal
protteniitiir* S. Judicium a. m* b. pr. M. m) sais T. n) MGGXLIV. idat S« MGG\LL V» April. L.
o) WiatislaTieiitem S. p) ibi S« T« q) Boletlaos f* S« T* r) PKmiloni S. T. Prymaljm M« s) mairem
S. M* T* ia T» darubergescbrieben aTiun. t) WiatlflaTiense S. u) forore nzoris L« ▼) Otokui S.
Otbakari M, w) qviascit M. z) ipfe T. M. j) et limdaTil t S. T«
^ Cbron. Polon. p. JTl a. 27.
♦♦«-
Tielmehr fünf Tochter. Chron. PoIön. p. 28. Vergt Sommerdberg« . tab.
gen. I. p. S99.
ßelwiehIL BoffMlaMt IL Henrich J^U^ Ganr^dlL Wladislaus. tOT
sem^ arcldepiscopiim Wladislaum. OQ^tipit nm^ter doas Alias., «[eadem Mi*
sabeA^ et Agnet|^em/ . .
^}Giunque post patris occidioiiem debuisset jtwa Sleasie^ re^yj^wraa, etec»p
contrarium ej«s iaetaiQ est Nam frater senunr, Boleslaus cieiiviij», mi^a jmiioim
fratres insurgens, tribos expedicionibus obsedit Wratislaviaia* Ott0, «nw adbot
novella, ^3 ^^^^^'^^^^^ J^^ Tbeothonieo illic se loca^tibas, loret ivSribus qaaüi
Bulla, se"" tamen in angustia sua contrahens virUiter defensavift, Qtood Bidbdiaiis
oenieBS, multia predonibua Theodiooicis pouflaeotibus de 4iY9nn0 partitaa doogi»»
gatis io uniun/ terravi non solom predis* verum eciam igitfs kicen^'s aüqaadeai
plorimam devastavit. In hiis siquidein malis, ^am fierent, Ja Novototo ian
in^ ecclesia quam ia' cümterio, ad quod coDfiigeranl^ fere' quingeati hoxaines in-
eendio" periemnt. Hiis insuper maiis sie crebrescentibus, caslra predonim^ ia
terre grande dispendiam ^i plurima sunt confitriicta. Et cum" idem Bolealans ia &»-
trom sawuiD prejadiGium castmoi liubuoense am terra maroliianibaa BnmdeborH-
gensibus, Johanid pariter et Ottoni, necain Magdeburg^osi arcbiepJMopo (kndidiST
aet,'' ita circa propriam terram LegßoicKensem et infra ejas limites a caatromm
eonstructoram predooibus est rebus et viribus destitutus,' qwd albqnando cqdcqi^
oonnunquam pedes, sine £amulo, cum quodam Surriano figellatore^ miserrime va^
garetur/ nee iumerito, quoniam* qui deieotatus in alirais rebus predari desiderat
alios, non mirum, si et ipse tandem ulcione divina depredacionibos rapMbr
tur.* Hoc prob dolor multi principes non advertunt, cupientes semper paupemm
repleri sudoribus ei magnjum videtur eis solacium, si cetens per predam fiat in-
juria"^ et Inde bursa eorom ac si esset' fameÜca repleatur. Uii principes non
sunt tales, qui velint viduam et orphanum defensare, quin poeius' ti^iiqiiain fures
et latrones spoliare rebus eorum, qui'' etsi io propriis peraonis l^e ipßum AMi
fadant,'' per alios tarnen tnrpius fieri pennittuat, eos in sua malicia ooufimtirtei^
dum euitt predonibus frena laxantur , « quis dubitat, quin audacioff^g 4ant ad m^l^
omnia perpetranda/ Ne^ dubitent' lui prjjM^ipes, quiqui suut,. <]pKU fii(^it$irdqpiet^
s) Saltz]Mire:iettiem S» h) Slkabel S« EUMbcÜi t. e) Agntttm S. d) Sle«a S« »} lea S. T. 1) «lum S.
|r) prediit S. h) in f. S« T, i) m f* H. k) eonfagfi^iit T* 1) forc M. m) «f^fowii S* T. a) enm t S.
o),tradidit S, p) dettitatif M» q) serrUno Tig^latore S. surriaBO figilUtore L» r) Tagaret M* t) quam S.
t) Der Satz von : ipse tandem bis i exponatnr f. S. T« n) feeemnt injnriam S. fecit ii^nriam J* r) nt
S. T. M» TT) qnod S* T* z) faeiiiAt S. T» j) perpetraada S. T. z) dabitant S. T»
*) Zasalz.des Verfaflserd. Eliaabetli war die oben erwilinte GcmaKn des Przemislaos
und Agnes die Aebtissin von Trd>ntlz« ^ergl. Sommersberg tab. I, geneal. T. 1.
p. 299* Nr. 33 u. 35. Agnes starb 17. Febr. 1278.
*) Chron. Polon. p. 22. Doä ist das bald Folgende dort entweder gar nicht oder doch
nnr zum geringen Tlieile p. 22 n. 28 und weniger vollständig zn finden , ob nur,
weil dort p. 2o eine Lücke ist, mnss dahin gestellt bleiben , ist aber nidi* gMz
nnwahrscheinlich.
*) Yergl. Tsschoppe's n, Stenzels Urhk. Sammlung p. 98.
14*
108 IJL Chranlea fnineipifm PoUmUu.
dentur* et ipsi aut berede« eonun. Et mchilominiis , insi peintenciam agant abla-
taque restitaant, ve, hoc est^ dampnacionem perpetoam non evadent.^ ^3^^^^
quid iUani principem subsecatam est Nam propter tempestatnm barain , qaas sa^
citavit, nateriam, Cracovia' totaqae Polonia a se necnon suis fratribas recesse»
rmt, apud illos sola Slezia remanente. Tandem ideo per Henricmn terdom
dicti* Henrid secimdi Wratislaviensis ducis filiam, aoxilio dei nonimlla sobversa
sunt castra predonum temporibas saccessivis etBoleslaas, lieet' indignus, ad terre
Legemceiisis dominium restitutos.' Qm nichilomimis in eapdonem fratmm suonmi)
Henrid pariter et Conrad! , machinatus tandem metipse captns est, sed ex indn-
Stria dissimnlati ve "^ de Castro Wratislaviend recedere nocta permissus. '
^3 Nee hoc snb silendo transire possom, onod beatissima Hedwigs, sicnt
in ejus vita tangitor, in Grosna tone existens^ filium sanm Henrieom^ ocdsam a
Tharthans recognovit in spirita, hiisqae'' qoi cum ea fuerant revelavit hoc ipsam,
predicens eciam mala plurima, que per Boleslaum, ut predicitur, sunt commissa.
bV^u M^ sancta muBer, plena virtntibus migravit a seculo anno domini MCCXLHL '
Vn. idus Octobris et in monasterio Trebenicensi'* corporaliter et feliciter*
quiescit.'' ' Diligenter examinatis et veraciter cognitis, quibus coruscavit tarn in
Vita quam in morte multarum virtutum miraculis, canonizata est sub' anno do-
1906. mini MCCLXVl.^ ad summi dei gloriam, fidelium devocionem et ^caltacionem
fidd Christiane.
JOTIc agiiur de divUiane duca9u$ Sleaie.^
^^Divisio autem ducatus^ Siede sie est fiicta. Cum edm duo juniores
dletorum"^ fratrum quatuor essent clerici; sie est dispodtum inter eos, quod dne
pordones terrarum facte sunt, quarum una cesdt'' in sortem Boleslai, alia vero
in sortem Heinrici; Eorum quoque quilibet^ unum de* duobus clericis in consbr*
tem^ sue porcionis accepit, ita videlicet, quod uno de consortibus* decedente ad
superstitem devolveretur porcio tota. nee pemtus quidquam ad illos, qui dmul
sortem haberent in aBa porcione. Qua** dquidem ordinacione ratificata et privi-
legiis mumta, Boleslaus fra^m suum Conradum electum Bambergensem,^^ in sub*
ft) dcpreaantar XIX. M. L. b) re hoe est f. S. Tae h. e. L« c) eradant T. d) CncoWte T. e) dacis
S. T* I) licet f. S. T« g) restitiitoi M. h) distinralatiir S. T* i) Henricom t S. T. le) liüa lUque M.
1) MGCLXHI« S. T. m) Von hier tritt Y. wieder eio* n) felieiterqne S. T« o) reqoiesceni S. T. p) lub
f. S* T. q) MGCLVI. L. r) ezactioiieiB S. •) De dirisione Slesie S* Daiu noch: capltulam alind* T.
Ohw Uebertchr« C« XXIII. L. t) dneatot f. S. T. v) dictomm t L. t) cetMt V. M« w) ^ibet f. 8.
x) ex S. y) »orleni V. a) Der Satz Tom ita Tideticet biat conaortibna f. S. aa) que S, qni T, bb) Bam-
bnrgensem S. Darüber: epiaeopiUD V.
0 Chron. Polen, p. 28.
^) Das Folgende hat der Verfasser aas der Vita 8. Hedifvigis entlehnt.
) Ghron. Polen, p. 28.
Boleslaut IL Hetnrieh UL Conrad IL Wladülatu. 100
diaconom jam promotam ^ qai tone temporis in studio Parisiensi degebat, in cou-
sortem accipiens pro* porcione saa teiram ^3 Wratislaviensem elegit Unde pno*
romm mater com domino Thoma piimo, episcopo Wratislaviensi ^ pergens in Le*
genicz alten filio, Heinrico videlicet, Legnicz et Glogoviam assignavit Boles*
]aiis vero volantatem mutans ° et similiter ordinacionis privilegia jnutare desiderans
Legnicz et Glogoviam preele^t, sperans se evadere posse Gonradum per episco-
Citmn, quem emn crediderat acceptumm et'' resignans ob* hoc sponte Wratis-
viam Heinrico et Wladislao fratribus, consortibus alteriQ3 porcionis. Qaibus
aiaditis Gonradas indignans Studium pariter et episcopatum deseruit et^ a Boleslao
Glogovie« dttcatum extorquens sororem Prymslonis, duds Gneznensis, sui soro-
rii> sibi tradi uxorem' matrimonialiter procuravit/ nomine Salomea, *39^*^^^^
pato, que apud fratres predicatores in Glogovia requiescit, quamquam a nonnüllis
audivi miracufa's eciam' choruscantem. Ipse Gonradus autem" sepultus est in ec-
clesia sancte Marie Glogoviensi, quam idem ipse fundavit.'' ^^H^^'^^^ ^^^
com Wladislao, Salczburgensi archiepiscopo,'' in sua porcione temporibus vite sue
permansit, que tamen, sicut scribitnr in cronica, ^3^^^^^ Heinrici vite terminum
per vim quorundam militum eundem^ Heinricum intoxicari procurancium et adhe-
rencinm Wladislao , fuit in duo divisa. Gumque idem Heinricus tercius se cer-
neret in proximo moriturum fiüum suum, Heinricum qoartum, fratri suo Wladis-
lao in federe sue sortis et consorcii commendavit, pariter et filiam, quos de filia
Conrad! Goyaviensis duds, relicta^ Mesiconis Rathiboriensis pridem susceperat,
sicque vitam finivit ^3^^ ^P^^ sanctam Glaram inWratislavia est sepultus. ^jNec (IMC.)
post hoc longo' tempore steüt, quin et Gonradus, dux GWoviensis, veneno
eciam interiret, reMctis filiis Gonrado Stynnaviensi/ Heinrico Glogoviensi/ "^3 4^^ ("* ^^^*^ .
doxit Mechtildim .'^ fiUam Alberti, ducis Brunswicensis,^ sepultam in Glogovia in
summo, ^3^y™^^^'^^^ Sprotte viensi^ ducibus, uxore sua prius - defuncta , qui post
illam aliam superduxerqt, filiam videlicet Tbeoderici^ marchionis orientalis, relio-
■) pro f. L. b) Der SaU tob i cleeit bis i WnUskTientl t V. M, c) malans f. V* d) et f S. T« V. M.
e) ab S. I) et f* S. g) Glon^Tiense S- b) tili Mrorii U S* i) in oxorcm S« b) duniit V. I) eei«
f. S. T« m) mnteiii t. V* M« a) fundarenit S« T. o) epiicopo S. T, p) comndem T* 9) reÜcte alle
JXandichr« aacb Cbr. PoU p» 89. r) Nee partu longo S* a) Stejnnariam V* t) Glogoriam V. b) Meebii-
din T. Mpcbfbildim M. j) Bmswieentia V. T,' ir) Primtloae T. 1) SprotCaTicme S. T. y) Tbeodrici T. ^
>) Chron. Polon. d. 29.
*) Zusatz des Verfassers. Vergl. aber die Gescbiehte Conrads IL von Glogaii Worbs
kritische (obwohl sebr mangeibafte) Geschicbte desselben in dessen neuem Archire
für die Crescbichte Schlesiens und der Laositz. T. I. p. 3 ff.
») Chron. Polon. p. 80. S. aber die Geschichte Heinrichs III. Klose 1. p. 482 ff.
«) Cbfon. Polon. p. St9.
*) Zasatz des Veriassers.
•) Chron. Polon. p. "0.
^) Zasatz des Verfassers^
*) Cbron. Polon. p. SO.
110 ///• ChrmUea prineipum Poleniae.
tarn quoiidani Gonradi, bepotis Fridrici* imperatoris , Gonradi filii, cui Conrtdus
dax pro ilote Grosnam,** Greyfiosteyn^ et Pirszin"^ castra depoauerat,* que «qoi*
dem castra dictas Theoderieus archiepiscopo Magdeilirgensi Gonrado dicto de
. Steroberg^ veiididit, sed Heinricus quartas postea pecunia redemit eadem.
Postea vero, Wladislao archiepiscopo tSalczburgensi defuocto, a suis eciam
ftr?^i^ intoxicato ^}Slesitis et in Salczburg^ tumulato, Heinricus quartas , filios Heinrici
' * tercii Wratislayiensis ducis, adhuc paar, matre^ saa defiincta et in Trebnitcz
jam' sepulta, Wratislaviensis suscepit gabernacula terre, jam optime'' locate«
Nee quernquam hoc lateat, qood pater ejus, tercius Heinricus, post BKMrtem ma*
tris istius qaarti Heinrici, aliam superduxerat, filiani videlicet ducis Saxonie, ipie
postea niapserat Burgravio Nurenbergensi.^ Boleslaus autem Legenicensis dux,
invidens puero, tum'" propter porcionem Wladislai Salczburgensis archiepiscopi
nunc defuncti, que ad eum devoluta'' est, tum'' propter terram per patrem pum
bene locatam una^ . cum filio suo Heinrico dolose de pueri captivitate^ tracta-
Vit.' Et pro voto machinacionis sue, quibusdam baronibus' pueri propter mortem
tam patris quam patrui ejus, quam^ procurdverant toxico, ut prefertur, sibi*
timentibus, circumvenientes ,"" per latrunculos quosdam in Jelcadie,'' dum dormiret
in^ lectOy puerum capi fecit in nocte quinte ferie post primam dominicam quadra«
1977. gesime anno domini MGGLXXVII/ ^3^^ ^^ castrum Lehen deductum' diris
' '^ ' vinculis mancipari. Et tandem exercitu congregato, pueri terram adhuc pertrans-
siens, circa Stoulcz** cum Wratislaviensibus , Glogoviensibus et Poznaniensibos ^
filium committere jussit bellum. Quibus congressis in campo, in die sancti Gear^
gli, qui fuit in sabbato, ex utrisque partibus plurimi ceciderunt m belle, ipse cum
aolo reversus de campo effugit comite,**^ Heinrico filio cum suis nichilominas victo*
rie campum tenentibus et ceteris, qui fogere poterant fuga dilapsis. Postea vero,
oooperacione regis Bohemie puer eripitur, non tamen sine terre sue magno dis-
pendio, nam Stregoniam ,'^'^ Novumforum, Strozam,^^ Greyffenberg,^ Pirzzin^ ei
Goswinsdorf'''' tradidit Boleslao, Grosnam vero pueri milites marchioni Brande-
a) Heinrici S. Frederici V. M. b) Crotfiiam S. Crosznam T* c) Greiffiaslcln S* Grcyrenstein L« d) PSI-
Bthcn. S. T. Pirzin M, L, e) disposaerat S* T* f) Steynberfr V» M. T* Docb moss ei StembcT|r beissen«
g) Stltzb^r^; S« Salczbargk V« b) cum matre S. T* i) jam f» S, T* b) gabernacula. Ecce terre optim«
jam S. T. 1) Nurembergenti S. Nurenbargensi T* M. m) snamqac S. tumquc T. n) deroUta V. o) cum S.
p) uno y. q) de p. eapt* f» V* r) traetabat S, T* s) latronibui S« T* t) quem T. n) aed S, ▼) cir-
comTentit, obne Sinu, alle Handnebr« circumTenictitea Cbr. Pol. giebt wenigstens einen Sinn, w) Jelcse S.
Jelcake V* Jelcbc u. Jelcabc M. x) et in S. 7) MGGLXXIin. S. T. MGGLXXni.3^. Bf. L* s) addactan
S. T. aa) Stolcx S. T. Stowlcz L. bb) WratitbiTiensi , Glogoriensi et Poznamensi S. T» cc) eomitc f. S.
dd) StrigOTiam S» Strigoniam T- ee) Stroppam S. Strotam T. Stozam oder Scosam L* ff) Greiffenbnrg S.
Ggejtenherf; L. Greyfinburg T. M. Grejffcnbergk V, gg) PiUebin S.^T. Pinia L. bb) Gotwindadorff S.
Gosifinadorff T. Gostvinsdorff L. Goimnadofg V*
*) Vcrgl. B08CO p. 78»
*j Chron. Polon. p. 31.
B^OeOaui IL Heinrieh IV. 111
burgensi pro cpiataor' mifibas «niarcanim obügaverant j*" ne parti eornm adversa*
rins esset, ijpaerain igitur eam*^ liberare pro sex milibus marcaruin postea
qpportebai
Tandem antem predictus Boleslaus, ealvns dictas,'' nxore prima defaneta,
videlket iUa de Anhalt,* ex qua qnatuor filios susceperat, qnorum nnus adhuc
parvulus mortuus est, et alii superstites fuerunt Heinricas Legnicensis pingds sive
ventrosus dictos, Bolko^ Swidenieensis^ et in Furstenberg** et Bernhardus^ 0^^^
GOgnomiBabatDr agiSs, qiii tante agilitatis fait, utXIIlI. robora in nna stuba cursa
prepeti^ asceaderet et resiliens in pedibus fixus^ staret; ^3^^^^™ filiam Sam*
borii, diicis Pomeranie, superduxit uxorem, quam habnit despectni propter pelÜ-
eem^ tarpissimam, que de raisero statu tandem peditando aufugif Habuit insu-
per"" Boleslaus prefatos de prima uxore tres"" fiUas, quamm unam comiti de
Wirteobergi^ tradidit, altei-am Conrado duci Mazovie, tercia vero abbatissa in
Trebhitcz« monasterio est defuncta. ^3^^^ Boleshus totus violentus fiiit nee tarnen
me violencie ultor parvus» Pellex autem, ex qua Jaroslaum nomine, spurium
susceperat et sine qua propter incautaciones suas vivere non sperabat, post obi-
tum ejus, irrequisito primo marito, a quo male diverterat, in Polonia nupsit' alten
viro, adhuc primo vivente, de qua detestanda plurima narrabantur, ^3°^^ minun
si talis fnit, que pridem jam incantacionibus, jam adqlteriis et peccati^ aliis plu*
rimisse involverat,* • more pessimaram mulierum, que nonnunquam dyabolo sunt
pej^res Nee hoc sub taciturnitiite transsio, cur hic< prineeps penes aiios vielen*
tas^ esse voluit, sed in propriis violenciis magnus ultor, nisi quia res alioram
amfcivit, proprianim vero tenax fnit senrator. Timeo quod hodie plures sunt
sibi*^ similes, qui^ preni sunt ad.nocendum aliis, quod tarnen minime volunt fieri
mbi ipsis. Noverunt quippe^ mala facere sed nequaquam mala pati, cum tameit
n) lUlM L» h) Mi$Krtnmt S« T* t) ean t S* T. enn L. d) dictu f. S. e) A»kald T» I) BMk» S*
e) Siridnicciisis S« T* Swidcaics M* Swcyden. V« • h) Fucstenbetg S« Fentodierg T, Fonttmhtr^k V«
i) impeia S, T» prcpediti V4 perpeti L. k) fixas f. S. 1) pelieem alle HandscEr. auch wdfer unten«
Bi) aufloipt T« M* affugrit L« n) Hinc insnper M. Hinc Boleslans V, o) Habuit tres V.' p) Wfirteni]iei||^ S.
WnrÜienberg T* Wartenbercrk V* Wartinberg M* q) TrebnlcenBi L* r) nupterat V. f) inTolTeril S» T*
t) Tlolentof S, n) plnres qnoqne sint ei S* t) ^a S* w) Noyeroatf|ne prope S.
■) Crossen trat Heinrich IV. sn seinen Vetter Heinrieh III« von Glogau ab, welcher
dassdbe 1880 an Heinrichs IV. Schwestersohn, den Landgrafen Ton Thüringen ab-
treten sollte^ was aber nie geschah. S« Tzschoppe's n. Stenzels Urhk. Samm-
lung p. 51.
') Znsatz d(!s Verfassers. Die Deutsche Uebersetznng giebt es so: der genant was der
schnelle oder tbetiee Purste, wene also schnelle was her, das her ein eynem Lanbffe
an eyner Wandt einer holtzenn Stubben fierzehenn Bolnn boch liff und suräche von
der tVandt springende ist bliebenn stehenn off seinenn Fnbssenn.
*) Chron. Polon. p. M.
*) Chron. Polon. p. 32.
*) Hier endet was der Verfasser aus der Chronica Polonornn entlehnte, und das Fol-
gende ist, so weit wir nrlheilen können^ sein Eigenthnm.
112 HL Chronica prin^pum PoUmiae.
ista neu sit* via, que ducit ad vitam^ melius esset enim et in^ multo deo accep-
dos mala perpeti quam eciam mala, ne dicam facere, sed eciam^ in mioimo con-?
sentire. Caveat ergo quisquis priuceps catholicus, at, etsi"^ mala paü noa va«
leat saltim 11011 perpelret in aliis quibuscunque 3ibi* minoribus/ quodmetipse Iior-
0et ab aliis sustinere, que eciam naturalis lex est, ad quam conversacio coneto«*
nun fidelium obligatur.
Hie Boleslaus calvus, sicut fide dignorum tenet relacio, mirabilis ^^dioe«
batur, fuit eiiiin loquele mirabilis, eo quod Theotonicum^ proferens, sie verba
corrupit,^ ut in^ pluribus audientibus ridiculum redderetur.^ Et si quis ad ejus
obsequium laboravit, cujus artis esset, produus requisivit, et percepto, quod bo-
nas sagittarius esset,' dux ipse consistens"" in eampis,** viso lacu, sagittario dijüt:
tende balistam et sagittam mltta ad"" aquas! Quod cum factum esset, iUum bonom
sagittarium reputavit asserens: si tetigisti lacum^ sagitia, totum qhi contra me
fuerit exercitum eciam bene tauges. Quadam vice ducem Boleslaum suus dispen-
8ator accedens quesivit, si liceret sibi recipere pro pabuio porcorum frumentum
de allodio Panthenow^ ^3^^*^^ Legenicz et Haynoviam consisteute, qui respondit,
cur fenum eis iion daret? cumque' diceret dispensator, non conmedere fenum
|)orcos, ipse respondit: mentiris, nam et gramina ipsos' vidi conmedere, ac si
diceret,' si comedunt gramina conmedunt eciam fenum. Goram eo ^ciam accusa-
tus quidam, propter flagicium, quod sibi fuit iupositum, provocatus,"" staüm dux
accusatum decoUari mandavit. Milites autem sui,"" percipientes ejus innocenciam,
ipsum pauperem liberum procuraverunt dimitti. Post hoc dux ad Aureum mon-
tem perveiiiens vidit illum, quem credidit decoUatum, ^Jihynam cum alio quodam
portantem.^ InteiTOgavit igitur: si foret idem ipse,^ quem in Legenitcz decollari
fecisset! Respondentibus suis, quod^ esset, et cum requireret, quomodo ibi mor-
tuus* nunc thyiiam portaret? Responderunt , eum a mortuis surrexisse. Versumest
nednm sibi sed et** aliis hoc in proverbium, si quispiam foret ^^ decollandus «bi
in nullo nocere, cum et ipse, qui deeollatur, in Aureo raonte possit thynam por-
tare. Postea filius suus Berhardus, agilis nuncüpatus, defunctus est cum sorore
ma Katherina. Boleslaus pi^fatus multos de diversis partibus adduxit Theotoni*
•) est V. b) in f.. S« T. c) eciam f. L* d) vi tl S. T. e) lUii f . S. T f) janioribiu M. V. g) Theo-
foniei com S. T. li) eonripit L. i) in f* S. T. k) efficcretitr S. T. 1) cxisteret L. m) eiiftent S. T.
n) canpo L» o) in S. T. p) loenm S. q) Ptentiienaa S« Pantkenaw T. Die WoHet inter bif i eontiitente
r. V. r) com S. T» i) eot S, T. t) si diccrel f. L. n) adTOcatas L. y) tnt t V, w) citai nlio qnoqnt
tf nam ileporfantem S. x) ipso f. S. T. y) qn» V. i) mortnns ibi mortons V. H/L an) aedus td ti«
9i S. bb) quispiam fticrit S, T. quisqnam foret !>.
*) Der wunderliche Fürste, giebl es die DcuUchc Ucbcrsctzung. S. über seioe Gc-
ftchlchte YonEÜglich Thebesins Liegnitzische Jahrbücher II. p. 74 ff.
->^ Panthenaa S* O. 1 M. v. Hainaa.
-'; Tioa, tyna^ vas grande iigdeum, Gallis et GermanU, Ttae. Da Gange Glossar.
BohsUtiu IL Beinrteh UL HehtHeh IV, 113
COS propter bellovi, qaod faetom est| nt supeiius dicitur, ^3^^* Stowlcs et
Proemiaiii per^ filimn ejas Heinricam. qai eampimi obtinuit. Et^.tandem post
midtay qae suis temporibus egit mfrabiiili mortous est anoo domini MCC ' (iVS.)
et sepulttts reqoieseit i& Legnioz com uxore sua Adflheyde ^3'^ Anhalt , filio,
800 Benihardo et Katherina, ejus filia, in monasterio fratnim predicatoram hk
Legoics^ qood dictos Boleslaus fiindavlt. ^
JDe MeiMTieo 4uee Zegnieenai.*
Httic saccessit filios ejus Heinrieus, dnx Legnicensis et heres. Iste Hein-
ricosy dux Legnicensis, Kalisiensis dacis filiam dnxit nxorem. Foit ipse Hein«
ricus homo magne statnre, corpolentosadeo, quod dux ventrosus communiter di-
ceretur. Hie amator pacis extitit, honestus in regimine veraxque' pariter in ser^
mone, commendabiBs multum ab omnibus, sie ut eciam Heinrico quarto, duce
Wratislaviensi , probo inortuo, eligeretur in prineipein loco sui. Bt notandum,
quod Heinricus tercius, dux Wratiidaviensis, quem, ut supra didtur, captivaverat
Bloleslaus predictus in Jelczbe atque in Lehen duxerat, ex qua muÜere, non ha-
betur Jn cronicis,* ^genuit Heinricum quartum, ducem Wratislaviensem ,^ probum
dictum, qui processu diemm, multum Wratislaviensem episcopum Thomam secmH
dmn et ecclesiam persecutus est. ^')Nsm abstulit sibi et ecelesie Nisam et
Ottmuchaw' cum omnibus vicinis episcOpatus ipshis oppidis,'' possessionibus, d«-.
cimis atque villis et castris. Cepit' insnper castrum ^^KiehteyUy^ episcopo et
m) istni V. M. h) et S. T. e) et L S. T. d) In «Ue» HaadtcMflcB iiiia«ie«AUlc Lftche« e) Die Uebcr-
■chrifl fehlt V. M» Dftfür: Cap* XXIV. L. Eigcntlidi tollte die üekcrtekrift diera De Hemric« ^«urlo duce
WffmtielaTieiiu, bciMeD. f) Teza^ve S« ^) Der Sata Tani qaem, «t Mpra didtw, bis: ia eraaicif f. V. «ad
U% TicUcielit spiler eMt^ea^alieB » da der Verf, wemgateaf die Herlnuill dar Gemalia Heuuridia UL md Matter
Heinriclif IV. obea S. 100. asgefebea hat. h) dae« Wrat. f. V. daeeaiqae Wrat S. duce M. i) Othmaehau S.
Othmvchaw T. Olhaioehaif V. Othiahachaw M. h) opida V. 1) cepit et cattrU S. m) Kdilttcia S. T.
Eldebteya M.
') S. oben p. 110.
<) Vielmehr Hedwig, die zweite Gemalin hiesa Adelheid. S. Sommersberg« Tab.
rn. h p 909. Nr. 57 a. St.
oheD S. 109. Sie hiess Jutta. Sommersherg. Tab. 1. Nr. 25.
^> S. über diese Sfareitigheiten Tzachoppe't o. Stenzels Urhk. Sammlaoff S. 4tf IT.
Es ist sehr zu bedaaern , dass die ebemais handschriftlich auf der Rbedigeriscben
Bibliotheh TorhandeDe alle Lebensbeschreibniig Thomas II. giailtch yerlohren zu
seyn scheint.
*) Edelstein hiess die Borg, an deren Fasse Znchnantel, 3 M. S. y. Neisse, erbauet
w^rde. AnlTallend ist es, dass in einer Urkunde des Rerzoes Nieolans YonTroppau
T. tt. Sept. i28i , bestfliet von Heinrich IV. au II. Sept. 1981, Nieolans bezeugt^
Otto nna dessen Bruder de Lynayia bitten yon der Burg Edelstein aus die Güter des
Bisthums yerheert , daher habe er sich die Burg fiberliefem lassen , und , weil die yon
Lynayia keinen Schadenersatz an den Bischof hätten leisten können , diesem die Burg
15
\
114 IIL Vhr&dlhä pHncipim PiHoniae.
eoelesie pignom obligatoiD) et sicat fide dignomm antiquomm cohfinnat .^^^^^
tandem ad tantaib, cobfisiid'de soa potencia^ perveait ^aniddem,^ nt predtotmi^
(19790 cfpiseopiiBi.'de toib paMmoiiio sancti ^3Joliahiiis fiigaret'' in Rathebor at^e ad^
enndesi locam emn grandi pMcedeas exereitu episoc^um fi^entem obsedit ^Ger^
nens* vero episcoposr, qaod efos non posset tollerare potencjatn , voleM pockis in
ejas manns incidere quam fugitirus naberi, aliquauidia sectun et eVä eanddleis
suis, qui tunc cum eo fuerant, deliberans, quadam die, confisns de dei anxiliOi
indatus pontificalibissL^ . dvitatem . legreditap cum. .aiig eanoBfeia ^ ad principis stacio-
Des, volens sponte se siie tradere potestati.' Quod dux^ auäiens, suis ministris
sibi referentibus ,^ plurimum admirattts exiHlt subito de suo taitorio et, ut< reor,
graeia sancti Spiritus tactas, aniino mieior' occorrens episcopo proims^ in terram
conruit atque dixit: pater, peccavi in oekun et eoram te. nee sum dignus vocari
ffiius tuus. Quem episcoi>Hs blande suseiplen3 non $ine^' lac^imis utrommque se
sunt mutuo amplexati, ac ruentes In pacis os^la simul et soli, que prope fiierat
et bodie est^ ecclesiam ingveas!^' sancti Nicolai, sie amieabiliter eoncordati sunt,
ut dux nedum possessiones et eastra necoon ef onmia ecclesie ablata restitueret,
sed et ea perpetuo libertaret. Neo in hoc contentus, quin et in majorem emen-
riaaso dam pro ^ satisfaccione omnium delictonem suorum ooUegium sancte crbcis Wra*
11. Jan. ggigvie fundaret sollemniter et dotaret. *} ®* ^^^^ * plerisque r^erentibus di-
)i^ WratislaTiam ciritaü^m dedisset episcöfio et ecclesie, si^^ recipere voluisset,
mam et episcopus recipere noluit, eo quod timeret, eam com suo ^ ' districtu et
dominio defendere se non posse. Hie dux Heinricus quartus multa postea bona
taoo.^ fecit in remissionem suorum peccaminum,' et demum anno domini MGCXG,' XI.
a5,j«iiü |m2end. Augusti decessit sine liberis, proch dolor veneni poculo interemptus, se-
pultus in dictä sancte cracis ecclesla feüciter requiescens.^3
• »
t) ad tantam , bis : tyranoMem f, V* M« b) priTavit , tpai ftigerat L. c) ad f* S* T. d) das f. S. T«
e) oonfcreotUiiu L* I) nee S. T» g) anime minor S* animo minor T« b) protinns S. T* i) non sine
t S. T. k) est f. S. T* 1) sunt ingressi S. T» m) et f. S* T. n) pro f. \. M. 6) dicitur S^ p) et si h.
q) sno ft S. T. r) remissionem peccatonun S* t) MGC nonanpesimo S, T«
erblich und auf ewie einger&amt. Also gdanete damals , nachdem Thomas II* Frie-
den mit Heinrich ly. geschlossen hatte, die Burg erst an das Bisthum. Im J. f36l
stellte Karl IV. Znckmantel und Edelstein, welches K. Jobann dem NicolansT* Trop*
pau entrissen hatte ^ der Kirche zurück. Pelz eis Karl IV. T. II. p. G97. Später
ivnrde sie von den Hussiten eingenommen, diesen wieder entrissen und im J. 1474
der Ort der zerstörten Burg und die Stadt JKuckmantcl mit den Erzgruben und ande-
ren Gfttern dem Blsthume vom Könige Mathias wieder bestätigt. S« d. Urkk. bei
Sommersberg, L ^«.796 n. 797«,
1) Johannes der T^nfSer ist der Patron des Breslauer Bisthums.
^) S. oben p* 3S. Anmerk» 8. ^ ^ . ;
*) S. die Abbildung seines sehr merkwürdige^ Grabmals bei Biiscbing, das Grabmal
Herzog Aeinrichs IV. yon Breslau, ein Beitrag zur Gesch. d. alten Kunst im drei-
zehnten Jahrhunderte. Breslau. 1826. Fol. u. über seine Geschiirhtc Kunisch da-
selbst und YorzugUch Klose I. p. 505 ff»
Beinrieh IV, RHnriek V. BoIm I. 115
He Mfeinrieo 9»iHi0, ^mee WraHtMavienH^
.1
Defioncto igitar probo duee Hdnrico predictoy ut preinittitiir ^ :fit alirica-
ciO|^ magna^ dum aliaui volont habere dacem Conradiun ^yQHßaAcam')Ghg(mBi^
sem) eo qaod aliqualiter Heimicas quartus prefatoa ^3sed^ noii plene sie dispo-
suenit ante mortem , aliqui vero nolaenint eum, scieutes non esse ipsum^ pacis
zelatorem^ et, nt dicebatur, ^3^^^^ ^^ finnus in verfois. Nichilomiinis remansit
idem dox Conradns (^Henrieas} in Wratislavia doneio Heinricus , L^^censis dux,
de qaa aapra narrat hystoria/ Wratislaviam est ingressus, quo uutrante' siqoi-
dem per tinam portam per aUam dux Gonrados (B^iriciis) egredilurJ Qlio aa-
ditO) mox nohiles uUfHd dves Wratislavienstö*' inito consilio dictem ducem-Hdiv-
riemü Legnieenseu imanimiter eleigenmt et sollemniter soseeperant ^3^^^^ Eteiii-
rkiQsi qnintus,'' dox Wratislaviensis' et, dominus, pacifice et quiete" adeptus est
tatam terram et distriettm WratislaYienaeffli, reg^is hujusmodi dominium midtom
kmräte'' foyensque justioiam in omuibus et honorem. Q^od dux Bolko fihyidpi-
czensis,'' firater ejus, audiens atque invidens ejus saluti, occullam conspiracionem
fedsse dieitur cum Conrado (]9enrico3 duce Ulogoviensi predicto, ambo excogi-
tatis fraudibus disponentes, quomodo eum caperent^ et fortaasis oeciderent aut par-
tem terre Wraüslaviensis quam bonam sciebant, ali^am extorquerent. Hoc ipsum
ignorans Heinricus, confisus de fratre Bolkone^ predicto misit ad eum, ut frateme'
a) De dvee Lef^ieemi Heiorico' & T. Oliae U^ienttbr* M* Ctp« XXV» L« li) «lleraicio L^ e) sed f.
S. T d) iptttM t S. T« e) Mpift MiiMlur in liistam S« T. f) qui intnni S. T* g) re^^reditiir S«
b) WntisUTie L. i) Hinc S* k) qiuirtas T« 1) WratiskTie L. m) 'pdaens dominai et ^ete S« n) li* et
pücifiee L. o) Bolekd SwidiiiceiitU S* 'Sw^denieeiint V. p) etplent L. q) ffttre i«o Bolckone S» f« rao
BöUtöne T*
I I I
A) Vidmeliff H^nricani. ■ E9..1ut vide Yerwurrni^ ia der ScUesiachea GefleUchle^ be«
•ttiiders in der Geadiieble van Qlogau^ Teracsecht, dass wiser Chronist fortwihrend
Iqr Heinrjeh dessen Vater Conn^d n.ennl, welcher bereits seit etwa 17 Jahren ge-
(itorhea war.
s) S* den Ansng ans dem höchst merisw&rdigen, bisher seinem nähern Inhalte nach
ganz unbekannten Testamente in Tssch«pj>.e's u. Stf&nKela Urkk. Sanunlnng
p, ffl. Etwas W)isste davon der alle Polnische Chronist hei Sommersherg. II. p* 9a.
n. noch etwas mehr Dlngoss. 1* VIL p* 8SJS, doch immer wenig genag* Aller-
dings war die Yerfägutig YoUsISndig, nur behielten g^gt'n dieselbe die Herzoge von
Liegnitz die Oheihand ge^en die llerzoge von Glogao , ^ weil die Breslauer es so
woUlen, und unser. Chronist schrieb für die Lte^nilzer Linie.
') S. Worhs (sehr unvoUstandire) Geschiehtc Heinrichs lU. oder des Getrenen von
Glogau in seinem neuen Archive U* S. I* ff. In der Tbat seheint er iMHsh nn-
sem Chronisten seinen Beinamen spotlweise erhalten an haben j «aus seiner Le-
hensceschichte ei^ebt «ich wenigstens* nicht )^ weshalb er ihm beigelegt worden^
freUich schreibt nnser Chronist l&r Heinridis V. von Ltegnitt nnd Breslau
Machkommen«
*) S» über Heinrichs V* von Breslau Regierung vocuiglich Klose I. p. 8B8 ff,
15*
116 IIL ChranUa prindpum PoUmiae.
caritatis non inmemor eoatra Conradom (llemricom} GttogoTiensem dncem eom
juvaret Quod Bolko dux facere totis viribus repromisit, sie tarnen , ut* sibi ali*
qiias municiones tribueret viceversa, quod fecit Heinrieos, nam dedit fratri ^3*'^^"
•wor^ et Stregoniam/ que ad ducatimi Legnicensem hactenns pertinebaiit. Jnravit
Ldtor Bolko fratri prestare anxilium, sed jaramentam non tenoit Nam com dnx
Conradus (Henricus Glogoviensis} dacem Heinricum, non per vim exercitnsy sed
per predones, raptores' et incendarios nooturnos invaderet, male hoc snstinens
misit ad fratrem, ut eum* juvaret, Bolko hoc &cere recusavit Propter quod
•alius convenirädi terminos est statutus, in quo, tiuotquam pius homo et pacincos
Heinricus addidit fratri suo Bolkoni predicto ^3^^^^^^^^^'^) Frankensteyn* atque
Strelyn,'' ut sibi auxilium ministraret. Qui juravit iterum eum jüvare^ tarn re
quam^ corpore atque tota potencia quam haberet. Sed sdradum, ante aliquot''
annos, antequam dux Heinricus predictus terram Wratislaviensem, ut premittitinv
fuisset adeptus, quendam fuisse nobüem, ipsius' Heinrici ducis vasallum," qui
'^Paccuslaus*^ ex nomine vocabatur, existens de intimo consilio ducis, quem eciam
a) ^od L, b) Jawer V. IL c) StrigOTum S. d) eaptetoret S« T» e) tttram, T* t) ReicbeBWck S.
g) FraadteniteiB S» \) Strekn S« T. i) jarare re et L» k) aliquot S» I) quendam ipnoi (fuirae nubilem f.)
S, T* qaidaai nobilif ipfiat V. n) dacia TasalluBi f« S* T, d. TasaUot V. dacia U L« a) Padmdaas S.
0 Jauer S. 2 M. t. Liegnitz und Striegtu , N« W. fi^. M. v. Schweidnitx.
«) Reichenbach & O. S| M. y. Schweidaitz. Franlieaslein S. & W. 8 M. y. Breslau.
Strehlen S. 5 M. ▼• BresUa»
') Dieser Pacoshius, welcher in dien Urkunden Heinrichs lY. i. J* 1274 als Graf, und
1276 bis 1280 als Marschall erscheint, (Tzschoppe's n. Stenzels Urhk. Samml.
£, 381.) erhielt 8. Sept. 1276 von Heinrich IV. wegen treuer geleisteter Dienste das
^orf Gaitowo, welches i. J. 1341 bezeichnet wird: Stain stye ad sanetam Mamre-
tham, i. J. 1344: Tilla apod s. Margaretham retroaetis temporibos Gaitowo Tel Bo*
berowitZ) i. J» 1-^72, als ein gewisser ^K!olan8 Sehrolle Besitzet war: Sehrollen-
stein, i. J. 1373 t das Dorf zu St. Margareth. das tnrmals eeheissen €raitowo oder
Bobirwtnken } jetzt beisst es Mar^reth , O. 9. O. f M. r. Sreslau , N. W. davon
liegt das ehemals dazn gehörige Steine , welches Polnisch anch Camyn genannt #nrde.
Es wird dieses Dorf noch i. J. 1*82 als das Dorf bezeichnet^ welches Herzog Hein-
rieb lY. seinem Marschall Peter Pazlaos geeebcn , und hatte zu Heinrichs iV. Zeit
35 Höfen, von denen zwei zur Scholtisei gehj^rten, 7 zinsten, 26 aus Wiesen nnd
WaM bestanden. Lndco, der weiter unten genannte Sohn des Pacoslaiis (wie er
sieb nannte) Lndco, filins Pacoziai, gab mit Znstimmune seiner Brüder Grabissio»,
Pacossins^ Johann und Bernhard in Gegenwart der Herzoge ßoleslaas ID., Heinrichs VI.
nndWladislans am 14. Jnni 1302 an das Katharinen-Kloster zu Breslau sein Erbe, wel-
ches ehemals Polnisch Pnstcowo geheissen, jetzt aberSteyn oder Wizensteyn genannt
werde • für das Dorf Hasenau und 225 Marh. Am 28. Ang» 1303 ertheilte Boleslans zn
Prae uir das Dorf Stein mehrere Freiheiten t de voluntate Serenissimi principis do-
mini Wencezlai Bohemiae et Poloniae regia carissimi domini nostri et tntoris.. An
der Urk» hänet das ovale Siegel seiner Mujtter Elisabetb. Im J» 1312 ertheilte er dem
Katharinen-KIoster mehrere Freiheiten , unter andern auch die Befireinng a vigiliis sen
custodia castri Nemche (Nimptscb) ^ur das Dorfs Steyn vel Jescowitx. Hieraus er-
Belnrifih V. IH
dux IfBe^ pre ceteris mitltiim dilexit^ tßc quippe qaendam alium nobilem,'' qui
multos amico9 faabuit, oecidit ex casa. Accedentes igitur amici' ocdsi principem
sunt conquesti, cum lacrimis et clamore contra occisorem josticiam postulantes.
Quo audito princeps maltum territus et turbatos josticiam facere poUicetor.* Cum-
qae sie de homicidio tractaretur hujusmodi accessit Paccuslaos cmn suis amieis
ploribus' arroganter. De quo dux ipse doloit, inquiens miti modo: audis qaid
adversnm te isti homines eonqHerontor? Hie aatem, de diviciis et amicis confisus
presQmensqiie de dacis gracia, ampulose respon^t: bene andiö, nolo negare
qnod* feci. Dax autem dixit: vade,^ interloquaris cmn tois amicis et aliter' re*
spondeas , nisi enimr^ aliter responderis , fadam josticiam , quam opportet Beceptis
itaqoe amicis ad partem* com eis consäiatos est, qoid respondeat adversarüs pro
^nda josticia clamantibqs ex adverso. Tohc iterom venit Paccoskos et majori «
quam prios ärrogancia respondebat« se fecisse homicidiom publice confitendo* Dux
igitor magis turbatos dixit: valde^ Malte redendes, habeas adhoc terdo bonam
interlocotoriam et melius deliberes, alioqäin* jostidam conquerentibus de te soper
tanto dcelere facere* non obmittam;^ sagadter ergo tibi' provideas sapienciosqoe
respondeas,^ qood si neglexeris, &dam quod opportet Propter qood habito con-
silio com amicis, non negando, sed confitendo crimen, sicot prios arroganter re*
spondit, non metoens* duds sentenciam, qoam tarnen inse finaliter expertus est'
PronunMiavit enim dux et dixit in bonc modum sentenciam: ex quo te hoc crimen
fecisse fateris post tantam deübei^cionem, josticiam facere me' opportetr Ma»^
davit" igitur eom doei de grafto^ et in castri medio coram omnibos decollari.
Hie Paccoslaos reliqoit^ filiom decem et^ octo vel viginti annorum, qui Lewtko'
Paccuslai ex nomine vocabatur, qui vidit et audivit omnia drca patrem ordine
juris commissa,* flens et^ dolens pro palM, qui eciam in duds obsequio. consi-
stebat Coosiderantes hoc^'duds consilfarii, dissuadebant juvenem in obsequio
docis servari, timentes^ ne juvenis patris necem, quamvis'^ factam per josticiam,
a) ipte f« S* T. V. b) dilexcnt S. T. e) nobiUam S» nobilom T, d) aceedenlÜMii i^lnr «micb S« T. M.
e) coBqvestt. Quo audito primoept m. t* «» t. juatidam, qnaan c«iii lacriaiit el eh e. oee* pottnlarnnt, laccre
P«lUceliir* S. T« f) plarimis S. T. e) qoid L* li).Tade et S. T. i) alter V. k) eni« f. V. 1) vade
S. T. n) ali^ain S. n) faeere f. S. T. •) omittam S» p) te S. q) rcspondft V. M. r) non f. V. M.
ttetnentet V. M. •) est f* S. T. t) ne f. S. n) mandat S, t) degradari S« w) liabnit S. T. n) et C»
S. T. y) Lewtcko S. s) premin« V« rel mvoeria Tel jaria eomniiao* L» aa) flürs fleof el» babcn S, m. T»
iOau. bb) auteni Jim U ce) Die 'Worte: ia obte^o bb« timenles f.S. dd) ^tti Y.
Siebt sidi» das« Jiscbwilz (S. S. O. S| M. von Nimptscb) damals mit dem aadlidi
avon gelegenen Dorfe Steine ein Dorf bildete. Das nahe dabei gelegene Loraokwitz
liat ehemals anter dem Namen RuUntowitz anch daxn gehö'rt* Hasenan (S. W. 2 &L
T. Trebnits) gehörte noch i; J* 1370 n. 1372 dem Ritter Hans yon Pestenbui^, und
ich glanbe nicht sweifeln so dürfen y dass die noch jetzt rorhandene Familie der yon
Festenberg, Pahiseh genannt, Ton dem oben genannten Marschälle Pacaslans ab*
stamme« S.iibrigens Sinapins L p. 688. o. II. p.SSify wo die iltere Crcschicbte ond
wie gewöhnlieh alles ftber das f 3. Jahrhundert hmaasgehende fabelhafk ist.
HS IIL ChrdOett, prinelim^ Pohniae.
vindicareb. In presracia igUur eonsäliirioJciB» el ootorQm «lionim, qui aderaat,
i*ecept6 ad partem |avem* dixii prineeps:. ta seift, vidisti et audisti, qaonodo
pater tuus vitam] suam perdidit soa^ sponte propter nuignain ejus^ am^anciam,
quodque me &eere idea justidam opportebat, mmc elige iM quod^ vis, aut pa-
tris mortmn pacienter^ transseas, sie eciam quod nee aliqaid rancoris ia corde
contineas, ant recädas a nobis* . Octo septimalanuB de hoc.Jiabeas iiidaciaB, ut
cum amicis deliberes et' postea faam. ap^rias' volmitateiii« Transactis; itaqae
hiis*" octo septimanaram temporibiK»^ treversas juvenis com . amiciis- eoram da^e^ fle-
xis gmiibus lacrinandö dizU: tidi^ domine graejosisBime | a^ae scio, quod pater
mens vitam pmlidit sua^ spotite;^ prooüitto .ex nunc, data fide, quod nunquam lo-
quar, nee verbo nee facto habebo reeordium patris mei, solummodo sitis"' nidii
doflidnus graeiesos et ego vobia serviioa para> qd«; .Propter quod dmc ipjsum la«»
Urimando suäcipieBs ait: wmc ;ero pater tans et hMüe&9i«nk titü) ut onmesainki
tm habeant rmiM referre graciartuNL jBiierito acciomist: SiJüKHpiens igitw ipsum^ ^eimi
in spebialem miniatmm'' ad aAnnfium .:<|a3 <M>Qi^iBnm: €)F00«(vit, dans stf)! ptwiaoi
et ceteris eum preferens quibnscunqae, et phiribus' annis firit in ducisr obsequio,
tamqnam ille, de quo perampluis^ipresnmebat
. Quibas se sie habentibus, dum doii IIe]nricu3 fiiit ducatom Wratislaviensem,
at premittititr, asaecntua, fet; GonraduS). (Heoricu^} dux Glogoviensis , qji^ imäs,
'fiiequenter sibi.yoneret.indidias, tandclm ad Itew^fW^n Paeeualai predi^toai secrate
minccios. suos' misit, qoi muneiibiis forsitan et pi^esfiidais iUeotus,* secrete ad du-
eem Conradüm Qlenrienni} pervenit,' experiri de9idwan9, quid aibi veUet toqoj.
Cui dux ipse Gonradus. (Henrieus} dixit: ncm reeordaris, quemodo'' pater tinis
oecisos est a doce Heinrieo? Si velis mihi eum tradere tibi munera dabo plorina
et benefaciaakw Et quod hils suggestionibus jM)nenpivit'' tandem. obtinuit Promisit
^lim idem Lewiko, smud dominum, dottem Heim^ttiiti pnedictum) eapere ac7 duei
Gonrado (^Heinrico} Glögoviensi ilUeo presentare. Quadam igitur die, dum dqx
Heinricus iret^ ad balneum, premissis^ insidiis, Lewtko gentes promptas habuit et
paratas, et intraos per Oderam,- que parva fuit, molitur eapere ducem suum.
Quem eum vidissent ndnistri ducis eum annato exerdtu adventantem* nuueciave*
runt^^duci Heinrico hoc ipsum, qui respondit, se nuUum habere timorem de Lewt^-
konis insidiis, cum familiaris et consiüarius potilssimus iejus ess^t. Sed maledictus
traditor impetum in ducen^ f^ciens, |p:ope eastrum Wratislaviense in balneo eepit
eundem, cum suis eonplicibus ^ qui traxerunt eum^^ de balneo, ubi nulla erat de-
fensio, cum euncti ducis familiäres nudi existerent ,^° ex quibus unus nichilominus
cecidit super ducem, cupiens eum defendere, qui ponens se obicem fuit**' occisus
super eo.*'' Gapientes igitur super equum posuerunt celeriter dictum dueem et
a) jitrene S* T« 1>) saa t S. T, e) feitttt S. T. d) «quid S. IV e) fmdoftcr t S* T* f) a ut L.
0) aperies L. L) diebvs V* i)' temporär» f. V» l£)suuii S. Tl- 1} ip. ^oloitete'V* n) sk L* n) ipsum
t S«T« 0) imun nthlistniiii S. T« p) plttridkis S; T. . q) aMpliM L» ir) tmncdm $mn» V« M* s) al-
lectut S. T* t) radt S. T* «) qteod S« t) c«acaottpit S* w) et S«. T« k) Temt S». T. y) prauissii» S.
a) adyeiiieiitem S« T. aa) nunociaat V« nmaccialu» M* hb) cffta |V 8* V* •>«:) «onuiterait S. T» \, M.
dd) qui fuit V» ee) taper co f* V»
' Beinrick.V: 119
malum* inponeittes sibl^ palBmb die^ illo et ttocte in loeom' ^^Sandwel** abdu«
xemt^ ipstun^ presratatom daci Gönra^ (H^oo^. ' Otf^ ipse reeipicDs perdu-
xit Gtogoviam,* €t dirid vincolis maiicipiivit Vt^end^e^ ipsum depafetate qaasi»
dstam fi^ fecit cum caaeello feinreo , per quod respirare posset et vii6taalia sa-
niere, aliud vero simfliter liiHnitaiii bene foramen reBqmt, per iqpiod emittere pos-
set egestm, tenens* eum sk in^ viüeaMs qaasi per sex inenste 'grävissinte^ ttt de
ejüS'SgaiioHlnis et scttpolis ntiikitado venmam seaturiret,^' presäiN^im cum nee stare *
neque sedere posset'' sed neque jacere, positos sie in arto.' Qui ecikm tanüs
passionibus est vexatos, ut pre doloribns ab eo extorqaerentor hec oppida cum
suia dMicfibi3> ^yn^W^xAMOOBi«^^ GiewcBeburg,* Bioät,«* (i804o
Cunczstad,^ Rosenberg,' Haynoviam' et Boleslaviam , ^ per grenicias'' suas
difliaiietft, pn^e Legancz in* pofrte nigre aque. NibMIoininus opportebat euiti addere
trigkita mUfia maroarom,' si a caplrritate hujusiniofi volttit Bbcirari.'}
Qui edam Hberatos et^ sic"^ «i^nper fiiH egrotus nee plene äanitati restitu*
tos extitit quoad vixit Nam non plene* ad ännum vivens vidinsqüe, se ibortem
evadere non posse. mislt pro duee Bolkone, fratre sno^ dtcens: earissime frater!
imiltas michi tribuladones fedsti niclulominui^ omnia tibi parco^ dummodo te de
pueris meis tutorio fiomifle intromittas et agas fideiiter ut teneris. Cui respondens
diix Bolko dixit, se libenter hoc velle' facere, si tarnen castnmi ^3G:Kobotha*
b^redituie possit** habere. Lratus^ igitur dux Heinricus diüt: quamvis multa
mala michi feceris, tu tarnen^ adhuc^^ me puerosque meos amplius^ depactare
eonatis? Quod au^ens Bolko sine fine recessit. Quo cognito, müites, vasalli
et' cires ad ducem Heinricum dixenint: domine, timemus'^ in vobis mortis peri-
euläsn, et si pueri vestri fralirem restnim non habebunt iutorem, quis^^ eis con»
silium veF auxilium ministrabit?"" Melius enim videtur modicum perdere nunc,
»"♦,
t) nitiam S. h) sed S» c) de S* d) in S, V^ e) ad GlogOTinn» L* f) dolens L, g) quisi t S« T. h) in
f. S« T* y* i) för Tcm! «cai: premiam statacnit T« k) possii S* I) potsU in urcto SI m.) NamslaTia S« T*
a) Bernttadt S. Bernstad T.' o) Crewfxbiirg S« Crewcäbiug T. ' p) PitscIiTii S^ T, Bitcxin 1« Biczczin M,
q) Conzenstadf S, Gnnzeiistad T* r) Roze]il>€r|r S« T* RcMcnbergk V* s) Hajnonia S. HajnoTia T. t) Bo-
letlaTia S. T« u) grenicies Rf* t) qI V. M. vt) aicat L* z) Die Worte tob : sanitati , big : non plene f»
V« M* 7) Loc reUe f* S« T* s) Gaobta S« CxoBUia T. aa) posset V. bb) Irritos ß. cc) In tarnen f*
S« T. dd) adnc S* T* ce) anpUnt f. S« T* ff) et f. S* T, yg) timens S. bb) ^ V« AL ü) et S« T.
kk) miniatraTit S«
.1
>) & oben S; 13. Anm<rk. 4. t.
*) Naaislau 7^ M^ BemsUdt tf M., Rrenzburg 12 M., Pitsch^n 11 M*, Konstadt 10 M*,
Roaenberg 14 H., säiiiliitlich O. t. Breslau. Hainau W/N. W. 11 M», a. Bonzlau
W. 14 M. T. Bredaa*
') Ürk. y. J. 15194 bei Sommersberg, L p.'^89. VergL dazu Stenzetf^' tob dep
ältesten Grinzen Ober-Schlesiens gegen Nieder-ScUesien • in T. Cedebnrs' 'Archive
T. VIII. m 805.
*) Die alte Burg Zobten auf dem Zobtenberge S. W. tf M. t. Breslau. S. über die
Geschichte derselben Stenzel, Tom Berge ZIenz, jetzt Zobten^ in den Scfhtesischep
Provinzialbl&ttem. T. XCY. p. 8.
t30 ///. Ckraniea jHrtncffum Polaniae.
quam postea midtaiii, cum nciQ liabuerint' vestri fiüi^ firatrem veslnim tatorea
et"" defensorem contra inumcicits,. quas haKe^ifOt« Fecii igitar revocari' finttrem
dox HekurieiiB, dicens: ego comiiittto tibi imeros meos saper animam tuam, ecce
barones, militea, vasalli et eiveß^ ecce Queum sigiUiuQ, omnia tibi preseato, con-
sciencie tue relinquens. Quo facto dux BoUco se iota'oniisit de puerorum tutela,
et mortuus est dux Heiaricus poat triduum, et sepultus ie* .Wratblayia, in mo«-
J?^: nasterio sancte Cläre anno domim' MCG nonaeesimo sexto, octavo luJend»*
Maren, ^J
» ♦ I '
ne BoMe$iao 4uee, pmerarmm Meinriei dneit iui^re.^
^JDefunctus Heinricas quintas^ dux Wratislaviendis , tres paeros mascaiial
sexus reliquit, yideticet Boleslaam, Heinricum et Wladi^laum^ quorum tutor, ot
superius designatur, extitit frater ejos, dux Bolbo prefatusi) qui movit guerras
' Conrado (Hesaico^, duci GlogQviensi) propter depactacion^m fratris sui Henrici
predicti/ per quas eciam guerras , aliquante tempore perdurantes, recuperavit Hay-
noviam et Boleslaviam. Boleslaviam'' quippe pro propriis pueris' retinuit, adjun-
gens eam eonun dominio, pueris* autem** Heinrici fiaynoviam restituit et in de-»
strictu Boleslaviensi castnun** '} Gliczchdorff / in terriiorio vero Hay/ioviena ca-
strum ^3Kotczenaw^ edificavit, gubemans' strennue tarn propriam quam puerorum
ducis Heinrici, qui fuenuit adliuc parvuli, terram et muniens civitatem Bregensem
Castro pariter et muro/ ^"yNympcz* edam, quod iiiit puerorum, Castro et muro
munivit/ civitatem ^3^^^^"^ murare" incepit, congregans magnas pecanias de
terris tarn puerorum quam suis, quarum partem in Castro^ ^J Polkenliayii muro
•
•) babeat S. baberent ^ • M. b) reftri filii f. L. c) fratrem t. U et f» S. T. V« M. d) rerocan L« e) ia
f. S. T. f) Von bier feUeii wieder swel BMtter in V« g) MCCXCVl. VIIL Kniend« S»
MCCXC. Vnt KaL T. b) Obne Uebencbr, M. Cap. XXVI. L. i) prefaH S. T. b) BoletlnTiam t S»
1) snifl fiUia S« T* m) et ^nerif L. n) nntem f. L. o) eaitram t S. T. p) Clicidorir S« T« q> Cnci-
naa S. Colcmnw T. r) panier et manlTit L« •) Njnpeeb S* T« t) Der Sats Ton : Njnpcs bis : nrnnirit ttebt
bei S. n. T. .nacbt Grotbaw ainrare incepit, und aoU bei L. gani fcbicn, was nnwabrscbeinlicb eebeint, da er
allerdingt an der Stelle niebt riebti|f itebn nag, wo mir ibn bei S« finden, n) C^otknu (aw T«) monire
S. T. t) caitro f. S. T.
>; Sommersberg. I. p. S99. Nr. 43 giebt den 8. MAns als Todestag, nnsireitig irrig,
wie denn das Wegiaaaen der t calend. Tor dem Monatatage häufig Fehler Teranlasal
hat Eine alte Handschrift in Hoffmanna Moaatachrift I. p.lk43 gieht von ihm
an: obiit anno MCCLXXXXVI. in festo kathedre sancti Petri apoatoli^ also wie
oben, S2. Fehruar.
S. xnr Gesdiichte Brealans unter Bolco I. und Heinrich VI. Klose L p. 584 ff.
, KliUchdw-f 9 N. W . f M. V. Bunzlau.
) Kotzenau, N. 3 M. v. Hainao.
) Namptsch , S. S. W. 7 M. t. Breslau.
i
) Grottkau , S. S. O. 7 M. y. Breslau.
> Bolkenhain, W. 4 M. t. Sckifcidnitz.
BoUq L 121
miuiito jreposlüt, aliam vero partem in Castro Legenicz pro pueris conservavit.
Ilic princeps tante dicitur fiiisse potencie, quod tarn ^3^^?^^^^^^* quam regi^
Bohemie, .intrare volentibus terram suam et eum^ facere subjagalem respondit:
quod eos vellet in terrarum'' limitibus exspectare. Propter quod eciam recepH se
in *3I^^^^^^^^^^'^/ ^^ ^^^^^ exercitu suo eoroin prestolabator adventom. Hoc
videntes adversarii 9ui, non sunt aosi^ suo dominio^ propinquare ,< quinpocios facta
fiierit concordia inter eos, et ideo uomen loci vocatnm est Landiahute, in quo
constnixit civitatem eam muro circumdans.
Fertor eciam de eodem principe, quod primus fuerit, qui exacciones terra-
nim instituit'' prout dari' sunt solite. Conscripsit insuper^ dextrarialia et alia
servicia vasalloitim, statuens ista fieri, prout bona cujuslibet poterant hec pre-
stare. ^3^^^"^^^^ edam de eodem, quod' dum sibi tamquam"" puerorum tutorl
Wratislaviensis vellet civitas rebellare, grandem congregavit" exercitum contra eos.
Quo cognito, multis tractatibus prelibatis'* coucordaverunt tandem^ cum eo, quod
mumm civitatis in longitudine quatuor virgarum eos deponere oportebat. Post
quod^ intrans civitatem, quam' prius intrare noluit, cum glpria susceptus est pa-
riter et timore, faciebat enim pacem in qua conservanda fuit severus et seriosus,
propter quod, sicut puto, cuncta' sibi prospere successerunt Nee mirum, si
deus, qui pads est auctor, quempiam amatorem pacis faciat prosperari,* et cum
in manibus principum plurimum* hominum pax consistat,"" ut ipse deiüs colatur am*
plius pacis tempore , consuevit hiis bene facere principibus eciam in augmento tem-
poralium, qui pacem zelant"^ ad cultum dei amplius augmentandum. Nee credat
quisquam princeps, se ditari posse discordiarum commocionibus , quoniam quidquid
a) inpemtor L. b) res L* c) cun S, d) tcrre L* e) LnnJithut S. T« Landitliattam L. I) domino S« T»
g) Appropin^inaw S. B) contütiut S. T. i) diüte S« dicti T. k) iiuoper f. S« T. I) giiod f. S« T«
m) Uoiqae S. n) eongreg^aC S« o) premlssit S. p) concordarant (tandem f.) S. T. q) qaodam T,
r) quam f. S, T. a) omnia S. T. t) proipcrare L. n) plwiiim L« t) consittit S* T, w) zdaTÜ S. T«
')
') Ick weiss nicbt, ob das auf Rudolph Yon Habsbnrg und König Otlocar ron Böhmen
oder auf frühere übrigens unbekannte Ereignisse zn beziehen seyn möchte, wie die
Zeit der Gründung Landshuts Tcrmnthen lasst. Vielleicht ist es auch nur eine Ver-
wechslung mit späteren Ereignissen unter seinem Enkel Bolco II. Yon Schweidnitz,
in dessen Kriege mit dem Könige Johann von Böhmen und dem Markgrafen, dann
Kaiser Karl lY. Dann aber passt weiter unten die Gründung Liandshuts nicht hier-
her. S* d. folgende Anmerk.
Laodeshnt, S.W. 4|- M. v. Schneidnitz, ehemals den Eremilen in Grüssau gehörige
welche bereits i. J. 1249 von Boleslaus IL v. Lieguitz die Erlaubniss erhielten, die-
sen damaligen Marktflecken nach Deutschem Rechte anzulegen. Urk. i» Tzschop-
{e's tt» Stenzels Urkk. SamniL p. 512. Da nun Bolco IL y. Schweidnitz i. J.
354 wurklich die Rechte von Landshut erneuerte und vermehrte (s. Tzseboppe
n. Stenzel a. a. O. p. 537) so wird eine Verwechslung oben mit Bolco I. noch
wahrscheinlicher.
') Vcrgl. darüber Klose L p. 588 ff. der das wohl nicht mit Unrecht (nr unglanb-
wuroic: erklärt.
^ 16
]^ in. Cbrotttea* pnmfium Poloniae.
sÜ« def bOfiia^ tf^pehiifa ttsnrpftV' intfebite, ion in eo fractiflcat^ qvhi et st UäWHi-
(feit fitCf' «tte (eMj^ribtu*, noä' iamen conqinsHa' hideMtef ad pösteros deriväntnr,
Md ftHlfSemStiä cbntitagit*,'' qaod tanto infeliäto po^ talitutaf parentum- mertem
ätielff ^rff' fflil, ^iihtö cradeBüs^ progenitores eontm m i^pienda- patapermli*
ätdMtancUf sü\>i6^tiae. ^San^ dibtiia dai monasteriiim in OrissoW « Cisterciensi»
(tt4Msy «äse d^doifö ftmdavit et '^defimctas, fbideni se|niltds est, anno dontiAi
Jbe ducitfus Swidnicensibua.'
Hfb piixifkf^^ tr<^ reliqmt lllios, viddicet Bemlianfanfi , E^ricttoi £F.> et^
Bolköoeu, qul diviseront teiraiä, Bernhardus enim habtiit daeatam Swldiiieeiiselfr
com Miid pertinencBd , Heinricus (!.') vero Jawor, Böfto (H.^ aateifr Bfonsterbärg^.
Bemhardtts' gentdt j^lkonem (JEL. Swid.} et Heimicom (II.} frafrenii ejibä, qiti ficdt
[Mrter doiii!nc( ^^Airne, imperatricis quOBdam et regine Bohemie. äeiuricns (I^y
aiiMm predictos, fräter Bärnltordi et Bolkoms (U. Sfonsterb.}, ed iä serte £vi-
a) cpüeqnid iit- S. T* b) ufwpet S. T. t) con^aetite S. T» d) contigit S« e) def^m L* f) crndeliorV; S«
g) Griiau S. T, M^ h) MCCC primo S. T. i) Oline Cebendir. M« Cap« XXVÜ. t. k; Aix S* T«
I) ftv aAtm L.
II tu 1^ iJ
) S. d. StiftungsiirkHnde des Cistercienser-KloBters zu Grüssan (S. O* S. IM. v* Lands-
hnt) an die Stelle der bereits seit dem J. 1242 dort beGndliehen Eremiten , v. J.
iSlfiB, mit den späteren Erweiterungen y. J. 1294 u. 1299[, in Lndewig reliq. ma-
nnscripf* T. ^I* P« ^d ff. ans einem obwohl alten 5 doch nicht eben Töllie treuen
CoptaiDnche des niosters. Die Originale sind im ProTinzial-Archire znBreuau.
') Dass Bolco noch am 2. Not. 1301 lebte , beweist eine Von ihm zu Liegnitz ange-
stellte Urkunde in Dreschers diplomat.Nebenstnnd. p. 52« Im ProTinzial* Archive
befindet sich Ton ihm noch eine zn Landshut ausgestellte Urkunde: die s. trinitatis
a* miltes. trecentes. secundo, aho 17. Juni. Da sich nun in einer nneedruckten Ur-
kunde im Proyinzial-Archiye, ausgestellt zu : Kaut VII. id. Jnl. 1302. Hermann, Bf ark-
BE'af T0I1 Brandeifburgf: tutor Slezie und seinen Schwager: pie memorie sororins dm:
<dko nenttt , so ist e^rwiesen , dass er am 9. Juli 1302 todt war. Vtr yerstummelte
Leidheiifttein in Grüssan bei Sommersberg L p. 301. durfte ohne genaue Unter-
sdehuttg dagegcfn nichts beweisen und alles was Sömmersberga.a. O.9 Ehr-
hardt in s* diplomat Beitrilgen p. Ol, und Sachs y. Löwenheim, Stndt VIII.
p. 37 ff* sagen, nicht in Anschlag kommen. Seine Gemalin Beatrix ^ geborne Mark-
sn^fin yon Brandenburg, wird in einer Urkunde ärer dnei Söhne V.J. 1315 r Beatrix
ddcissa qnondam Zleaie sed modo dncissa Kozlensis mater nostta carisiima genannt,
iiiid war nach ürkk. im J. 19S1 todt Ihr Gemahl war Wladisiaus, Herzog yon Ko-
seL S. Sachs y. Lfiwenheim, Stuck X» n. 41.
' ) Obwohl die Schlesier allgemein annehmen y Anna «ey Tochter Heinrichs H. und der
Elisabeth yon Oesterreich gewesen (Sommersberg T* L p. 403), so nennt doch
Anna in einer Urk. y. 3. 1559 in Pelz eis Gesch. Karls IV. Urkundenb. Nr. 252,
Mutter Catharina»
Herzoge pfm JSekUDeidsßitz. Hjom^ %on ^^nsterberg. |^
« «
akuoa dacatüß JanrensL»,' flXQi:eiaV,h«bwt domfHW ^S^^^m^J^^mW
T^sBoliemie, quwÄgue ,geÄeraYerat;*,^x spci^dä .uxejre ^nfMm^T wm «BfiV
]^^ieo3is.'' Jäte Heiipriciis decesait rsuine heredibds c^t ;tenffi 4^iuw9^ flP^^rffiP^fW (1346.)
ms^ devol^t^ fuit ad Bolkonem GQO i^ltimum Swidxuc^nj^ei^ ßHwß ^if^ tWP^
mcis^ Beniliardi, post , mortem Ueiiirici fratris^ dicti JBoJko^is (ll.} mtiw^^ f^^^4f^
domine Anne imperatricis predicte. J^p Bolko (flO^ ult|fop #f ^^d^^c^n^
poat DOif^pllQS copeertaciones^ ^ gwerrai^m' imf^s^ 4^^!%^ i^^^^i^Ml?^^ ^^^
inini Jo}iapf»s ^egis Äohemie^ goi oeci^s jain factus civitatem o.i^^iiic2;^9^.)Y#^^
laverat e^9 sicfU aadivi, portpm civitatis tetigerat.et recessit, ^^ ^c^Jf^ ^ß/9g/S^
pqi Jliapdi^H^m peperat, .acd JBolko, ,predictia3 .d^x ^T^emix^ip yHHffiW»» 9^
isiinita in'^^qiiibas.ppßaerat -k^ armatos civitatem recii^ra:dt . ^^egi ^ ^^-
üem'' fCipp serenissimo principe, depiino Karolo, Bomanori^'' U^I^R^iif^f^J!^^
4iix JBolko QI.} hanc Iniit cqnoordiaiin, ,videllci?t' ^d domifiaip Anj^^ . j^l^f^
4mis jaworensis^ £tiam fratris isjoi, sjhi triadjdit m^i^orf^^i^ ^^ n^^ffS^.^^» .^^^
et corone' Bohemie poat w^o^t^5m^su^, si sme Ffi^ß W^^^i^^pefj^picpnf^^
ret' eom decedere, terraip ^uam dooavit hahei^d^ ^perjpelaiq, ^c^ tfffl^i^) /ftttP^
.ejus conjax, domiiia Agnes, qae hodie vivit et a|^ .^e fd^ii^ ^Wfff^ 4^^P:iP
tULorem doxerat, videlioet filiaip I^jt^pp^ili'' ducis ^v^e^ ß^e^t.fM!^
unniufn 9Uiim ad tempora vite sf^e , . si.eu ndem dqceiii ^pre^igri^ ^cpnüij^e^J .^Qüi d^
^olko lütjbptiiis . dßfufiotiis «st sine Iiefedjil^us'' f^o wpini ^fi^ie^^ €86^.
sexta feria post diem sancti Jacobi et in mdnasterio „jprxsffi^f^i .,ti^^ ^' ^^
est^ sßpultore.
Bolko (TL.') autein, dax Monsterbergensis, fuit homo mirabib*s et valde*"
solaciosus,**^ et sicut audivi plurimoram relatibus gessit plarima risu digna« Na;»
quadam vice in novo foro^'' Wratislavle, nbi tone ad forum no^ulte . concorrer^ht ^''
malieres lacticima venuadantes/V^P^ oimiiqm lac venale b^iejncium lucnplißrjf^ /^
fecit emi^s ewa lacte ac.in.boßpicio.ßuo .ad.boc doUo''*' prepairato totum lac, qu^
.emerat, infudi«" Sed antequam muüeres easent parate, ^uolibet de suo {Mrecio
•aoHBomiit»^ Dox ait, quelibet vestmm recipiat de dolio suöm lac, nolo enim vos
pagare de illo* Quo cognito molieres accelerando quelibet amphoram suam misit
ad dolium , lac snum resumere cupiens , quod infudit." In quo mnliernm congreaau
a) Hier fehlt in aUen. lUiidf dir. dtt*Wprt, etwa: f^t. b) qni axorcan L. c) ,W«^eMn S.- Vi^ucai^plai M.
Wecscfilai T. d) generaiit S. T« e) Caliaieniii &. Calieiientis T. f) per »ortem ejoa f. .$» T* ^) ducis
f. L* h) fr* 9m L* i) Ultimi f» S» T* li) contract^onea S* 1) gw,^rraa.S* m] in f», S- T» ^n) tandem
f. L. o) Romano S« T» p) Tidelicet f» S* T. q) JawroTiensia S« Janrenais M» L* r) corona S* T,
•) contigerit.S* T. t) iU S. T. n) JUnpnldi S. t) contigertt S* T» w) }{frUt S. T. je). MCCLXVIII.
S. T« 7) est f. S* T. M. x) DleUebe^s^* f* M* t:«p. XXVJI. L. Monftorberir« S. aa) nvnltnm S. mnltn T.
hh) tabcioiQ8*S*-eia fröhlicher .Herr,^d |iat yicl wnndcrliehe ynd lechQiiiche Wcric h^ip^n»,D. ec) Nno-
foro S* dd) conrenerant S* T* concnrrerent L* . ee) Tcqdentet S* T. ff) aniforas ^» iptmert ^)..<(i^ere h^
hh) dolco immer M» ü) fecit infundi &. T, M. 1^) ammonoit f. M. U) infhndit M.
16*
121 HL ChnmictL princifnan PoUmiae.
tantas est faetns impetus, ut quelibet amphoram suam concuteret et sie fractis
vasis contendere simul cepenint, et, ut aaaivi, se mutao fortiter capillaraiit EU
^uo &cto daci hoc cementi est factum solacium magni risus.* Post contencionem
i^tur hujnsmodi mulierum sedavit easdem et dato precio coilibet, eas^ cam gau-
dio fecit abire. Hoc et huic similia facta digna ridiculo suis temporibas multa
commisit, que per omnia longum esset narrare.*
Porro sais temporibas per dominum Karolom predictum, eisdem^ temporibus
'^^- marchionem Moravie, ^^Fraiaikenstein est vallatam et, sicut audiyi, mnlti nobiles
de Boheqiia et* Moravia de parte marchionis in obsidione hujusmodi capti sunt,
sed quodam tempore, .per dictum dominum Karolom sollempni conviviopreparato,
ad quod invitaverat dictum ducem, ordinatisque' nobiliom multis speciodis mulie-'
* ribtts, postulaVit cum jllis, captivos hos dimitti' solutos,^ quod et fecit ad instan*
dam carundem/ et, sicut muiti refemnt, si exaccionasset captivos eosdem, tantas
habuisset pecunJas^ quod terram tam bonam sicut habuit cum hiis emere potuisset.
Demum igitur tractatum est inter regem Bohemie et eundem ducem taliter, quod
Glacz^ cum suo districtu datum est sibi' ad tempora vite sue, cum omnibusque
tS36. suis* heredibus ^3^^^^^^'' ^^P^ Bohemie atque regni factos est Processu quo-
^^^ que dierum mortuus est in Monsterberg anno domini MCCCXLÜ.'' et sepultus est
(^^^*) in ^3 Heinrichaw / et, sicut audivi, dum ageret in agone multum contritus canta-
* ^^* vit^ istud' responsorium: tribularer si nescirem misericordias tuas domine, et
osque ad finem perduxit'
Huic sttccessit Nicolaus dux Mousterbergensis ^^ qui vendidit Frankensteyn
regi Bohemie ad sepulcrumque domini transsiens reyertendo in Ungaria,"* diem
suum clausit extrraium et de Ungaria ductus in Heinrichaw, anno domini
(i3nS ^^^^^^^^^^f^^^ ^^ traditus sepulture, relinquens post se duos filios, Boles-
a) nagnnni et Vitas. L« b) ems f. S. c) denamre S* T« d) eitilem f. S« e) et f. S. T. a€ M. f) Von
hier tritt V* wieder ein» g) com illos captos hos mitti S, T* c« iUit captiTi« L« e« illia captiToa hoa
mitti M« h) foiutos f* V« i) eomndem S« k) Gloca S, 1) sed S. m) c. omnihat snia L* tait f. S.
n) rasaUit V. T. o) So h. MCCC*... S. T. MiUetimo..,. M. M V* p) Heynridiow V. Heinnchaw
S, Henrichaw T. M« q) eontntoa ett atqne e. S. T. r) illad S. T. s) Hier folgt ia S. u. T. die lieber,
lehrift: De Nieolao duce Monaterbergeasi, t) Montterbnrgensia V« H« a) Uftgariam V, M. v) So L.
MCGC • • • S, T. M* V,
') S. die för Frankenstelns Bürger wegen deren tajpferen Yertheidigaog so ehrenvolle
Urkunde des Herzogs Bolco il. y. 10. Oct. 1337 in Tzschoppe's n. Stenzels
Urkk. Samml. p. 547.
*) S. die Urk. Bolco*s II. y* fiA. Aug. 1336 in Straubingen. bei Sommersberg
T. I. p, 847.
') Sein Grabstein daselbst giebt HI. id. Jdn. 1341 als Todestag. Sommersberg I.
S. 407. Eben so das Necrologinm Henriehoviense manuscr.
[leolans starb nicht , wie bisher allgemein angenommen worden ist y i. J* 1369. son-
dern nach dem Necrolo^. HeinrichoYiensi, am 23. April 1358. Auch befindet sich
im ProYinzial-ArchiYc eine Urk. , welche sein Sohn Bolco IIL als Herzog Yon Mün«
Herzoge von Mümterberg. Herzoge von Breslau. 125
laam (JR.^ et Heinricmn. Meinricas est factus cnicifer de* domo Theotonica et
mortaas in *" Prassia, in penitencia , quam egerat post snnm exitam deordine, qao-
niam aliqnibus temporibus habita sui ordinis deposito vagabatur in mundo. Frater
Sans autem est dominus'' Bolko (ÜT.}, dux Monsterburgensis modernus.^
üe ifofltffio Meinrieo, epitcapo Wrati$iavienMif
puerarutn iuiare, et Holetlao.^
Post mortem vero Bolkonis ducis Swidnicensis , qui tutor faerat puerorum
ducis Heinrici Wratislaviensis quinti, ut superius est expressum, pueris ipsis^ ad-
huc jttvenibus' et pupilÜs tutorem non habentibus, barones, vasalu, milites, cives
et majores terre simul congregati, dominum ^^Heinricum de Wirbna,^ tunc epi-
scopum Wratislaviensem , tutorem puerorum concorditer elegerunt Qui dominus
episcopus sumntuosus homo' fuit, propter quod thesaurum relictum et depositum^
per ducem Boikonem prefatum in Legnicz, qui se ad LX millia marearum in auro
et argento dicitur extendisse, suecessive cepit expendere. Quod videntes terri*
gene,' habito consilio, decreverunt, Boleslao (in.~)9 tamquam seniori de uxore
atque amieis, qui possent pueros defendere providere et procati* sunt sibi domi-
nam Margaretham, filiam domini Wenceslai regis Bohemie. Que cum esset sibi
matrimonialiter copulata , idem rex Bohemie Boleslaum , annorum quindecim exi-
stentem vel citra, recepit ad se, aliis duobus fratribus Heinrico pariter et Wlar
dislao in terra remanentibus. Cumque Boleslaus citra quatuor annos fuisset apud
socerum demoratus, inlerim reconditus thesaurus expenditur, et rex Bohemie su-
pradictus viam camis ingreditur umverse. ^Bevertitur insuper de Bohemia Po- {VSM.)
(Si, Jami.)
a) in V» h) ett io S. T. c) est dominas f. S« T« d) «•deniiit f. V« dftim folgt in V« v» M. mtdutchen-
der ZnMlsi qnl moitons ett anno domiai MCCCCX. II. jdot Junii. V. MCCCC, deeiaio, leevado idnt Jon. M«
e) Die Uebenehr. f. V. M« Cap. XXIX« L. f) ipsiai S« T. z) ^Teatibvi S. T. Ii) H. Wiibea S. Wir-
kenaw T. i) hämo f, L. k) repoiitiuB L* 1) tem^e S* m) precati S»
sterl>erg und dessen Mutter Agnes als Herrin der Stadt StreUen, welche sie tk
Witthum bessss, am f. Oet. 1388 ansstellten. S. über die Geschichte Strehlens
Stenselin Hoffmanns Monatschrift L p. 624 ff. Agnes starb Id. Jnli 1370.
Nccrol. Heinrichov. .
*) Heinrieh r. Wtrbna war BisehofT. J. 1301 bis 1319. S. übrigens Klose I. p. 892.
^) Hiernach mnsste Boleslans UL 1302 eeheirathel haben, also kann er nicht im J.
1291, wie gewöhnlich ange^ben wird und Thebesins schon bemerkte , geboren
scTn. Seine erste Urkande im ProYinzial-ArchiTC ist Tom 24* Juni 1302, also wahr-
scheinlich bald nach Bolco's Ton Schweidnitz Tode ausgestellt. Vergl. oben S. 116.
Anmerk. 3« Sehr merkwürdie ist eine Ton ihm 13. Januar 1303 in Grfttz (im
Troppanischen) ausgestdlte Urkunde bei Sommersberg I. p. 943, in welcher er
seinem Schwiegervater alles Land auf dem rechten Odemfer abtritt^ welches seinem
Vater Heinrich V. von Breslau Herzog Heinrich Hl. von Glogau m der Gefangen-
IH. Chnndca prindpum i?plmiaß.
ionism )Boleslaas, idacens BeGom muHrem jtlargaretliam pre£Rtam, qae domkia Ssüt
-ÄeaAcsL ^t* eottversacione «altim hoiieflta. €revit aoteai BoledUas, ejus ffuuriUi^
et ad XAllil. annos pervemens, quesivit exiolli.- Co^tans iiraaliter 4se vindicare
posset de captivitate morteqiie :patris In filios Ck)nradi (VenriciY dueis rGlogovien*
(150D.) sis, qui mortaus jam fiiit, cepit eis gwerras movere et post^ multas discordias,
prelia necnon effasionem sanguinis hominnm plnrimoram , tandem gentes Boleslai
vicenmt ^flverserios ^n qaodam iprelie , JepeUeoteä* jAonm sdiqviis, mit «ad -mrita-
tem WratisIavieoMBi «fqg^ßsait tt nQBQuäi -«tiai|i io.«ell«iiis capti sunt vivL
Propter quod plus exaltatum est cor Boleslai cepitque villas e0 predia militibus
erogare, fovere cnrias et «orects ac multa* [»'odigaiiter di^p^^are. Idcirco,
^uanto plus fuit prodigns ad «fonaBdiim , tanto aiilitiun et nobilipm ampUor erat
concursus ad eum.
Quod eementes fratres :Heiarieus patiter et'Wlaidislans, qui «citra «dolescefr*
(1511*) dani jam ereverait, nolentes koc amptiius sustinere, ad ^3^^^<HI^^ terramm re-
correre aq)irabaiit. Et fiactb div^onis partibus, .prima pars erat Wratislavia,
-secunda Legnicz, ferda^ rero Brega, ordioatarnque^^fiiit, qiaod ciiievnque Wra*-
-lislaviensis ducatos veniret in sortem, alten deberet addere XVIII. miUia marea^
Tum, illi videlicet, qui Bregam obtinwet; ille autem, cui oederet'' Lesnicz, ad*
^re deberet eciam Bregensi duei XXXII. millia marearum. Boleslaos (JSL[
vero, aspirans ad faaberidas pecuaiaa, 'Bregam sq^onte recepit et duci Heinrico (VL]
in softem divisioms cessit Wratislavia, dux v^^ Wladislaus terram Xiegmczen-
is^n obtinuit, mide dnx Heinricns^ .firdtrem Sttiim Boleslaum exsolvit apud miütaf-
res ^ et cives de ' peennia , quam solvere de sna debait porcione , 4ux autem Wla*
tlislaus junior, 'lactus jam subdiaeonus'" et non habeps peGUBiaiii) quam fraM pro
aoa redderet porcione, civitatem Legnicz obUgavit eidem. JBt factum est quod
idem" Boleslaus et Wladislaus aliquanto tempore simul manerent Sed succes-
sivis lemporibus penitencia ductus Wladislaus, quod obligaverat fratri terram
liCgniczensem, cepit predari terram eandem pariter et Br^ensem, necnon rapinis
fst ineendiis devastare, per hoc volens recuperare terram predictam; sed et Bo*
a) deificR et f. S. b) partus S. e) dcbellantcs L. d) et f. S. T. e) malto V. M« f) et UrcU S» g) or.
dinatum qn offne S. h) cedet S. i) Die Worte toh i terram Lcgnic. bis: Heioricns f* S. T» h) aililc^
S, T. 1) de f. L. m) diaconus L* n) idem f.-S, T.
mttm^mm^^mtm
schafk abgepreest hatte, und Tcmpfadi die EinwUlignng seiner jüngeren Bruder bei-
bringen» S. oben S.119. Anm.5. Vergl. Klose L p. w4, der den Tbebesias 11.
S. I«>8 wobl mit Unrecht bestreitet. 2ar Autlührung kam der Vertrag wahrschein-
lich wegen des baldigen Todes Wensels nicht, doch deutete er anf das, was Boles-
lans später that. S» übcrlumpt fiber Boleslaus IlL, was der fletssige Thebesins
a. a. O* gesammelt hat.
M Dasa diese Theilong i. J. 1311 ToUzogen worden, hat Klose J. p. 609 ff. erwte-
sen, daher ,maff der erste Kriee mit den Söhnen Heinrichs III. von Gloeau in d. J.
1110 fallen. » » ß
leslans se' ex lidyelfäo pdätok defeosärem. ttee^ itaqlie gwerre ta&io ^jenporediiT
titvenaäy qiieüsqtte Wk^lätis eaptas et dutitM in Legniez^' in tonri Mt vincaHsr
maneipatus itaanibus et* pedlbad^ ad anm dimidii ^aeiom:* Demmii autow Giniilr
cofteordati sunt fraites ipsi taliter , qued Boleslaus pro expen»» et^ fiecesstedbiw
suis deberet quingeatas marcas amiis siagolfs solvere Wla&*a)ao, ^eqiie ftiU a^
vincdia^ absolatiisr. PesteA rero itetixsti dMtas est peüiteilcia et pla9 oupiebat^ ha*-
berä, i&col^aiis atqüe moBens fratrcMi auper promfs^äcn^ms, qiiaä stbi fecisae finn^
trem' asseruit, sed ille^ negavit.* Propter quod jasjurandum fecit Boleslaus fra-
Hd^ tribns tidbus, ejae incmpacianis neeessitate^ eoactUB. Es hoc, sieat^ ore*
ditar, Wladislaus in eadem septimana in frenesim raptus est et aliqualker deli-
ravit adjnngens se caidam nüliti, qni tone temporis'' habuit castrum ^3^^^^^^"
berg/ sitam in montibas ex alia parte Swidnipz. De quo Castro in terra iteruni,
ässomplis sibi^ quibusdam predonibns, rapinas et danfpna cronlinlsit. Et contin-
git qnadam vice, quod cum venisset ad teiTam Bregensem, in villis videlicet
^^Jwckaw^ atque Wirbin ^"^ ubi morantur Gallici, cum centum armatis velletque
predari villanos habitantes'' ibidem, ipä villani, de ntrisque villis insimul con-
(iorrentes, se fortiter defenderunt ac bestes fugantes, eepernnt ducem Wladislaum
cum XX."* personis tel citra, presentaverunt eum quoque Boleslao, fratri suo pre-
dicto, et sie tentus est in vinculis iterum in Legnicz uno anno. In captivitate
igitur constitutuB tarn dura frenesi laborabat,^ quod mordens seq^som et homines
ndnistraates sibi,* quos occidere cupiebat, ut nemo änderet eum accedere« Verum-
tamen landem mitigata freneai de vinculis est emissus et ibat per terras in uno
curru metsecundus vel tercius vagabundus, commedens jam cum uno jam cum
alio plebano vel milite aut sculteto, nee in civitate aliqua stabilis esse voluit ad
tempora vite sne.
Interim autem Boleslaus fovit' gwerras contra Conradum duc^n Glogo-
viens^m et' Olsnicensem et in tantum^ dampniieavit euntfem pariter et destru-
xit^ quod non habuit nis! equum, in quo, pallio Üneo indutus, equitavit, et ad
hoc deventum est, quod celebrata concordia inter eos, ducem Conradum oppor-
tebat resignare Nümslaviam,'^ Beroldstad,^ Crewczeburg,'' Pitczen"" et Cunczen- isfts.
stadj^ dox verö Boleslaus dteisit ei Wokviam' atque Lubens,** que prius ad
•) t« f. S. h) He S« c) fratrem t L. d) id S* c) negat S. T. f) firatri f. V. g) nt V* h) tempo-
riBns S. i) Hornsbcrgk S. k) sed S» 1) Jaokaw T. m) Wirbyn T. b) Labitans T. o) Tigintl S« T.
p) laborat S, T« tj) ted S. r) aiOTet V. •) ac L* t) interim S« T. u) Namiaktiasa S* T* NamzlaTja*
Urkunde. t) äenaUdt S. t. BerokUsUt« Urk. w) CMatabo^g S« Craczkarg T« Gnicenbvck Urk.
x] PyUckyn S« T* Bicuua Utk» y) Cucsentfadt S, KoncieaBUd T ConcwiUd V. CuncentUI Urk* a) Vo-
laoiba % Wolow Urk« aa> Lcwbcs S. Lawbea T* Lubent Urk*
«'^r
*) HömscMoss^ Ruine bei Doimerau, S. O. } M. v. Watdenborg, S. W* 4 M. von
Schireidaitz.
') Jaflcftau und Würben, W. {—2 M. v. Ohhn. S. über die Wallonen daselbst
t'zschoppe's n. Stenzels Vrkk. Samml. p. t49f tt. p» SOI. Antnerh. |.^
128 HL Chrqniea principum PoUnHat.
^^hegtacz pertinebant. Dax itoqae Boleslaus, post factam . concordiam , dum ad-
versarios non haberet. in magna vixit gloria, multa militibas clientibus* tribuit et
vasallis atqae prodigaliter plurimas^ inutiles fecit expensas. In tantom^ qooqne
seipsum extenuavit, quod tandem cepit egere, recipiens saper dampna inter Judeos
et Christianos obstagia fecit et obligaciones terrarum. Nynipcz cam suo districta
pro UDO Jadeo*^ obligavit duci Bernharde Swidnicensi , quem qai.dem* Judeom ad
octo millia marcarom depactaverat, propter quod stat^ civitas ^3 ^y^P^^^'^^^ ^^^^^
«) dientibiu f* S. b) maltet S« T* c) Interim S. T« d) per «anm Jadeam S* e) qmciidjmi L, I) stet
f. S. stea T,
>) Leobus gehörte i. J. ISIS und Wohlan bereits u J. 1298 sicher zn Glos^n und
nicht zn Licgnitz, wie die Theilnngsarkande der Söhne Heinrichs HI. t. lil^g;aU9
Sommersberg. I. p* 869, nnd die Urk. in Tzschoppe's u. Stencels Ürkk.
Sammlnng p 417 beweisen, wahrscheinlich aber besieht es der Chronist noch anf
die ersten /leiten Heinrichs V. Ton Breslau und Liegnitz, in denen diese Orte doch
zum Breslauischen gehört zn haben scheinen ^ sicher nicht zum Liegnitzischen. Am
2. Not. 1321 trat Boleslaos lU. von Liegnitz an Boleslaus von Oppeln das Land
zwbchen der Stober nnd der Oder ab, und am 10. Aug. 1523 musste ihm Konrad
von Nainslan, Heinrichs lU. von Glogau Sohn, Stifter der Piastischen Linie der
Herzoge von Oels, viele Städte und Burgen anf dem rechten Odernfer abtreten. S.
die wichtigen Urkunden und die damit zusammenhangenden Thatsachen in Stenzels
Aufsatze von den ältesten Grauzen Ober-Schlesiens gegen Nieder-Schlesien in v. L e -
deburs Archive VUI. S. 3G5 ff.
*) Cnreus u» Schickfuss, welche von Thehesius U. p. 160, und Zimmermann
I. St 4. p. 18. angeführt werden, wissen nicht mehr von dieser Verpfändung als
unser Chronist. Pümptsch^ wie eine Urkunde Heinrichs V. v. J. 1295, die älteste,
in welcher ich etwas über diese Stadt auffinden konnte, beweist, war von Hein-
rieh lY. an Heinrich Y. gekommen, der in diesem Jahre mit Geuehmigung Bischof
Johanns von Breslau hier eine Kirche zu Ehren der Jungfrau Maria für Deutsche
und Polen gründete, da es den Einwohnern bisher nachtheuig gewesen, ausserhalb
der Stadt in der von Heinrich lY. begabten Kapelle zu St. Peter Gottesdienst zu hal-
ten, welche nun Toehterkirche wurde, was, wie Zimmermann a. a. O., doch nicht
fanz genau, miltheilt, i. J. 1296 seine weitere Ausführung erhielt. Im J. 1373.
2. Octob. versprachen Kaiser Karl lY. nnd König Wenzel den Herzogen Ludwig
und Kuprecht, dass Nimptsch, nach dem Anfalle des Herzogthnms Schweidnitz an
Böhmen, von den Herzogen von Liegnitz und Brieg wieder solle können eingelöst
werden. Im J. 1384 verzichtete König Wenzel auf alle Ansprüche an Herzog Hein-
rich (mit der Schramme) wegen des halben Thcils des Geldes, wofür Nimptsch,
Stadt und Weichbild, an Herzog Bolko von Schweidnitz verpfändet war, bezeugte,
dass es, sobald es an ihn (Wenzel) fallen würde, dem Herzoge Heinrich ganz ffe-
gehören solle, nnd wies die Landschaft für diesen Fall an Heinrich. Als im J. IJmO
(^Sommersberg lU. p. 76) die Herzoge von Liegnitz nnd Brieg auf ihre Ansprüche
an die Fürstentbiimer Breslau, Schweidnitz und Jauer verzichteten, nahmen sie
Nimptsch ans. Als nun mit dem Tode der Herzogin Agnes i. J. 1392 Schweidnitz
an Böhmen fiel, so kam unstreitig, den Yerträgen gemäss, Mimptsch an die Herzoge
von Liegnitz und Brieg., vrie die JLehnregister ausdrücklich bezeugen^ und i. J. lSo6
nannten sich daher Ludwig I. von Brieg und Ruprecht von Liegnitz Herren vo&
BolesUius IIL Hetwieh VI. 120
sao* üsiriola ^adhuc ^gnori obügata* Obligaverat insuper ^3 Hayaeriam atque
Adreimi moiitem pro quinque milÜba» marcaram. Hiis siquidem debitis iBvolutaa
jam paeiebatar defectmn, nee tarn large donare potoit, sicat prius.
Hiis quippe temporibus Heioricus sextus , dox Wratislaviensis , frater ipsiss^^
amplex homo et mitis^ sedebat in pace, de suo eontentos dominio, vivebat hioneste
et ultra expensas necessarias sumptas non fecit et ideo in rebus necessariis ba-
bondabat.^ > Vidras hoc firaier suus, dox Boleslaus predictas, quasi penitens de
iratris su€ces9ii, Wimper fractatus et consilia inpulsavit, ut daret sibi Wrä^h-
Tiam pro Legnics, qüod omnino dux ' Heinrieus faeere recnsavit Cumque^ eerae-
ret Boleslaus ejus constanciam , per indirectum' fratrem cepit vexare, permittens
eum, ao si ignoraret, predari ac terram ejus rapinis' destrui, sie videlieet, quod
de curia -3^^^^^^^^^ ^^ ^^ ^^ te"*^ Bregensis fortaliciis^ in Wratislaviensi
difltrietu sepe plurima fierent dampna. .Et quia dux Boleslaus intenttwi suum ha-
bere non potuit, ^3^^^^^^^^ ducis Hdhrici cepit insidias ponere, ac eis, qui de
oonsilio fuerunt^ mala inferre. Unde dominum ^3Nicolauni de' Bancz, canonicum
Wratislaviensem^ qui fiiit de consilio ducis, dum esset in capitulo in ecclesia
aancti ^3^S^^ constitutus, extrahi fecit, et usque in ^3*^^^^'^^ ^^^1 P^i" pontem,
tenens^ cum captivum donec amici ejus liberarent eundem. loposuit enim du
Boleslaus sibi , quod aliqua fuisset locutus in consilio fratris sui , . que displicue*^
runt eidem, propter quod ipsum capi mahdavit Preterea qnendam civem Wra-
tislaviensem de ^3^^^^^^^' dictum, de consilio existentem edam diott ducis
Heinrici, de. ecclesia sancte Elizabeth fecit extrahi quadam vice, aaserens, cum
sui malam^ memoriam habuisse. Cumque de ecclesia, ut predicitur, esset extra*
etus, idem civis etpositus super equum clamavit valide^^ pro auxilio, et quamquam
illi, qui cum duxerunt, minas sibi" facerent, ut taceret, plus tarnen ipse clamä*
•) mo f. S* f, b) ejtti L* e) luibviidaTit L* d) inderecliam V. M. c) npittii f, S. I) Merteiisdojff S* ^.
() d« f. L« ]i) tcbeiu U S« i) MokMd«ff S« T. Ii) bmIub t S. T. 1) vftlde S» T. m) tibi f« S« T.
NuDDtsch, zugleich im Namen Heinrichs und Wenzels: qui nobisteum .sunl domini
bereditarii in Legenitz et in NTinptsch.
^) An Breslauer Bürgvr, wie weiter unten erzählt wird.
•) Mertzdorf, 1 M. N. W. ▼* OUau.
^) Begoflde her zu trachten das her möchte was Arges beibrengen den Redten
Heynrici. D.
^) Ein sehr angesehener Mann in Breslan aus einem bekannten Hause» Klose I. p« 690
n. U. p. tW. Tzschoppe's n. Stenzels Drkfc. Sammlung u. 417 o. 487
Nicolaus y. Banz besass aueh die Hälfte der Burg Kaldenstein. aommorsherg
lU. p. 49.
* ) Die Aegidlen-Kirche auf dem Dome in Breslau , welehe Peter Wlast erbauet haben
soU. Klose h f. 228.
•) Jeltsch, N. W» «• «i M- y. Ohlau.
^) Eine angeschene Familie in Breslau. Klose I. p. 5tM)^ u. U. p. iSO* Tzschop-
^ pe's n. Stenzela Urkk* Samml. p. 417.
n
180 in. OhrMfUa prfnelpnm PelänUae.
Vit UB^e iiftieDites illi lüönoiirsiiBi !fe*i' pffpaü et ex hoc nbi*> ipevloalm imni»
nejrö:, j^iccideHiBt eiAideiti^, ptoicientes^ €iim de equo ad tomnü^, et «ie de oteiUte
Bübito recesseiriint« AeVersi ad daeeM Bolealaui, %pa pnape :äibat 'tada suis tai^
«latia^ parrkvenuftt 'ordinem eideib baju rei. Oaapcopter dox Bolealaus turbatos,
jK>du8 eam vidissdt €taim vivurn quam moiiaamt, sperabat DaBqtae la £ra(rb fier
iHtin nortiHHa ^'^ si vixrsset, aliqaain concerdiam extorsiase.
(Qho eoyRsiderata, (am terrigene qHatn cives oute duce ano^Heinricd «ienult
eeiisiliiim, ^naÜter Inis* provideretor dispendiis. fit ^a d«x..^e Jieiflriaw
beredes ipaadiliiii . dexw non habuU cum ^3^"^^^® ^^ ^^^^9 Aastiie, quo (tat
quondm.iiiarohioiiisea Brandebureensis et teorioo marcbiode nipait HeiBrtco*) ex ea
keaeraado^ tres filias, vidälicet Ofkam, tradham aiainiiKNtiialiter. Belköm doci WA-
Mnbergenai, que vivit adbac, secfntdam, Elizabeth, qne nnpak ^IGoiirado,' dad
DlBmoeasi et mne JheifedibUs est ddbacta, teroiaaivero ^y^Gräämf sayetimemiilelii
flionasterii sancte . Gfaure Wratislavie , abbatassam poatea £»etatii et ibidem defane*
4ain, nonnulli consullierunt daci ;H6iiirieo, qaod propter delöasionem sai sabderet
ae Johanni regi Bohemie. ^^Proiftor qaod tractatus fiunt^ inter rege« ipBOte
et duoem et^ tandekn eoncladitinr, quod diix Heinricas in odiam fratris Wratiahb-
liensem duoatiuii post/ebttuiii aamn regi et regno Bohemie resigoavit £#t ideo
xex in reeompeii3am^ sibi Glaois cmii aao distriota^ «mäiter ad vile sue tempora" d^
(18970 dit ducL -Quo oogitito malo sibi," Bolealaas dnx rqgem Johmmem m^nmit, qd
jttoalvetat aibi auper eakBristie isaeramentom, quod terras suas et devoludones ac^
ccftoce noUet^ quin pooids epntrh quemcunque hominem juvare veliet eundem. Odi
rex tale dedit rebponsum: vehnii est, promisi vos juväre contra quemlibet® aüun,
neu autem «ontrtt meipsum. Kt^ ex hoc^^ occasione recepta inimicicie , qui pridem
amiei:' fiieifunt, quoifiam «duas sorores/ regis Weneeslai filias habuernnt uxo*
res/ rex desäruccionem" ducis comminatus est, loquens cum civibus Wratisla-
viensibus, quod^ ipsi presentereat sibi Haynoviam et Goltberg^ eis per Boleslanm
pignori obUgata, quainquäm voieslaus regi servioia multa impenderit,^ tantaeeiam,
a) fieri f» L* b) eU V« c) projidciitet. S« d)^jiioniiiii S* e) kiu f» S* T* f) ^eneraTit V. genennte M»
C) CoBfado t V, h) Grittam S. Gridiaiii T« i) fait S. tattii T« k) et f. S. T. 1) in coapaiMiiB V.
inter compeniam T, m) tempon f. S. T. n) tibi f. L. o) ^cn^nm S* T» jp) et f. S» X ^) kec S« T»
r) ipl pr. emiei f» S» T* 8),dttcit serOTem S. t) fiUam haboit Bxorem S. filuu bäb«ii «1m^ T, n) di
it^ctioiiem S» T« ▼) qm« S« T, ipii L* vr) impenderet S. T*
') Anaa, Tochter König Aibrechta und Wittwe des 'Mattorafen HemnaiiB TOtt Bran-
denbnig. S. über sie und ihre Kinder Somraer^bergl« p« 290 ttr •
') Konrad L, welchen Bolealaua 111. , Heinrichs Bruder, l>cfebdet hatte.
') Marffaretha starb als Aebtissin des Klarenstifts in Breslau, 15. Mars 1378.
*> S. 'wer diese Verhaadlongen und die Terschtcdenen. Angaben der Sehriflsteller sehr
ansfiihrlich Klose II. p* 81. lieber die friiheren Versnehe Qttokars Wn Böhmen,
Radolfs von Habsbnrg und Ludwigs des Bai4m> -Scbleslen' »för Behaien .oder
Peatäfchlandkugeif innen, ist noch ntdit alles Lieht ^rbreitet», w^tthes' dieser wicb-
lige Gegenstand verdient und sn seiner .Zeit aueh erhalten witd. < . ^
Boleilami lU. B^rtnrtüh Vf. WtoäMam. t9l'
qaed fthe fid^ict de tem (»ropufeiiB;^ m\ BahAm sibi «udUüiii nen ^Nässet cum
qiitfige]iti& ^aleatis^ qaos sibi addttxarat . nb magnis danffliiB i^petitiBi VegAem^ in-^
simer Wkdiälaus, frater doeis Boleslai predfcti, de Masoviä ubi astiquaiD v^-
wkin dadssam qnandam nxoreiii dbxarat propter aiiqaales peconia», quas babait
qtübttsqoe coAsmiiptb ah üla diverterat, ad* regem Bohemie s«]A*afd)ctitiii acAes^M
et asseruit^. 86 jfdre venutt bMedem. et daiiinimi Legtiicenaem« Mh prodii&eM ttiHitt
lüerant^.sigiHatamipttr dves: Legnieenes, qne fitebatiir hoe>4pMiii/ terraiH Legni^
cemMS» wwlfem fxKibifit dkto ilsgr, qaam literaip rraeptani a dieto^ Wladfil^;
rex qi0e idjidbslao duei ostendtt. Onr tevHMs ris» Utera) BM^iens 4aä&^ Üliiert'
stabat anxiüs, quasi motiis, quMiani rex commmatus eat"^ dbl, cmod reifet babi^re
liegincz eumque penitus destruere, nisi se sM^ svbdenet et efieepetur Bohemie
regm Ya8alla&>/> £H qnia dox Botesknis expendemfo, sieat premUtitttr , ftiit fifeul^
tatibas* dkaniittts, ut sän resi^teK noiü posset, tipens^eekim^ fiibf'! majusr peMtoüt-
lam iDittherejfiiffietus est regis et vegni B^einie '^])vi^lli» et subdHiik Et f^« (issi.)
sitan peeeati» etigentibas terra Wrati^vleiisis et dttealoa a dominis iMtHralibi»^
äe ad exterds divolvknr'^ et perdite eafl libertaa' principem Potoaopam. Nee
tamem a prodigalitäte saa destitit-Bbkslaus,' quin et pliia expeuiereib quam bab^e^
nam omnea muiddones soas lisralnt eU^acSonibas^ et deMtis önera^t, * Legiifoif
enim obligaverat^ pro octo^ millibus marcarum, Haynaw proquatuor milUbus mar-
caratti'y AnretnH «^ diMteui vaM/ ptso^ IHbiiä^ miffibna maraarart nviAidKs' eMM^
^)Wiiati8Taviefiiiöbiis, jäm pro pmnnils, * j^ain pro feqtns jaia^e"':[i^o';:aflHs '*r^^
soper d&mpQi^ apad eo's receptis obligayerat, insupei: 'fibos su^s, ' tVencci^Jl^]!^
pariter et Lodwicum^ duces, in Wratislavia/ (^s^gpinn ,pr<> mfiga« 9iiiam9i pecve- *
nie observantes, qaos quidem filios' ex domina Margaretha predicta, filia .ri^s
Bobemie generavit, et ad tantam pervenit inopiam, quod quo se diverteret ignö-
raret. Cumque jam vergens ad senium se de tam..m^^a'DAb^D08b6t :debitfc men
rare,^ filiia' ipsi»i tevnAn Legnieeosem^ cum 'Äuis ']^]^neHci](i(''aMffiAavitf)': \Al'''Ü: jtbs-
sent hujH^mb^ d^bita evadere, cogitsnrent ' QtA 6^ introinitii^^s di$ ea.' ,%]9fie-
runt' simul Legnicz, sed dux Bolesla^s^ pater eoim^|! r^ifftusot in T^rdg^''k\ in
Olavia, 4anec fere cansumeret omnea redditaa^ c|t proy^atiia ^ ^ida ÜMden. potais-*
set babere« • . ^ ■ -
« ;
a) elS;T« h) aacc S. T. r« V; c) coiniiimalitf; S. t. .d) Bihi f. S. T. •)/» f«Q.' L^ f) ii,,4* '^*
g) ivmiiierct S; T. h) deröirMn^ S/ i) ]Sh^n^ltM^M, A) loJili^Vit L. 1) Vtli: %.' jp) f^ f/s. T.
n) Jam S, T. o) Ludoticiun S, Ludvricum T/ &o und ifk obeii in Ür^,' p) .filiösiT» XJ q\ libenuB V.
r) de ea f. L. •) ohtioaernnt S, T. t) reditdtf S. . - «
.1 '• /
-«> ' ■»•I. , •{*».»
• i
S. d. IJris. Y. ÜB. Bee. 4331 bai The be^ioa^ H. p. 4^6;;
8. die nefkwäidige üvkunda, tia welckifr geaiaM«; ttt^ittawe» Biii^er i J. f9!|9^als
Pfii&aberreB ▼•« >ie^^ ^f^*?^« ^t'!\!^^'^.'^ •i^^^'^'^ 't^^^^
Xhef * '^ " ^ ''
oben
Tssclioppe's u. SienzeU Uriik. Bneb. p.
17 ^^
Rftaberren van biegnüa md'iiiVAii«^ Ac» )Artvil«»ea WHr«<r midfe^ beMstttetf,* bei
liebesiiiB. iL >. IM. Wie %veit ini JJ l^'Qoleslfttfs ft<. Iti BeziebfLQriW^die
üo getiannfen drei Städte* Bcbo» gdsotonfen' wilr, «eigt^^eiiie WicHt}^ Vrkiiiii^ in
EschoDpe's u. SienzeU Uriik. Bnelk. p» tf49 f. '<
138 < '. HL '. Ckrcnlta prineipum PoUmiae.
^}Hiis temporibüs inter regem BoBenne et Nankerom,^ episco]rani Wralis'»
laviensem^ gwerrajniita nu^ria est subotia , propter quod rex ipse^ exeratu cjmi-
gregatp, castrum ^3Melicz, quod tunc temporis tenebat dominas Heinricus de
Wirbna^^ archidiaooiius et canonieos Wratislayiensis obsedit Qaa siqmdeni ob-
sidione dorante traotatom eSt per nobile^' cnm diiato archidiacono , qui- libenter bibit
vinam'' cuique^ date sunt due flasce viniCiallioi^ ni'tam peCaoioiie* placatna^ quam
eciam terroribus. co«imuiadonam coiicnsso» regi castrum tradidit. Bt cum rex
castmm teneret, mc^ episeopo, reauiaitas' restituere vellet,^^ per fbtear tarram'
WratislavieBsem ideo^ episeopus ecefesiasticam posoit'' interdictum, et^H^aarnquam
varii tractatos super restitucione castri fuissent häbiti episeopus tarnen nichil pro-
fecit Convocatis igitur canonids suis volnit episeopus, ut^ seeum irent, quia vel-
let monere"" personaliter regem pro restitucione castri. Quorum aliquiy metuentes
regem, se protinus abstraxerunt, pauds cum epiMopo remanentibusv TkleMeet db»^
minis Apeczkone'' scolastico, qui ^3po8tea factus est episeopus liMbucensis, Ot^
tone deDonyn, GuiicsJcone deSchalkow^ et Pefro de Bitkaw«' Qiribis assumptis
secum episeopus audacter ad claustrum fratitm minorumJn^ Wratislavia sancti
(VSM.) *3 Jacobi / ubi rex tunc erat in una parva stubella retro refectorium cum suis eo»*.
siliariis, pedes ivit," et ^ manu propria pulsavit ad stubeUe bostium tsm iottiter^
' I ? . • ' »
^V, S. jdvrilber Klos« Iki p.MfiS ff. . *
*X. Militsch M 4er Bvtßdk, JS. fÜ.Q. 8 M. ▼« Amltu gegen Polen hin, «iojiirfer «He-
ate« Besitzungen des . JBiallmm« Breslau« S. Tzscboppe's u« Stemsels Urkk.
Budb. p. 315.-
s) Im J. 1346. S. WohlbrScIc I. p. 400 ff.
*} Wo das nacLmtlb;e St. Vincenz- Kloster, das jetzige OberlandesgerlchfseebKude' siebt.
. Klose II. p. 129, verföhrC durch eine Urkunde bei Pelzel, welche K. Johann
4. April 1357 in Prae ansgestelil hat, glaubt, Johann sey im J. 1337 nicht in
Breslau ^ewesen^ und setzt mit Pelzel den Vorfall, iibrigens, wie es scheint, mit
Recht, in d. J. 1339. Es liegen jedoch Urkunden vor mir, welche K. Johann in
' Bresian am 23. n. a. 30. März 1337 ausstellte. In der letztem yerträgt er mit dem
Bischöfe und dem Domcapitel völlige Einigkeit, nimmt dasBisthum in seinen Schutz,
Tcrspricht die Güter desselben nicht zu heschweren mit Steuern und Lasten, bittet
die Herzoge TOn Liegnitz, Jauer, Münsterbergy Schweidnitz, Oels, Sagan, Steinan,
Falkenberg, Oppeln, Benthen, Strehlitz, Ratibor, Teseben und die i»brigen eben
darum, verlangt, wer Ansprüche an die Kirche hdbe, solle sie ans Liebe zum Bi*
sekoCe und der Qeiallidikeit an%eben nnd deren Freiheiten und Reckte erhalten.
j.j. Wollten die Fürsten seinen Bitten nicht jMchgeben, so habe er seinem HanpUnanne
. ; .von Breslau., ,|Ieinrick v. H^ngwrtz'^ befohlen, den Bischof und die Geistlichen bei
ihren Rechten zu erhalten mit Rath und That. Noch am SO. April 13 7 stellte
Manker eine Urk^ auf dem BischoGdiofe in Bresian ans.
• .
Bitehof Nanher. 133
ot qaesitum fdisset a eostodibos, quis tarn impetaose auderet ad hostium regia*
pulaare? Responsmn est eis, quod episcopus vellet intrare. Rex vero sibi dici
mandavit, qaod exspeetaret ad horam, quornam esset aUis negociis prepeditus, quod
sibi audienciam dare non posset. NiGmlomiiius episcopos perseveravit constans et
imnobilis in pulsando tarn diu, donec aliqui de consilio regis saasemnt, enm in-
tromitti debere« Comqiie fiiisset stabellam ingressus episc(^us, religione indatos,
pectorale habens in coUo et cedalam parvam in manibus, cepit legere atqae ad
r^em dicere: domine m, ego moneo vos pnmo, secondo et^ terdo et perempto-
rie qaantoeins* restitnatis castmm Melicas ecclesie mee WratislaviensL Cni rex
respondit: adhnc non habebitis tarn dlo, sicat vobis videtnr. Bt episcopus e
oonverso Ugnom sancte cmds manu gestans snbjmixit: et ego exconununico tos
ex nunc, pront ex tone in nomine patris et fiBi et spiritos sancti. Bt stabant
omnesprittdpes, nobiles et barones, qni tone apud regem fderant, stnpefiicti, nt nee
qnfaqnam verbon dicaret, rex antem dixit: ach anima dei/ qnalis est iste sacw-
des/ libenter moreretor et martirio coronari, et martir' fieret, si quis vellet enm
martirio coronare martiremque fiicere. Fuit igitur' ex hoc rex in magnom fiiro-
rem comrersus, sed volentem Haqne dictom^ episcopum stabellam exire, accesse«-
rant eonsnles dvitatis Wratislaviensis et cnpientes ejus animum mitigare dixerunt:
0 domine, non debuissetis sie in fadem excommunicasse dominum nosfarum regem,
sed podus emn alloqui imti modo, Quibus respondit episcopus: inducatis vos
dominmii' vestrum r^em, ot ecclesie restituat suum wcastrum , quia^ foistis eciam
ibi, cum ecclesie hujnsmodi dampna fuissent illata. Bixenmt cives: domine, non
est noMs tanta potestas ut possumus^ hoc focere. Quibus eciam respondit epi-
scopus: et ego eciam vos ut"^ vestrum regem excommunico, in nomine patris et
filii et Spiritus sancti. Bt sciatis, subjunxit episcopus, eum non esse regem sed
r^nluntr Quibus sie actis ad domum suam episcopus cum canonids est reversus.
Hec siquidem verba dictä per episcopum de regulo per prindpes et alios fiierunt
multum notata, non intell^ntes pleno quid innuisset per ea/ Bt habitis diver-
sis tractatibus, nomine regis missum est ad episcopum et requisitnm, quid deno-
taverit,'' eum dicendo regulum et non regem? Qui respondit, se verum dixisse,
Juoniam' celeri reges ^ suos habent archiepiscopos , qui eos inungant,' bene-
icant* atque coronent,^ sed rex 9ohemie nullum hunc habet, sed quocieas neces-
sarium esset,* opporteret eum alium precio atque ^ prece conducere, notando Bfa-
guntinensem^ archiepiscopum , qui pridem benedicere atque coronare habuit regem
Bohemie. ^')\5xaSLe creditur, quod pretextu hujusmodi dicti verbi per episcopum.
') Im J. VSSü machte Rari IV, einen vergeblichen Versneh ^ Innoeens VI. su Ibewegen^
lau IIL Chromita jni^wifum PoUmiae.
dottiims Karoks: kiqperator et rex Bokemie semp» de cetera cogjtaivity qtulker:
propriluik kidberet archicpisoopum^ Praf^evsenvidiMMt^.ftt kac BMoma benedtedoiiis
eb WTonststom» Mkfeoieret sao vegi, ^mA et lactma eat temperSbos successhifiL
Bpiscopa& itaque siqtradicte», mm negociaDa hugusmodi cencoirdari non poaset, pöst
tres diea eaä in Nissam revenus et totaa climu depalsns est de ^3tWratislftf*
(isio.) via^^ el oants eeclesie^ tarn kathedraJis^ quam alie, regokrea et seoilare» cteose
sant^ dosee cives Wratislavi^iaes in earan aSqtubus^ videlket iqMid saosteaa
Büzabet, apud sanctam Bianan Magdvlenam.^ et ap«d saattum SBiritnm vagahstt-«
dm 9 dient auftivi/ cliericea pennittiMrent prophaDare^ ad- qneroBi omhrmiomm tonri
PhIsI smtf ire hominas tttriusj|tte seacos« Propter qnod in Wratislavia devateran
meneiam nu^giia tribidacio est su&orta, nun si qniapuoa ex devocioaa Tolebat ire
ad «cdesias,^ in ^boe iitfeiidioti obed»nda servahatnr, male traoteitua eat e^
sepe^ ipais soa palMa snit aUata» Onapropter episeapns aaen^ONiiBS praeeart^
sns^ vaUe graves misit OMtra negesi^ cite» et ieiram WlraiaalavieHeHi , exoonln
nflBftcaadQ et inteidicaado eis tHaia sabramenta eecleeiaatica. Viaa itaqMl co»»
staneia episec^i intronisit se rex de cnnctis hems eccleaie pesaenanaaqne eccle-
siaatieanmi) (am regnldriiun quam: seciofarinm qnaramcmqoe, - dt bortafa^Unr'^ Bd-
leahnm C^)^ docem Bregnsen^, irt saper hüs sibi contra ^iacopim aiqne ele»
nm aoxiliuii. ministraret^ 0« Gaaa esset paiq^r et inops^ ^eaiam qaaM enaeta
sna eonsmii^erat:, nilpre^nr^ se*^ ad kecniala.eo^ cieiis fleeti*^ pemisitri»! bona
üun qiiseoj^ii qaam. clerl, ia quihnseanpie redditifans^ eensibos a^M decimis tmk^
aistencift in terra sva iHfraait et dir^uit^ «t edam. tanden excakmrimieii^etar pii»
eiB et terra Bregeasis eeiam subjeela esset ecciesiastieo interdicto per longa tem«
pimun cnrrieiiJb. Et pro hiis injnriis et viokncüa prefatns episcopus mitteas ad
Rofiianam euriam^ ma^K» qaerelas et nmitas conlara regem et dves WrMndaTiea-
ses deposnit coram papa, qui renissis andtis pitteessftus. senteacias prlstinas a^
gravavit. Sed et*" rex nee non fiütts ejns, di^nmni» Karohs prmtogenüii^'et* po-
stea iknpeMtor electus^ personaliter iverimt ad' Romanam eniiiam^ quos neo |rt|m
Beae^tri» C^^^O^ V^ ^^^^ ^^9 videre vokit nee aadire, nisi prina abläta omia
e^seiit Wmti^laviensi ecclesie restitnta. Qui eim hoc noüent faeese^ sine bene^
■
tk)" ae Wtfatbhvfia t S. T« M. h) Üfetlicdralef V« d) apvd t» Mar. Mugd^ f. S. ä) sicnt äudiTi f. V»
e)-«telefite S. T. C) i^iu V« g) «I proc. S« T« k) adhortobatiir (et f.) S« T. i) AI miniitr. V;
k) led S, -fy^ eo f. S« T. m) Secti f. S« T. n) 3ic (et f.) S. T^ •) H.U S. T» V. M/ p) 'mm^t ,
(ad t.) S* T*
Bceslaa outet dlm Enbislban Prag zu stcHen. Raynaldi annal. ecel. s« d. J. p. 346.
Im i. ISßß YerspffaeL Karl lY. Breslaa nicht vom Effsbistbiuiik Gaeatn tresBea m
woUeiBw .GUfftjv aaeed. p* 288.
0 Im Januar 1340 wurden die Geistlichen Ton dem Hanptmaiine des Firatentfamis
Breslau , Konrad von Falkenhain (welcher i. J. 1330 an Heinrichs y. Hangwitz Stelle
Sekommen war), und den Breslaner Consuln ans der Stadt TCijagt» Vergl. Klose
[. p« ISO.
Bischof PrecUlam. Johtam wm SebMenkfeld. 135
diodme ab apiMtolieo lecosfenHit Interim 4eoe8sit donuniis Mankenis^ epscopos i34i«
WrätidxAenais.^refatVj quarto idas ApnBs anno domiiii MCOCXU^ et eligitar ^^i^Y^*
loco sai donuous Preedaas^ de Pogrella^ in episeopfom WratislavienseBi, tone in »* Mai.
Bononiensi studio constitatas. Qoi reversus de stMio pro eonfirmacione sni apttd
•Gneznensem ardiiepisbcqpakn Uborairit, sed impe'ditas est per ngem iH^lonie Ka-
QBiinBn. Ottapropter porsonaüter profidsoeiis ad Rraianam cnriaitt, ^a donino Be-«
«edictp C^^O P^P^ eonfirmatas est, et conseoratns^ in die sancti Goiliardi, post t349«
'decdonem^ qne &eta est^ eodem die anno preoedeiti, qnoniam dcot electes fmk ^' ^'*
tin die saaoti Gothardi sie et oonfiianatoa est eodem anno ptstea revohito.
^3 Sed iMitandum, ^od cum dominas Nankenss^ adhiie ageret' in hnmaniS)
iactom est^ iit ciirM WratislavienseB'' non corarent^ Processus episcopi, nee edam
epostolica iinttidata. Bnnmte idc rebelMone luynsmodi, cemens episcopus eorom
wijeiam, vooato ad ae inquisitore heretice pravilaiis^ videlicet fratre Johanne de
Swenkeflfelt, mägistro in saicra pagina, homine'' saucte vite, proposuit sibl, faa-^
iüer tarn frivole tamipie^ pOTtinaciter"^ stareDi cives Wratislavi^aes in eaceom«^
mmicacionis'' et interdicti senteneiis'' et inploravit super hoc ejus inquisidonis offi* (I54i.)
dum. Qui homo conatans ät streuma, habens zelum dei atque cupiens suum olG«-
dum: exeqni diBgaiter^ ^eniens quoque^ Wn^slaviam die quodam dominieo ser^
mcmem dhdendum* soUemmter ad *popalum publice feeit indici. Post prandiun
iptur ante pretcfkiom .eonveoit ifftasi tota dvitas ipsom audire, ubi fedt magnnm ^
kogum aefiMMin, adboitans cirea, ut redirent ad gremium aanete matris ecclesie,
oh^eMiammie 'sepranrnt^ mcrepans eciam prophanacionis vidum quod iBebat' ^ iSeil
ibaliter seriao displieuit in aovibus nonnullorum, presertim cum citaret consules et
C* ratos caram' ae die crastina eraiparere. Sed illi dtati, veniente termino, no«
erunt venire, (^oaproqpter qwitus fortitudine^ robwatus metivit ad eos in« pre-
toriuin et fiado eomm examine jresponsiones et eoatraäcciones, quarum aüque non
^acoenNit tdlni aüdivit ab illis. ^Gumque dieeret:, se"" non posse talia sub -Ailendo
preterire, i^uin qpporteret eui ad superiorte et ad piqpam deducere, bec subjon-
gens, se timere propterea eos ineurrere graviora, si non aliter cogitarent, mos de
loco recessit, ooanoUis in emn stridentibus et blasphemantibus« Unde consules
poatea iverunt^ ad re^em de iaqnisitore predicto querimoniam'' facientes atque di-
eentes, quod eos veflet facere hereticos inquirendo et procedendo taliter confira
eos. Medio tempore decrevit rex mkti ad^ .«dmimstratores, Jam sede vaoattle^
a) MCCCXL« ]prbio V. h) Pricilrat S. T« c) P^oreUa 6* '^) confifia* et MUfccr«!» esl S. e) cit f«
S. T. I) Ncnckeras S. T. Noakerni V« M. ff) TiTeret et ageret S. T* li) ötiUs WntislATieiitts S* T,
i) enmet S. T« k) Tiddicet mftffiitro J. d. Schwenckiiifeld , (Swenkinfeld T ) sacre pa^ine profetti S« T«
1) tarnqnaai V« m) proterriter S, T* n) eieommwiieatioiief S« o) sentenciM S* p) Tenlent^e S. T,
)) faciendo S, 'T. r) ibi fteliat S. T, ■) eomm f. S* I) spirifa fortitndinis S. T* u) ad S. T« t) ••
f. S. T. w) iimiienuit S. T. irerant V* z) querimonia S, T. y) ad f. S« T«
*) Vei^l. über das Folgeade vorsfigl. Klose II. p. .157 ff., welcher , wie gewöhnlich^
diese Geschichte mit Zuziehung der Urkk. des Stadt- Archirs erörtert.
196 III. Chronica prindpum PoUmiae.
mä tone stabant in Nissa et üaenmt domini Henricas de Banith jMrepositas et
Apeczko scolasticas, canonici Wratislavienses in* spiritualibns generaliter depa-
tati, desiderans aliqnos de^ suis nee non inqoisitorem predictom ad se Pragan
transmitti, qaoniam tractare vellet de bujusmodi dissensionis negocio concordando.
Et ut securi transirent predicti mandavit capitaneo suo Wratislaviensi nee non civi-
bus, ut illos deberent condueere et inviolabiliter treugas pacis servare, propter
quod^ specialiter Conradus de Falkenhayn/ tone capitaneus IVratisIaviensis, in*
quisitorem conduxit et alios transseuntes secum iverunt* eciam et consules versus
Pragam. Quibus illic existentibus rex tractabat uno die cum eis, altere autem
die mane, dum esset dictus inqnisitor in monasterio fratnun predicatorom sancti
Clementis in Praga, et sicut audivi relatibus nonnuUis' debebat' tone tenq[K)ri8
fecisse collacionem sermonis ad clerom, existens in camera studio deditos,^ super
eo accedentes duo nequam , quomm unus vocabatnr Knewfei^ et com percepissent,
euin ibidem existere, pulsans ad hostium camere petivit Knewfel cum instancia,^
ut ejus confessionem dignaretar audire. Cumque responderet de intus, sie se fore
inpeditum aliis, quod modo non posset vacare sed ex^ectaretmodicum, toncenm
libenter vellet audire/ nequam ille inportonando dixit: nisi me statim audieritis
desperabo, quoniam peccator sum magnus et nunc cor meum tetigit grada"^ confi^
tendi plus quam unquam, quam quidem graciam*" si protractus® fiiero diucius, per*
dam fortassis.' Ex hoc, remorsü^ consciende stimulatos vir dei' statim sorrexU
de studio cameramque aperuit et egressus posuit se secom' ad susteataculum gra-
dus, quo ascenditur ad^ cameram et inclinante se, quasi confessionem äudiinnis^
maledictos ille nee. non alius, qui secum venerat, occorrens'^ in simul, exemptis
c^^sLh ^^^9 ^^"^"^ tribus sauciantes vulneribus percusserunt ad mortem. Et quemad«
*^ modum intellexi a quodam antiquo fratre dicti monasterii , qui tunc asseriiit sa
vixisse sibique factum bene constare, cum illi nequam scelere perpetrato ioge«
rent, Inquisitor clamavit post eos: latrones! latrones!^ nichilominus in se rever*
ras protinus ad seipsum dixit: cur vis perdere aureolam marturii im?* Et sie
statim siluic atque se seponens ad sustentaculum multom soi sanguinis cruorem
effudit, qui guttatini adliuc apparet ad oculum in sustentaculi pariete, qui extra
vertitur, rubicundus in tantum,' ac si fusus esset recenter, quique nee deleri po-
tuit neque' potest usque in presens, quamvis eciam paries'ipse tam casu niviom
quam ymbrium sedulo^ contingatur. Quo sie peracto rex capi mandavit capita«-
neum atque cives^^ et in quadam camenata*^^ concludi, de perpetracione hujus sce-
leris eos babens suspectos« Sed cnm suo asserent juramento y^'' se penitus nichil
scire de crimine, dimissi sunt, sicque pius homo et devotus, quod fortassis^ con-
a) ieitor in L» b) ex S. T. c) propterca S» T« d) Falkinbayn T, e) iBierant S. T. I) nonattUorui
S. T. g) dcbeat S* b) dedito T. i) Knewffel S* T. Knoirffel V. L. k) exiitcre peürit K. com in-
•taaeU pnlsam ad* o» camere S« T* 1) eaai aadlre V» n) contra S. n) qnidana gracia V» M» a) per-
Inetnt. S* T* p) fortaMi S* ' q) rcaortvm V« r) Tir dietof S. •) eecnm t V. t) ad f* V« M* n) t.
occnrreatet S. accnrrens Tcnit L. ▼) cnm S. T. w) latrones f. einmal S» T* z) tni f. S. T* 7) r, Interim
S. T. 8) nee S. T. aa) tedule S. T, bb) ciree Wralul. S, T, cc) camera S. dd> Memniento V. M»
ee) fortaifc S»
Johann von Sehwenkfeld. Bischof PredsUnu. 137
capivit, est palmam martirii consecutns. Retulit michi preterea* quidam. alius
frater, habens curam capelle, in qua corporaliter requiescit et depictom est ejus
epithaphium in quadam^ ymagine ad parielem ex adverso sepulcri. quod^ quadam
vice sibi apparaerit' dictus martir in silencio visionis noctui*ne. yuem cum frater
ille requireret, quid de ejus statu foret? respondit: optime. Requisitus per eum
ulterius: cur deus ejus meritis miracula non faceret? ipse respondit:* nondum est
tempus sed venient^ dies, quibus locus et monasterium hoc,' in quo quiesco, mul-
tunr" exaltabitur. Propter quod idem frater super sepulcrum ejus de ligiiis quasi
qüoddam feretrum mortuoram poni fecit, ne pedibus hominum capellam visitaudum
conculcetur. Porro post dimidium annum malefactores predicti capti sunt in Le-*
geiücz et cum deberent mortis supplicium sustinere, percipiens hoc dominus Precz-
&US, fiactus tunc episcopus Wratialaviensis, misit ad ducem Boleslaum, postu-
lans, ut mitteret sibi eos in Othmuchovr,^ quod et factum est^ Et illi publice
sunt confessi coram episcopo et aüis multis, quod scelus perpetrassent hujusmodi
eonvencione facta cum eis pro XXX. marcis/ per quosdam tunc consules Wra-
tislavienses et signanter nominaverunt* Merkelinum'' Schertelczan "* et Hellenbol-
dum.^ Puto, quod adhuc de hac materia sint^ signature publicorum notariorum in
archivis Wratislaviensis episcopi, et si ausus sum dicere, retulit met dominus
Imperator Karolus recolende memorie domino regi Cypri, cum. secum esset in
Wratislavia, qualiter magna plaga fuisset secuta, nedum propter occisionem viri
sancti^.sed et expulsionem cleri. Nam' dum tota Wratislaviensis eivitas post hoc
subito per ignis incendium vastaretur, per quandam inclusam' apud sanctum Mau-
ricium Visus est angelus dei super civitatem, quasi vibrans gladium et mittens^ car-
bönes igneos super illam."
Cumque, sicut narratnr superius, venisset dominus Preczlaus de Romana
curia ^ episcopus confirmatus, honorifice susceptus est a populo et a clero in aüis
civitatibus, preterquam in Wratislavia. Statim enim, antequam venisset Wratis«
laviam, Nisam transsiVit« Tone venit ad eum dictus dominus Karolus, adhuc
existens marchio Moravie,' pro tractanda concordia inter eos, et post tractatus va«
rios concordatum fuit soUempniter, ita videlicet, quod episcopus cum clero et eccle-
sia steterunt content!. Et sunt in Wratislaviam tam episcopus quam clenis hono-* (tS49.)
rifice introducti et magnum factum est. gaudium civitatis, et proeesserunt consules ^^* '^*^*^
et jurati pedestres de pretorio ad monasterium saneti Adalbelii et ibi palBis
et^ capuciis et' cincturis depositis promlserunt, similia se velle nuncqnam
ammodo perpetrare. De hoc 6ciam facta fuerunt, sicut multi referunt, plurima
a) pretarea f. S« b) qua. V* c) qai S. T* d) apparait S» T. a) Die Worte rent opthne, bii: ipse
reipoBdit f* V. M« f) adTCDienUs S. 0) lioc f. S« T« V. h) Vaa bier fcblt ein Blatt in V. bif
p» I39t Z, t. i) Otmackaw S. Ottomucbow L. k) qnod eit faetom M. 1) trigiata marcamm S» n) bo-
miaarer. f.. M» a) Mercbdamm S« •) Scberteacaal S. p) HdleabaaduB S» Hiena bat L« toa
eiacr anders Hand den Zwati: 1549 d* St. SUablai* q) tnnt S* T* r) nednm S. nondam T.
s) qaendaai iaclaeaai S* T» t) mitieates M. a) iUaa S. T« ▼) per Raaiaaaai cnria» S. w) et f. S» T«
z) et U S» T.
18
138 llh ChrtmUa prineipum PoUmiae.
H instrumenta« flnic «oncordie iBterfaenint nonnulli principe^ Polonie, videÜcet
Boleslaus Bregensis et Legnicen^s, Wladislaus Bythumiensis,* Cosiradus Olsoi-
censLsi, Bolko Falkenbergensis^^ Boleslaus Oppoliensis* et alii multL
Comque iiec, sicut premittitor, essent acta' et dictas dominus Karolus dixe-
lit^ quod Teilet eciam ducem Boleslaum (Ül.) cum episcopo et clero, pro rapinis
&t dampnis, que fecerat ecclesie concoraare, nichil tarnen penitus in biis facto
recedens dimisit Boleslaum in magno supplicii^ laberinto,^ sed quoniam episcopus
Preczlaus de ducatu suo natus fuerat et tunc temporis gwerre consurgerent inter
episcopum et ducem'' Gonradum (!•}, dux ^3 Boleslaus (JOr^ auxiliatus est epi-^
scopo tota sua potencia contra illum. Et quoniam episcopo et ecclesie , auxuio
Bolesläi (III.}^ competenä emenda facta extitit, inter episcopum et Boleslaum (in.)
ducem nee non capitulum et ecclesiam magna benivolencia et amicicia est secuta,
taliter eciam, quod de rapinis et dampnis micius^ agebatur. Senuerat igitur^ pro-
eessu dierum et factus est sexagenarius vel citra Boleslaus dux, multa comme*
(1851*) dens, et in feste Pasche," cum post jejunium quadragesime plunmum" comme-
(8. ApnL) iifgget^ videlicet, sicut narratur, tredecim'' juvenes puUos nimiümque de potibus
diversis potasset, statim in crastino magnam egritudinem incidit et vocatis filiis
Weneealao et Lodwico postulabat, si quoquo modo^ possent procurarent toHi ex**
a) BjHioBieiitls S. T. li) FftUuiJMfiraMis T« e) O^eBiii S» d) Die Uebendirift fehlt M. Cep. XXX. L«
e) pmcfa L« I) f epttltwa S* fiipplicio T» g) laborinto S. h) daeem f. L* i) Bolctkat T. k) Tidsl«
S« T. 1) euloi S« T. m) Pai«ct.S» T. &) wnltum U •} Xm. S* T, p) qao modo & T.
' ) Schon S. Fdbr. 1342 beTollmichliffte R. Johann seinen Sohn ^ den damalig^en Marh*
mfen Karl> zur Beilegung seiner Streitigheiten mit dem Capitel und der GeiatUchhelt
aes Bresituer Bisthnma. Am 6. Mai 1342 erfolgte die feierliche AuBSÖhnang" der Stadt
Brealan mit der Kirche. S. oben p* 157» Klose II. p. 133. Am 1* Jali d.X bezeagfe
Precislans die Böhmische Lehnschaft aller Herzoge Ton Schlesien nnd erkannte Karl als
Patron der Breslaner Kirche. Sommersb. I. p. 788. An demselben Tage besli«
ligte Karl aHe Prinlegien^ welche das Breslaaer Bisthnm von den Herzogen von
Schlesien nnd dem Könige Johann erhalten hatte , (angedruckt) was König Johann
4. Oct. d. J. bestätigte. Sommersb. L p. 782* Am 23. Jall 1342 wnrde ein
Vertrag geschlpssen zwischen der Stadt nnd dem Domcapitd, zur Aas^eichnoff der
'Streitigkeiten bei der Yertreibiing Nankers und des Schadens, den die Kircbe erlitten.
Die Stadt versprach der Geistlichkeit Schutz, Frenndschaft und Vertheidigong. Das
Versprechen sollte jahrlich zu Aschermittwoche von dem Stadtrathe an den Bischof
und das Capitel emenert werden (nngedmckt),
*) Im J. 139(1 behauptete daher Bischof Wenzel von Breslau in einer Urkunde , sein
Grossvater Boleslaus III» nnd dessen Sohn^ sein Vater Wenzel ^ hätten dem Bischöfe
Precislans gewaffneten Beistand geleistet, als der Bischof von vielen Grossen feind*
lieh angegriffen wordien w&re i pro remittendia jnribns et libertatibus eeclesiae« Crk.
Also war das wahrscheinlich die Ursache Conrads L zum Kriege.
BUchof PreeUlaw. Bokilaui HL 139
eoammicaeioiiis et interdieti^ sentendas ^ in se nee non in tenram snaai jprolttas.
JSt qaoniam negoeimn niniis ardaiun eis foit,^ se difficolter hoc posse^ £icere
responderont, yeramtanien tandem habitis consiliis inter se mutao tractavemnt, qood
dnx Wencesiaos, filios senior, Wratislaviam ira deberet et pi-e se ae pro* firatre
prondttere, quod omnia restituerent, quantom posseni Quo Wratislariam reniente
com episcopo et capitulo sie tractavit^ quod ad instanciam^ qoanuncunqae singn-
lariom eciam peraoaanun pr^ate. eentencie ' • excemmomeaciotiis et interaicti, de
consensu omnium sublate .pariter et rela^ate fiierynt. Ywientes^ propter toUendas
sentencias domini Johannes/ dictus Bonum mane, qaondam decanus, et Petrus de
Goscina,^ dictos alias CrompholeaK/ canonici Wratislavienses, qnibns attributa
fiierat absolvendi potestas, Bregam noctis tempore* absolveront ducem et senten-
cias, ut premittitiir, ^3f^'^^^>^'^'^^^*'' ^^ quo moltam gavisus'' ipsedax, elevatisin
celum manibus gracias egit deo ,' et eadem nocte drca dilacolnm , sexta feria vide«*
licet ^ ante dominicam, qua miserioordia domini decantatur, quod foit ^3X1/ kalend.
Haji, anno domini MGGGLII/ de hac luce migravit et sepultus est in capella tsas.
beate virginis in Lubensi monasterio, quam ipse fnndavit et donavit monasterio ^*^P*^**
duas villas bonas, videlicet ^301snam et Heidenrichsdorff' in districtu Nympcensi,
Et vere* satis fiiit miraculo dignum, quod sibi deus haue graciam dedit, quod
fiiit tarn. subito ab"" onmibus sentenciis^ absoluius ante mortem suam, quas su-
stinnenit* bene XVH. annis. JB^acta est sibi hec grada per misericordiam dei,
a) Von liier tritt V, wieder eis. S. p, I87« h) MBteBCÜf T. c) eis fut f. V* iptis fmuet L. d) poMe
f. S« T« e) pro t S. T. f) ^od a, i. t V» f) scnteBcU T. h) Yen* «aim S. T. S) Johaaais S« k) Co-
•tiBa S. 1) Gmmpholi S. Cmpholcs M* T* Groaiphols L* m) t Teoitotca V» b) refauurvit V« M« o) g«
otV« p) dco f* V, q) ^ideUca f. L. r) X« L. •} millesSm» GCCLII« M* t) ÜOBriekdorarS. HeyndriadoHF T«
Heydeorischdoiff V* Uejderiektdofff L. «} rero S. T* ▼) «1» U S. T. w) o* TiAeolia •catirocuiroi t^ T»
z) raatiBiut Y*
^) Am 11. April iSSS urhandete Herzog Wenzel ^ und am i7. April Herzog Ludwig;
Dachdem inr Yaler Bolealans absolrirt worden aey yon den yerscbiedeaen Spriichen
der Excommonication und des Interdictay mit welchen er aeit langer Zeil heleet wor-
den, wegen BeraubnnMn und vielfacher Gewalltbitigkeiten, die er ruckaichtlich de«
herzoglichen Rechta (jua ducale) gegen die Güter der Kirche verübt , .Verzichteten aie
auf aUe Anaprüche an die Gerichtabarkeit über dieaelben, S* über dieae Verhallniaae
der Füraten zum Biathnme anafuhrlifch Tzaehoppe'an« Stenzela Urkk« Samml.
e, 33 ff. und p* SSj wo dieaer wichtige Gegenaland zneral aua vielen ongedruektca
rkk. in ein klarea Licht geatelll wof^nlat.
^) Sommeraberg. I. p* 429. giebt mit Thebeaina U. p. SM)7« nach dem von dieaem
Jn Abbildung milgetueilten wabateine dea Uerzoea: IX. cal., alao83. Anril^ waamit
unaerm Cbroniafen nicht übcreinatimnil ^ der auf doppelte Weiae den .Sl. April be-
zeichnet, denn der Tag vor dem Sonn^ge Miaericord. dorn» war 1358 der Si. April,
und Thebeaius p. 208 achiebt dieae Angabe mit Unrecht auf deaaen Unwiaaedieil
in der Caleuderrechnang. Ea fragt aich, wer irrte.
') Langen - Oela^ N. N. W. i M., und Heideradorf, N. 14 SL V. IRmptidi, beide im J.
1312 von Bolcslaua dem Kloaler Leubua geachenkl. IJrk.
18*
140 ///• Chronica frineipum PoUnUae.
nt reor, ^a contritas^ et penitencia dactos saper omnibas que fecerat, eodfitess
se merito hoc^ pati, oculis et maiiibus elevatis in celtim^ in articnlo mortis i)0situ8
agens. gracias saspiravit'' et sie dicitiir spiritam enrisräse. Idem dux Boleslaas
pristinis eciam temporibas ^3 monasterimn fratrom predicatorom in Brega fondavit
jDe duee EMdmigo^ JBregetui tnodernOp
cMeriearmwm J'aut&re.^
Post mortem vero ejas domina ^')KBÜienna^' ejas uxor secnnda, de Cra-
wacias nata et de Ungaria ducta, in dothalidom tenuit Bregam et Oiaviam, dao
autem^ ejus filii superstites, Weneeslaos pariter et Lndwiens, simol Legnicz ali-
qnanto tempore tenueront' Sed simul diu raanere non poterant propter sasar-
ria' consiliariomm, qoi sepe non qaerentes^ qae dMiinoram sed qae prepria ssnt,
discordias semiiiant, quod et factom Mc'' credo. Cogitabant ei^o se scindere^
presertim enm eciam esset jam qnilibet CMJagatus. Weneeslaos enim' diicis
TheschnensiSy Ludwicus antem fiUam dacis Heinrici* Glogoviensis et Saga-
nensis habneront uxeres.*" Interim in terra L^nicensi magno ^3^^^^*^^^^^ ^^*
ginem habuerant et succrevenmt in tantom, qaod in principio fere septimaaa«
tim'' aliqaando GXX« afiqaando CL/ marce auri poterant ibidem hicrari. Hoc
siqaidem opus et lucrom doravit citra VUI.* annos.' Et divisi* saut fi-atres,
a) CMteetet V. h) het S« T. c) eipinvit S. T« d) L«dowi|ro S. e) Die U^bersdir. f* V. M. Cftp.
XXXI» L» f) fUteffoa S« Cathetiaa L« g) CrMek S« GraTada L. Ii) a. frahrei V. i) tasnn« S. su-
niviui L, k) sie L. 1) e« doxerat S* T* n) R* dacb S« T* ») Iwbiiatint vxoret t S.-T. 6) tcpti-
»atiA V* p) CUU S» T* q) octa L. r> Die Warte tobs Hoe ti^aeai, bis: aanot U S. T, t) Hoc
fic diTUi S, Hoc •£ d« T.
*) Im J. 1353 ecttattete Biseliof Jobann ron Breslau dem Herzog^e BoleaUoa^ die Stif^
Inni" eines Klosters der Predigermönelie auf zehn Mitglieder, wie viele bereits in dem
in Brieg befindlicheB Conyente der Minoriten Torbanden waren* Urk. In Jen Be-
sehreibuiieen Ton Brieg finde icb darüber aicbts.
*) Man bat bisber nicbt gewnsst, wober sie stamme. S. Tbebesivs II. p..l89u»S13.
Sommersberg weiss nicbts weiter Ton ibr. Sie lebte ooeb nacb einer Urk. Ascber^
mittwoebe (22. Febr.) 1357^ starb also nicbt, wie allgemein angenommen wird,
1386. Im J. 1358 oct. Mar. tii^. nennt sie Ludwig I. Catbarina ofim docissa^ ma-
ter carissima pie rccolendae memoriae« Sie war Toebter Herzoe Bernbards von
Scbweidnitz. mit Bolko III. seit 1325 rermäblt, und mag sieb in Ungarn aufgebalten
,baben^ wenigstens sagt Bolko II., ibr Bruder, in einer Urk. t. 13. Dec. 1350, bei
Pelzel. Urkk. Bocb zum Leben Karls lY. Nr. 165, seines Bruders Heinricbs II.
Toebter , Anna , sey in Ungarn , was auf uns weiter unbekannte Y^biltnisse zu
Uuflnni scbliessen lasst.
') S. Moscb über den friibeni Bergbau um Nikolstadt (S. O. 1| M. y, Liemits^ in
y. Ledeburs Archiya T. lY. p. 320. und Tzscboppe's u* Stenzels iJrkk.
Samml. p. 555«
WeMedauM. Ludwig L 141
Q propterqnod elvitas Legnicensis Cttln sno Astricta in sortem cecidit Ludwici * (isitf.)
Goitberg^ vero ^3 ^^7^ ^^ Haynovia* Weneeslai.^ Quo viso, idem dnxWen-
ceslaus non contentos c^it movere gwerras et dissensiones fratri Ludwico et in ejus
odiam accedens dominimi Karolmn, tone temporis marchionem* Moravie, in ab*
senda patris ejns Johannis regis, qoi fuit in Francia, regnnm Bohemie gnbernan-
tem, sibi venalem ejthiboit' partem saam, quia heredibos adhac caruit et cnpie-
bat fratrem exheredare,* et accepto cnm marcluone t^mino super eo, reversus
ad patriam multa tedia feeit fratri, pennittens^ eum dampnificari^ depredacionibns
ei rapinis. Interim consiliarii et^ vasaUi eoram tractare eepenut et dioere Lud«
wieo, cmr se vellet exheredari^ permittere, com haberet heredes,** frater vero
careret* et deUlis homo easet? Et finaVter tractatiboa conclusum fait, ^3 9^^^ (^M6o
dox Lndwicus cessit fratri de terra'' Legniczensi sab hoc condicionis ardcnlo,
qaem' sibi soasenmt ipsins^ dncis' Lndwici consifiarii, peconiamm dono cormpti,
videlieet, qood post mortem dacis Wenceslai, fratris soi, tota terra, videlicet
ambe divisionis partes devolvi deberent ad Ludwicom et ejns heredes si Wen-
ceslaos decederet nullo relicto berede, in casum vero, qaod* heredes snsciperet,
•) Lcdwieo S« T, h) G^Mberg S. GoUieigk V. e) Hayiiowa S* d) WeacBetbm S. T« e) nareluOBe V.
f) eiOivit V« 9) edwTCditerc V« T. S« k) promittns. S.T« i) dUmaUieuc S, k) et f. S»T. 1) cikmditeriV«
dkepcditure S. T» m) evm kerci (kakcrct f») S« m) taccrct S» T, o) t» ^ptiot S. T* f) hite condiciont
fum S. T. ^ ipti V» r) dudf f. & t) <pio V» Bf«
') Am 9. Avg. 4345 bekannten sich beide Briider, jeder in einer besondem Urhande,
zu Vasallen der Krone Böhmen« Urk. bei Thebesins IL p* 908, und an demsel-
ben Tage quitirte König Johann dem Herzoge Lodwig über erhaltene S400 Scbock
GroscLen. Urk.
*) Lttben , (W. N. W. 104^ M, t. Breslan), Stadt und Bezirk gehörte nrsprnnglieh zum
Gloganischen , dann. kam es bei der Tbeilnne der Söhne Heinrichs IH* an Johann.
Herzog von Stetnan. Dieser Terkanfte seinen orndem Heinrich t. Sagan und Conrad
T. Oels das Herzogthum Steinau , dessen Niessbraach er sich auf seine Lebenszeit Tor-
behielt. Das bestätige am 2S» März 1338 König Johann y nahm aber Liiben aas,
welches er sich als Eisenthnm TorbehielU CSommmersberg. Lp. 878.) Da Herz«
Johann an demselben aage anf Steinan nnd Laben zn Gunsten König Johanns Ter-
ziehtete, dieser hieranf Tcrlangte, die Herzoge Heinrich Ton Saean nnd Conrad von
Oels sollten die Vasallen nnd Borger Lnbens i>is z. 24, Jnni d. J« an ihn weiseik
nnd sie im Nothfalie mit Gewalt zwingen, ihm zn baldigen (Sommersberg. UI»
p« 127.), so thaten das an demselben Tage diese beiden Forsten nrkandlich , nachdem
ihnen der Besitz des Steinanischen Landes vom Könige bestätigt worden war. La*
dewtg reliq. T.Y. p. 843. König Johann gab non Loben i. J. 1339 den Herzogea
Wenzel nnd Ludwig yon Liegnitz^ welche dafar am 24. Aog. d. J. versprachen,
dasselbe dem Könige nnd dessen Sohne zurnckzastellen , wenn sie bis zam o. Sept..
1341, 4425 Mark. Gr. Pobi. Zahl Yom Könige erhalten haben wurden. Thebes. L
p* 188. . Das ist nicht geschehen nnd Laben bei dem Hanse der Forsten t. Liegnitr
Sebliehen. S. anch Zimmerm. T. YHI. p. 213.
io Thebes. H. p. 204. ist hinzozoffigen , dass Stadt and Land Goldberg i.J. 134&
an Ludwig L die Holdigung nach Wenzels Tode zosicherten. Urk
142 IIL Chnmtca prineipum PoUmiae^
dnx Ludwioufl nuUaai heredibos suis porcionem dare deberet ad tempora vite sae;
Sostquam aiitem decederet Ludwiens, heredes utriusque deWent eqoaliter iiiteir se
[videre totam terram. Hoc ipsum loa^s privilegiis et HMÜtis sigiilis baromim et
dvium est firmatuin. In hac siquidesi ordinacione non plas habiut dax^ Ladwicua
quam GGGC marcarun^ redditus anilaos' et carfam, ^3^*^^^^ oennraniter
aunoapaiaBi/ cum villa ibidem. Mira res, antequam dhix WeDceslans^ totam ter*
« ram ex ordinadone bajuamodi fiiisset adeptus tarn debiHs extitit, nt elaudicans
ambulant io sustentaciuis' baculorum, terram^ autem totam ^ adeptus sanuä appa<<*
mit ac si mcbil maU^ seatiret. fit qnamquam ex aurifodinis et abis multis pen*
aionibus, que solvebantur sibi, meriio esse potuerit^ eipulentus, tarn prodigaliter
tarnen vixit, quod tandem non modicam inopiam est perpessus, adeo eciam quod
interdum dbum bonom' non babuit mandncare, stansque eum uxore sua per* XVHL
annos in conjugio pueros non habebat, qoibus dapsis postea quatuor filios gmuH
et unam filiam, videlicet duc^n JRaperlom, modemum Legmcensem don^nun,
Wenceslaum quondam Lubucensem nunc vero Wratislaviensem episcopom, Bo«-
lealaum et Heinricum decanum et canonicum Wratislaviensem, postea episcopum
Wladislaviensem,'' nee non Hedwigim filiam, seniori dud Heiniico Saganensi mo-
demo conjugio copulatam.
Cemens igitur Wenceslaus ^nx predictus se beredes proprios® habere, mul-
tas exquisivit vias et modos, quomodo heredes proprios circa terram Legnicensem
conservare posset, fratrem vero suum' Ludwicum cum heredibus ejus* removere.
Propter quod et expulit de terra' nonnullos vasallos et alios, qui, i^t premittitur,
promiserunt duci Ludwico, nee voluerunt ob hoc omagium feuere heredibus Wen*-
ceslai, indignans nichilominus civibus, qui post mortem suam prestare oma^um
dsdem suis heredibus' recusaruut Considerans itaque^ Ludwicus, quod* frater
suus Wenceslaus semper ad ejus destruccionem^ tenderet, cogitavit qualiter ali-
quam municionem acquireret et eciam adherentem sibi"^ faaberet aUqaem, cujus se
posset prßsidio defensare,'' cum adhuc nullum talem haberet^ Propter quod et
fratri* blandiens, miti modo transsivit cum eo, donec de ejus consensu opidum
(13490 Lobyn^ exsolveret cum suis vasallis et pertinendis, quod cuidam de Turgaw^
prius extitit obligatum. Occasionem hujusmödi precipue dux Ludwicus accepit ex
eo, quia consideravit, quod frater suus Wenceslaus contra factam ordinacionem
«) dos f. S. T. h) rnftreM-S« T. e) ndditot «bbm T. d) BvekwaU S« T« •) Boeapctam 8« f) L«d>
wicu S. T. g) nuteBevUg V. h) totuM f. S. T. i) ouli /• V, k) y^Mt 8. T. 1) bMna t S. T.
M. V» m) per f. S. T. n) postea, bis: WladislsTleMCB f. S, T. •) proprios t S. T. p) e|«s V. M. L.
^ suis y* M» L. r) de tem f. L. s) o. cfosdem lieredUms S« T. t) igUor S, T. m) qaooiodo V.
▼) ad destraccioiicm snam S. T* w) sed S« z) defindere S» y) kaberet f» V* s) Qfd bhndieas fimtri S«
l'ialer L« aa) Loben L. bb) Tar|j^w L.
'; Wohl Badawäidchen , ehedem Bachwald, S. S. 0. fi M. r. Laben» oder aaeh Baeh«
wald, S. W. i M. Y. LiibeJi.
Weneeslaug. Ludwig. L 143
Teilet sine ejus eonsensa^ mnnidones, possesaones et^ redditns oblfgare. Cni
tarnen facto^ ipse dox Ludwimis restitit quantom potoit^ alienacionem terranim non
Übenter videns. Niohfloiiiiiias obligavit ^3Aureii]iiinoiite]ii euidam jadeo, Lndwioo
invito, unde contigit^ quod Ludwicus diffidavit^ jadenm et captum in civitate^
Legnicz duxit secom in Lobyn, quem ei coegit, ad solutom'' Montem aurenm
dimittendum. Propterea' Wenceslans irascens fratri, redditas, quos haboit in
terra Legnicensi anferens, dampnificari ' graviter fedt fratrem diversis incendiis et •
rapinis, opprimens panperem, nicbil munidonis. quam solum Lobjn castmm et
oppidom obtinentem. Accessit igitur Lndwicns^ dominnm Karolnm, jam inipera-
torem fiictam et^ Bobemie regem, de fratre qnerelam deponens super injuriis sibi
factis, neQ iQuItuQi profedt, quin durarent displi^ende inter fratres ad VL vel^
Vn. annos, quibos tractatu» et fdacita &cta smit ^3pl^ii™A ^^^ ^^ Fostea
rero decessit dominR Kathaiiot predieta eeram nwret ta et ad mnbos fratres terre (Uhrt.)
Bregensis et Olaviensis cum suis districtibus devolvuntur. Sed in odium fratris
Lujhvici, Wencealaus dud ^3^^<>^ G^O S^dnicensi vendidit partem smam ad
tempora vite illius' pro quadam pecunie quantitate. Propter quod novas tiibula-
dones et inconmoda Ludwicus habuit, quoniam dux Bolko (II.3 SwidnieensiS|
confisus de sua potencia et eciam* domino imperatore predicto, cui assignaverat
jam idem Swidnicensis omne dominium suum post mortem conniventibus nonnum-
quam"* oeuBs transseunte, plurimum infestavit eundem et lites et controversias
sibi* susdtans undecunque potuit oppressionibus fiitigavit, cupiens eum deprimere
de sue partis medie porcione. Gumque dominus impetator perpenderet« duei Lud-*^
wico injuriam fieri, se traclatibus interponens ac concordiaim fiiciens inter ^^^^res (Utrao
9) Aflet Toii ( opjMdsn Lobjv » bui i eju codi eim f« S. T, 1») et f, S« T* e) diffidat S. d) cintetm T«
e) abtolatan L. I) Proptercft f. S« T* g) dmapnificftri f. S« T« h) dominu Lud* S* T* i) et f. S. T.
k) et S« 1) rae L* m) et ccUm f* S, ceiam f. T. b) aavqiiaai S« T* o) sed S*
1) Wenzdfl letzte Urknnde far Goldberg ist im SUdtarehiTe das. ▼. J. 13S7«
*) Am 13. Oet 1357 bexeagte Karl IV. , dass sidi Tor ihm die Herzoge Wenzel und
AnflAufe, Zweiungen nnd Kriege , die zwiseben
Lndwig Teitragen bitten nm alle
ihnen entstanden wären. Erstens sollten alle Urhun jfen , welche ^die Herzoge und
deren Vasallen nnd Borger einander gegenseitig aasgestellt hätten, g<ig bleiben*
Zweiten« sollte Wenzel seinen Bruder nicht mahnen noch anspredhen nm nachfol-
rde Dörfer: Gross- nnd Klein -Krichen, Petschzhendorf und Ossech (sänimtlich
f — 1 M. T. Lüben), Sehönborn, Bnchwald^ Bienowitz und Schildern (sämmtlich
N. O. nmi M. ronLiegnitz. Drittens: Lndwig sollte dei^ Wenzel nicht ansprechen nm
die Herrschaft zn Namslan. Alle Diener und Anhinger beider Herzoge aoUten ihre
Gnter wieder erhalten nnd zn Gnaden angenommen werden.
) Am 98. April 1358 bezeug Karl IV., dass die Herzoge Wenzel nnd Ludwig an
Herzog Bolco Ton Schweidnits und Jauer den halben TheU der Städte Brieg nnd
Ohlan , mit den dazu gehörigen Kreisen ^ für 8S00 Mark zn 48 Gr. yerhauft haben.
S. fibrigens Thel^esius^ der doch nicht alle zur Geschichte der Herzoge Ton Lieg*
nitz Toraandenen Urkunden gekannt hat.
144 HL {Chronica fnHndpum PoUnUae.
ab invicem divisit eosdem ^^ita, quod dux Ladwicus manere deberet' in Brega
et dax Wenceslaus in Legnicz et addere Haynoviam Ludwico, in recönpensam
'^Crrotkaw,^ quod jam taiet episcopos Wratislaviensis^ et ecclesia, Piczen*^ vero
et Grewczburg^ posset^ et deberet dux Ludwicas redimendo exsolvere post mor-
tem Bolkonis Swidnicensis ducis, qnod et factum est. Bt quoniam aurifodine in
suis operibus cessaverunt, quod nichil lucri pro venerat' ex eisdero, dux Wen-
ceslaus in magnam inopiam est redactus, in qua et mortuus est et in ^3^^^^'^
collegiata Legnicensi, quam ipsemet fundaverat, anno domini millesimo tricente-
(1364.) simo . . . > traditus est sepultnre.
MBe detoMueiane terre HregenHa poMt oMfWMt
MiolkoniB ad dueetm M4§dwieum.^
Igitur defancto duce Wehceslao predicto heredes sui, de quibos ^^supta^ fit
mencio, in tutorem <;oncorditer elegerunt dominum Ludwjcum, ducem^ predictum,
qui sie eis prefuit et tam fideliter egit eorum negocia per sex annos et citra,
a) debitit S* T. 1>) Grotkaa S. Gfotkow L* e) WnlislaTieaaU f. S. T. A) PyUchya S, PitBchea L.
PiUckeiia T. PIcicsca M» e) CrenKbnrn^ S. Cnwsb, T* Crewcseb. M. f) pro te $• g) prOTcaeiat S. aUe
Haaasebr» perr. b) So aUe Handfcbr, ■. MCGC*.»» S« T, i) Obae Uebencbrifl V, M« Cap. XXXIL I«*
k) tapeniiB S» 1) dacen f. S« T, •
') Urk. bei Thebesius IL p. 21» ff.
^) Grottkaa kaiiflle Bischof rrecisUas, nachdem es ibai BolesUus III. i. J. 1343 für
600 Mark wiederkäuflich verpfändet hatte, am 19. Januar 1344 Tom Herzoge Bolea-
lauB III. mit Zustimmung der Gemalin und Söhne desselben . für das Bisthnm Bres-
lau, erblich und cigenthiimlich doch wieder ablöslich , für 32i(0Mark Prae.Gr.'Poln.
Zahl, und am 23. Not. 1344 bekannte er nebst dem Capttel, vom Könige Johann
die Belehnung mit Grottkaa, der Stadt nnd dem Lande, als mit einem rechten Lehn
erhalten zu liaben» S. letztere Urk. bei Sommersberg. L p. 785* nnd The bes.
p. 900. Im J. 1338, 13. Dec. , verleibte Karl IV. dem Bisthume Stadt nnd Gebiet
Grottkau ein, mit dem Verbote der Wiederver&ossernne, nnd belehnte den Bischof
damit. Lünigs spieii. eccles* eontin. II. p. 104* Ver^l. die Urii. ▼• 88. Nor. 1388
bei Sommersberg. L p. 783.,' in wdcher sich der Bisehof ala princeps Ijrgio* ^^
kennt, was nur des Lehnwesens TÖllig Unkundige durch: Bund es fu rat überaetsen
nnd andere nachschreiben konnten. So steht es jetzt um die Bearbeitung der Sehle-
sischen Geschichte.
*) Diese Kirche wurde i. J. 1348 Ton Wenzel nnd Ludwig I. gestiilet zu Ehren des
heiligen Grabes , spAter im Itf. Jahrb. zerstört nnd ihr Crriindnngsstein in die jetzige
st. Johanniskirche gebracht, welche Heinrich V* L J. 1883 gegründet nnd Wenzel
i. J. 1341 Tollendet hatte. S. Tb eh es ins I p. 80. Die Gründung des CoUeglat-
stifts in Liegnitz t In foodo praeurbii ante castrum clritatis bestätigte Bischof Precis«
laus i. J. 1305. Wenzel stihete schon 21» Juli 1348 anch ein Kloster der Benedie«
tiner- Nonnen zu Ehren des heiligen Leichnams* ' Urids.
*) S. oben p. 142.
Ludwig L von Brieg. 145
qnod* faenint aliqualiter ia JEncnUatibas emendali retinentes terras sms, qn», rieut
eredo, alias ^3?^^^^^*^^ ^^ nichiloiitiniis, existens^ in Brega a dace Bolkone
Swidnicensi predicto plurimas sostinoit ntolestias et fatigas. Qai eciam dox Swid-
nicensis post mortem saam donavit suis ^3^^^^^^^^» ducibus Opolienaibos, La- (isos.)
dialao moderno nee non Bolkoni deftincto^ terras predictas Pipzin et Crewczbarg^
« quibiis eas' dox Ludwicus pro duobua marcanim millibus liberavit et in proprio«
totem saam* rediudt Propter qnod in^goali duces Opolienses gwerras movenint^ '
aibi millto tedia facientlss. Sed dox Ludwicas, ad se defendendum esLorcitam
eoügregavit et conmissom est bellum^ prope Crewczburg, duce Ludwiooy sicut
deo placuit^ fortassis ad preces ejas et intercessionem ^ patronorom auorom, qaos
apecialiter venerabatur, vietoriam obtinente.
Deceaserat aatem,^ ut saperios dieitor, Bolko, dux SWidiueensis predietos
alne heredSbos, anno domini MGCCLXVIII/ feria sexta post diem sfmcti Jaoobi isea.
et in GrissOYiensi^ monasterio est sepoltus. Dux vero Ludwicoa predictas, per ^- ^"^
dei graciam adhuc vivens, genuit ducem' HeiuriGum, viventem adhuc, Wences-
laam defunctom, Margaretham , uxosem Alberti, dutis Bavarie/ Hanonie"* nee
non HoUandie comitis^ ^3^^^"^^^^ ducissam Uswicensem" et ^3^^!^^^^^™ ^b*
batissam Trebnicensem , omnes adhuc viventes. Hie dominus Ludwicus specialem
devodonem babens in sanclum Jokaianem baptistam, patronum ecelesie Wratisia«»
viensis et"* beatam Hedwigim, qaondam ducissam Felonie, de qoa supra fit men«*
eio, ad reverenciam et honorem ipsorum pulcerrimam ^3^^^^ ^ dotavit ia
a) ^od C S, k) ciSsteiitct T* c) pvedieto S, T« A) cdam S* T* V* M • e) raam f* S, T« I) pivliam V.
g) inlcreeMiose S. T. H) •utem f. V. M. i) LYIIL JU &) GrboTiMu V. Griteuieiui M. I) dUMt
C. S. T* ■) ÜMOTic S. T* b) VfwicsoüettMm M.. •) cl t S« T«
) Es tchtiiit alft h^be Ludwig I. auch Goldberg nach d. J* 1364 für Miocn Neffen ein-
gelöst 9 da CS url^nndlich bis. 1563 in den Händen Bolco's II. yon Schweidnitc ge*
wesen war.
*)
Ladislaas nnd Boico waren die Söhne Bolco's Ton Oppeln und der Elisabeth^
Schwester Bolco's II. von Schweidnitz. Sommersberg. Tab. VI. gen. N. 114 a. Ilff»
degen dazu, dei
Tab. YI. X^r« 4d irrt, indem er uen Yvcnal der Hedwig Przemislaus nennt
wig I. safft in einer Ürh. t. J. 1576: Hedwigis, relicta ducis Jesconis domini
caensis, filia nostra. Dieser Johann von Aaschwifs scheint ein bisher unbel
I) S. Sommersberg. Tab* V. gen. p. 417. mit den Belegen dazu, der doch hier nnd
Tab. VI« Mr. 43 irrtj indem er den Gemal der Hedwig Przemislaus nennt« Lud«
Uswi-
inbehannter
Sohn Casimirs IIL y. Tcschen gewesen an sevn. Er darf nicht verwechselt werden
mit einem andern Johann v. Aoschwitz , welcher in d. J. 1586 u. 1400 mit einer
Hedwir vermählt lebte , die er anf Zator versicherte.
^) In d. J. 1372 bis 1404 war sie Aebtissin.
') Am 9. Jnni 1368 erwarb Lindwig I. fnr das von ihm zn gründende Collegiatstift zu
St. Hedwig in Brieg das Patronatreeht der Kirche zum heiligen Geiste daselbst für
das Patronat der Kirche in Pampitz, S* i M. davon. Von der Geschichte des mit der
Reformation anfgdiobenen Hedwimtifls^ bt füst nichts behsnnt, die Urhanden des-
selben harnen von verschiedenen Sei^n an das Prov«-Archiv , hefindeii sich aber noch
zum Theile im Dom «Archive.
19
]il6 UL JQhumUa ^prhwiimm Pohniae.
(1309.) fivega "M^gtttam leodesiAin cMoniconiiii sMolarMun ^ ikiAem iDfnsioimim^ omiqb
kwiB de idoinisa ^decantantes dlebas süigiiliS) deputavit. OecMias accleak preSiote
4Bfert Hiitram epiaeopalem^ oam bacalo pastovati diebas ^aollpmpnibiis ex prtTlIegiG
m£s «pMteÜM apeckU. Bictos ecjam dox Ladwieus in Lobyn, v natrö,
isn^dBafli pnlcram, abi reetor priiHnpalis oaofka^ move eanMdcorain atitv^ imtaor
ravi^) refiomnana leaatrui nee non mmena a^doHi la •flndem'' Miuris^ dieffism
iMatram in Brega, i^piod nuBosam'^ in tejqa ihadmpta fqAt nimis?* deaolaiHi. Ae^
iliipiw JBsmnr (civilatom Br^naem ^moltia debitia et obl^acMnib«», nf^bms per
pairom auam Bolealamm dacem prefatmn ipsa fiut civites ini^ialata , |iaecm dilig^
niaaretar panperam, nan jperwittena ierram' «Itn aoütam .depaetari. Proptor ^uM
et sabditi dUigunt enm, quonim eciam preeibiia apeaandam est, «an «per divJMp
«aanlioBi amplräa prosparari. Sit qouL viroa ecc]Leaiaaticaa et darotoa ajpeciali fa-
irara .proaequitar , optapt aibi longitudineai dierum felidam* et jpost preaeatia Tita
isorricEkan gamdium ^lempiteraim. (Seqnitur aliua raanm 'veiimnbitimn duaiiBi.''
Deacripta,^ qwHtem* ex cronida et nonnullia jdiia aoriptoria ipoterat^ rape«^
rill geneloya" docom WratislaTieiidiiiiiy Legaiceiiaiafli, Shndnicenaiiim at Monater^i^
bergenaium et earam actaum, ralatomm laicU per aepior^ fide dig|Ma, quibua pliia
eonatare poterant^ aoac ad geneloyium Glogpvienaem atili'' aerii» «onvertaima»
Longe namque sapra narratar,, Hqaod dox Gonradus (JIJ) Glogoviensis, qoi Sa-
lomeam^ aororem Brimalai dada Uaeaaensia babebat' fixerem , edam venano interik
toueatos, relinqvena filioa Heinrioum dacem > Glogovienaem, OoRradmi doeeai
(laaao Stinaviensem et Primslaum ' Sprottavirnisem, qai, sicutcredo, Mtin ^3^^^^^' ^^
a) epiflcopalen t S. T. h) Cnprioi S» T, Gsapp« V« c) in f* S. T* ian>i L. d) raina S. T« M. e) al-
Mia S» T» M. t) ton V. M. ff) felieram t U k) Se^te ^ fck s imtnm f. S. T* t) IKe Vermehr,
r. M* Oip» XXXfll. L» k) RcMrlpte S* T* 1) «nlem L» m) polemt V. a) gncaloj« 8, Uaacr.
o) tdlicet S. p) hahmt L« q) dacem f. S. T. r) Preaiislaem dacoi L» t) bcUa 8.
^»- * i . 1 . '■ »
■) finselne Erliplerugfii wejrdep -nitt S^ntneiraberg* Tab* .U. gen. T* f. d. üA^ ff.
gegeben* Ycirbeeaerangen derselben, tolme Angptba der Q^eUe, sind «una .llfldinden
entlehnt^ wie früber. Die Ge«ebiebte der Heffso^e i^n Glogw iel an^eer mwi &oitt-
nversbergy in deaeen genealogiaoben Ttfeln «iit den dazn g^hijrigen Belegen, und
in einsdnen Tbeilen Ton Worbs, ae^B. in deaaen fieacbiebte de» HeMogllinnia
Sagan und in einzelnen Anfaaisen ao gut ala noeb gar nicbt beaBbeitet 'Wonden , ob-
wodI aebr zablreicbe nnbenntzte Urkunden nnd der v»n nna «mler JNr. lY. jvteiter
unten mitzatbeilende Catalc^na abbatnm SaganenaiHa Tide wicbtige IHacbriebtafe znr
. AnfUirnw dieaea birfeatendw Tbejla der fScUeaiaeben Geacbieble lentbaUe».
0 8. obw S* 109. JBft eoacbeint nrbnndlieb aeit iük Man 484S bia M. Apnl 1873.
\\ ^vtmwc%^ eb^im^a^ am. Selileiien gtbntig« & 4$ M« von Cnenatodian, W* II VL von
K<>3el. Dlngora« üb. VII. .p. 844, ajuabt die niharai Uml&nde an n. J. ISSa _In
ate^ Sommerab. if. p. |8, wird da«
einem alten Pragmente^ Sommerab. if. p. 18, wird daaJaiirdacSdladktBaddea Tor
dsas. Et maiitim posanm eoilig6re> de diyersis, ajiparet midU, faod dietus dux
Cooradns* Stinävi^fiid eeiam Sagtawi et h^byit Übüeril pMic^tim patifa bA
CSovadl Glogoviensis predioti, ohi obUt' aimo dottiiai M . ...^ et fle^tna e8tim<wi979.>
ecclesia collegiata säDcte Marie Glogoviensis, qaam ipse didtar una cvn wpiseopo
Wralaslavirasi, qoi tuikc fderat, fiuidavisae«
]bte €oiirftdiis dux Sliiiavjeii^y ejus ffidas, gibbosas 6dt et ideo di» Ko^
bedeyn^ est mmeiipatiiS' et' erat prepositas Wrati^viedsis, pjostnodtm elscttas»*
est^ in wddepiscopuni Sidcssbvrgenaeaiw 'Qm^ cmoL^ tranasiens ad Saknbmgjsnseni
ecdesiam acceptandom^ et cMdaiMns usqiie Wiemäun solkm^^nter^ pir aries^MH
hiles et prelatos venisset seeimqtte feciaset dttci cereviaSaM^ et reqiditsset, si
oerevisia haberetor in Salcsbnrg, aibi i^esponsom öxtatit: non esse ibi oeremiam
aed boDoni yintmb Quo iaaditO', aissereas, se non posse vivere sine ceiensia,
propter cerevisie careaciaai archiepiaeqpata* dimisao bmx ad patiiaw eat remsoa)
Interim auitem frater epfi», Heinricus dax 61ogaviensia, se mtromisemfr da Sagaao,
nee fratri peteoti ceatitaere voloit, and suscitata inter. öos' diaeordk eüm cepit et.
dnei^fecit UlogOTiaan captiVatam« VasalH anlem* ejus> de Lobyn^ qaod eciaai^ .
aaiua iiiit et de ^3^^^^^/ noetnmo faodam tempere kteatep'* caatnua Glogovie
anftintrantes y de vinenlis Uberaverakit enndem, qai post hoc'' in terra suaf manena
il3que ad mortem, tandem deoesat anno domiai miUesimo 6€C qaatrto,^ qninlar iso^i.
idtts Octobris et in Labeifsi' mMasteria est ^aepiikiis. . V^ ^«^*
a) Coandar t V* b)' Im attca HaA^fckr* v. S« so. . e) Habirlejm S» T« KoUrie|tt M; d). el f* L»
•} VoD Ider feUra wieder iwct Slitter in Y. bwi ^ ISfi* Z* 0^ f) est f* S; T* g) -Qmd mm SL Qa&.
I«M M« k) tttMfUmitm M. i) MUea^ilcr t L. k) ccrtüU M* iwBer* ly R«d«üw'S. ai) ble-
wmt T» m) hoe U S» o) MCCCUIL S« T« p) LabMi S. T.
des richtiger 1988 angegebea. Sehon am 28. Man 1888 nennen ihn seine Brnder^
Conrad nnd Heinrich t fellcb recowlAtiania Priinto dom^ Sdnarieaeia, nad' Hein*
rif h III. in etner Urh. ▼. I. Aag. 1888 sagt : pro remedio aniaHlraai ^iiCri* n#strl
Conradi et Prisihoois fralriB* Aia 8^ Mai 1884 verlcffte Premieo , Her^r v« Schle-
sien , Herr y. Sagan y mit Rathe seiner Bruder Conrad n» Heinrieb , das SUoster der
Aagttstiner- Chorherren Ton Nanmbnrg a. Bober nach Sagen. Am «f. Mlil 1887 nennt
er sich Herzog Ton Schlesien , Herr Ttfn Steinan« S» unten p. 146.
*) Randten, W* N. W. S M. y. Steinau u» 11 M. t. Breslau^
*) Conrad nennt sich in Urhunden y» 6.^^Dee. 1886 bis 1^04 Heraog; tou Schlesien,
Herrn y. Sa^n, aufteilen- mit besAadcaren Zusitsani 8; Noy. 15181, daua öfkevtjpri-
positus WratislaYiensis, It^. Aus« 1885 Heraog y*. "Schlesien, Brbe y. Polen, Herr
Y.X Sagen. Wovbs ArehiY p. 343^ 1. Angi 1888t pj^epositus majoris ecdesiae
S. Johannis WratislaYiensis, 18. JaniM^ 1888: prsqiositus ec^leaiae WratialaYiensis,
83. Mai 1888 eben so mit dem Zusatae: neC nOn sacrae sedis Aauileyelisis electas,
8; Aag. 1888 ; dominus de Sagana aeo aoi» patriaHsha saaele Aquileyensis eeelesiae,
1« Jan. 1301 1 nur dux Sles« dom. Sagalii, 9. ^ali 1003 daaut eanonien». WrattslaY.
Sein Testamtal, in wdchem er seiMn Btuder Heinrich lU. cum SUben des Her-
sogdiums Sagan- cMeaat, i*t y. 7. jScat«. I304i. Br fiihit den- Titel: das Sleste et
dominaa Sagaui- n^ nan- pftposilaa WratialaYiensis. Die Umschfift seines * Siegels,
18 ^
148 HL ChrmUea pHnclfum Polaniae.
Sed firater ejus Primslaus^ dox Sprotaviensis, • de qqo sapra fit meiieio,
com de Cracovia revarti deberet eani exercit« daei» Heinrici qaaiü probi Wratis-
laviensis, Poloni Kalisienses inipetiuii faciientes in eam cepemnt et expoliatum
adhuc javencalom gladiis et hastis cradeliter perimenint in Sevor* prope ^3^^'
tS80. thom^ anno domini ^^MCCliXXIXj'' qaarto kalend. Marcii, longe anteqHam de-
^*^^^'' cessisset' firater suus. Conradns predictas, quia juverJ» adhuc est mortuas. Bt,
sicat fertor/ quasi prescius hujus eventus se prius^ fecerat sacramentis ecclesia-
sticis procuraii ac suom ordinans testamentom duas villas '3I^sm^'^^2* et Sir-
kaw^ donavit Lubensi monasterio, ubi et^ sepaltnram elegit
''Quibus^ defunotis sine beredibus ad Heinricum. daeem Glogoviensem,
fratrem eonun, totum est dominium devolutum. Hie ^^'^^^''^^^^ (J^Oj si<^t
vidi plurimas ejus literas et privilegia,'' scripsit se ^^^^^red^^^ regia Polonie foit-
que homo seriosus et timorosus, atque multa prelia et gwerras moveiis contra Po*
lonos obtinuit Pozenaniam atque Kalis, uxorem habens domiaam Mechildim," filiam
Alberti ducis Bmnswicensis, que"* decessit anno domini ^}MG....^ et in eccle-
sia beate virginis Glogoviensi^ predicta est tradita sepulture/ sed et' dux Hein-
ricus, post varios suos^ actus et bella, que gessit, defunctus est anno domini
tsoe. MGGGIX. quinto idus Decembris, in monasterio Lubensi sepultos. Hie Heinri-
^•^^ cusy dux Glogoviensis, reliquit ^^Q^^^^'' filios, videlicet Heinricum, Conradum,
Johannem et Primslaum, qui postea terram dividentes,* ^3 ^^^^^^ ^^E^^™^ ^'^^
a) gylrt S. h) BylliwB S. Badiuii T. ByUieii M» e) MCCLXXXX» S. d) deceMit S. T. e) pre-
fcrfiur L» f) prios t S« T. g) LftMCwiei S. T. Lostwewits L« li) Sirdia« S. Sfirkow L. i) et f»
S. T« k) Hier bat L. ab Uelienckrifl : Cap* XXXIV. 1) Omnibiu S. T. m) priTile^vm S. T. ■) M«.
childam S« Metkildam L« o) qaia T. p) in aUea HaadAchr, fo. q) GlogorieosU S« r) eit tepalla
S« T. •) sed U L. et f. S* T, f) laoi f* S. ejai L. u) diTideas S»
welebes ntchU als den Schlesischen Adler enthält, ist: S. GBONRADI DEI
6RACIA U. DUCIS SLESIE. Es mögen die ScbriftsteUer Salzbarg, dessen Ers-
bischof Wiadislaus von Breslau gewesen, wohl mit Aqaileja rerwechselt haben. S.
auch Worbs in den ScUes* ProvinKtalbiltt. 1802^ Januar.
>) Bisuthen, S. W. 4 M. Ton Siewierz. «
^) S. oben, p« 146. dass Przemislaus nicht i. J« lSt79, sondern 1S89 starb.
*) Losswitz, S* S. O. 4 M., u. Sürchen S. O. 1 M. t. Wohlau.
«) S. oben S. 115 ff.
» ) Seit St* August I30S , doch nennt er sich spiter nodi abweehselnd Herzog von Schle-
sien , Herrn t. Glogao , Herz. v. Schles. , Glojgan und Posen ^ Erben ▼• Polen , Herr
T. Glogan n. Posen. S. Worbs neues Archiv* T. IL n. 31, u. Stenzels Reeen-
sion desselben in der lit. Beil. zu den Schles» Provinzialblättem. Dee. 18S5»
") Sie erscheint in UriEh. als lebend bis z. J. 1319.
') Er Itsst Bolco weg, welcher sich 1312, SO* Nov., u. 1317, 2. Febr.» Herz. r. Schles.,
Herrn v. Oels nennt, und 1382, 29. Aug., als bereits verstoiben genannt wird*
Sotamersberg. L p* ^2, UL n. 111, und Sachs v. Löwenheim vH. d. 28.
') Es ist dieses nichtdie erste Thetlung v. J. 1312. S^umersberg. L p. 0^5 in
wdcher nnr sw«a Theilc, für Heinrich^ Johann n* Primho einer, und iur Conrad
Herzoge von Glogau. 149
alüs dvitatilras et opidis vicfnis* in partem sae sortis obtinnit, Gonradas vero
Olsoam cum suis adberenciis,^ Primslaus autem, alias Primko,^ Glogoviam, sed
et^ Johannes Stinaviam atque Goram cum suis pertinenciis.
Primslaus, dux Glogoviensis, adhuc juvenis, sicut audivi a senioribus,
bene rexit suam porcionem et quamvis impugnaretur per regem Bohemie super
ejus subjeccione, nunquam tamen voluit consentire, sed dixit: pocius se* velle
terram exire, solus in equo, quam subjectus esse alicujus principis potestati. Htc
dux Primko alias Primsiaus,^ quamvis juvenis, erat tamen multum commendabilis
in moribus et virtute, nichilominus per suos proprios vasallos intoxicatns est et
mortuus anno domini ^3i^^l^^™^ CCG.../ et sepultus est*" in Lubensi mona- (m IS99.)
sterio supradicto superius.^
Quo defnncto sine heredlbus fratres, Heinricus Saganiensis et Johannes
Stinaviensis per ordinacionem habuerunt simul Glogoviam, sed Conradus, dux Ols-
nieenais,^ obtinuit Stinaviam. Johannes autem domino Johanni regi Bohemie
^^mediam partem Glogovie, concementem se^ vendidit, et taliter factum involvit,
ft) e» vieinisque oppldis S. T« h) attüiettciif S. T, e) Priaekc S. d) et f. S« T, e) se f* S. T«
f) Td PmisUras S, T« alias Pnimko L« %) So aUt Baadicbr. h) est f. S» T, i) raperint f. S. T.
k) OltMMIS S,
und Bolco andereneits gemacht worden ^ aondem eine apiterei welche etwa nach
BolesUas Tode nach 1380 eintrat.
') Nach Sommeraberff starb er L J. 1331, doch war er wahrscheinlich 9. Mal 1329
bereits todt, da sein Bruder Heinrick IV. an diesem Tage, (hei Sommersberg^. I.
E. 845.) als er sich dem Könige Johann zum Vasallen unterwarf, den Anfall seiner
»ander nur für Conrad t. Oeb und Johann v. Stelnau Torbehielt, Przemislans aber
nicht nennt* Am 10. Marx 1331 wird dieses Gemalin Constantia, relicU domini
Prynihonis eenannt. Er führte i. J. 1323 auf einem Siegel den Titel: Erbe T.Polen,
Herzog v* Mhlesien, Herr r. Glogau.
*) S. über diesen früher sehr dnnheln Gegenstand Stenzel von der Theilnng der Stadt
Chrosa-6iQ|gan im 14. n. 15. Jahrh* in r. Ledehnrs ArchiTeVHI. p. 137 ff. Hiev
folgen einige Nachtrage , weldie noch weiter zeigen , wie bereits Johuin mit Lindem
' tauschweise Tcrfohr. Nachdem sich König Johann der Stadt Glogau ganz bemächtigt
hatte» gab er dieselbe dem Herzo|^ Johann v. Steinan i* J. 1336 für das Fürsten-
thum Steinan auf dessen Lebenszeit. Bohme's dipl. Beitrage V. p. 73. In dem-
selben Jahre gab er Glogau an Heinrich t. Jauer auf dessen Lebenszeit , welcher
sich wegen der Stadt und des Ffirstenthums Glogan als Lehnsmann behannte.
Böhme {a. a. O. p. 68 (wo iurt Heinrich v. Sachsen^ Heinrich y. Jauer zu lesen
ist). Dieser besass es auch L J. 1337 n. 1338. Böhme p. 75^ 76 n. 77, wo für:
1323 9 1338 zu lesen ist. S. Lndewig. reliq. T. V. p. 638. Allein im August
d. J. 1339 gab der König Glogan als Pfand an Boleslans HI. Ton Liegnitz und des-
sen Söhne. Am 4. Sept 1341 behannte Boleslans HI., dass ihm der König alles ihm
wegen Lübens und des Zuzugs nach Baiern schuldige Geld entrichtet, ausser für
UO IIL Ckraniea pHnctpum PoUmiae.
mod pietrr volunüitem' duds' Heitirici fratris stii, tief qvaniiintiiadieioneiBi, vt
jStA ^ qua» i]lqposti0nuie aliq«} quOmsdam chdbus GlogöVieMibiis aliqui vero eapl^
taneo, qui tone fiiit, potenter' intrMabit se de tote* erntete rex Sobemie sdpra**
dicttts; Ific emm rex, com yeinsset prope GlogoViam^ ob libc eim multis gen-
tlbtts et stetiaset prope väkm ^^Creyi/AYfieZy sab seciiritetia eonduct« ad ae vo--
eavit dves Glogovieiiaea. QjA ad eom venientes, tradicionia ignari, steteniitt
eoram eo. Camque mandaaa^ eis seriosis Verbis, sihi .civitetem protimla preaeB-"
terl, reaponderant , boaofi sm>. hoc iraUaKeiftis expedire»® Qaibas et dilit rex:
TOS condMci' feci ad me paucis* heminibaa^ sed ex ^pio^ hbc dicitis ego redueaa» vos^
emti kac komimua laidtitadine^ quam videtis, scieutes, qnod postqoaa ad domufli
reversi fiieritis, videbiUs xostrum^ stere banderidm* supe^ eaatrom. Qitod et fac-
(ISMO tum est et per huno modum i^gl est ciTitas presti^te. Sbd soceesaivia tempori-
hMy poat mortem dieti HeiaHoi C^O ^*^ SagM^n^s, frf abfit amie domiiii
(i54ao ^^Bm/OC..../ ei seaalttts eitt io monaaterio canomcantta* i^gulariiilii in Suganöy
srnrexü miieaa ejnal fiUos ^ iisMtiis lleinrie«ia (y^J diut . Sagataiensis et repeoilt*
mediam partem Glogovie, quam rex occupaverat ut prefertun Et tandem recu-
peravit eam magnis laboribua et' &tigis, tediia^ et gwerria, qnas haboit tarn in
yite regia Johaanis quam pest mortem ejus cwn domino Karola imperatore et rege
Bohemie, qui aliquando venit Glogoviam cum multis gentibus contra eum-, quf so
aic viriliter defendebat, quod dux Heinricua ferreus d^ceretur. Et* tendem fiicte
concordia^ idein dux Heinricus recuperavit mediam partem Glogovie, sed &ctus
(IM4.) est Beliemie wgis et regni ^3 TasilUaa/. Kc piäneeps edam pluruaisi ^erras
habuit cum rege Felonie Kasimire. Postmodtm profectua eamr domliia Kärolo
(isaa.) predBcto Romam, dum coroaaretur in iniiperatorem, ibi cinctäs est battbeo'* mili-
tari. Demum traassivit ad sepukrum domint et reversus ad pafriam feliciter,*
moi^t gwernis Uli de Bibiratein'' super quadam devoludone terrarum iUiuaf de
J^ag' de: «^Soravia, qai sine propriia heredibüa* decesserat, et cemmisao belle
victoriam obtinuit. . Dax autem Johannes predietus mortuus- est dne hered(bu9 anno
^ toU r; S» b) eiTiUteAi Gkf * L. •) e«pe4iii S. %. 4) BMa«n f. S« T« e) «didem» U t)\k allen
miiiil««itt^ e) ^ ^^ ^ ^) tfkMU & T» i) cl f. S» T» h) «tt e. S« I) TirfaUk VL »> ^adioMte«
3. T. n) firtttcf* Si T. o) B|liyrtto|n S. BdanMja^H» U p) Paca S.
«
aiehep i^ J. 1S44L (se muss in mauMm obe» ängeftUiite» Aafaiifze p. 140, Z. 3. t, o»
fiirt t884 gehcMB werden) auMesöhnt irar, sv.BfAme p. 76 j aadt mit Rtvl IT. in
guten^ Vernebmen stmd^ BelTme p. 73. la obigem Anbatse maM- p. 140, Z. tt
T. u. Are BiAfte.der Stedt SAweidnitafr, Hälfte der St. Glogen elebn.
>;) Kreidelwitx, S. S. O. %i M. ^. Gio^iiw
*) Er Mail» naeK de» CataLog. abb. Sann s in feste b. ▼iaeentü, a. dorn. 134ft d. i. 8. Jnni«
'^ fTrk. bci^Somasersb^erg. Lp. 877»
*) Soran, W. H M% y. Sagan. S. dailber Werbs Ckadlr d« Heiffchaften Sorau und
Tribel j ib deasen Archiire für d. Gesch. ScUesickM- S* ISi» M. n. beaandera beraos-
gegeben. Sorau, ISitO.
Berxsfge v^ ßÜogau. 151
domiiii ^yVLOGQ ....* et in monasterio laham aepakos. Per cujus obitm
jnedia pars ^3 Gore fiut ad dmeem Heiuricam (V.') ecian devoluta. fit ta»-
dem ipse dux Heinricns, postquam generasset tres filios, videücet,^ ^^yUi&an^
cum CVI.3 seniorem, modemum ducem Saganensem / ^3^^^^^^^™^ O^O ™^
dium, Rumpoldum* di(q(i|p/ d9tf<yn,9)Utf^|$|pg^^
ducem in Freienstad et in Sprottavia, ^j^P^^l^^ ^<^tum, qui omnes adhuc vi-
YUBt, et divisionem terraram fecerunt in hune modum, v^deQcet, quod senior
Jiabet ^^Sagammi, Groanam, Newenbui^^ et Swebzin^ amt suis pertineMiis, ^
medius veco Bmnpcddus liabet «ediam partem Giogovie atque Gore et Stinaine
«c' Hencsendorff'' com suis pertinenciis^ junior autem Jiabet Frei^stad et Spcot^
Aaviam cum suis pertioenciis. Et prefatus SUnricas (V.^ dux Glogoviensi^ Qt
jSaganieDsis' namMdlis lactis per enm clavis ^etibus. ^pda iuit bomo timene
•) So «Ut HmJtdtf. h) «dikM S. T. c) Sukscmm af. d) Bjmftlimm S. T« Roipvldnii |.. e) dl«.
4ai f . j^ r) jdt travntey S* T« flnviidicrg M. 1;) . SMbiafiia S» Swdbcaia T« h> attbicMiW ß. T.
1} et S«. T« l) HemcBCBdorir S* T. 1) c| Sm^ab. t S.
') Jobann t. Steinaip, de^en wegm Tiflcr wecl^elrolkr Sdrie^jitle nnd Veipftndnng
nnd WiedereinlötiN^'' «<ilaer Uaier «wwftftme €l«5C^Ickte Boch nickt hinrddiena
nnteMncbl ist^ starb nicht i. J. iS45, sondern lebte nocb !23. April 1361 , aJs or
nrknadlicli sem Land, wdidies €r bereits i; J.'IMHB an Heinridi Y.vonGJagan yer-
Jmnfi balle, diMon sb^at, nehadicb halb Steinän^ balbKäbcq, die Stadt BdhifilB mit
dem Weicbbilde, Heiat^endarf (W. N. W* i M. r. Lübea) nnd Linda (jetat Nam-
stidtel, S. O. li M. T. Freistadt^ N. N. W. d M. t. Lle^nitz.). S. auch Worbs
Gescbicbte des Herzoes Jobann v. Steinan in d. Scblesiscl. Provinzialblätt. Itt20.
Inni, p. 4f8ir.
*) Gnbran, O. t^ M. t. Glogan, batte gleteb airfüngficb an Jobanns Antbeil rditfrt}
4S37, 7. Jnniy Tcrinsserte er es mit seinen übrigen Landern an den König Jobann^
erbielt i. J. 1347 Ton Kari lY. die Belehnang mit denselben nnd ancb mit Gnbrau^
Terpfandete es, Stadt, Bnrg nnd Gebiet, ASfit an Bestbold Ton der Lippa, fidbmi*
Beben Kanzler, yeilianfke i. J. 1352 das Landgericbt über Gnbran, fübrte nocb i. J.
1358 den Titel davon» Sein für Steinan wicbtiges PrirUeginm y. 0. Mars 1348 s* i«
Tsacbopne's n* Sienaels UfU* Bndke p. jäiOt
^) Heinrieb tL sAaab nicht 1387, wie Sommi&TaJ>erg annimmli sondam wie der
Csialog. abb» Saganena* aeigt, H. Dec* 1383»
«) Heinrich VH, at. niekt 138», wie Sojamersbiirg annimmt, Mndatt ai..SN».;1384,
nach dem Catalog. abb. Ssgsn.
') Dieser Beiname wnrde ihm allgemein gelben. In den Gdrlilxar Bathsreehnioigen
T. J. 1384 beisst es : Sabb. in Tigil. Caecüiae Hcraog Sperling geehrt , als er nz dy
Herfart reyt Er adll ihn von seiner iibermissigen Ireigung aum weiblichen Ge*
scUechle gehabt hacen. ' Saine GemaUn war CSaturine, Toehter des Hera^gs Wla«
. dislans t. Oppeln, was Sommersber.g nnbakannt war. Dieser Heinrich Ylll.
wurde achenweise auch Heiai^ Catheran genannt, nldit ab«r Heixo^ Helniicb Y«,
aein Yater, der Eiserne genannt, dessen GemaUn Anna biess, vtee Sonun^rs*
borg zeigt.
*) Er fibrte in allen tot mir lii^gendpn Urhh. den Titel eines Hrnn jtm Sagan und
Crossen; Naumburg a. Bober und Schwiebas werden nicht eiwähnl*
152 IIL Chronica f$riniß^ffum PohniM.
denm et bene regens suum domiBiuin, tandem decessit anno domini millesimo
isd9* CCCLXIX' et sepultus est in Saganb apud canonicos reguläres prope sepulcmai
patris sui predicti.^
0 J^e dueüni$ Oi$nieen»ihui.^
Gonradas (IJ) auttm, dux Olsnicensis, (iiit homo prooems, pmdens et
multom^ aasteros inimiUs suis, sed amicis valde benivolos. Hie* gessit bellnin cum
Polonis prope Olsnam et victoriam obtinens plnres' nobiles de Polonia captivavity
et, sicut audivi, fait homo fortis brachiis,' et sie personaliter existens in prelio
pngnavit fortiter,'' et tarn strönaae se habuit, quod fama circa plnrimos magna
fiiit de eo. Istud bellum factmn est,^ com rex Felonie Kaamiros cremavit et
cepit Stinaviam. Sab ejus regimine bene stabant mouasteria Lubense et Treb-
(IS660 nicense y et tandem in senectute bona decessit, anno domini *} MGGC . « • -^ et
sepultus est in monasierio Trebnicensi. Gui successit ^1 Gonraidtts (IIO? ^^^ ' 01s*>
nicensis modernus, habens filium eciam ^^Gonradum CI^^O) P^^ ^^^ graciam none
viventem.
* < ♦
Restaret^ nunc scribendam de d«cibus Opoliensihus et eomm suocessione
nee non actibus, sed qoia certitudinaliter qnidquam de"^ eis invenire non potui, ad
presens eos pertranssicns , ad principes magne Polonie declinavi. Superius enim'
• • • • » .
a) Mit etwM leerem lUime , walirscheittlick für den TodetUif^. M« b) rapradieli S. T c) OImm Ueber-
•cbiill M. Cap» XXXIV. L. d) et pradent mBlUm S« et p. et m« T, •) Von hier tritt V. wicdfr eis.
S. p, 147* Ni e) 1) plnrimot S. T. maltoi L. g) et tient, bi«: brmehiii f« /S« b) fortiler f. S* T. i) eft
f. S« k) So «Ue Handscbr. 1) das t S. n) OppolieiisibM S* inuner. Obae Ueberscbr» V. Sf . Cap« XXXV. L.
n) Reitat et S, T. o) de f. M. p) topcrivt a. S. . T,
*) Die bisher, trotz aller Bemühungen eines Sinapins, Sommersberg, Sachs t.
Löwenheim» Ehrhardt, Reiche n* A. nicht lu entwirrende Genealogie der
Herzoge y. Oels» welche bis zn ihrem Abgange i. J. 149S, zehn an der Zahl,
sammUieh Conrad hiessen , bin ich glüehlich genne gewesen y nrhundlieh feststellen
zu hönnen in y. Ledebnrs Archiye T. V. p. 214 n.
*) Sommersberg. T I. p* 373*
') Conrad II. st. i. J. 1403, 10. Jnnh
«) Conrad III. st nach 27. Noy. 1412 und yor 17. Januar 1413.
*3 Ohngeaehtet aller Bemühungen Sommersbergs und Sachs y. Löwenheims, so
wie zahlreicher Urkunden, welche ich in Beziehung auf die Genealogie der Herzoge
Ton Oppeln benutzt habe, ist es mir doch noch nicht möglich gewesen, eine Menge
wichtiger Zweifel zu lösen, und mehr als eine ziemliche Anzahl yon Angaben zu
berichtigen und zu erganzen. Unser Chronist ^eigt, dass er am Hofe Ludwigs I.
yon Brieg^ g^^cn das Ende des II. Jahrb., doch nicht im Stande war, etwas Ge-
nügendes zu leisten.
Herzoge von Oekj von Qro$s^ Polen y von Masovien und Ctgavien. 153
longe ficribitar^ qued dnx^ Mesco(1II.3 aIHis Mesico,^ filias Bolesl» (1II.3 <^vvi,
tres genut fi&os, videlicet ^3B^1^^™<^ ^^ ^3 ^^"^^^^1^™^ 7 ^^ quibus non^ inve-
nitar heres aliqnis^ processisse, sed tercias, scilicet* Odo vel' Otto Gneznensis
et Poznaniensis dax, eomm frater, genait ^3 ^l^dislauin ,' qui quidem Wladislaos
daos geüoit fiUos,^ videlicet OBoleslaom dacem KaBsiensem et ^3^™^^^! dncem
Poznamensem.* De dace Boleslao Kalisiensi non invenitiir^ processisse heres/ sed
de"" Primsil daee Poznaoiensi processit filias ejus, eciam nomuie ^3^^^^^^ (710*
IBc oecisos est a suis, edam nulle relicto berede.
J9e äueihu» MaofWoienMibu» et CQyaviensibuM^
De dace autem Kaisimiro CDOi ^^P^t lonjfe saperias ^describitur, qui eciam
lait filias Boleslai corvi predicti, processerunt bii filiiy videlicet dux Boleslaus, qui
iKBredem aon habuit, ^3^^^^^^^^ ^^^ Manovie et Koyavie nee non ^3L^^il^<> ^^^
Lesko' dux Gracovie et Sandomirie, albus dictus. De Conrado predicto nati
mmt ^^3^^™^"^^^^ ^^^ Mazovie et Boleslaus, qui non reliquit heredem, nee non
^3 Kazimnns dux Koyaviensis. Preterea de Semovito duce Mazovie processerunt
dux ^3 ^^^^^^^9 V^ eciam non reliqoit heredem, et' ^^3^^^^^^^^ ^^^ Mazovie.
Idem Boleslaus genait ^*3^®y^^% ^^' ^^3^^^^^^^^* ^^ istis ulterius ^^3^^'^ ^^'^
•) qtt«4 4«gi £• L. 1^) Mt$A^ atfiie Mesidt« S. Mcsko atqne |fetiditt T. Meaeo 9äiu Metieo L. e) tnim L*
4) «liqnis f. L* c) TideUcet L. I) O. alias h. M. g) AUes romi de ^Uiw bm» >bs »WlaaiilavB f. S.
li) filios t S» t« M. i) Pie WoHe tm: KalinenKaiv !»«*• duetm Pont. f. S* k) i»Teni S» T. 1) licM-
dem S.'T« m) de f. V« b) CaBieBiibns T» D^ diieibas CimcoTicBtibai V. Ohae Uebertchrift M* Cap.
XXX¥L L. a) ftlii f. S. T* p) Leiclco alias Lesticka S« T. Lestka aUas LesÜko M. f) Semowitas S. T.
*• • M. L. r)alf. S. T. s)''de V.
i) Boleahus Btarb i. J. HM.
t) HVhdisUaa mImA i. J. IS3I.
s) Das Jahr^ in welckem Otto starib, Ut mcht «icher bekannt. WtadisUua starb i. J. 1839.
«) Boleslaus sUrb i. J. 1278.
») PrasenisUns starb i. J. 1857.
•) Pnemislans II. wnrde i. Februar i895 dnreb die Markgrafen von Brandenburg in
Rogosno (7 M. N. t. Posen) überfallen und ermordet.
t) Oben f. 101.
•) Conrad st i. J. 1847.
•) Leseo st. i. J. 1887.
^^) Ziemowit st. i. J. 1868.
AI) Casimir st. i. J. 1868.
») Conrad st. i. J. 189«.
A>> Boleslaus st. i. J. 1315.
1«) Trojden st. i. J. 1341.
!•) Ziemowit st i. J. 1343.
A«) Docb batle Trojden drei Sokne, Boleslaus st. 1340 , Casimir st. 1354 u. Ziemowit
St. 1381. Ziemowit binterliess swei Sökne, Jobann st. 1488 u. Ziemowit st. 1486.
Dieses letztem Sobn Boleslaus st. 1455.
2a
ISl ,11t. <IhTcniea frimclinim PidUmiae.
venio lieredes aliqaoft precessiase. Kazinunns a«ton 4taL (Joya^riwpis ipt«ii|Mv» : g^««
nuit ^yL^siSkonem^ dictum nigrom, iduoem Cracovie, «^SfiiidiHliwe M Casw^j '4a
3U0 eciam prolemnon invenio processisae;* Itam diotsut^Kaaminiai^aiNiii ^3jS]|»i8U
ucem Koyavie^ qoi Simisil geniiit tdteiraa 4uc6m Leatkanam, ducwi 'Piuiail «jt
ducem Kazünirum. ^De Us similUer tribas filüa^nw invenio imedbni ali^fMai
ulterius processisse. Item sepedictos Kaariipinis, ^ixx, Kq3uiV3e, gaiKUt 'Wkdaif-
laum, dictum >3XiOckot,^ factum regem Polanie. ;fiBe ll/3a#slaM. 4»^^
de regno Polonie per Wenceslaum ^«oadam^ rc^em Boliemie, factwfue^ «atpra«
(130».) fiigos tanto tempore, quousque mortuo eodem* Wenceslao (JV.'} rege Bohemie
(1306.) nee non filio.ejus, . (eciam Aomine Weooealao O^ jiar-pr||pn^«jioUles«4ii Olo-
muncz^'Wteifecto, reverteretur^ ad regnum, Sandomiriam nee non totam Poloniam
recuperans et coroDmn. Hie insuper Wladislaos Locket poatea, magno {Theotho-
nicorum, Ungarorum.atquePoIoBorum exercitu coogregato, pcHlcyiteriiigreasiia ^^^ns/^
siam usque ad fluvium, Oasa dictum, duabus vicibua vaatayit eaiidem inceadiia
pariter et rapinis, et, aicut fertur, ultima vice terram expugimsaet predictam, ai a
propriis consiliariis traditus non fiusset, nam a dominia craciferis de^Pruana ntft»
nullas^ häbuenmt pecuniaa, propter quas tradicionem lecerant in rcigem. late Wk-
dislaus genuit ^3^^^^''^ii^>i^ (7^0 ultimum' regem .P^Aanie, .eeiui'' dmcisaaiii
Swidnicensem , matrem Bolkonis' ultimi dncia Swidnie^aia nee aob Helniad. diicSa
Jaworensis'' et Lubanie, patris domine Anne imperatricis, consortis domini'^ Ka*
roli snpradictii, de «^uibos quideiy ducibus eciam"* facta »t mencio «i^nn.''3
(Grenuit edam predietua rex Wladiakus dominam Elizabeth alias Phenemiam, ^
reginam U^garie, matrem domini Ludwici regia Ungarie ultimi^ et Stephaifi, dicti
Yirer.' Genuit nichilominus Kaafiiifirus, dux Koyavie >supra£ctus, ^jKmsv^mo^
ft) RaBiwras aiiteM d«x» bk i inrcBi« proeetnfM f. V« h) LMketk S. LokeÜi T* L. e) ^^umiam $• T,
i) f«e f, V» M* e) Coden f. S. T. f)01iim«eB S. T* g) rererlitiir S, T« li) B«B«am S, i) «It« U V«
fc) IfCBiiil e» S» T. e* MafgiriUiMB L* 1) BiükowU V« M« ») Jaworesib«! f« S* DaÜrs 4ik« • Alkieniif
et L. n) dorn. f. V» o) eciam U S. T* p) aL Pk. fdilt S. PKeMwoa M. PkeMMam L« '^ idtiiü et
Aadree • ^ ftdt In Areria «cdsu ui regBo ^«tie L. v) teer L, kr«er S, Biiver T.
1) Lesco der Schwarze st. i. J. lJt89.
s) Ziemomysl 8t. i. J. 1S87, war fleno|; von Cujarien, Lencsix, Sjvadieft.und
Dobrin.
') VergK den sogenannten^ Arehidiae* Gnesnens. hei Sommersberg» IL p. III.
welcher genauere Nachricht yon diesen gtebt. Kasimir erhielt Gniewhow (S. W.
8 M. ▼• Thom) und war Vater des herfichtigten Wladislaos des Weissen • welcher
PBgen König Ludwig die Polnische Krone xn erhalten dachte* S. Voigts fttsclrichte
renssens* Y. p. fitt4.
^) Richtiff, Lohieteh» Locticns» der nur eine Elle lange.
*} S. Johann. Voigts Gesch. PMnssens. T. IV. p« 419 it
«) Casimir lU. 9k. 1370.
T) S. oben S. l&B n. IS3.
•) Casimir St. i. J. 1209.
Herzoge von Masovien und Ct^atien. KaHmIr HL 155
quo paulo saperius fit mencio, ^3s^A^t ^3^1^^^^' Crucovie et San-
LGem/ et ^3^^^^™^^™ sanctam reginam,^ de quibus sea eorom actibas
oecdsimi' a' Iiidiliaiiiii'efr ^3^^^^^^^™ ineeiä Dobrinetiseiii, de quibus heredes alios
mm inveirfo proeessisse. Dta antem Lesko,* aflbus dictns, Cracevie et Sando-
mirie, de
domirie duGem,
in eronicia et ßcriptoris nichU' invemo, nee* quernquam de eorom aemiiie pfocessisse,
propter qaio^,- irt -]^ ; a^ -S^hniruiurfffl^.),- fifiW It^dtsbl ; I^ockor dfcti , totom
regnom esse Polonie devolatom, preter Mazoviam et ^3^^^^^^^*^/ V^^^ terras
halmeniiit et kabent dnees, de qmram genebjra^ mehM reperio esse*" scriptom* Sed
igte Kazimirtts CniO? rex^ Polonie, honMrmaxfane fait: sois tenporibus prevideneie
tM^poralis, amavit pacem et in bonnm statom regmiM PoIcMie' rednxe^at, libeil^'
ter edificavit ecclesias et pro conservacione pacis reformavit castra*" in regni fini-
bns constituta et iuit homo magnanun opum. Et- qaamvis, sicnt fertor, alias-
fyerit incontinens et volnptuosns^ non tarnen reliquit« beredes masoolini sexns. Ste-'
tu qaidem in conjngio nnutis temperibos cmn film -lantgrarii de Hassia, ex ea tarnen
imllum soseepit fibam sed finautel' sine proprii sitninis masculini sexus berede
decessit anno domini MCGGLXX. feria tercia post omnium sanctorum et' in Castro tS70.
Cräcoviensi et kathedrali ecclesia inibi est sepultus. Iste Kazimims rex in ^* ^®^'
vita* disposuerät;, sibi debere snceedere Lvdwicunif r^eoi Ungarie, filium sororis
sne, qiii aliqnanto tempore anlbö gabemans "^regna, Ungnie pariter et Polonie postea
edam'sine berädä teascuBni sexus' d^cesäit,' rdinquens duas filias, seniorem Ma- (issa.)
riäiä, Sigismundo marcblolii Brandeburgeosip 0ib domini Karoli imperatoris pre-
dicti, quem genuit ex domina Elizabeth iniperatrice modema matrimonialiter de*
sponsatam com qua nonnulli* eom referunt jam dormisse, aliam" vero Hedwigim, ' .
deaponsatam filio Lewpoldi^ docis' Austrie, juniorem/ que' quam vis ducta' Gra-
coiviam et"* habeatur veliit^ ireginai necdaui tMien dicti docis Lewpoldi filia^nec
aUevi lilteri tniditor coiqagio^ copulanda. Propter qaod hodie pessime"^ stat re-
gmun 'Polonie, presertim cum ibidem non habetur rex, et magnatas et nobiles syit^
disfCordes, se invicem magnis rapinis et incendils ^i^astantea et plores, .sicut fer*
tor, non tendunt ad hoc, ut regem habeant, (^sed3* ot bonis regni uti** valeant et
a) Leftitko S; Leteko'T*' LetIKo Ml h) Die Worte toiii de ^uo panloy ;]ii«: d«Lpcm feUeii \f\ S« cjr Sa-
loaiea facta regba S/faciam L* ^).iiic1iil f. V. ' e) ncc f. $• f) Gaebekajr Li. g) («iMlajo^M*- ^ teste
t S» i} ultimvt rex S« M* T; k) caifra t V/ 1) et f. S* T. m) Tita s«a S. T. m) despaaiala ^nia
Bonaidll $• T. o) rdiqaam L* p) Hedwigim I* S» T» q) Leopoldi S« LcTopoldi L* ta ancb uiten«
r) So die CoddL u. S. auf Hedwicpm beiogea. •) für qae: et t\ t) dacl» »il S« T» «) at S. ,T. ▼) likr .
^clnt: pro S, T. w) conjngio f* S« %) fcpiMime M* y) sunt S« T, s) aed f. i« aUea Codd, «» S»
aa) «ti f. y.
1)- Ziemowk st iJ J. 1307«
s) S. oben & 105.
>) Boletkm st. i. J. 1879»
«) Salomea st. i. J. IS67.
•) S* oben zu S. 1S4. Anmerk. 3.
20*
156 in. ClMraniea prineifmm PoUmiae..
unde pauperes opprimuiHiir'
UU.%fl|U«^ 4XMV>A«Ut9 I'IV VA llO U0AVUO ai|f|fJUVaA<
red^tur justicia sed qailibet non secun
4um motum proprie voluntatis« Amen.*
J9e litffllMCloite eccieiie WraU$lmDien»U^
* . * •
Nanc scribendmn pato<^ de institacione Wratislaviensis • eeclesie,
quam/ sicut* in historiis principnm Polonoram reperi, primordial] ter fiaiida«-
vit^ Kasiminis primus, 04^9 prout soperias narratur, faerat monackus Cl««t
i
<
•) nneii £» S. T* L» M» HieiBii bat L« aocb tolgOk^fOk^ etwM tpitera Zosats:' Qai ^Ikclmnt, espulsW '«
reipio» niii «nfuipitet, m^rtrm cmdeleai nmi erMifiel* Tandeoi pvedtcta» HedwifriA Poloai «iMfrl propM<
moBcra tradidenant cnidaM Liteana Kddlloai, ^pl profler jreganoi factos ett dbristiaaai et in vegoft eoraaa-
ttts et Hedwi|ri eamaliter eapolatiu, WiUielaiO TiTentc, regnaTit plaribas anais« Vidcbimaf , li Tere Tel fitle
«it factut cbrUtiannt« in eandafioae« b) Die Uebertebr. fcblt M. Cap» XXWL L« la der HaadsebriA V*
\ macbt das Folgende eine tSa ticb bestebende' Abfbeilna^ des grAtsera Werl» a«f , aad beitcbt ant elaer
eigcaea Bcarbeitaag der Geiebiebte der Bitdiöfe, auf Gr«Bdla|re dieses lltera Werks, warfiber ia der Vor-
rede, bei der Besebreibaag dieser Haadsebrifl albere Aaikmit ^egebea werde« wird« -DesbaU» H^ bier die
Handscbrifl M. suai Grnade. Sigisaiaad Rasita, weldMr i* J« . 1470 einei Qesebieble der Bisdidfe tob
Breslaa scbrieb, die tob SoBBimersberg scr. T« I, p* 64 ff. beraasgab, bat das ablge Werk graasea-
tbnls aasgescbriebeB, wesbalb wir Bcriebti|rBiigeB , welcbe wir aas ibai eataebaiea, ail R. beseicbnbt babca. .
e) est S. T. d) ^OBian T. e) ticat f. S. T. f) fnadat S«
i) Eioe kritische^ ja ftkerlianpt nur eine irgend branckkare Gesekiekte der BiseköTe Ton
Breslaa mangelt noek gaaz, okwokl dazu sehr sahlreieke and frefllieke, noek gans
nnbeqotzte Quellen Torhanden sind, wie Tzackoppe u. Stensel^ Urkk, SanunL
Hanpf Stack i. S. 39 ffl gezeigt haben* Die Neoeren folgen ohne weitere Prnfnog
dem Dingos«, der auch Longinaa (eigentlich Longini sc* fil«) genannt winC
. nniii. J. 1480 starb. (H.T.Hormayr, Werke. T.IU. S. 305. sagt noch imJ.fS^eO
— zwei Polnische Grcschichtschreiber, Longinas nnd Dlngoass.) Dlngoaa hat
in seiner Polniscken QesckichtCy wie sich erweisen lisst, das Archiv des Doms
* in Breslaa benlitzt^ allein ansserdein ist er ein höchst nneenaoer nnd nnkritischer
Bearbeiter der altem Polnischen Geschichte, Torziielieh aber in seiner Geschichte
der Bischöfe von Breslaa (bei Sommeraherg. T.'ll.) in den ersten Jahrbonderten
dnrchaas unznverl&ssig.' Das Dom-ArchiT besass schon ror seiner Zeit, wie die noch
Torhandenen ilteren Urkandenbiicher beweisen, keine ältere Urkunde als die Besta«
tignng aller Besitzungen des Bistliums durch Pabst Adrian IV.i dat. Rome a. nülles.
centes. aainquagesimo quarto, pontifi):at. a. I« VIIIL cal. Maj. Ind. UL, also nach
unserer ^Keitrechn. t. J. 1155, nnd anch diese nnr in einer spater beglaubigtra Ab-
schrift. Die ältesten Verzeichnisse der Bischöfe im Dom- Archive reichen nicht iik^r
▼on Bies-
iat wahr-
'bereita gegen
das Ende des ^14. Jahrhanderls die älteste GeschicJite des Biatkama war, beweist
anch unser CkroiMst.
' y ♦ .
Jfv^Bisthmi Breslau.) 15T
maoensis orduds* et^ a4 Polonie rögnuin redactos*..; .; ^3De quo epiam sunt
faii versus
Ouondani per monachom regem dictum*^ Kasimimm
Est institutus Wratislaas pontificatus:
Hec Wratislayiensis ecclesia principauteri anteanam terra Nissensos esset eccle-
»e donata per domiimai Jaroslaum, filium qoondaiii' 3oleslaialti, ejHscopum Wra^
tislavienseiii, de quo saperios est narratom, ^3 ^^P^i* ' dermis et decimamni usibus
est fundata et/ pro ^iMijori parte, benefida ecclesiaatica in Wratislaviensi diocesi
(SoDstitata.' 'jHec siqmdem' ecclesia, sicut fertiir, jam in tercio loco sita est,
fiiit eoim primo in Smogerowf Namslaviensis '^ £strictas/ ^3^^^^^^ ^ Riczczin''
Bregensis districfns, ^3^™^ autem in Wratislavia est locata.^3
a) 9f BcsdUctiai S. noMdbw Ciiterdcatii tti4juufl ex MMMtcrio avoiaccRti V* h) et t S. T, V* c) d*-
■liniun R. d) oUm S. T* e) et f. S« T« I) AUet, Tön: Hee WntiiUTicKiis, biet eoAfüfaite f. V.
g) Saiogorew S. Sao^Nttw T* Snogenw V. K) So aUe Hndichrillea , amch S. «* R. Am lUade ▼•■
j&B|;erer Haadt WalaWcatii M* i) dettitalat. Dar&ber (cwlkriebeai dUfrictot T« k) PifMke» S« Kit-
sekea L* Bitachei T. Riem Y« iw^er» da er doi OH «Her aeiiBl, «ad Ronts»
0 S. oben & 10 V. tf7.
«) S. obea S. 94. o. 98.
>) Doch hatte das Bisihnm liereite L J. IfttS bedenteiide Güter, wie die Bestatigang
dea Beaities derselben t* d. J. zeigt*
4) Sebmoma, O. N. O. 2 M. t. Mamslan, nnd Gross- und Klein •Scbmogran N. Ij- M.
von Woblan.
•) Ratzen , S. S. W. 1 M. t. Gabran.
^) Wie nnbegrnndet die Angaben der Polniscben Gescbiebtsebreiber filier die Stiftung
Pelnisdier Bistbnmer nnd Erxbisthnmer, vorzfiglieh seit Dlngoss Zeit sind, baben
Len^nieh, de ebristianae religionis in Polonia initiis. Gedani 1754, nnd Friese
in seiner Kircbei^esebicbte des Königreicbs Polen. T. L Ossolinsbl an Vincent
Radlubeb p. Mftf* nnd daselbst besonders Leiewel p. fi65 dargetban, wozn man
noeh Pagi eritica in annales Baronii z. J* 965* Nr. XL Tergleieben Mnn. Es darf nnr
cefragt werden, wie die Sage Ton der Grindun? des Sebiesiseben Bistbnms in
ocbniomn nnd dessen Verlegung nacb Rützen nnd dann nacb Breslan entstanden
sey;^ Wiv finden sie zuerst in nnserm Scbriftsteller, ausserdem aber in einem gleicb*
zeiligen Urkundenbuebe Ludwigs I., in welchem geleeentlicb verschiedene Einnah*
men und Ausgaben angemerkt worden sind, zum J. ISSO: feria IV. post peniheeost.
fessatoribns, qni in Riczsehin fodemnt, qnerendo episcopos, III« gl. I V . D. Dass Ton
Pilseben (N. ri. O. 9 M. t. Breslau u. Pf. 8 M. v. KreuaJiurg) hier nicht die Rede
seyn könne, wie gpar wieder Tor einigen Jahren verrnnthet worden, zeigen dieHand-
SGliriflen. ^^^1* *<>cb Klose Lp* 119 ff. Ich Termuthe, dass die Tcrbeerenden
Einfülle des Bölimiseben Herzogs Brzetislans in Polen seit d. J. 1038 die Verlegung;
des Bistbnms iron Breslau aaf kurze Zeit, bis 1084, nach Scbmogran, nnd noch
wahrsebein lieher naeh Rntsen Teranlassten. ^Vergl. Stenzels Ges<£ichte DentschL
unifer den Frink. Kaisem. L S. 77 ff. Kasimir i. musste lur die Rlnmunsr Scble-
«iens i; J. 1049 einen Tribut tou SOO Mark Silbers an Böhmen Tcrsprecbeny wel-
cher i. J. 10S4 , als die Böhmen Breslan und andere Städte räumten , um ä Marii
16»
pPmCipUlU*
1CK59 llj^äs^äecteiye^^ primae e)^d«optt£l fiüt J^rMi^si Btf^ ordlnatM mVmM^
ioesC domini M. quinquagesimo secuiido^ et obiit anno domini MLXII« ^ i / ' -
Iteni; anno dt^iii MLXIf^<«rdlrm(tib est; Ji^Med^ seeondus episcopus Wra-
1079. tislaviensis et obiit anno domim^SlIi^Xli
1074. - l^gBtj anno dömiili MIDOJP^arM^^ ordilMttts eBt Fe<ras( tercäus qnaeopns
Uli. WfsithiMiliiakitt^aim^ Tempore- tetiflftefdi^pl !passti9!>est^
saKctitö Stöti^lW, anno <l(^iäl>'^^^^
ilis. Item^ aifin^ ' diomiAf 'üäßjQi^^ ordfUttt«»' est' Sfyröiiim^ ^blHUa epfocopw
iiao. Vl^tisiaviensis ^ et» obiit arti* dftaiküMCXX;
, Itenf^ anno dcmini MCXXl orAimtkB est Haymoy qaiiitHS' ej^MO^^d* Wra«
UM. tislaviensis^ et obii< asino iomMM()1i3SVl.
tiS7. Item, anno domini MCXXVn.*" ordinatus est Robertos, ^3^^^^' episcopus
1140. Wxatislaviepsi^ et obiit anno don^ini MCXL.^3
Hic, . s)Qi|t reperitur in aüquibus cronicis, translatus est de ecciesia Wra«
tislaviensi ad Craceviensem et ibidemi . sancti W/Cnceslai cath^aralem- ecciesiam
consecravit . *
ii4i. ' Item , anno domini MOXLI. secandtim ' aliqtes > cromcas'' tHi'diiiatiis est Ma-
gnus, ^3^^P^™^s episcopus Wratislaviensis , qui fuit tempore Wladislai, patris
•) Cajas S* T. b) eecletla M* c) iiili Kax\muro prüno pre«Ucto a Rjeieui eceletkMai
eenter efcctnin. j(sic J } tr^nsUtos, moritnr anno ^tc» V« Die weiterem Abweicbu^eii iri Vi tind^'i«* ftm^edelmt^
tttt- an^fülirt werd^ lia'könrfen. Iii M; titid' ^e' Zahlen 6ften in Wolfen amg^edrficlit, tnU 'wir; in 'so 'feto et
die genaueren Bestimmongen betriffl^ beibebalten » dagegen fnr uiUesinio imAer M« sefaen , ^e anek $• q. T«
geben, ^eD:he bier MLIL baben; tOHl.lt. d) I06B* A; e) MLXXIIII. 6, Tt f) MX€L S. T. aneb V.
g) a. dorn« f* S. b) MGXX. S. T. i) Wrat* f. M. L. b) MGXXVI, S. T. 1) fcxtnt t T. .
Goldes erhöhet ^riirde^ dan Polen noeh im J. lOOB nn Bcftnien- sa.elltriehteB.vef>-
£fliofatel wair. Yergli Cofemas PM^eaisid zu d* ugef» JehWsn v^ z* J« I0D3«
diesen BUohof nennt die llteste aeUesisehe Urkonde, welcihe^ so viel wir wiflien^
neeb' vorhanden ist, in der .JMbteiea.dfM' St«. VincenzSlift^ su. BH9o1M^ deecen Besi*
tzangen«Henog-Boleshna |V« von IVtlem Termohrle nüd besliügte^ .w&brend BUdiof
Robevt >denl8«ilMeD« die MäehaelifriKopeHd ibet* dem Kloster y irekhos Beter '(WlMt)f eben
erbnuete, übcivafa. Ih nonunoi mincte et individne trinitelis nkneni Anno domisice
- inesrnneionio llfeXXXlX^ Iiidietione Seeunds^ Bpaeta octa¥ft*deetnB> Concorrente se-
' enndO), Boleslao. tercio Polonie .pnnctpe defoncto, regnontibno pro eo filiia «jos,
Wbklhilao in Crncovul^ Boleslao^in MazoWa, Misieone in Poznanifc, anno vero poü*
tilicis Rbberti ijDartodeetmQ etc« Die Urkunde wurde bestätigt: in conseeracione
eeclesic a. MCXLVUII,' presentibns ebiscopis, Johanne -Wratislayienoiy Natheo
Graeoviensi'5 Strphano« Lubneonsi etc* In einer Urkunde Kaiser Lothars v« 16« An*
eust 1136 ztt .WIrzbate lausgeslcllt, ers«hfeittt als Zenge* unle^ den Blsehüfen: Buggo
Wratislatienaisk Gerekeii..C!od«2ditil. Brand. V« p. 7i»* SidiertunMr B^^M^ Bnggo.
. Nach V; starb e# 1143. Kaa' sehwarke Btleh der PrijiQlegien • dito BiaChnnia (S.
- Tzscho^pp^'s li^ Slen;zelB Uirkft» Bndi, Vorred« pl X.) ^lel^t aber .aneb ll4(b
) V. sagt: aecundum aliqüa» cronieas Magnus «— qulin etMieis -epiaeopo^ni nott' ha-
betur. Da die Aofdhrung eines BtsehoCi Magnus enst in aUed (jitoniken nadi dem
BU€h. V. ^rßüav. Mabfirt. ^ifykfffm IXr WaUker. t^
vel XLVI.
. Jtem, a&no .danini if OXLVI/ ordinatitf «it Jolianaes^ a^cundos^ dictus iM$.
Janic,"^ octarus epigcopqs'Wratialavieiisis, qoi propter ejus dara aumtoram in«-
signia ad archiepiscopalem Gnezneosem ecclesiam est translalus et ibi^ deAmctos
eaty et ^os mortis tenninqs ignoratur.^}.
Item^ anna. dopiüni ftSCXLVJJl^ ordinatas est Waltheriiß/ .nonas episcopus ^4^
Wratislfrrieiisis. latlfia epise^pi temporibiis. eeclesla Wtttislavfensi« de' mora
lapideo est constraota^. que lignea JMt antiquitiia, et^usque ad ?JHS tei^pora, sio^t
dicitttf^ multi episc^pormb Polonie nee non canonici et sacerdotes uxorati fueront
Per. ewden 9pisßQpnm Widtlrerom institutom est. oJffidip LugdSnenäis'' ecolesie
in ecclesw WratislavieAsi aervwdiun cum cailta^ et.ovÜine. Bt'^.piito^ 4iie#
bpo^ £B^etanit sit ex eo, ^uia in liugdiaio atßkefw Ji^wmies eciioi" esit patpono»
x4 ;id rinsiar ^oclesle . Wratislai^eBsi» eanonici 't^ugdinieiiaes deferut eappas/^ub^a^
Sit qvDniam dicta {iiigifiniensis eoolesia i^t in ' JBVaada . constitnta.^ pnto, quod d^
eadem ecclesia Lugdiniensi siot* reoQpta Witatislaviensis ecclesie aisma, ^delif^t
aex albonyn liliorqm in ^aifipo rnbeo^ eommunker ennn lilionun annis ntonior
episeopi :regni Franeie, isiciit vidi. Hie episcepns'* introikixit primo oonvenr
tarn nigroffiun fviDiiMlieratt» in ^LubenS)' ordinis saacti Benedictt Sq4 pe-;*
ßte« pQQ^entus ibid^n Uiclti»est^ yw^m^ fkviM ordine sa»«ti BeiTnliudi* .yfVit r
: - . I
() cf • Wnl* tewp* ccdet. 4c; S. T* k) Ladaml^diiiieBtiftS« T. i) taatum S. k) «t S« T. ^^V) laeth.
m) cciam f, S« T« n) Mal S. t. o) cp« Waltenis S* T* p) Lewbici S« Le^iss T« ^) vniu S. T«
■«w«^»^n»^»*9»
JZade des jJL vtuhrtiMd«!« cM^hrint^ die 2lleMtt VensetchnisieAftr JÜsdlMi» 'über
Aftd di<feiiwen.9 iv«lebe ridiijafrdie iüterca giiinfan ^ *ihn «kht , soiidem.den fol^en^
den Bifidiot JohanA als den siebenten und so weller z&hlen^ so w&re es moelieh,
dsss die falsehe Lesart im Chron. Polon. oben S. IS. i. zur Einschiebang dieses
Jiagnns Veraiilassaiig gegeben bitte. Vagi. Rositx. p. 84. Die spiteren Aas*
8ebniicknn|;en des Dingo ss verdienen liier keine Beamnng. Verel. Mcb nnsere
^ Cbron. weiter «nten , und liesondars die Anmcriuing über dass Siegel Biscbof Hein«
rieb» von Wiriina y. J. 1316 n. .1318.
L) Dass Jobann weder bereits L J. il47, 'noob i.J.ilMS. wie gewöbntieb angngeben
wird , Ersbiscbof von Gnesen ^ sondern nocb u J* 1149 Bisäof von Breslau war,
ergiebf sieb, ans der oben S. 158. ' Anmerk. 1. angefukrten Urkunde. Daber kaiin
aucb Walter nicbt i. J. 1148 Bisebof von Breslau geworden seyn^ qbwobl das die
Altesten Handschriften angeben, wogegen -L« (üw^ und T. gar 1168^ und sein
Todesjahr 2u 1177 angiebt, während er 82 Jahre Bischof gewesen seyn soll. Am
'S3« April 11K5 war er sieber bereits Bisebof vonSreklm^ dennPabst Adrian riditete
das oben S* 188. Anm. 1. angefilfarte PrivHeginm an äin : frairi Waltere episcopo
WratistavJensi etc.
») Dass in Lenbns vorher Benedidiner Mwesen und im J. IIIBO Cisterciens^ flahin
Iekcfmmen, besengt auch Jodocns im Chr. mocj^.Xetsteres ^geschah jedoch erstL J«
17ff^ wenigsInns wnde in diesem J. der Stiftungsbrief ans^erfigt. Biscliings
Urkk d. Klosters Lrabus. Heft L N, 1. YesgL oben Cbron. princip. Pol. *p. M.
160 IlL* Chronica ffttneipum Pahndae.
um. idem Walihefnis miscoims* ebitt aimo ' ^oniini MClJlQDt, Mxto^ eälemL' Fe-
• '^■'' bniarii.
U70. Item, anno iomini MCLXX. öirdinatas ;est Zyi^oslätfs'' seeundu, deci-
iiao. mas episcopus Wratislaviensis ^ et obiit anno domini MGLXXX. III. nonarum*
1181. Item, anno domini MGLXXXI^ ordinatas est Franko, alias' Franeiscns,
1198. XI. episcopus Wratislaviensis et obiit anno domini MCXGVHL ^nanlTfä qaedam
eronica dicat, hunc Frankonem fnisse ante Ma^tim predi^ttun, • qoi Magnus in
aliquibus eronicis et eplstoporom designadonlbiis non reperitär. '
1199. Item, anno domini MCXGIX. ^3^^^^^ ^^ dominus Jaroslaiis, 4ax et
filius Boleslai alti, de quo supra fit meneio, ^^XIL episcopus Wratislavienäs.^
Hio' dedit terram Nisensem^ ecclesie Wratislaviensi, prbat eciam superius est
expressum, ^3^^ donacionem novalium'' in toto fcrritorio'^'Iiegnicenä per domi-
num Zyroslattm ^i§pOpum faetam Lubensi monast^o, ^^qaoA fsijer domini J»-
1901. roslai fundaverat> ii'ritavit, patre 'de terra propübo, et >^roif anno domini MC€9^
8S. Jm. j^^ calend* Februarii , antequam patei* esset niortuus.' s > ■ i
1901. Item, anno domini MCCI. postulatus est ad WratSslaviensem ecclesaam et
assümptus dMiinus Cipriänus,* episcopus Lubucensis,'' et factiis 6st XIII. >epflsco-A
pus Wratislaviensis. Hie Giprianus^ * antequam esset episcopus Lubueenis, fuerat
1907. abbas sancti 'ViaceaiciiP prope Wratidaviam et obSt anlio don^ 'MGGVIL
16. Not. xy| ealend. Decembris.'
^3 Item,' anno domini MGOVII. 'ordinatus est Laurenciüs. XliU. episcopus
Wratislaviensis, cujus temporibüs ftmdatüm est läonasterium Gisterciensis or£nis
in' Heinrichaw per quendam Nicolaum, qui dicitur fiusse notarius domini Heinrici
cum barba, ducis Wratislaviensis, cum adjutorio tamen ejusdem domini sui ducis.
1999. Conventus intravit idem monasteriqm^ sub duce pcedicto anno domini JIIGGXSIL
98. AUL y^ ealend. Junii.^ ^Jltem , ejusdem episcopi temporibus fundatum< est- monasterium
S
a) extitit epifcopns tt S. T. b) MCLXX. M. VI. oil. S. T. c) Symlaai S. T. dj Wnl. f. T. c)'bmmi
S. T. 1185 wiMä Apr. R. f) 1185 R. g) Fnoicko tcI S. T. k) Wnt. f. S. T. i) ^ S. T. k) Nti-
fenten S. T. 1) noBaliain S. m) tote tem S. T. a) CyprioBUi S. Cippriaooo T. o) .L«kMÜt L.
p) Viceacü S* ^ anno d» bis: Decembr. f. S* T. XI. col. M. Dm .Todteabsdi dct Eloiten Lettbiu cpebt:
XVI. od. Dec. t) Item t T. s) in f. S. T. t) noAoslerio T. «) V« cal. Jwdi t S.
1) Dieses J. bat auch lib. nig. Aftdere 1198.
>) S. oben p. 88.
9) S. oben n. 99. Vergl. aucb Tzseboppe's v. Stensels Urkk. Samml. p. 33 ff.
«) Id den iMsanden des Leubusser Archiys £ndel sich daräber nichts.
») Vergl. Wohlbriicks Gesch. v. Leabos I. S. 54 ff., welcher. irrig IS. Nov. als To«
destag anhiebt. Dass er aeit d. J. 1193 Abt des Breslaner Vinceu -Stifts gewesen,
beseagt die Chronik dieses Klosters. .
•) Hennelius Münsterbergsche Chronik bei Sommersher g» L p. 148. giebt.d. J.
18S8 als das der Stiftung» dagegen 88. Mai 1888 als Zeitpunkt derEinfiibrnng der
Jaroslati». Cyprianus. LatirentHiS. Thomas L 161
in Cammcz,. ^}ubi fiierat prias eastmm, et dicebatar Camencz' propter scopulos,
qm fuerant ibi, nomen trahens a lapide seu scopalis lapideis. Gastnun hoc fiin-
daverat quidam^ Wratislaas, dux Bohemie, ^3^^"^^''^^^^ ^^^ capellam in Jionore^
sancti ProcopiL Postea fuermit ibi positi reguläres canonici de monasterio sancte
Marie Wratislaviensi, ^3^^^ soccessivis temporibus monachi Cisterciensis ordinis
sunt' introducti, tempore domini primi Thome episcopi Wratislaviensis, anno do-
nÜBi MCCXLVI. VII. idus Janaarii, temporibus domini Innocencii pape quarti.^} ^^^•
Obiit aatem dictus dominus Laarencius anno domini MCGXXXH. iitö2?'
Item, anno domini JMICGXXXII. ordinatus est primus Thomas, XV. epi-
scopus Wratislaviensis. Hie, de nobili progenie Polonorum natus, sie literarum
sapiencia et virtutibus morum clanüt, ut ejus fama celebris esset inRomana curia
et apud nobiles et magnates. NicMlominus irritavit nonnullas donaciones, factas
per predecessores suos monasterüs in Lubens ^3?^^^^^!* ^^ ^ Trebnicz, episcopa-
tmn autem suum extulit plurimum et ditavit Hie Thomas dicitur fuisse captus
per Boleslaum ducem Legnicensem ^3^^ ^^^^ consensu capituli per mutacio« (tase.)
nem decimarum fieri permisit, sicut fertur, in pecunias et maldratas,* et tan*
dem obiit anno domini MGGLXVIL IH/ calend. Junii, in nocte videUcet Gan- 1967.
cianorum.« *>♦ Mai.
a) ubi faerat,.bis! diceliatur Camencm f« S. h) qnidem S» c) honorem S« d) sunt f. S* T, M. e) Mal-
drahis S» f) tercio S* T* §) Caadanomm f* S* Candonomm L»
Cistercienser ans Lenbns an. Er stutzt sich auf eine Insclirift in der Heinrichaner
ITirehe t. J. 1S83. Der Stiftnngsbrief ist nicht mehr vorhanden.
^) Nach Gregor Frömrich's Geschichte der Cistercienser- Abtei Kamenz in Schlesieni
S. 6, soll Lisurentins , Bischof Ton Breslau, bereits i. J« 1207 dem Kloster Kamenz,
welches er eben mit Augustiner- Chorherren aus dem Breslaaer Sandstifte U. L* Fr.
besetzt, die Kapelle zu Bardo (Wartha) gegeben haben , doch ist das noch Aorhandene
Original v. 1. Nov. 1210 ausgestellt und die älteste Urkunde dieses Klosters.
K) Im J. 1096 Cosmas. S. oben p. 70. lieber die Stelle, jvo das Schloss und die
Kapelle gestanden s. Frömrich. p. 3. S. auch Henel ins Siles. renov. c. VII. p. 670.
>) Schon i. J. 12|0 waren Augustiner -Chorherren aus dem Breslauer Stifte U. L. Fr.
in Kamenz^ nach der oben angef. Uric.
^) Der Yom Legaten Johannes, Archidiaeonus von Lnttich, zwischen den Stiftern Ka-
menz, Lenbns und U. L. Fr. in Breslau vermittelte Yertrng v. 15. Oct. 1248 steht
bei Frömrich S. 15 ff. übersetzt. Nach Frömrich sollen L J. 1222 die Augu-
stiner Kamenz verlassen haben, Cistercienser aus Leubns dafiin gekommen, und 16. Ja-
nuar 1259 die feierliche Einfahrung derselben vom Bischöfe verfügt worden seyn.
h) Yergl. d. Urk. v. 1» Nov. 1235, u. v. 17. Januar 1236 in Büschings Urkh. des
Klosters Leubns. S. ISO, u. das. S. 63, die sich darauf beziehende Urk. des Bischofs
Lanrentius v. 18. Apr. 1218.
^) Vergl. Tzschoppe's n. Stenzels Urkk. Samml. S. 38, 40 u. ff. und Basco cont.
Boguphali bei Sommersb. II. p. 69., der doch von der Verwandlung des Gar»
benzehnten nichts hat, wovon jedoch andere Zeugnisse von Henelius hei Som-
mersberg« II* p. 159 ff. gesammelt sind.
21
162' IH. Ghmmtta. prtncioim PoUmtae.
\
I
1570. Item, anno domini MGGLXX** vel' serandiiai aliqnos*^ LXXI. ^^OBÜBatiiB
est Tliomas secundus, filius sororis £cti Thone primi^ X¥L episcopus Wntift«
kviessb. fit sciendum,'' quod eeclesia Wratislaviensis vscavH aliquifaaaL uitemeK*
diia annja post obitam Tfaome priHii, pro eo, quod* du Wladialaus ^ fsctm aKcid^
epiaeopus Salczbur^enais, a domino papa impetravecai* ki subsifiiitt sfti« epiaoo«-
patmn Wratialaviensem, ut posset fruotua eftta'' peraipera aimia mediisy Qt prefei«»
tii& Hie donuDiia Wladislaus, Salosbuigenais archiepiacopus , don quondäft. ato-
tiaset in studio Padvano/ qnidain homo, qamidaiii dUvea sed< pauper faetoa^ pal^
cherriiiiani habena filiam, coactus inopia miait eam ad Wladislaiim deflorandam *
ppr ettodr Cui compaoiens nee cttm ea volidt habere conmereiiuB^ aed« pocina
data propter denm sibi pecttnia maritavit eandem. Propter has vintutes^ vide*
licet/" pietatis et castkatis, ^ua fama celabrior coram onimbu&^ habebatw. Hie
siquidem Thomas seeundos'' plurioMis persecadones sastmmt a prindpibns et pre»
sertim a dace Heinrico qoartO' Wnitislayiena, qni nominabator probos, et qaan-
tum persequebatar eum/ saperius est narratum. ^Venimtamen idem dux postea^
(laaa.) peniteneia ductus, ecclesiam saaete crucis Wratislavie fiindavit ^3^^ ^^^ piurima
taaa« bona fecit Idem Thomas obiit anno domini BfCCXCH. H. idos Mareii*
14. Min» 1^^^ ^^^^ domini MCCXCII. ordinatns est dominus Johannes IU>mka^
isoi« XVn. episcopus Wratislaviensis et obiit anno domini MGGGL XHI." calend.
10. Not. Decembris
Item, anno domini MGGGL ordlnatiia est Beinricus de Wirbna," XVHL
1319. Oepiseopus Wratislaviensis, et obiit anno domini MGCGXIX. nono calend.
»• ^^ Octobris.
Item, anno domini MGGGXXVH.'' translatns est dominus Nankeras^p
XIX. episccfnis Wratislaviensis, de eeelesia Gracovianai ad^ eeclesiam ^^^--^'-^'*-
•) anccBtet. icptaagetino T. b) aUqiiot f. S. T. e) teendam 'S. T. d) impctniTlt S. T. ^) «nn fra-
ctM S. ut frMtit T. I) IMmb. S. g) ftd dflSomdMi S. «d deflorendam T. k) Tiddicet f* M. i) «päd
Mscft S. T. k) MCimda« S. I) enia S. m) TXL kal« S. n) WiikeMw S. T. o) MGGCXVIL M.
p) Neackenie aU« Haadsckr« q) ad f* M.
0 Thomas II. war i. J. 1268 als Bischof orknpdlieh anerhuint und stellte noch 2*\ Marx
oDd 17. Mai d. J. Urkunden aas^ wurde aber darauf Tevdring;! Ton Wladisl^us.
Vergl, Klose I. S. 506. und Tssoboppe's n. Stenzels Urhundeosamml. p» 45.
Wladislans starb I. J. 1270, und am 18. Not. d. J. stellte Thomas II. hereiU wie-
der eine Urh. als Bischof to« Breslau aus»
3) S. oben p. 113 f.
s) S. die Stiftnngsnrhvnde t. 11. Januar 1288 bei Sommersberg« !• p» 8OI9 ^^ **^
nicbt nur unendlich fehlerhaft in den einzelnen Worten y sondern sogar mit Auslas-
sune von gcMu 20 Zeilen an yerscbiedenen Stellen, miteedieilt ist.
4) In der Umschrift seines Siegels an Urkunden ▼• i. 13l6 und ISIft nennt « sieb
H. d. er. Wratislariensis episcopns XVII.^ was also mit der Reihenfolge der Bres*
lauer Biscböfe in den Verzeichnissen des Domarehivs, weldie den Magnns (oben
S. 158.) nicht zahlen, nbereinstimmt. «
Thamoi IL Johann IIL Heinrieh» Nanker. Preezlaus. 163
vienaem. . Et dciendian^ qaod aunis intermediis eeclesia Wratidaviensis vacavit
2propter duoa electos in discordia, qaorom unas fuit Vitas, alter vero Liitol»
m. ^ Ombus simiil litigantibiis in Bomana curia super ea • tandem Yitos triiunr
phavit, et vix octe diebos vel citra post victoriam Buperviv^as, tmdidit . spiritum
et iranalatas est, ut predicitur, dominus Nankerus, qui fiiit homp constans^ et
propter castmm Melicz in faciem exconununicavit Johannem regem B^Aemie, ut
superius eciam est expressum, ^3^^ quemadmodum fertur, reversus Nisam postea
bona'' sexta feria ^}'ex devocione nndis pedibus discurrens per ecclesias, brevk*
est defonctus, videlicet anno domini MGGCXLI. im. idus iAfiäis, et tändln 1541.
ductos Wratiskviam ecclesiastice tradttus dinoscitur sepuiture.^ Audivi rrferre, ^^* ^p"'
quod in exitu anime sue de corpore per quandam devotam^ mulierem soavissimus
est eantos auditus, cui et revelatun est, animam deferri per angeks Nankeri
episcopi supradicti. Devotus quidem homo luit et Simplex, nnltam jejunavit 0t
missas, quotquot legi poterant per ci^eOimos a«os, Mdivit et obheionem fedt ad
mistam' quamlibet specialem.
Item,^ anno domini MCCGXLL in die videlieet saneti Godiardi confessoria tsii.
in episcopum Wratislaviensem' concorditer est electas domimis Preeslaos*' dePo^ tt*Mu.
grella, XX.' episcopus Wratialaviensis, et^ revokrto anno, eodem die «sMcti 6et-> 1549.
hardi per dominum Benedictum CXII.} p«pam ^leonfirmatus est Quamvis ^däk ^-^*'
se postolaverit^ confirmari per Crneznensem nohiepiscopuitt) tarnen rex KaBimiptt%
de quo supra" fit mencio, impedivit cgus eenfinnacionem, desiderans -promoveri "*
aUquem de suis natis de Cracoyia, quoniaflai plures foernnt tuic WratislaviettBed
canonici Cracovite. Quapropter se transtolit ad Romanam curiam ^^ei ibi* Haft
Gonfirmacionis et consecracionis benefioiiiln eonsecutus. Hie reversus de curia,
com Johanne rege Bohemie. nee non i^ filio Karolo, tune marchione Moravie^
super"* controversiis pretextii castri MelksB habitis, prout eciam nanrator sif€-
■) LttcoUvf S. Lvtaldvs L« h) bona I. S. e) t« dietat Wratitl. ecdctie trftditw S. t. üttuM Wnit. eedc-
dasfiee traditu scpnltar^ T« 4) derotiifiauivi S« T. c) miitem S. f) Vos liier an ■liauat die GesdbiebCe
der Ureflaaer BitcLdfe im Cod* V, wieder im Wesen Üidien mit der obigen nbercin , wedmlb wir die Abwei-
ebvBgen ani^ebea , um den spAtem abermaligen TÖlligen Abdruck dieses Tbeils au emparen. g) Wrat« f. V*
b) Piicalans S. T. i) Y. redmet ibn als den lOten, da er Magnus, den bei nnt 7tea Bisebof, nicbt
iftblt. fc) et U S. T. 1) postnIaTeral S, T. m) •npcrins S* T. n) llkrx et ibi: nbi S. T. o) snpra S» T«
1) Am 7. Mai 1321 spraelieB Bi^rieh v. Baralh n. Arnold ▼. Procsano, als Verweser
des Bisthams Breslsa in spiritnalibas das Palronstreebt über die Kirche in Handsfeld
dem Vincensstifte in Breahn sn^ und erscheinen in Urkh. t. SS. Oct 1521^ und
r. 19. Dee. 1385.
-3) S. oben S. 13S.
d) Charfreitog, i. J» 1341 , 6. April. S. Hsltaus Jshrxeith. p. 234.
*) Diese Angabe ist falscli, da Benedict XII. 25. April 1342 starb und sein Nach-
folger Clemens VI. erst 7. Mai 1342 in Arignon eewählt wurde»
») Er war bei seiner Wahl ^ weldie in. Neisse geschab, in Bologna afif 4er UniTenitat,
nnd begab sich dann nach Avignon. Liber niger. S. auch oben p. 105.
. 21*
164 IIL Chronica prineifmm Polimiae.
ritts, concordavit ^3 et in Wratislavia per onmes cum somnia* reverencia est
snsceptus. Hie natas est^ in die sancti Gothardi et eodem die revolutis"^ annis
plorimis'' electus et eciam confinnatus, nam, sicut audivi ab ejus ore/ cum adhuc
esset parvulus, mandavit sibi mater, ut in^ magna reverencia habere deberet*^ san-
etumUothardum, quia'^ natus esset in ejus die sciretque pro certo, multa sibi esse
bona ejusdem sancti meritis reservata. Propter quod et ipse, postquam promotas
esset in episcopum, in magna devocione sanctum Gothardum habuit et in ejus die
duplex festum instituit celebrandum, distribuciones faciens pro canonicis et vicariis
Wratislaviensibus ipso die fieri speciales« Idem episcopus fortunätus et felix fuit,
habundans rebus temporalibus, de quibusecclesie nee non consanguineis suis plii-
rima bona fecit Omnes villas et possessiones, quas habet Wratislaviensis eccle-
sia et episcopatus in principum' dominus et districlibus omnibus, libertavit,^ su-
premum jus, quod nonnulli vendicaverant, eripiens de manibus laycorum, jam per
censuram ecclesiasticam jamque per exsolucionem * pecuniarum ,"" et nichilommus
pulchram capellam in honore" virginis gloriose , retro chorum Wratislaviensis ec"
clesie, ubi canuntur omnes höre de domina, noctume pariter et diurne, pro pre-
centore'' nee non manseonariis instituit et fimdavit, dotans iUam sufficientibus red-
ditibus, nonnullis per eum eciam coHstructis et dotatis altaribus in eadem. Pro-
tereaP instituit^ in Nisa conventum XX. pauperum laycorum, quibus singulis die-
bus necessaria largiuntur, victu pariter et amictu.' Providus homo multum fuit
' et bene rexit suam ecclesiam, vitabat gwerras ubi potuit, favorem conservans
prineipum atque pacem. Propter quod aliqnam congregaverat pecunie quantitatem,
quia diu' vixerat/ unde ad ejus successionem plurimis aspirantibus ecclesia tanto
vacavit tempore, ut longo "" post ejus oUtum episcopus nullus^ haberetur. Obiit
ß^rSu "*^"* ^ Othmuchaw^ anno domini MCCCLXXVI. in nocte dominice Pafana-
^*^?^' nim^ que fait VIII. id.* ApriÜs, et ductus Wratislaviam, in capella beate vii^
ginis supradicta soUempniter est sepultus/
a) sammii f. S. T, b) est f. S. T. c) reyelntiis S* A) plarimis f. M» u* V, e) für: sicnt Aüdivi ab
ejus ore, bat V« tic fertar, f) in f. S. T. fr) debet S. b) qni S« T* i) principata S« k) FiberaTit
S* T* 1) eioludo S, T* m) peccmiie S. n) bonorem S. o) precentore f, S. p) Posfea L* q) iaiti-
tuit f» L. r) Für den Sats ron: et nicbllominas pulcbram capellam, bis: ainictay bat V* folgendes iiacb:
pecanie qvantitatem — , Intoper opidam Grotkaw a doce BTC||;ensi emptom ecclesie comparaTlt, coUeginm mansio-
nariornm beate Twginit in ecelesia bntbedrali bene dotatnm erexit, panj-otbam XX, paupemm laicornm Nine
fundaTit, qnibni Tictni et aniicta proridetur, Oppida complura mvris cinxit, templnm et caiiam suam Tatit
aareis et ar^^nteis et preciosa tnppeUectUe decoravit, ecclesie ceasne ampliavtt adeo, nt aureas epiaeopatm
>eceptas sit Tocari, s) qai diu S» T« t) qnia d. tiz. f« V« u) longa M. n. V. ▼) nuUos f. M« u* V*
w) Othmacbaw S, Ottmncbow L» z) S» «, alle Handscbr. t non«. Da indessen Palmsonntag 1576 den 6. April
war, so mnss YIIL id, stebn, 7) Hierin bat V.: Interea s. Brigida daret» Karolns Imperator tranqnilissime
Rone coronatar anno dorn. MCCCLXXVIf, Item Bartbolns jnrisconsnltns et Franciscns Petrardia et Bocadns
Tili darissimi agnoscuntnr, SeTissima pestis ab India Britaniam nsqne per totom orbem dcbacbatnr.
^) S. oben p. ISS a. 138. Anmerk. 1. Indetsen ist i^och genauer zu untersuchen , ob
er nicht doch erst i. J. 1343 seinen Einzng in Breslau gehalten.
Precislaus. Wenceilaus. 165
Item, anno domini millesuno CCCLXXXII.* translatns est de ecclesia
Lubucensi^ ^3^^ Wratislaviensem eccieslam dominus Wenceslaus, dux Legni-
censis et episcopns Wratislaviensis XXI. modernus. Hie provisus per dominum
Ürbanum papam quintum, ^3^^^^^ amicis suis multas persecuciones sustinuit a do«
mino Wenceslao Romanorum et Bohemie rege, fortassis ex eo, quod sinesuocon-
sensu promotus extitit. Et sciendum, quod dictus dominus rex Wenceslaus est
filius domini Karoli imperatoris predicti, quem susceperat*^ ex domina Anna, filia
Heinrici ducis Jaworensis et Lubanie, fratris ducis Bolkonis ultimi Swidnicensis.
Hie siquidem dominus rex*^ Wenceslaus duxit uxorem, dominam Johannam, ^filiam
Alberti ducis Bavarie, comitis Hollandie atque Hanonie, quam idem dux Alber-
tus* susceperat ex Margaretha, filia Ludwici ducis Bregensis predicti. Quam-
quam' ^enim idem dominus rex fuerit et sit dicti Wenceslai episcopi ex patre
consanguineus et ex uxore affinis, volens tamen pocius quendam de Duba' in
Wratislaviensem episcopum foisse^ promotum, multa dampna intulit ecclesie, oc*
casionem accipiens ex hoc/ quod super ^ potacione cerevisie aliunde adducte ad
summum Wratislaviense nee non^ nonnuUis aliis"* libertatibus ecclesie inter cano-
nicos ab una et cives Wratislavienses ab alia parte tunc temporis'' questio ver-
tebatur. ^3-'^^™ ^^^^ dominus'' rex, clerum permisit expelli ac eos nee non
eorum homines depredari, comminando principibus, ne quemquam' apud se Wra-
tislaviensem canonicum conservarent , propter quod fiigati fuerunt^ bincinde, donec
a) Milles« CCC. vnd Ton oeverer Hand: XXXIL M, h) Lubensi S« LuBecensi L« c) tuscepit L. d) rex
f. S. T« e) Albertus f. S» T. f) QaamTis S* T« g) Dahain L* h) quendam de dncatn 'Wratitl* ad epitco-
patnm faisse S» i) eedeaie capieiit gnper koc S» k) tnper f* V» 1) non U S- T« lv) aUit f» S« T«
n) lemporii f. S. o) dorn* f* V. p) neqiHifiuai M, V« q) mnt L«
1) S. %ber Wenzel, als BUcliof v. Lcbos, Wohlbrucks Gesch. dieses Bisthnins. II»
S« 5 ff. Dieser fuhrt in der Anmerkung ans einem alten Memorandenhnche , wei*
ehes im Mai 1376 beeonnen warde und bis 1385 reicht, ao, .dass w&hrend beinahe
sieben Jahre die Kirche ohne Bischof war nnd bis zum J. 1379 durch einiee Dom-
herren, von da bis 1381 durch den Herzog Wenzel (vielmehr Heinrich) yon LIegnItz,
Deehanten yon Breslau, dann durch Wenzel, Bischof yon Lebns, bis 1382 admi«
nistrirt, und dieser In diesem Jahre zum Bischöfe postullrt yiurde. Demnach mnss
wegen des y. J. 1356 bis z. J. 1382 bei Dingos s angeführten Bischofs Theodorich
zu oemerken seyn^ dass derselbe In den älteren Verzeichnissen gar nicht gefunden
wird, und yrenigstens nicht zum Besitze des Bisthums kam, was freilich nach dem
unwürdigen Ycrtahrcn In Avlgnon und Breslau, wie es Dlugoss (Somm. U. p. 167.)
erzahlt, ganz natiirlich war. Bis In den Februar 1382 fand Wohlbrück den Wenzel
als Bischof yon Lebus nnd Administrator yon Breslau. Am 7. März 1382 bestätigte
König Wenzel noch auf Bitten zweier Domherren und Verweser des erledigten ms*
thums Breslau, dessen Priyllegien j doch stellte schon 4. Juli 1382 (nicht zuerst
28. Juli, wie Wohlbrück. iL p. 8. will,) Wenzel als Bischof yon Breshn za
Nelsse eine Urkunde ans.
*) Vielmehr: sextum.
>) Vergl. Kl ose' s Breslau. T. U. S. 271 ff.
\
16ß
III. Chronica jtrine^imn Poloniae.
concordia tractaretuT) qae tarnen j^oli dolor conaoimita ftdt cum tanto ecclesie dis«
pendio, qaod difficnlter reeuperari* poterit malus temporibus affaturia.^ Nam reais'
conailiarii .^oilibet habuit^ partem et tunicam, propter qaod redditus ecclesie vobli-
gati sunt plores et episcopus supradictos ad magnam deverät inopiam, ut edam
multis debitonim sit^ oneribus^ pregravatus. Deas parcat Ulis, qui^ causam huic
cei' dederunt et sui misericordia laciat aliquando suam ecclesiam, qae qnondam
apalenta floruit,'' a suis incommodis feliclter respirare tribuatque sapieadamet fo]>
tita^em episcopo , ut oneribus debitorum depositis , diudus vivens refonnare' poa-
dt deperditom cum salute.^
Gunctorom^ prinoipum et episcopomm Polonie libenter descripsissem actus
et gesta maris ootabilia, sed in scripturis et cronicis, quasvidere potui, /elacione
4ignum ampHus non inveni, quam ut superius est" expreaiaum, deo referens gra-
das, qui rex regum et dominus dominandum gerit in manibus omnium principum
potestates, quos*" sie dignetur dirigere, ut pacem diligant, gwerrarum submotis
eommocionibus ^ eommoda subjectorum proeurent et deum omnipotentem timentes^
dignis laudibus venerentur. Snc quoqu^ sua gubement dominia, ut post hanc vitam
cum aubjectis stbi populis consequantur^ consolaciones celestiom gaudiorum.^ ^}
tss». Scieaflum pröterea / quod sub anno domini ' MGGGXXXV/ in crastinq
!ftO. Ott. g;yi||Q||i3 et Jude tam validus fiuit ventus in Slezia et locis vicinis, ut subverteret
mulias domos et in silvis extraheret arbores de radice.^ Item, anno 'domini
1341» MGGGXLI. de Ungaria versus Poloniam venerunt in magna multi^dine peniten*
tes, transsiuntes cum vexillis per terras et tnrmas et flagellis, que manibus defe-
rebant nonnuncquam usque ad effudonem se sanguinis percusserunt. Bt qoamvis
per dominum Preczlaum, episcopum Wratislaviensem predictum, primitus toUerati
ittissent et eciam licenciati, tandem tarnen, postquam visum fiiit, illud esse* in ani-
marum perdicioncm et enervadonem eeelesiastice potestatis, quia tamqoam d ha«
buissent auctoritatem clericalem, a peccatis se mutuo absolvebant, pemtenciam^.in-
ft) recnpetare M. V, h) ^ffectii S* affeetii T* e) liabet S» T» d) ctl S. T. e) oneribus f. V. f) ef
(pu S» T* |r) rci t S. h) tali et fl«rait S« T. i) reformari T« k) deperdiUm com salvte eedetUiA S.
Die Worte von: et lui niUtfiricdrdia faeiatt bU: aalute» fehlen V. wo ■o^leieh fortgefiJireii wird, wie weiter
unten p* f 68» Z* tl : dtamm grandeToa« 1) conetor, f« S, cnuctam T« n) ^am nt ivp. est f. S, n) qaai S*
o) dimotis cdoTOlaeioidbiig S* dimotifl eoleecionibiis T* p) eonfeq[Qentttr T. q) e. §• amen S« r) M. «• V«
poaten' L. •) M. «. V. MCCCXXV. L. t) M. V. de radiee f, L. n) M . V, esse f. L» t) M ^ V«
priaam L.
L) Hiermit endigt dai eigebtlicbe Werk des Verfassers der Chronik und zugleick schlies*
sen damit Cod. T* und Sommersbergs Abdruck, dagegen hat Cod. JH. noch was
folgt, mehreres davon hat hinter der bis zum ßisehofe Johann Rott z. J. 1488 forteesetz-
ten Chronik der Bischöfe Cod. V. und einiges, auch aus einer Handschrift Sachs
T* Löwenheim oder L. p. 30 ff. Die wesentlichen Abweichungen letzterer Hand-
schriften haben wir angemerkt und zugleich angegeben, was diese mittheilen.
FlageUamtM. HmMfihrwkm^ üdfenckwemmung. 167
jmigeBtes, dictiui episeopus Homdam httjmoiiodl revocavit^ prolBbms eoa a ^ trau»»
ita, ^pter qvod ftcti sunt sibi naltmn offensi. Transadvenuit ecAam in ^riinilibiui'
tnrniis midieres et virgines, qae, sieat audivi, nommncqaam plenl»,* salva- reve^
rencia, gremiis^ redieront, liAcram seninis reportantes. Et hoc ipsum pep naKB*
et femiiias ad regna et loca plarima derivavit, quoasqae ad seden apostoÜcani'
aliqm pervenirent, quibos per papam fait inhibitam ne^ boc &eere plus auderent
et sie ceasaase dicitur Uc timniltas. Item, circa annom domini MCCCXXXVÜi. ^^^^
v^ieront locnste mazime multitadiiiis, per aera volitantes et inviis aliqaando tante
spissitadinis et latitadinis jacaenint, qaod se ad equorum ungolas «xtendebant^ et;
saper qaeconque frammita descenderant' vel gramina omnia earum morsibus sunt
eonsampta/ Sabspqaentibas vero nostris temporibns aliquando pestilencia, aliquando
fames fiienmt et in nommllis raro est amius ubi adbuc sunt presentes.* Snnt beu
et sdsmata sommoram pontificam et gwerre principnm pariter et terrarom, ut ve-
rificetar in nobis proloqdinm salvatoris, qni nredixit, regnnm adversns regnnm et
gentes contra sdpsas mutao sarrectoras. Mala siqnidem sic^ in presendarum snc-
wescnnt, nt merito tedere fidelem< vivere qoemqaam' posset Nicbilominns. a vüs
sois pravis paudssimi se conTertont, longam sibi ipsis^ prondttentes vitam, qni
tamra, sicnt frequenter conpertom est, morte subita evanescont. Faciat misericors
deus nos, in qnocmiqiie stata somns, sie hinc transsire, nt^ penitentes, consecati
ranissionan peccatoram oomiom post banc miseram vitam jocnndom* nostre fiitore
hairftadonis bospitem habeamis; « .
'Anno^ domini nriUesimo qnit^entedmo primo^ circa festnm assomdonis^ Marie üMM«
incepit excrescencia flominnm in' terra SAesie et aläs lods et terris circornjacen- 15* Ai«*
tibns et per longam tempas continnavit Et signanter circa festam sancti Barto«- M. ▲«[;.
lomd Odera flavias jaxta civitatem Wratislaviensem in tantom inandavit et ex-
crevlt, ut raptis a^eribos prope^ monast^riom sancti Vineendi alveo' sao cdn*
saeto dimisso in planum campum difOueret, non sine grandi jactnra villarom plu-
rimaram et frameiitomm, tarn in horreis quam' in- camp» anichilacione. Oborie-
batar liiis diebas in^ dicta civitate Wratislaviensi repentina"^ caristia et defeotas
pmiis^ propter molendina, que ob nuniam aquarum inundacionem aliquot diebas "*
meiere non potuerunt, nee komineg villani' sive ex locis circumjacentibus addu-»
cere potuerant, aquis circamquaque impedientibas victualia et alia vite necessaria«
Mdlendinum nostrom tarnen^ nunquam totaliter stetit, sed continue licet lente mo-
livit et adeo aquis fnerat circumfosum et infusum, quod dngula pavimenta allue-
bantor* aquis et destraebantur. Agger qui est ante molendinum** aquis demolien-
•) M« y, pknlvt L* h) Bf« V. grcmfit 1^ L« e) L« Mm M« V* d) M« V* cxtoideraBl L* •) l|f* V* de*
scoidenDil L. f) Hier esdet V. g) L. elbne pettcnden Siaa ; anniii adkae simt purCO>iis M, olbae «Uen Siaa.
\) M. sie f. L, i) Bf« ^em^e L« k) M. ipte I«* I) Bf. «t f» L» m) BÄ» at jocaadam L« a) Das
Folgeade ia M» roa jflagerer Haad geedirieliea« feUl L«, iteLt aber ia V* mit dem Zatitse : Em tempettate, Tide-
lieet aaao ele. o) parilcatSeait V. p) Odord ia V« q) Ar: prepe, bat V. ia plaribvt lodi aafe. r) et
leüuro al^eo V« •) berreit loeatit nee aoa V. t) Et eidade oriebatar tabito ia V* «) Wrat rep. f. V.
t) paait et cererine V« w) f&rt aliq* d. bat V* per certa« tempnt. s) Vilkai f. V* y) ftri Bfol« a. t.
bat V« I Et moleadiaam saaeli Blatbie ia Wratistane. s) abiaebaatar V. aa) ai. eaaeti Bfatbie V,
1
168 ///• Chronica pHnelfum Polfmiae.
tibas totaliter fiüt absomtus« Ita creditam est eo tempore, qtood niai Odera ni-
pisset aggeres suos* et, ut premissum est, in planum effluxisset, quod vix aliquis
pons yel aliquod molendinum circa Wratislavlani permansisset. Similis inimdacio
fiiit et in aliis terris, sic^t in Misna circa Albeam, ubi multe ville delete fundi-
tos referebantur per aquas. In Basilea, circa quam tria flumiua magna concornmt,
in tantum excreverunt aque, quod transcenderent ipsa menia et muros civitatis,
ita quod navigio edam supra ipsis muris et meniis veherentur cum destruccione
oppidorum et villarum circumcirca jacencium. Sequebatur mors peeorum et ani-
malium plurimorum.
^Adhue de Weuce$iao epi$copo.
Demum prescriptus episcopus Wenceslaus*^ grandevus ecclesie eessit ot
Martinus quintus Gonrado seniori, duci Olsznicensi,- providit Moritur tandem
iMO. MCGGXIX/ in Othmuchaw, moritur et in templo illo, quod de novo erexerat, est
(14900 gepult et postea com ipso collegio Nissam translatus MGGCGVIII/ Ejus
tempore Sigismundus Ungarie rex, postea imperator, una cum duce Jobanne
Burgundie a Turcis juxta Nicopolim cruentissimo prelio superatur aimo domini
MGC.GXGVU. et fratres Theotonici in Prussia a Wladislao Polonorum rege et
Leodiensi suo episcopo feroci et cruenta pugna profligantur anno domini MGCGCXI.
Bohemorum heresis exorta et Johannes Hus et Güeronimus heresiarcba in concilio
Gonstanciensi comburuntur anno domini MGCGCXV.
ViceBitnus secundu$ epi$copu» Wratisiaviensis.
Gonradus senior, dux Olsnicensis, in Othmuchaw consecratus, commenda«-
cione Sigismundi cesaris ecclesiam ex Wenceslai cessione obtinuit, cui in obsi-
dione Pragensi cum ecclesie detrimento cum multo peditatu et equitatu auxilio fuit
Vir per omnia voluptati deditus et sumptuosus, parum providns. Et idcirco ca-
strum othmuchaw bis amisit, tociens plurimo auro redimitur. . Et ecclesiam in
magnum discrimen perduxit, impignoratis fere Omnibus censibus pemiciosas inscrip-
ciones fecit, et es alienum plurimum contraxit, quod perparum restabat impigao«-
randum, seipsum tandem/ perosus ecclesie, pensione reservata, eessit et non
multo post retractavit. ()\iSire opida Grotkaw et Gzigenhals violeiiter occupata et
ecclesie adempta sunt et inde bona ecclesie multum dampnificata, et Gzegenhab
multo auro recuperatur, et idcirco sub ejus regimine episcopatus gloria fere ex*
a) luT taos hat V* circa monatt^nam saneti VinccnciL b) Daa Fol^eade bis mm 95» Biackofc eiasdüicaalidi
ist in M« Ton ctacr Dcocm Hand au Ende des l«S» Jahrb» getcbrieben und ttimmt ubereia oüt Cod» V»
c) prctcript* ep* W» f* V» d) So V« wahrend eine apfttere Hand MCCCLXIX. eben so nnrichti0 daraoa ge-
macht hat* e) So auch V; f) igitiur tandem V»
Conrad. Beter. Jodacus. 169
tmeta &iL Ad* caiitiiB anteiii latiuos &eiebdos"i]igeiiiosuSj aHoquin kldo^tn. • Mo-
ritur anno r domuii MGCCGXLVH^} Interea' Wladislaas rex Polenie ab Hun-^ 1447.
garis ad regnam accitus, contra Tarcos fortiter pugnans exioiali Christianis preUo
oodditur MCCGGXUIIL GonciUam Basiliense congregatur. Inde eciam i444.
acisnia oxtmkj quod Felix quintus contra Bngeniom papam intraditnr, anno dornfni«
MGGGGXXXIX. > 1439.
XXIIM. efii$capu» Wratitiavieusis.
1 1
Petrus Novag eleetns, ab wclu^piscepo Oneznrosi confirmatus episcopatom (I447.)
ad rastros ferme redactom comperit Apud complures et in Polonia et alibi,
penes qnos aut eomm parentes annim et cognitom fuit, tractatus sunt habiti, ut
ipsom episcopatüm acceplarent, qni a debitorum mole horrentes recnsarnnt. Pe- '
tros autein^ ürdoctos et üidnstriäS) eeelesie ipsias condidonem molto procnl«
dobio meUoreai feeisset, nisi injustis belUs ad sni defensionem temere fnisset
provoeatns, :•' Bit iddrco iterom eeelesie bona restancia coactus foit impigno**
rare. Quoad tarnen pro^ tempomm imqmtate fieri potoit^ ecclesiam in me-
liorem redoxit statom. Moritor MGGGGLVl. Ejus tempore GonstantinopoHs I4d6.
a Turcis capta et imperator Greconun Ultimos Uonstantinus obtruncatus est.
Anno demini MGGGLIU/ Ladislaus, Alberti filius, Präge adolescens coro-
oatus multo prindpum exfemorum comitatu Wratislaviam venit, qui post hec
nOn sine prebiti veneni suspicione, dum pro* nova nnpta adducenda, Francie
regia filia, splendidissimus equitatus mittitur, interiit Präge ^ orbis delicie ap-
pellatus.
XXIIIM. €pi$eopu9 WraHMiavienti».
Jodocns de Rosenbergk ,^} Bohemns, regis Ladislai fkromocione ad episco- (i4is6o
patom WratislaYiensem postnlatur, cruciferorum sancti Johannis prior, corpore
vasto et opimo ex deUciis cibis, quibus magnis impensis vacavit. Gontracto abro-
gato GeorgiO" Podebrado propter heresim de reguo Bohemie, cum magna episco-
palis mense jactura, jussu apostolico bellum contra ipsum cum reBquis Slesitis
susceptum ad mortem continuavit Gensum cerevisie triticee dampnose ab episco-
pali mensa decerpens pro anniversario suo et fratris, capitulo appropriavit Ea
tempestate Pi-uteni, violato jurejurando a dominis suis Theuthonlcorum fratri-
bua beate vii'ginis, occupatis eorum castris, quamquam in summa tranquilli-
» • • •
a) ingltfrins anno V* b) per M, u, V« muM pro Keissen, wie ireiter nalen* c) noA potnit Bf* o^ V, bor
Ut onitreitig wegxulassen, d) so M. u« V* c) per M, u« V»
^) S.über die Bischöfe Conrad and Peter Klose 's Breslau. T. II. an vielto Stellen.
s) S. Klose. T. UL und Esclienloers Gesch. der Stadt Breslau. T.L
22
170 HL C^mmicA priBcipum P^tmiiae.
täte- ^Yf>y]»^iltm rex^roat pecphuts ad regem Poloide deadverant amio i«H
14^ mini' BILUIL* fa^d a VJkMithaificis maquasi %st faDtam^ faaae adUitie aposttH
Uoia ceasuris et imperiali bonio sordescuBt. Belkm i^tar propterea cecoftom
ieroc|baa animis. miffm. atriaa^ue partis aiarage in te«daciBKua amivn Mt ge«»
aitun^ ubi per paucos TheatomoaniBi nnnera res Folanie apvi CMciam odb
universo exercitu superatur, fratres vero nicliilominos totam ferne IhnisaiMb
1467. amiserunt. Jodocus vero Nisse moritor anno domini MCGGGLXVIL Wra**
tislavie sepultaa.- , . , ^
0
Badelpbus, epi8Gop9s Lavettänensis, apaatoliciia legataa in Sksiaai nouas
ad cxequendoa proeess^s papales depesicionia Georg» I^MÜebraini pmlMJlatv ad
poutificatom Wrati&lavienseni. Vir prowldolno integerrimaa) mansoeti i^geoii ^
jariscensultissimw et ideiroo in conctlio BasJÜenai oattere andte ab ommbua na«
cionibiis designatas, PU et Pauli »axinonm pontificum relnrendarius. Belkm
Bohemicam mäfpio aninio et awnina indiistria cnm qK)sta2ieis indnlgeneüa et eeole*
sie ceoaibaa contra CieraicweHi ^}.dep08itui prosecirtiia^ nidul pene onaina imH
(14000 mgnorans. Owtra SigismaaduBi J^ixm dnoem propicr captnram cardinaiia de
Cnsa qiiaGopi Brixuiensis exeonumnicatani et Atnesineaae ^interdwlai nitkaa
lega(H0J9es ^vit et aegociiun graviasiamm aopivit. BeUm Pretenioint, qaod res
Poloiua coii^a fiBtres Theatonicos pr# ipais Pmtema fidefragis mdigne sosc^it^
(14660 pw eoncordiam extinxit, ende fratres^ quamqnaini ehriora proviiieie dominia aaat
ademta tarnen respirare ceperont Maltis legacionibus regis Mathie, ad regmm
Bohemie haud auspicato a catholicis electi, edam Neapolim nsque pro addu-
(1476 ) cenda ejus sponaa ^^perfiutctea. Soccedare sibi Tiviia prowaKÜ J^annem, epi-
scopum Laventinum, ecciesie Wratislavlensis decanom, quem sibi ex nlarimis
coadjutoreai delegit, «t ei in ecelesia Larentina anceeasit^ qni tamea et aefdncto
unanimiter a capitulo est ad episeopatom postulatns. Moritor glorioMs pontlfin
146% anno domini MCIGGGLXXXIL
n) so Mß u. V*
^) & iib^v Bisehof RndolfB lebbtften AnAetl an den Angelegenheiten Georc; Pddiebrads
in Schleaien yorz, Eachenloers Geeckiehten A^ Sftdl Breslan , n« Klose. T Bl.
. an vielen Stellen. Vergl. dazu Raynaldi ann. eceles. z. J. 1466. N«: 88 — 31 ,
und 1467. N. : 8.
^) Die erste Sentenz sprach Pabst Pins U. gegen den Herzog Sigismund aus in Siena
1. Juni 1460. das Anathem eben daselbst tf* August d. J. Raynaldi ann. eccies.
a. 1460. Nr. s 34 — 36. Daher glaube ich, dasa anstatt des sinnlosen: alhesi*
nense, zu lesen ist: et Senense interdictnm , nemlich das an Siena ausgespro*
cftm« imetdiet . e f
>) Nemlidi Beatrix, die Tochter Ferdlaeads I. t. Neapel i. J. 1470.
BmAlfA. Jfakat^ IV. und V.
XX¥M. «piMMUNi» WrmHUmvietuii.
J^bMViM Rotty episcopw LcrelitiiieBsis , mm domiiii MCCGOIJDDQL um.
a4 psfsvl^toii WodSslavieoseM postulaliis^ atriil3qpie juris dootor ae yarianun
docmnamm consultissiiiiiis predpue in Mte dietndi promptMsisms 5 otiffte qmon-
dam Ladislai regia nee non Frederici imperatoris cancellarias.* ^3
XXWMI. eip$eopu» WraH$iaioieniis.
^Johannes quartos, Rotb, saccessprem habnit Johannem Tdrisooefi, /jus.
üomUli quinüim -episeopuin Wl^irtMavfeiisein , quem ipse coa^utoreAi viyuis^de-
sigtaaTerat Is ex Johanne Tttrzone dve oflim Cracoviense natus erat/. ^St^bet
autem ea familia ^3^'^'^'™^°^^'^ ^^ Gepediis sive montanis Scepusorum originem
vetuste nobilitatis, venim aliquamdiu obscure latuit, postea tarnen multos magnos
et elaros vires, patrono semper ac velut duce patre Johanne Turzone, tulit ^}Si-
cismundum. ^Hic *3'^^i>^^ magnas exacciones clero inposuit, quia magna bona
nido ac seortaeione consuisit propterea lites inter eum et predpuum dominum
doctorem Oswaldnm, cantorem et canunteuaff qnl Bavams ^3^* parrodius ecdesie
dive Marie Magdalene »at exorte fueront. Nam ille Oswaldus tanquam den pa-
tronns exacciones episcopi diucius ferre nolnit et anstere episcopum publice in
capitulo redargnlt. Quod episcopus egre ferens veneno doctorem Oswaldum in-
toxicari dedit, quod testati sunt doctores Reuchünus et Fabianus et doctor Gan*-
dolphus, viri in medicinis docti et Melchior Salius Gorensis, sacellanus doctoris
Oswald! et confessor hec . • • . videns fieri suo chirographo testatur.
w
ft) Ucv 9mM y. «nd eise neuere Hasd fidurt in M« fort mit der Geseliiclite des Bisekofs Johann Torso*
b) Doi PolgCBde Ton nodi jinccrer Hnnd« c) Du Folgende von noek jüngerer, doeh fast gleicbseitiger
Haad«
i) Er starb 21. Januar IK06 und liegt im Dome zu Breslau begraben , wo er ein kunst-
Tolles Denkmal Ton Messing erhalten bat.
K) S* nber den Ursprung der Familie Tnrzo und deren Genealogie Hendii annales
Silesiae bei Sommersberg. T. IL p. 376», ferner was Ebrbardt in seiner Pres-
bylerologie des eTangellseben Sehlesiens. Lp. 48. mittkeilt, und die Ton ihm ange-
~ ~ , dass aucb eifrige Katboiiken eine bessere
fahrten Quellen , aus weleben sieb
Meinnne von diesem Bisebofe batten^ als unser Verfasser T dessen Maehrichten bier
kaum glaubwürdig seyn möcbten.
3) Doch wohl Sigismnnd, Biseboi von Neitra, st. Itfl7, Vatavs-Bfudam-Sobn des
Bisebofii Jobann.
«) Nemlicb der Bischof Jobann Tnno.
») Er war aus Straubingen in Baiern gebürtig. S. was Ebrbardt a. a. O. S, 28S.
fiber ihn anfuhrt.
22*
I
m
HL Chrtndea prkidpum Pdoniae.
'Post Turzonem generosns doctor Jacobus deSalcza, ^} pro tone Glogovien*
(«tsMo sis dacatas capitaq^uß, m episeepim fikclaft eaVfoi tAimunui «oitfbrem Borg, Cra-
coviensem et Wratislaviensem canonicmn , Romam misit, ne a quodam marchioiie^3
preveniretar. Süb feto Jacobo evangialiaiii per Mfartiiiiiiii 'Luthemm* mundo
illiuit; Et si Jacobus eplscopus evangelii lac^ni egre talit^ • 'qiii*'> vtt* 'taägiiö
expf^Ddeerat, utroque humero gestare Mvii : ' '" ' i in») nni » .:>
a) Dm Folgeode tob noch jüngerer, doch wohl c^eichseiti|^r Hand.
^X^
1) S. ober den Bisckof Jacob , Ehrhardt a. a. O. p. 81. f. u. die von ihm an^fahr-
ten Qnellen* • • . ^'Mu.-l'^
s) Memlich Johann Albert Ton Brandenboi^;', apUer XI<f><JErlibischpf iton ll«iH^
buK^, Bnider Herzog Albreehts Ton Preusaen* S« Hen^lius Si^e^iograph. tlEf .11«
p* 132.
M
< »I ■ I»
• *
• : I'
1 } '
IT" •
• t
I*
*!.-
^ .1.
: .•;». I
1 r
.'*• I
• 1*1
I
• • •
•I •
'« 1 •(
• 1 »
t
" «
J »'."
1
.Ifl
,t »
•5 r.
• . I •
-' I'
»'..
. «
» l. .
i • f • .1
I I
ly. Catalogus abbatum Saganensium.
MndpH eaiaiogut äbJbatum^S)
* «
#
Prol(^[ii8 pnmiu.
• ; •
In nonäne patris et filü et spirilas sancti amen. Dum vetnsta narramos et nar-
rando scribimus rem non novam aggredfmur nee viam insolitam ambulamos. Hec
esA via demini, in qua gressus suos posuit et in qua ambulaverunt patres nostri.
Trita est; aria non est^ incesserunt per eam multi, mandavit quippe deus patribm
nostris antiquitatiufi gesta scribere, miis suis ea nota facere, ut et generacio altera
cQ^esceMt et populus^ qui adhue creandus foerat, dominum eoUaudaret Pensa-
Vit hoc Mojsös, ductor populi/pensavit Samuel, fidelis propheta domini, et justorum
plurimi, pensarunt venientis in came salvatoris testes et amici, fidissimi ecclesia-
rum principes ewangeliste et apostoli, ut acta suorum et precedencium temporum
non tantum dei sed et hominum , non bonorum tantom sed pessimorum eciam ligwe
et maatfs sue calamo ad perpetuam exarai-ent rei memoriam presenciumque et fu-
turoram tenaci memorie commendarent Ipsi dieam an dominus quin ymmo et ipsi
et dominus, quia per eos dominus ipse per os eorum locutns est, per manum
eomm operatus est, ipse per eos scripserat, qui et scribi jusserat et que scri-
benda fiierant, inspirabat Sed quid dicam de diversis eorum successoribus, viris
predaris et illustribus hystoriograpbis, scribis et doctoribus, qui predecessomm
suorom vestigüs inherentes, cum nonnulli eorum vicini essent apostolorum tempo-
ribus , non pauca nee minima facta et dicta poniificum et sacerdotum , «elericorum et
laycorum, regnm et principum, nacionum et populorum, credencium et perfidorum
ad robur ecclesne descripserunt? Digesserunt in suis codicibus non solum pacem
sed. et prelia, non tantum virtutes aut merita sed et dampnatorum scelerata fla^*
0 Wir Laben an der IJebersclirift des ersten Begründers dieser Chfonik nichts äi
woUen nnd dieselbe daher so bezeichnet, wie er* Es ist bekannt» dass CatalQgns
öfters gleichbedeutend mU Chronica oder Chronienm y oder anch descriptio eebraneht
warde. lieber die Verfasser des Catalogas nnd dessen tnssere Beschaffenheit wird
in der Vorrede zur Sanimlang ausführliche Nachricht gegeben werden. «
174 IV. CataloguM abbatum SitganenHum.
da, distinxenmt eventus tempomm, ut et ipsa eadem beata mater ecclesia scripta
eorom non onmino reimuat, ex quibus utUitatis non modicam et animarain lucmm
reportat Nee obstat aaod psalmistam deprecari legimus, at non loquator os ejus
opera hominom, ciim aliad sit, ex dictis et scriptis jactanciam more hmnano que-
rere et aliud, deum ex illis magnificum demonstrare. Quo enim pacto non est
loeutus opera hominum, qui inter ipsa facta dominica tot descripsit obediencias et
rebelliones et Judeorum et -genoium? Quomodo opera homfaium slfaiit, qui nee
fraudes aut insidias malingnerum spiritaum sub silencio preterivit? Sane scriptura
Sacra virtutem operum domini plebi nunciat, dicit vitam sanctorum, dicit et
malorum, insinuat vires fidei, insinuat et impugnantes eam portas inferi, lo»
quitur de incrementp, eccle^ie, Ipquitur et. d^ multiplici eju9 oppressione; sed
nunquam hec sine causa? nhsiti in laiidem dei- opera ejus^^ annunciat, nt dum
mirabiUs in illis agnoscitur mayestas ejus, admirabiliter collaudetur ^3 ab omnibus
opera ejus annunciat, ut per« ipsiu» fiactf vlsibilia ad sui invisibilis cogni-
donem nos ducat. Cognicione autem ejus quid nobis utilius, cum bec sit vita
etacna, ut ifsum et eum, quem mjs^t Jnesum Cbristimi agnopcimus? Bmo ifftm
et profeetui nositro covsulit ciim de operil^ua ereatpris didt, didt vitam sanetomm
pitQ iiwitficv^MS nOßif^y 4ldt et malpiiMPi pro fuga nostra, de Ulis loqqitur, ip^ia in
hMMTOlli p^i^tHum, d« ißMß. ejs.in obpmlbiriwn semjpU^nHppi, AfiseuM^e peiKpe in
uüo W^:ffn aßn»QW eüß^i»ß «nm rq^robM, cedit in Iw^in dd, eedit m robur
fidel, cedit, in. tQfmm^mnßm sci^ptwe^ cedit et^ i« diecus univfM^d* O^om^do edm
non. in landen» i(U c^^ere credltw> eim ex «dniMiooe buj^sp«^ iot^ pressüras
boatksti ipsß in ae s^era^te^ iiunqwiiift dweliquis^« domonatretar? Aitf.^paiMnodonon
cedit ad robui 44ei, evm ex admi^tipn^ eadem ostendator, nu«quam Uli preva-
Imiae partum infim? St quaUter non cedit in coqwiMQtOiiep spripture, cum ex
sacfetiite continuA bpnpram et malorum clwe conatet, in o^tp ißmm w^ama cum«
tcitiAo jnMiß ^'ufldßm scriftwe testwpdiim semper exiütieise? OuMiftd|>> implfrwtnr
scariptwr^9 diceq^;, qupd deus juste permittit propter pe!C€«ta bomiiiiim. super eoa
regnare ypcMrilaüi, si duntaxat bonos, «t non eciam scribas et pl)9ri9eiij3. pervcmsios
et di^cplEi» i^ssfink9ß»nk seüase sup^r Moysl cqtbedram? Qn^ deuM dt wm hooii«^
nem, ju^ vm'bft sapri eloquif;, e^dedmi ^mm «anotmn iiegei« est|i»afet, st non
eciniii wbi iniqnis. qt. ii^ttwit«. i»ctßribw, qu«ititer ipsa. et atd^d^ el ereyiawt,
Früher sluid* Iticp: landdHlis eolkodelvv, was dann, wie oben iteht^ iwriadevt fvor*
dan kt. ttus. Wcds scKksft iai n^piHfA oicM vom VerfaMer , dem Abte Lndalpb,
welcher i. J. 1422 starb, eigenhändig, sondern im J. 1398 ron einer recht guten
leserlidien Hand geschrieben , indem der Abt Lndolph selbst am Ende des Wcriis
sagt, er sehreibe sehr nnleseriich* Später sind mehrere angenschelnliche Fehler des
Senreil^ers y^n i^er schwer zu leaendep Hand veipbessert, zuweilen k^rze Za-
%^ti(e. gemischt., Ich glaube« dass dieses von ItudolnJi eieei^handig gef cliehcn ,^ da i^ei-
ter untenL, augenscheinlich ans den JaWn MlOr-lti^^ eii\ 2usatz gemacht ist, der
wi^r^faein^cu von ihin herriihrt. Dennoch sind diese Correcfuren , obwohl in den
Text äurgeno^men, iipmer in den Anmerkungen angegeben worden*
res aUqpiaiido gesta^} dechrsretf Cedit, at dixi, lioc eeiam in deeu nniversi, ut
qypoeftis juxte se positis magis ekcesceiitibus , et herum bonitas cit üloniiii inlqiii«
tas laddius appareat intaeati. Cedit in laudem bonorum et vinfictam midoram,
lit in censitiam presenciim et cautelam fiitoronim, cedit in edificacionem plu-^
, renim prios gestamm ntraramqae singularis ipsanoticia, ut et de regom
annaHbus Mardochens ipse mwcedem acdpiat et conspiratores regii iddonett de-
bltam non eradant Potest presentibns pro tempore easibns iMilitia conaoB et a
fiitoris diligendw custodia adldberi, dum olym gesta rerocantur ad memotiam et
quid eligendum, .quid refiitandum, quid tollerandum, quid corrigendum sit, per
precedentem disdmus experienciam , rerum utique omnium optimamque per euncta
magistram. fime et man enontSy factit nafratttes konfau^ hec ii scriptis relir
querunt pro correccione criminum et reformacione momm. Hoc zelo ducti quidam
leguntar scribendarnm rerum lantum habidase Studium, ut et facta sua propria aliis
miotescerent et nunc hunrilitatis causa nomen subticentes ^3 proprium, de se quasi
de aliis scriberent, nunc ad veritatis magis eridens testimonium seipsos safis no-
tone mmainarent Non erit itaque imputandum smptori presendum, si anfiqui-
tates retroactorum temporum, de primeva videlicet fundacione monasterS Saganen«
818, de conservacione, translacione, impugnacione, incremento et multiplici statu
ejus, de factis frelatoittn «t fratram ipsiua et de allla temporfoaat accidencüs re-
Goliegit in unum; experiencia namque didicit, quod per nonnullarum rerum, quas
sciinturus eät ignoranciam sepe a prelatis et firatrftilä eciam in cai^bns satis pe-
rieulosis vel erratmn est, v^ semiplene vel segniter actum est et per aBquarum
n^ciam crebre animarum saluti et religioni utiBter provisum pleromque amraarum,
corporum et rerum dispendiis Insolendisque irreÜgiositatibus et temeiitatftus pht-
rioiis obviatar.
SequHur prologuB tecundu».
Quamquam scriptum dt, de Tids et auditis debare testem ferre testimo-
niom, quoniam que vidimus et audivimus et manus nostre coDtrectaverunt, hec
testamur et annunciamus, e regione tamen scriptum est edam, quod sdmtis hoc
loquimur, et rursum, hoc sdmus, quod ab alüs audivimus, hinc est, quod ple«
rique fide dignorum testium plerique scribencium autenticorum edam per omnia non
de visu et auditu, sed de auditu raditaa anmunciant et testaotur. Deponunt qui-
dem de eis, que nee sie ifieri prqirüs audierunt auribus aut ocuBs perspexerunt,
sed predecessorum patrum vel seniomm reladone verisimili didicerunt, nam anti-
2uorum fida relado non immerito tante est efficade, ut ei successores ipsorum
lii et discipuli credulitatem debeant adhibere. Oportet enim addiscentes credere
et canere cum propheta, deus! auribus nodtris audivimus, patres aostri annundave-
^) gesta fehlte frfiher.
2) ror das frühere: sühicientes.
176 IV. Catalogui , abbatum SaganenHum.
ront Dobis. . Homm imitatas exempla, is, qai in presenti cartala rerum qüinudani
texere proponit hystoriam, non ea scribet solummodo, quibus^} presens ÜKtorfait,
ipsaque sie fieii vidit et audivit, sed et*3 q^^ ^^ privilegiis monasterii et alio-
nun probabilibus scriptis seniomiDqae saomm et aBomm fide dignorum relatu ere-
dibiliter intellexit. Ad id autem faciendam divimim ante omnia petit aoziliiuD,
pianim oracionum suffragium et eonun, que dicet excusatorem , expositorem et eor*
rectorem in Gristo benignum. Videndum igitur in primis, monasterimn €anonic(w>
mm regulariom in Sagano quo tempore, a quo fondatore, quo loeo et quo modo
fimdatam sit*
J9e ietnpare J^ndadanU ntatuuterH.
Prescisom et adeqnatam tempus fondacionis invenire non valeo, estimo ta*
1S17. men , quod circa annom domini millesimum ducentesimom XYII.^3 ^^^ ^^^^ ^^
antiqoiori data ab'qaod Privilegium domus Saganensis me memini perlegisse. Con«
oordat hoc eciam tempori vite ipsius fiindatoris vel fundatornm ipsorum, de qui-
bus sequitur.
JPer quewn Jk§ndaiut» Hi vei a 9tf o«0
Ab iUustri et magnifico principe^ domino Heynrico, duce Slezie, diclo cum
barba, cujus uxor fuit beata Hedwigis, quin ymmo juxta relacionem veridicam.el
communem, ab ipsa sanctissima Hedwige, ad cujus preces et instanciam vir ejus
fiindavit et erexit, ut recte ipsa fundasse et erexisse dicatur; sie et matre filiorum
Zebedei petente ipsi petisse censentur, quorum intuitu et rogatu mater ipsa do-
mino supplicavit. Hec cum memorato felicis recordacionis viro suo, juxta fidem
cronicarum et annalium librorum, juxta fidem eciam legende et vite sue proprio,
tunc temporis vixisse reperitur et obtinuisse Slezie principatum. Floruit eciam hoc
tempore beata Elyzabeth,^3 ^^ ^^P^ Uagarorum, Lantgravia Hassie et filia so-
roris beate Hedwigis.
1) Früher stand: quL
S) Früher fehlte: et.
s) Dieses Jahr etebt auch die bandsehriftUche Chronik des Jodoeas (st. 1447.)» Abts des
Augostiner-Ciborberren-StiAs %u Breslau an, und es sab i. J. ISI7 Herzoff Heinrich
von Schlesien in der ältesten, noch im Originale yorbandenen Urk. des luoslers eu
Sagan: beato Bartholomeo in Novo Castro et fratribus ord. S^Augustini ibidem v das
Dorf Ponowic (Popowilz N. N. W* -1 M. v. Sagan) und noch 120 unbebauetc Hufen
in der mhe zwiscnen dem Bober nnd dem Flüsschen Briesnitz, um sie nach Deut-
schem'Rechte aaszusetzen* S. den nicht ganz genauen Abdrucn in Worbs neuem
Archive II. p* 145.
^) Von jüngerer Hand ist dazu gesetzt: nostrnm monasterinm.
ft) Die heU^e Elisabeth st. 1831. S. Theoderici Thuringi libri octo de s. Elizabeth,
in Canisii lect. antiq. T. V« p. 143 der Ingolstadter Ausgabe*
8ltftimg de» Klotters, ITT
*
In Newynbo)^^3 pn^ Boberan^ In monte et ciifca ecdesdan Miictt Bar-»
thalomeiy deinde de monte translatam ad vallem, ad pedem videlicet ipsias moiH
tis prope aquas in ecclesiam beate Marie virginis, de qua post longa tempöra
translatum est in Saganum*
Errant,^} qui «credont, etmgrogacionem* hanc fnlsse abiaiioio quanSam pro-
positnram roralem, sicut nunc est m hospitaU Baetin^3 ^^ ^^^^* ^^^^ ^^' ^^^f^o
fnndaeionis sue semper prepositura coAyentnalis, hoc est plenmn monasteriomh et
danstrom perfectiun, habens prepostttum et conventnm, sicut ex privilegiis ) clails-
aime apparet Elrat prepositus ioeo «bbatis^ babens priorem et alios officiales ei
flenum , coayaitum fratrum, licet in nilinelD pauciori quam nme/. Sicut eniin' in
Bohemiai', Austria, Saxonia et pbiribus aliis locis monastcariaf canomoorum^regula*
num prepositos communiter babent, non abbates, sib et hoc monasteiiuin'in prin»
cipio sui haboit, demum vero, crescente et fratrum et reddituum numäro ereeta
est prepositura in abbaciam et prepositus in abbatem, sicut et noviter in Witche--
iiowe,^3 in monasterio fratnim nostrorum in Bohemia factum est Potest>.quippe
episcopus de preposito abbatem- facere, sed non infulare. Unde autem et de jquq
Ioeo primi ÜU fratres ad monast^rium posiii rece)^ sunt, nulliM reperf,'^ .8e4
oertum est, quod Arroasienses Q sumus et ecclesiaqi iflam pro capite tocios iHf4
— —
1) Naumburg am Bober, um a ron Nanmbni^ auf- QneU «n HBfe^sdtriden , If.J%« W;
3 M. Ton Sagan , N. W, 14' M. t. I^iegnitz. . . \ ^ '
*) l>a8 bezieht sicli wohl auf die Bebanptang der Aoeosüner-Ckorberren in Breslau.
>) Bentlien a. d. Oder, N. N* W. 9M. t. LiegnifaB. Yon dem alten Hospitale ist wenig
bekannt, das jetzige ist später Ton dem trefflieben Georg ▼• ScbVnaich gestiftet.
^) , Wittgenau oder Wittingan, im Bndweisser Kreise in oöbmen* Die Angustiner-
Cborberren- Abtei daselbst wurde i. J. 1367 Ton den Herren Ton BösenlieK' gestif-
tet, denen W« gebort. S. Sch&llers Topograpbie des Königreicbs Aönmen.
T. XIIL p. 99. »
^) Das ist wobl kaum glanblieb , obwobl sebon friib man^be Spnrte.'^des ITrspmAgi der
Abtei und ibr^r Abbängigkeit von «dem JIredaner Angustiaer^.Cborberven-Stiffis mögen
Tvnicbtet. worden i^ejp., Docb wird in fdnef Ufk. t. J* 1227 bei iWiirJis.d^ a. O.
p. 146, welcher irrig d. J. 1217 aogiebt, das Visitationsrecbt des Breslaner.Abti 'fest-
Ssstellt. Die Stiftungsurkunde wUme .scbwjsrlidb^ >ine WörJbs a. a. O. Bebiuptet^ zur
elt der Hnssiten verloren ^ denn in dem altem Gopialbncbe, ^ welches alle wiebtiee-
reu Urkunden entbalt, befindet si6b der Stiftungsbrief ancb nicbt, und Lndolpb bat
ibn ebenfiills nicbt gekannt In Arealw wusate .der Abt Jodocns seb« gut, woher die
Saganer Mönche stammten. ! .' *
^ Arovais^, zwischen Bapaume pnd Peronue, in der ebednl. Grsfsdiaft AHots. «Ton'
der schnellen Ausbreitung des Ordens der Angiisliner- Gborfterreo' saifr ' dem »Cndie'
23
17$ IV. CaUUoguM äbbätum Saganetisütm.
dinis recognoscimns, eujas et stalata et eonsaetadinea apud nos habemos. Fuit^ ut
dixi^ hec congregaci/i/^ «fspi^o^ aifi seinpeif ^eoniR monaifterittni , rectam tamea
p^r prepositom ita ut, antequam in abbaciam elevaretür, jam duas preDosituras
Ririles Mb ae liabaretf^ ad mensMii monuterfi apeelaii(e£i, vfdeilicet In wurin et
in Butyii.
«
JDe dote «el doHbu» pritni$ l?f deeimU
Ddtem prinaih aatoino fiiidie välän Popewic«, Br^dnies, C« et XX. man«
aoslodiltos habeDs?3 et alia, que in privil^giis <$ontirtentiir^3 "^^ mnlto post quin««
ouaginta mansos prope- Newinborg, viHam Newinwaldä et dacentos mansos in
aintneta XüdnuieasLV) De luis €€?• mansds omne jus dedmandl eontulit frafribna
ja Newinberg Mieis memorie dom&us Labrenei« episcopos liubuceusis.^} I^re^
stilabatni! tunfc WiatisLiTie boie menorie domltius Laureneios et Honend tercina
Itomane caihedre presiddurt. Oimi^ue WratisiaVlensis episcopus ad dandas deci-
mta pbiriam mansoroni' preposito et fratribos inclinatus esset , sed qoidani d^ Wia*
tislaviensi capitalo oontradicerent, seripsit prefatus papa Honorius ad ipsos eonära-*
diditfes literas apostolieas et pro dandis et appropriandis monasterio noatro deci--
nifl efficacAtelr interoesait^} Sunt autem hee deoime) quas ex donüeiane episoiH
poram Wratidlaviehsiam Aversis temporibus consecuti sumus, in P^pewfczr, Cle**>
pan, tl^emnwalde^ :Richenbacb, Bresniczy Sehönenbom,^ Glopsciiin vel de-»
buchiaa,^} Sobelicz^} et in quib^nsdain alHs locis«. Et seiendum, qtiod deciijfiarttm
in villis nominatis non solum proprietatem habemus, sed et possessionem a tantD
tempore, quod contrarii memoria non existit. Gensus cnim, qui in sex primis
viliis ad festum PbiBppi et Jacobi monasterio datur, . loco dedmar^m sublevatui^.
Translatum enim et tra^spositum est hoc onus dandi de^imas a feste Martlunf usr
• • * ft *
» ■ ■ ■ ■ *W J I ■» ^ ■ I ■• ■* I • »i • ,
^ f% t •^ r , t I * • I
•' ♦•
des II. Jaltflmnd. s. Psgt erltiea in annales Baronii. Vw J. lOOSI. N.: 18. - S. itiola
Weifer nnleii»
1) Far das frohere: liabel. *•
%V Mi0M febkefriUiep. ' >
f^ . S« die obcs p. 47&. Anmeriu 3. angef, Urh.
«) Vtk. t. J. 12157 b^i Wpi'lis a. a. Ol p. Id8. Neofraldan; N. 9. O. f*9Ii yon
») Urti T. Jl 1826.111 WoliIbrfiakB Geacb. t. Lebns I. p. 17.
A) Dartiaf besieht sich auch eine ürk. v. J. 1881 bei Worbs p. 190. in wdcherPabsl
Hononns den Zehnten von 180 Hafen dem Kloster bestätigt.
7). P^^owitSy Klepeo, NenwaUau, Reiehenbaeh^ Briesnifz, Sdidnhronn^ saliiiBtlidi
1 — 8 M. S.O. T. Naumbnrg a. B.
^ Klopsehen^ S. W. & 8 M. r. Glogan.
»^ Zedelsdorr^ O. t M. r. Nan^barg.
• » . •
!• HthirtcM l*
• • k
m
^e PUHppi |irffptw paufferäitem iniliewiim, ne «nö qMcd äuimie (rtS^ati äd
eaisum et decimam niinis gravarentur* St koc bene perpeadendhun ^eit, ^a per
hoc possessio probätur sicut proprietas per literas. In Clopschin autem maltani
dant de firameptp iid fmtiw BlBiwaiiftH^, Upi pr^ dtf6i|ii9 ^iscoplillas , quam pr9
eensu hereditario, alias enini pro censa solo non darent tantiun. In Sobelics
«item a eondsefdre eertqpu quid rMinknas pro OMdbus, et pro decMs et pro«
oeosa. Hinc est, quöd in vilÜ9 aiiis'y ubi episcopui^ Tel sui tolkmt decimim^
rieut in Rengirsdorf, Eekirsdorf, Mtdifai ^ Capra,^} sos ad festmi Pascbe A#
censa nisticali vel parom vel nichil onmino sublevamus.
jr. ^ JDe primo abbäie JUeynrico.^J
u
Flüjenint a fuidacione primär «sqae ad . tempns abbatisandl - annt ciMÜMf
qnadcaginta dao vel qaadragiata tres, nam circa ammm domini mtltetlmiMi 4acMw
tesimum sexagraimnm vel sexageaimimi prianm piepMitsra iiO0to*a in abbaciim vi-^ iM».
detur erecta. ^ Ante^3 autem,* ipsum monasteriam pro prelaio suo principali pre-
- , positum babuit. Dominus igitur Heynricus abbas in anno domini MGGL vi. abba«^
tVEasKi rep^ritpr, se^^ quo teinpore precisa iiiceperit fmt desißrit IgnoraturiO ^pve-
nitur tam^a. multis mm prefuisaisK Hiyui» .tojmpppe. vßoeri^lis pater, ' fdMVipw
Thomas primus, Wratislaviensis episeopus, qui et ipsam preposituram abbaoiam fecit
plura bona ipsius monasterii nominatim expressa , f pmiis «donasterli fiore dfecIaMivit et
conllrmavit. - Infer quo bona jam fiierunt ville supi^rius nominate et d^mc eamm.'}
»)
^
0
•t
Rengersdorf ^ Eckendprf, Machen und Ropper, aimmtlick O. in der Müh» tmi
Sagaa«
Im Origiiude bt aach dem Name» dea Abts jedetmal angtgebte, der'wienelite Abt
des Kieetera «r war, hier prima« o. a. w* Wir imbea oa^ d>gdribat durch Vor-
aetzoBg der eatspredieiidcB r&niadica ZahL.
Früher ttandt^ interaä*
Heinrich eraeheiBt whanfflidft i. d.. J. dfiBl^. IS6S^ IS60 als Abt, «od hSchst wahr-
aehainlich ist mri «a a«chi .trat hank ▼oilMr ,; fvia die' Prbbsiti Abte» fcwmrden , waa
die Uih. V. J. 1965 bei Worba ä. a. O. p. iB8 mtmolheB teal. Aaah erscheint
in einer llrk. ▼• J» ft2X7, in welcher Herzor Conrad dhsm Klöster lilp 'du Darf
aeine- Mühle in Labes#w und daa Erbgnt Sobelits gteht, nur ein Probst, lein Abt
Im J. iat(6 veriieh B., Probat Ton Naümbarg, die ViUicatia (Scfaoltisei) dea Boift
Brieaaits mit ff feeien Jinlsny Ifamg, MäUe, dem dritten Pfennige vom Gerichte^
nnd waa der vorige Schnlx gehabt« in einen newipaen Ciericaa «Mignomitfe Dederim.
Van jeder Zinahnfe wnsle' f Mark nnd 0 ^chefU Drsikorn aniricbtdt Und an daa
Kloslar abädicfert^ . Der 4Bduda «und die Ban^m besoiffen dea ]^ri)iiwts47n4bi^halt drei«-
mal im Jahre, wenn er tam-Gcritfle^ woridkes Jardinr'heisat, 'kommt/ IJrlK He*
nelins Silesiogr, renoT« e» VU. p. 447 ginbt d. J; 41161 als Btrichinng der Abtei
wohl richtu^ an.
Urh. dea Bischofii Thomas t. J. 1863 bei Worbs a. o« O. p« 1ff8. doch nicht ganz
genan abgtdmckL
189 IV. CaiahgUM abbaium Saganeniium.
ffic domiiiss Heymicus oneri servitatis* erae et dignitati abbadali rmimeiavii.^3 Cni
wbstitutas ioat tdomiaiia Burghardos primus.
MM. J9e abhaMe Murghard0 prhno.
V . * ' i , ' , » ' , P
• _, I
Sicut de demino Heymieo, ut preaiiäailiii est^ tenpas precisoai ^ eonme»-
suratam suo officio noa reperi, sie nee de hoc nee de suceessoribiis suis naqtm
ad tempora domini Hennanm.^} Soccesaor tarnen foit domini Heynrici, sieot ex.
privilegiis apparet^}
MII. Mfe abbate Tiflemanno prluto.
Igitor post dominnm Barghardom prefiiit abbaa Tylemannns. Tempore
biqnai sub veiierabili patre dominb Tboma secnndo, Wratislaviensi episcopo, sab
prineipflHis aiitem Premkone, Conrado etHeynrico translüta est abbada deNewin-
lasi« borg ia Saganum anno domini millesimo dueentesimo octnagesimo qaarto>3 Foit
^ .t » ■ ■ m m * * ' » *•
1) .In einer UrL seines Nacbfol^ers r. J. 1283, als dieser das Dorf Sobelitz nach Dent-
schem Reclite aussetzte , wird er als erster Zeuget t. Henrico, quondam abbate,
aufgefiUirt.
*) Daimr Ton apAterer Hand s ^ Trudwini.
') Es hat sich Dis jetzt not die eine .oben Anmerk. 1. angeführte , von ihm ausgestellte
Urh. auffinden lassen.
^) Die Originalurkunde des Herzogs Premico und seiner Bruder , Conrad und Hern*,
rieh, T. 8. Mai |iS84> befindet sich im Prorinzial- Archive, und folgt hier, da
i sie kurz ist* . . ' -'l
In nomine domini amen/ Ne rerum gestamm series per cursus temporis'sue*
cessivi labatur a memoria posterorum» nos^ Premico, dci gracia dnx Slene et
donunns terre Samttensis , attendentes inopiam et egestatem reiigiosomm viro-
rum ordinis sancti Augustini monasterii sanete Marie in Novo Castro ex assensn
karissimorum fratrum nostrorum, domini Cunradi et domini Heinriti, inklitsrum
' dliMm Sl^sie, ncc nön soUIcitä eura viinerahilis patris inöstri*. domini. Tkomü
episeop»- Wratizlavieniiis.ccclesie medianie, ex ilibeio nostro aehitrioabbaciam
* ide 'mvoi «astro in ctritakni nosträm, Saeannm vidgärtter «p^Uatam «ana de*
«revimnst 'transferendain ^ respicientes dietos religiosos viros pio zelo« ^o circa
ipsos jam dndnm moti sumus adhuc et raoveri volnmus studio intemorts homi*
nis, in beneficio parrodiie jure patronatua nostri dicte civitatis nostre, in reme-
dinmet salutem animanun pfitria et matris nostrefdicis recordäetonis^in salvo
• '. . et tra»qoiUo eomiaodo perpetno possidendnm. Ut antem heo tem : soUempnis
"Bostra. Ivanslacio- .et douacio pediennem' firmitudintm obtineant, 'presentes lit-
ieras nostri sigilU mnaimine jussimus roborandas**. Acta sunt hte in -Sagano,
dominice ioearnacionis millesimo -dueeatesimo octnagesimo qnarto» presentibns
hiis, qnorum nomina aubselBiintar^ videlicet dileoto compatre nostro domino
Ulrieo de Phac, domino Reinotdo Rinc, domino Ottone et Wolwrammb 'fratrr
suo de Panevicz y domino Sifrido de Necheriin ^ . do^no Jaohoho plebaoo de
Winzhie et alüs quam plnrimis ydoneis viris et honestis. Dhtom per manus
2. Bwrehard I. 3. ISfkmam L 181
igilnr emgregado nostra nsque ad dieiii traoslacienis in SagADum per amios cir*
dter aexaginta aeptem in Ne^dnborg , jacens in tsampis in medio naoionis perverse»
OfeÜcem horam, o tempns acceptabile; o diem salatis, in qno dignatos est domi«
naa snam de Egypto tranaferre vineam üaciens com aois misericardiam in civitatft
muita. Verb misericordia domini est^ qaod consompti non snmus. Si enim in
loco fnmo BMUisiasemus dndom perissemus« Facta est hec translacio anno primo
domini Tylemanni, anno videlicet, nt predictum est MCC octnagesimo quarto,
qoi primns annns sni regiminis fiiisse creditnr, com dominos Bnrghardas predeces«
8or snns adhnc in anno octnagesimo tercio abbatizasse . clare legatnr« Facta est
antem koc modo« Brat in Sagano plebanns qnidam, nomine Albems, qni rennn-
eians ecclesie, oportnnitatem dedit et episcopo et prindpibns monasterinm trans-
ferendi ex cansis, .qne in privilegiis exprimnntor. Insnper et idem dominns^Al*
benis foctus est canonicus regularis in ecclesia eadem^ cni prins ut plebanns pre»-
fuit seeularis« Ad ipsam igitnr ecdesiam vel parrochiam in Sagano preter jura
sna parrochiaBa commnnia qiectabant decime in Czncha^3 et prope Hanoviam in
sobnrbio vel in viUis, in villa videlicet Zigardi^3 ^^ villa \AJberti et in villa
Petri.^3 ^^' autem ipse dominns Tylemannns super decima in^Gzucha in Wra*
tislaviam postmodum citatns et prevaloit. Has igitnr decimas enin parrocMa sns-
cephanfl et ex . dei grada possidemns in presens. Snscepimas eciam onm ipsa
parrochia eapellas tres infira limites ipsins eonstitutas, capellam sancti spiritus In
snbnrbio^} et capellam sancte crncis,^3 V^^ didtur capella leprosomm et capel-
lam sancti Vincendi in villa , que didtnr Antiquns Sagan.^3 Hee enim ecclesia
Hdnwie! protboiiotarii curia noftrei oetavo idns Haii^ hoc est in die beati
SUnishy epineopi et martirit»
An der Ueknnde liingent 1) an grün- und violetaeidenen' FSden^ ein
Braclistöck dea Siegela Herzog Conrads, der Sehlesiiche Adler, anP weissem
Wachse; S) an ginnen und gelben seiaenen Fäden, auf rolbem Wachse , das
Siegel Herzog ^emico's: der- Herzog in ganzer Fignr. jnit d^r Umschrift«
; ) S. PRBMlGOfttS. DEh GRA€IA. DVGIS. SLESIE. Das Riicksiegol mit
dem Scblesischen Adler und der Umschrift: S. DYCIS PRIBECONIS D(omini)
SA6ANEN. Von dem driltcn Siegel eind nnr die rothen und gelben seidenen
Faden übrig.
A) Zanche ^ O. ^ tä* r. Sproftan. Im Saganer Copialbnehe ans dem Ende des^ 14.^ nnd
dem Anfange des 15« Jahrhnnd* aosdrttcUich dorehi in districtn SprolaTiensi he«
zeichnet.
>) Wohl Siegersdorr, W. S. W. 9 M. v. Bonzlan> im Saganer Copialbnehe s villa
Sighsrdi genannt.
*)' Ulbersdorf n. Petersdorf, S»W« nahe hei^Hainan.
«) Die Kirche z. heilieen Genta ror dem Hospitalthore in Sagen.
*) Die Kirche zum heuigen Kränze in der Ecaersdorfer Vorstadt.
•) Jetal nieht mdir rorhanden. Nach einer Urkunde t« J. 1324 kaufte das Kloster das
Vorwerk Heinrichs Ekhardii welches zwischen der Sudt Sagan nnd dem Dorfe Alt-
Sagan^ am Boberlag. Spater wird das Vorwerk i Rnhus^ dann t derPusch genannt^ also
183 /F. Catalogus abhahm SaganmHum.
fuei-uHt fifie ipsins eecksie parrocbialfs In Sagmio ad tpsoni plebcmm. iaaneAate
pertineiites, ee salrd, ^iied proTisionem paupenun in bospitali, hoc est m eapella
saoclf spriritus in temporalibas layci tnno gerebavt^ eivioiii videlieet aiiqai d0
(Sdgano usqiie ad tempus domiBiPetri^^ abbatid, aicot postea dioetv, KoUnaergp
eadstimet, in hiits capelUs aliom esM plebanam rel rectorem iiisi soIum abbatem^idm^
que in Ne^lnborg et in Botin saidatuFi Aoc est jovaaen^ qoo post lamis jam
multorum annorum curriovlis dominus Mätbias*} abbas se legittiine defendn Gontim
fratrem Jobannem Koeselicz, qui ecclesian sancti spiritos tanqoam lud^entem sp&*
cialem rectorem et curie racantem a sede apestoliija impetravit. Onttia emm, qn»
prepositi hostti rui-aled ^b^nt in redditibus, immediate speetant ad measam et
ftsum abbatis et frafiram^ ea exoepto, quod redditas iltos, qm pro panperibiis in
hospitali deputati sunt, ad afium usum convertere non possnnt, ebladones tarnen^
annone missales et jiira sacraaaentatia in bespitali abbatis et fratrum sunt, sicnt et
ea, que custos vel sacrista cellfgit in monasterio. Omnes enlm nomine abbatis et
fratrum positi sunt C6llectores.^3
IV. Be ttbbute Burghardp tecundOi
t
Suecessit domino Tylemanno d(miinus Burgbardus secundus, cujus tespoN
jus patronatös in ecelesia parroehiaÜ in Sckirsdorf eoDsecikti sumus.^}
F. J9e datnino JPetro pritno»
Abbatizavit post Burgbardum secundum Petrus primus,'} sub quo septimana
theolonei nostri in Sagano est.literis principis confinnata. Hujus tempore, de con-
sensu prindpum et venerabilis patris domini Heynrici de Wirbina Vratislaviensis
episcopi, facti sumus paupenun bospitalis in t^nporalibus provisores, quoad spi«-
ritualia enim, ut supra scriptum est, ante semper ecelesia sancti spiritus et popu-
los suburbanus ad ipsam nostram principalem et matricem parrocmam pertinebant
e| pertinent adhuc, quamvis vice abbatis prepositus bospitalis cum firatre sua eu^
itim inibi gerat.^} Flpruit sub boc dominus Johannes Andree detcretoram doctor
das BuflchTorwerh , N. nabe bä Sagan. weabalb auch Ah-Sagan, nlhdlidi Tpa dar
Stadt, nnd dickt bei dieser, gelegen hauen mass.
^) Peter war der 8te Abt des Klosters.
,») Mathias , der idCe Abt st. 1304.
*) Tylemann erscheint in Urkunden y« J* 129S nnd 129!$ als Abt.
^ Barchard findet sich In Urkunden aus d. J. 1296 a. i29Sr. Eckendorf, O. naht
bei Sagan.
^) Peter ersckeint in Urkunden aus d. J. 1300 bis 1304 als Abt.
^) 9. Juli 1303 gab Herzog Conrad von Sagan das yon seinem Bvnder Prmnea gestiftete
Hospital (z. heil. Geiste) in der Vorstacß Sagan a» das Kloster^ -Witt 13* Sept. 4303
Bischof Heinrich t. Breslau bestitigte.
4. Bwehard IL & Peter I. 6. Johatm I. 7. G&tUlier I.
183
extaioBV glosator ordimms Glemeniinamm et libri sexti, qoei» dominas
fach» ecta>iiis componens. est postmodum in Anania, in praasnffa cujosdam« ut
«eitnr, janae interfeetaa-O j-v ,
FjT. He ifomlno «Foikaitiie prlmo.
PoidDiis Johannes primns, donuno Petro primo in seminte snccedens^}
dormitorinm fratrnm eonstnixit, qnod postmodnm dominus Johannes secnndns,
dictas .pigwis , prolongavit et extendit versus indaginem ad nnmernm sex cellanun.
Httju^ doinioi Jobannis primi temporibns missa in capella fimdata esse ereditnr,
in qua juxta relacionem seniorum fratres ad peticionem nnius fiindatoris ad tres
missasMn septimana legendas et ad peticionem alterius ad alias tres, hoc est ad
sex missas se obligamnt. Hie domum abbacialem estivalem edificavit tanteqne
foit .benignitatis et mansnetndfniS) qnod cum qnidam homicida poteos ad eom, animo^
ipsnm occidendi accessisset^ verbis ejos mitibus placatns, mutatus in animo faci-
nus abhorrait nee oeeidit. Hie dominus Johannes edificato pallacio suo et dor-
mftorio, quAd tarnen postea domi|ius Mathias de novo t^ et centignari fecit, ab*»
bade -cessit« et factns est prepositus in Waryn.^3
WMI. 9e dotnino Cfunthero prinw.
•
Guntherus primns,*} qui et Gnncsselinus. post dominnm Johauiem onus in
se abbadale snscepit. Hie allodium prope Sagannm, qnod in rub^ dy^itnr,^)
emit in p^etuam utique sni memoriani, dei honorem et otUitatem ynuno neeea^hr
tatem monasterii sempitemam. Hoc est allodium*, quod postmodnm sab domiso
Nycolao Wyntmd qnidam Rabenow summ esse vendicavit et monasterid per sen»
teof^iam nobilinm adjudicattom est.^3 Temporibns domini Gnntheri ince^nt, ut credo,
regnare de facto Lodwicüs Bavams, qui in regem Romanorum electns sed per (t5i4o
ecclesiam repi-obatuä in taiitam demenciam pervenit, nt qnendam de orctine
fralrum minorum in antipapam ^geret, a quo eciam snscipiens cormam im^»*
0
?
Johannes Andrete gtarb i. J* 1348 in Bologna an der Pest, naehdem er daselbst
4tf Jahre bindnrch, mit grossem Rahme canonisches Recht gelehrt hatte. S. d. Yer*
xetchniss «»Schriften bei Cave, scriptor. ecelestastieornm nisttttt.II. App. p.S5.
Naeh Henelins worde er i. J. 1S12 erwahlh
Wohrin) eine Probslei, war mit den in der Nlhe gelegenen Dörfern Diedersdorf^
Rosenthal und Gb'rlsdorf, K» O. nabe bei Mihicheberg, anf der grossen Sirassa ron
Frankfart nach Berlin, auf den 5200 Hnfen angelegt worden, wache Heinrick I« l^
Sefalesiea i. J. IS26 dem Kloster im Lebnsischen gescheiüst lialte. S* Wohlbrieks
Lt^ns» I. p. 114.
Johann I. nndet sich in keiner Urkunde, GSndier i. d. J. iSi6-^l318.
Im J. 1384. S. oben S. 181. Anmtvk. 6.
Vrk. der beidea Bertoge Heinrich , V. 9. Mai 1^3.
\
184 ^ IT. Catalqgui abbaium Saganentium.
(1898.) perii ^y impeiimii ipsom per annos plarimos tisque ad jfinem vite aae de fitcto p09-
sedU, licet excommunicatas per ecclesiam, cujus tunc summus pontifex Aviniojüs
residere consuevit. Verumptamen ante annos aliquot mortis aoe, felicis recordi^
donis Karolus, filius. Johannis regis Bohemorum, pro tunc marchio Moravie, a
(1546.) quibusdam electoribus imperii in imperatorem pligUur et per ecdesiam approbatur,
vivente tarnen Lodwico possessionem imperii nequaquam potuit optinere, ymmonec
post mortem ejus, nisi cum difficultate satis magna, de quo infra dicetur, ]|Iorie«
batur Lodwicus in excommunicacione papali, sed post obitum suum ad peticlo&em
(IS47.) Karoli fuit per apostolicum absolutus, antipapa autem suns demum ad unitatem
ecclesie rediit etAvinionis querena graciam, penitenciam in carcere per^t.
Will. J9e Truömino prim^o.
Mortuo domino Gunthero (anno domini milleaimo GCGXXV* in menae
Aprili}^3 ^l^Kitur dominus Trudwinus in choro ecclesie, tunc prior monasterii^O
de quo tanto fiducialius acribo, quo instrumentum super ejus eleccione confectum
l^sse et iratres aliquos seniores snb ipso professos, qui eum viderant et audie-
rant et cum ipso conversati de factis ejus multa, me andiente narraverunt, ^ me^
mini me in ingressu meo viventes et sanos invenisse. Acta insuper non pauca
8U0 tempore .usque ad tempus illud in scriptis conservata me vidisse recolo et
legisse.
Fratres i^tnr de Newinburg in Saganum, de campis silve in medium po-
puli translati, silvestres adhuc in moribus erant Vita eorum pro magna parte
rusticana et grossa, non religionem sed 9eculum redolebat Studebant caficibaa
epotandis, quilibet in cella sua vel bini et bini, extra tempora et loca statuta.
Nam et plures fratrum Poloni erant in Newinborg, quorum proprium est plus
Bibere quam orare. Hec et alia similia dominus ipse Trudwinus in quantum po-
tuit reformavit Libellum tarnen repudii propter duriciam cordis adliuc Judee pvo-
misit, Qt et sub colore dispensacionis usum haberent peculii et sub velan^nto co»-
solandorum amicorum ingressu cottidiano fruerentur, ne dicam mulierum sed ma-
trum, sororum, eognatarum, lotricum et aliarum pedissequarum earum. Non ha'*
buit conventus tunc temporis unum denarium ad pitancias^} .pro collacione vel
1) Das ist irrig, Lndwis^wurde 17* Jsnuar 1328 gekrönt, und erst IQ« April Joiiana
XXII. ab- und IS. Mai Peter Ton Gorvara als Pficolans y.Kum Pajbsle eingesetzt,
welcher aebon i. Jf« 1330 auf seine Würde Yenichlete j und i, J* i33i5 starb« -
a) Das Eingesehiossetie ist am Rande iron etwas jiingi^rer Hand binsiigefugC» .
s) In Urkunden erscheint er y. J. 1331 bis 1547, 2». Mars als Abt«
^) Pitantia s. Pictantia, portio monachica in esculentis ad yalinrem uniua Pictac (mo-
netae «omitum PictaTiensium minutissimae) lantiorjpulmentis, qoae ex oleribns erant»
eum Pictantiae essest de piscibus et hujasmodi. Dn Gange u. d..W- Am A« JMän
1329 stiftete Herzog Boleslaus 111. t. LiegnlfZy mit der Bestimmung, in der. Kapella
der Lenbusser Kirohe begralien zn werden ^ welche er beriisits im J. 1312 gfsatiftet
8. Trudwin L 185
mensa, sed erat qnilibet frater feria secanda, quarta et sabbato de mane ia prandio
ano pulmento et duobus ovis et dimidio caseo contentus. In collacione autem
nemo bonam cerevisiam sed simplicem potom conventualem bibit, nisi qui sdbi ali-
quid speciale de sna pecunia comparavit Quibus permotus venerabilis pater
Tradwinns terciom ovnm in mensa de mane superaddidit et nt bona quedam in
Heynrichsäorf^3 P^ ^^^ pitanciis fratres haberent paterna bonitate consensit,. sie-»
que fandata est'missa secunda, qne Requiem ducis^^ dicitur, ex cujus fnndacione
conventus ipse et procurator eomm primos redditus pitanciarum habere probätor«
Pecunia etenim, oblata tempore domini Johannis primi pro missa vel missis in
capella ad edificacionem dormitorii totaliter conversa fuit Consueverunt quippe
pro missis noviter erigendis oblatara pecuniam fratres de conventu pro tercia parte
recipere, sed consensit ex tunc dominus Trudwinus propter eorum paupertatem
totam sublevare. Sub hoc eciam domino Trudwino erecta et instituta est postea
missa Libingi,^3 ^^ legitur in altari sancti Bartholomei. Vacavit hoc tempore
ecclesia parrochiaSs in Soravia/3 quam dominus de Pok domino Trudwino ad
monasterium per nuncios suos, perpetuo monasterio permansuram optulit, sed ille,
grates multas referens oblatam repudiavit, dicens, se optare volle et petere a do-
mino, ut omnes fratres suos sub cappa sua penes se immediate custodire et teuere
posset. .0 vox piscatoris provida j quis tibi dixit^ piscem extra aquam et monachum
extra claustrum suum vivere non posse. Bene repudiasti, bene optasti, bonum
esset tibi fratres tuos non solum infra septa monasterii conservari, sed sub cappa
tna et lateri tuo semper esse presentes. Sic quippe wltum pecoris tui diligencios
agnosceres et de animabus Cristi^} tibi commissis securius redderes racionem!
Porro sicut officium predicacionis, quod Jeremias humiliter expavit, Ysajas lauda-
biliter concupivit, sie et ipsam ecoieskim Soraviensem, quam dominus Trudwinus
religiöse et commendabiliter prorpter atiiiUftrum perieula habere noluit, quidam
:«;
hatte, auch eine monatliclie Messe der Jungfrau Maria, an deren Tage den Br&dera
des Klosters jedesmal solle eine: PytLantia de bonis piscibus, panetriticeo et yino zu
Theil werden. Urk.
<) Heinrichsdorf Poloniealis ^ distrietns SprottaViensis i* J. 1349. gen., also wohl Lan«
gen - Heinersdorf ,' N* 1 M. t. Spirottau. Herzog Heinrich v. ulogau u. Sagan be-
zeugte, dass bereits sein Vater daselbst jährlichen Zins: ad anniversarios celebran-
dos geKanft habe, und bestätigte ihre Verwendung zur Pitanz.
*) Gestiftet 17. Mai {346 Yom Herzoge Heinrich far seinen yerstorbenen , und im Klo-
ster zu Sagan bestatteten Vater.
s) Ein Peter Lybin^ kaufte i. J. 1338 das Dorf Bnlndorf (W. S* W. \ M. ▼. Freistadt)
▼om Herzoge Heinrich v. Glogau Up Sagan. Er stiftete die Messe 19. Febr. 1347|
indem er das Dorf dem Kloster sdh^nkte , was Herzog Heinrieh t. Glogau und Sagan
an demselben Ta^e bestätigte. . ■ . '
*) S« Worbs Gesch. der Herrschaften Soran und Tribel in der Nieder -Lausitz, in
dessen ArchiTe p. 139 ff. Er wiirde ins nnserm Archire Tide Ergänzungen haben
entnehmen können»
^) Cristi ist später ausgestrichen worden*
1S6 IV. Catalaffus idlbahan Saganensium.
dticcessoram svonmi, propter oppressionem domus et refagiam fratnim Irreprehen«»
sibilfter affecta^t, optitiere tarnen non potmt. Hie est Tnidwinns, qui non per-
Itaisit, ali^nem fratrem de confessoribus andire in civitate confessionem infirmomm,
insi sacramentom corporis domini secum* deferret. Dixit enim, interim quod con«
fessor infiminm andit in cubicalo, ejus socins anciBam procator in domo, hoc au«^
fem timere non habnit in presencia sacramenti propter multitudinem comitantis po«*
puli. Disciplinam itaque juxta regulam übens habnit et tantam fratnim indigna*
eionem incorrit, nt dissensione maxima facta conventus horas suas in capella per-
solveret et abbas cum pancissimis fratribus vel uno solo, adjunctis sibi scouiri-
bas^3 ^ choro divina celebraret Facta igitur relacione donrino Vratislaviensi
episcopo^ per duos seculares et per unom religiosum ipsnm nostmm monasterinm
visitavit Optnlit visitatoribns conventus ipse contra abbatem articulos plurimos,
viginti Tel citra, quos me vidisse recolo et legisse, eumque in monasterio repe-
risse, qui tuno temporis professus fnit et vixit. nitebaturque prelatum suum a re-
^mme amovere, sed secundum justidam prevaiuit abbas ipse. Ipse est, qui fra-
trem Hermannum, postmodum successorem suum, ad Studium juris Bononie nusit,
seculares viros doctos, nt fratribus legerent, apod se habnit Hie cellam in dor*
mitorio habnit, que longo post tempore cella abbatis dicta fuit. Per hec tamen
spiritualia, temporalia non negl^cit, multa enim monasterio acquisivit Gomparavit
allodia in GraUk^^} Clupra et Eddrsdorf et villdm Kalcruten.^} Emit quoque a
^) Wegen ihrev Meiliwafdiffhett iki8g folgende kierlier gehörig Uris., obwohl ^hne J.»
doch «Oft dem AnCmm oet 14. £krh.^ ktcif nach dem Onginale stehen» Bendcos
war bereita i. JT. 1310 nrkvndlich Erbyogi gewcaen.
"ReYerendo in Christo domino^ magistro Coorado, doctori decretomm nee non
ofBcIali ecciesie «ancti Johannia baptiate, BjBrwicna, judex hereditariua clTitada
Saganenais nna cum conaolibua ac aniveraitatc ciyliim ibidem tarn aenum quam
juyenum debitam reverenciam cum pronptitadine aerricii et honoris« Vestre
discrecionis honestati preaentibua intimamua, qaod causa ^ qoe verfitar inter
domioom abbatem ex una parte et Johannem rectorem seolarium auondam Saga«
nensem ex altera .coram doi|iino nostro Henrico^ dei gracia duce Ciogovienae, et
domino arehidiacooo Glogoviense extitit yentilata^ diacuasa et difGnita^ ita qood
cx^cöllaadacione ntriusqae partia,- yidelicet domini abbatia et magiatri, nostro ar-
hitrio fuIt comfiüaaa. Nos yerp^ tali commisslone per advocatam domini noatri
receptii) conyocatis consnlibas et aliia civibna aenloribna ciyitatia nostre habito
diligenti traetata ioter nos discasaimua, inveniraus et diclmua bona fide, domi*
nnm abbatem magiatro acolarium aiye anteeessoribua aen succcaaoribua ex jare
penitva nichil teneri niai qaantum quilibet eorum poterat apecialibaa serricita
promereri, Datum infra oclayaa apoatolorom Pelrl et Panli^ 111. nonaa Julii^ in
die beati Procopii cotafesaoris* ^ .^
Das etwa^ yerletste Siegel der. Stadt Sagan, auf weissem Wachse ,
hangt, an ^ineni. Pereamentatrcircn. Von der Cinachrlft ist noch zu leaen:
SlGlLtV. BVRGti.! SAGANO.
s) Grabig, W* S. W. i M. y. Glogan.
>) Kaikreuth (N* N. O. | M. y. Sagan) kaufte er 24. Febr. 1532. Ürk.
L
8. Trudwin I. 9. Harmofm ik\ 187
dace seniore Heynrico^} inolendiinim extra oivitatem prope ponti^ super ^o^erai^
pro centuin sexagenis^} sed filius ejus, dux Heynricus,^}. jpater Rumpoldi (primi]||^3i
monasterium ipsum ad restituGionem molendini et literaruHi quarundam ^3 vi e^
metu eoegit. Fecit enim iuter alia per judicem curie sue duos camerarios abba-*
üs a latere ipsius capi et iucarcerari , comminans, eos se decollaturos , si noo
rehab^ret molendinum. Ipse tamen dax, dum post hec Jerosölimam dispoueret prcK
ficisci) ne peregrinacio sua esset inutilis, capitulum JEratrum iagressus promisit pro!
eodem molendino centum sexagenas clauslro se redditurum, sed nee pecuiuam de-
dit nee restituit molendinum , unde si adhuc domui nostre quidauam juris in ipso
molendino competat, prudens lector inquirat, presertim cum aominus Nyeolaus
Wintrudy postmodum abbas, hoc postmodum. licet extra Judicium impetisse et
vendicasse dicatur. Temporibus hiis quidam ndelium unam marcam in boniß mo-*
nasterii annuorum reddituum ipsi moaastetio emit pro comparacione libroruml jPre-^
sedit igitur abbacie dominus Tradwinus annis mullis et plnribas, ^videüt€it XXH.} •!)
quam aliqois predecessorum vel successQrum suorum sibi succedei^ciiim usque ad
tempus, quo hec scripta sunt et demum anno domini SfCGG. quadragesimo septimo^ i^7«.
circa festum beati Tyburcii in pace quievit **• ^^"*'
Defuncto domino Trudwino dominus Hermannus, arte canonista^ eri^tur in,
abbatem.'9 Uic vir, sciencia plenus, quante in theoloyca veritate et sacris cano-r
nibus inteUigencie fderit, postille ejus circa decretum et alia ejus scripta testantur.
Ipse novellam Johannis Andree super magnam partem tercii libri d^cretalinm et
saper aliquas rubricas quinti manu sua conscripsit Ipse dolore oculorum quadam
vice gravatus et votum beato Jeronimo de scribendo Jeronimifino emisit et sanatus
scripsit. Vir iste Ubris deditus et leccionibus* attentus plures librorum scriptores
in diversis locis habuit et monasterio quiuque magna voIumina omeliarum et quin«
que moralium , super Job et plura alia scribi fecit Hie ambilum claustralem, a
predecessoribus suis inmodico inchoatum, continuavit et perfecit et contra civiuin
yoluntatem more claustrali conclusit. Sub hoc missa tercia, sive ducis,^3 ^^ ^P*
posito sacristie, et missa una in septhnana ad sanctam crucem vel tempore hyemaK
in turn ecclesie^ et missa angelonim fuxidate sunt Hie cum civibus^ ^on^fUibus et
1) Heinrich IV. starb 1549.
t) Am f. Mai 13S4. Urk.
>) Heinrich Y., der Eiserne, 8t 1369.
^y . primi ist später hinzvgesetsl, «m diesen Heinrich TD. RnmMld, at 1994^ tob
aeinem Nelteii^ Heinrich X. Rnnippldy at {425, tv nnteraeheiaeD.
ft) Früher afand dafar: dncalinm. • «. .
^ Daa Eingeacblosaene ist Zuaatz einer ettraa apStetn Hand.
T) Seine erate ürk. ist t. •. Jnll #547. i . ; i.i i -
•) S8. Aug. 1548 vom Hersoge Heinricb r. 'Glogan n. Sagan geafifket. ürk;
188
IV. Catahgui abbatum SaganenHum.
VM.
Titricis ecclesie super jure parrochiali maltas lites et qaestiones habuit^3 ^ ^°*
dem abbacie cedens, m anno doniini MCCG. quinquagesimo primo circa festiim
beati Laurencii prepositos bospitalis factus fuiL Hujus tempore monasterium fra-
tmm noslronim in Glocz-} a reverendissimo patre domino Amesto, archiepiscopo
Prägens! est iiindatam, in qaod monasterium in anno MGCC. quinquagesimo, qui
tone ex constitucione domini Giemen tis sexti jubileus extitit, fratres de Rudeuicz^}
sunt introducti.^3 Factus itaque in hospitali prepositus ecclesiam murare voluit
sed a principe et civibtts permissus non fuit, posuit tamen fundamentum lapideum
ecclesie ipsius et mumm illum penes clmiterium versus indaginem, profünditatis et
altitudinis satis magno ipse construxit.
Anno domini mulesimo trecentesimo quadragesimo septimo, quo dominus
Hermannus abbas factus est, cum marcbiam Brandeburgensem rexissent jam longo
tempore filii Lodwici Bavari, homines terre illius et quidam dominorum circum*
sedencium quendam molendinatorem in marchionem erexerunt, dicentes, eum verum
marchionem Woldemarum, qui per tot annorum tempora terram sanctam et alia
peregrinacionis sue loca in penitencia circuisset, nee unquam mortuus nee ad pa-
triam suam reversus esset Adhesit eidem molendinatori quasi tota marchia, ha-
bens eum pro domino suo, et justo utique dei judicio, ut sicut ipse Lodwicus
quendam erexit in papam contra veram sedem apostolicam, sie et iUÜ quendam
marchionem erigerent contra prolem suam. Hie dominus Hermannus duos infantes
expositos, quos inventicios dicimus, t^nuit et nutrivit, unum pauperem et alterum
inopem nominavit Vixit et permansit prepositus usque ad tempus domini Nicolai
Weyntrud, sub quo Bomam peciit et de urbe regrediens in civitate Senis in do-
mino obdormivit.
X. IBe Theoderico primo.
Post renunciacionem domini Hermann! cepit dominus Theodericus, tunc
prior 9 abbas et servus esse moi^asterii. Hie non inconvenienter Tylemannus secun-
Am 27* Man I3SI wurde zwisclieii dem Abte und der Stadi Sagan ein Vergleich
aber die Kapelle 2uiii lieillgen Kreuze , zu den Aussätzigen gehörig , abgescUossen,
dass In derselben wöchentlich eine Messe gelesen werden solle. Crh.
Der Schreiber hat bei mehreren Eigennamen z. B* Poch für: Pach» ofurt a gesetzt)
. anch wo es in dieser Zeit nicht mehr gewöhnlich war,
Raudnitz, im Rahonitzer Kreise in Böhmen^ an der Elbe. Im J« 1333 stiftete Bischof
Johann y* Prag das Augustiner -Kloster* S. Schailers Topographie von Böh*
Uten. L p. 905.
Eine zur Stiftung des Augustiner -Klosters in Glatz gehörige Urh. v* J. 4380 s. in
den Glätzischen Miscellen. (Glatz 1818) T. Lp. 134, Tcrel. p. 146 ff., einer weit
weniger ^ als sie yerdient, beachteten Zeitschrift, welche sehr schätzbare Nachrichten
aar Geschichte dieses Landes liefert Das Augustiner-Kloster wurde i* J. 1350 ge-
stiftet und i. J. 1S07 aufgehoben und die Güter desselben hamen an die Jesuiten.
Die Kirche brannte mit dem Kloster i. J. 1622 ab und wurde nicht wieder aufge-
banet. 6. Torz. Zimmermanns Beschreibung Ton Schlesien. T. IX. p. 140.
9. Herrmann L 10. Dietrich I. 189
das dici posset , com Don solom vulgato moi-e abbas Theodencus vet Ditherich sed
abbas eciam Tyczo vocaretur. Gonstet autem, quod apud nonnullos Theodericus
et Tyczo, Tylcko et Tylemannas idem souant. Venimptamen quia in literis et
sillabis multum inter se differunt Theodericus et Tilemaimus , sit ipse non Tyle-
mannas secandus sed Theodericas piimas.^3 ^^^ igitar temporalis optimus agri-
caltare deditus in pigwedine terre et rore celi benediccionem exquisivit et optinoit.
Allodia malla habuit, armenta plorima^ ita ut et XIIU. opilionatus ovium haberet
et frumenta non modica. De hiis igitar ditatus malta bona monasterio comparavit^
villam Bresnicz inferiorem ^3 et villam Machin ,^} villam eciam Lubenicz*3 ip^
emit, que quamvis postmodum per dominos de Bebirstein reempta fuerit, de pe-
eonia tamen eadem procedente tempore per dominum Johannem pigwem. superad-
dita eciam adhuc pecunia alia, villa Greuinhayn^3 ^^V^ ^^- ^^ ^^ ^^^^ ovium
et fmmentis venditis magnam annuatim pecuniam acquisivit, rusticorum, allodio-
mm et animalium quasi tam plenam noticiain habuit sicut firatrum snorum in con-
ventu. Estivale refectorium fratrum et hyemale refectorium abbatis ipse construxit.
Folia tabule magne deaurate in summo altari pro quinquaginta marcis ipse emit
et missale majus ipse scribi fecitl Thezaurum congregatarum quadringentarum
marcarum ipse habuit, qui in nocte purificacionis, procurante hoc quodam fraire
professo, qui dicebatnr Prebis, forlive subtractus foit. Erat tamen pars aliqoa
thezauri hujus, sed modica, domini Predzlai, Vratislaviensis episcopi, qui censum
episcopalium suarum decimarum pro tunc habuit in deposito penes nos. Perdidil
igitur dominus episcopus partem suam cum parte nostra et intimacione sibi facta
in nulio difficultatem intulit, sed dampnum suum pacienter tulit; nee enim tenetur
depositarius depositori de casu fortuito, nisi precedentibus mora, culpa vel pacto.
Sane quia Jn hoc facto abbas ipse non sine suspicione contra firatres aÜquos fiiit,
excommunicavit in scriptis in genere, quam excommunicacionem memini me legisse,
mnnes fratres, qui ad tale nephas consilium dedissent, auxilium velfavorem. Sed
quia nichil opertum, quod nön reveletur, veritate tandem comperta ipsum prodito-
rem et sacrilegum fratrem Prebis, tunc in Newinborg manentem, manu captivavit
armata et timens, ne ab amicis suis et parentibus ei caperetur cum per civitatem
Saganensem ad claustrum portaretur, eum ad horam congruam, pronam (amen,
dimisit vinctum in hospitali, quousque, captato convenienti tempore, plenius eciam
s
)
^) Es sind allerdings zwei ganz Terschiedeoe Namen.
*) BresDiez inferiorem ist ansradirt und haoin noch zu erkennen.
Machen am Böber, nahe oberhalb Sagans, wurde II. April IS'S7 Tom Bitter Hencil
Kelhechin an das Kloster irerhanfl, was Henog Heinrich von Sagan, als: Mach in
disseits des Bober (also Dentsch-Machen) bestäliete» mit der Bemerkung, wenn die
Mönche nicht wie Ritter und Knechte mit dem schwerdte dienen könntm, so sollten
.sie desto mehr fqr den Herzog und dessen Haus beten j zugleich befireiete er sie vom
Lehndienate.
^) Lanbnitz , N« W* 1 M. t« Sorau.
^) Giifeiihain , W. S. W. 5| M. t. Sagan.
190 TV, CfatahguM abbatfum Saganenshim*
munitos contra invasores ipsam ad carcerem monasterii deportavit Ubi cum io«
clusas esset, continuas oportuit haben custodias et viguias, ne vi aitt dolo
cognatoram. de loco penitencie, de carcere et vinculis loUeretor. Mortuus
est autem inopinate, hoc est, ea hora, qua miniine putabator, mortuns est
in peccatis suis et extra cinüteriiun sepultos, nee inter fratres annotatos est nee
exeqoüs functus.
Sub hoc domino Theoderico tante hostilitates et gwerre penes Saganirai
fiierant, videlicet inter dominum ducem et dominum de Bebirsteyn, ut incendüs
viilarum et prediorum in diversis loeis commissis non änderet monasterium mani«-
pulos frugnm suarum in messe alibi recondere, quam in refectorio estivali fra-
trum. Ibi igitur reconditi sunt et exeussi. £n facta est de Jerusalem pomorum
custodia, de refectorio fratrum locus trituracionis et horreum, ut sciant fratres,
pro quaiitate temporum eciam infra septa sua ferro libenter incommodum^ ut
sciant, quod necessitas legem non habet, sciantque tempora distingwere et sie
scripturas concordare.
' Tempore hujus pestilencia XllJJ. fratres absumpsit et adeo numerum fra«
trum imminuit, quod post aliquante tempore abbas ipse presbiteros seculares ad
officiandam ecclesiam in adjutorium fratrum assumpsit Ipse autem dominus abbas
tempore cladis hujus ,quasi per quartale anni in Warin mansit. Hie fratrem Jo-
hannem medicum, qui dieebatur pigwis, vestivit et ei, licet in nuUa sciencia gra-
duato, viro tamen scienti et docto locum inter seniorös, quasi circa dominum prio-
rem assignavit. Habuit autem quendam canonicum professum, nomine Breczlow,
vite seciüaris et mundane, qui occasione quadam nacta, quasi sub optentu stric-
cioris religionis, ordinem fratrum minorumO ^^ Sagano intravit factusque fratrum
minorum novicius dominum abbatem ad officialem Vratislaviensem citavit De
cujus ingressu, cum fratres minores multum gloriarentur eciam in ambone eoram
populo novicium suum multipliciter commendantes, in anno noviciatus sui apostatans
abüt ad seculum, derelinquens ordinem ipsorum et nostrum et forte cadaver extra
archam inveniens ad vitam monasticam non est ammodo regressus, nam et uxorem
invenisse et eam duxisse dicitur et exercuisse officium mercatoris. Hiccine fru-
ctus est eornm, qui nondum adimpletis minoribus, cum phariseis et scribis de
maximo mandato requirunt et cum nee in ordine laxiori rigorem potuerint ferro
obediencie, transformante se in eis angelo tenebrarum in angelum lucis, sub co-
lore vite perfeccioris vocacionem, qua vel ad quam vocati sunt, ex levitate desenmt
et respicientes >etro, manu missa ad aratrum vitam perdunt.
■^«
L) Das Mioariten- Kloster soll nacli Fiebiger zu Henelins c.YII, p. 800. i. J. 1894
vom Marknafea Waldemar von Brandenburg, der damals Sagan besaas, geatiftet worden
aeyn, weiter konnte auch Worba darüber nichts auffinden» Später^ als durch die
Reformation das Kloater Tcrlasaen war, erhielten es die Jesuiten von Waldstein als Her*
söge Ton Sagan* S» über Waidemars Herrschaft in Sagan, Worba Gesch. d. Her«
zogthnms Sagan* p. 28 ff.
10. DielHek L 101
Hiijas abbatis tempore Aiissa eottidiana, qae matafinalis dioitur, et ui turri
tegiiilr infra primam^J habait origliieiu saam. ui hac tarnen imssa io diebus Hthäy
qnando ex ordine missam aBqaam matutmalem dicere deberemns, otfidiui flliua
matutinalis misse legi consuetom est. Nam missam illam matatinalem ordinls
propter ndssam beate Tirginis, que illius defectom peroptime sapplet et propter
predicacionis officium convenienter deeantare nequimos, quod et experienda dotouit,
a^quando enim illam cum nota ^3 persolventes , nee ipsam nee missam beate vil*ginis
com religione et devocione deUta eciam nsqae ad elevacionem corporis domimci
{»otoimus consumare. Transcnrrentes enim com velocitate nimia divinoram s<4*
empnia toü tantmn missas ambas apocopare sed et notas, ne dicam verba sinco-»
pare quidam estimati sunt^ ita at per agitacionem nimiam et scandalom populo et
fratribos indevocio caosaretor.
Sab hoc eciam prelato, dam qmdam Heyder^ in altari sancte Kaiiieline, '
ubi tunc missa animartan ordinis infra sammam missam cantabatnr, missam quaa*
dam fandare vellet) dicantar fratres ita consensisse,^3 ^^ ^ eadem missa defutacto»
lim aBas consaeta^ tma cottidie coUecta pro eo et domo sua deberet imponi.
Hajas prelati temporibas kmpas drca altare s^ncti Bartholomei, nocte die-»
qae arsora fiondata dicitar et ante altare corporis Gristi lampas, arsara per diem
et lapis de sepo per noctem fdndaia invenitor. Nam lampas in medio ehori, qne
solis noctibas incenditar, predecessomm suoram diebas ortam creditar habuS^ie»
BBc dominum de Pok, oominum in Soravia et pro tunc possessorem eastrf et
qpi£ Newihburgy pro injuriis et violenciis dtari fecit et usque ad excommunicacio«
ilem et aggravadonem perduxit, ita ut eciam in subsidium juris dominus Vratisla«
viensis episcopus dominum episcopum Mysnensem requireret, quatenus et ipse eum
in sua dyocesi excommunicatum nunciaret, compulsusque est, monasterio satisiBcere
<Jim fundo et libertate cujusdam molendini ab aBa parte Bobere peaes Newinburg
eonstruendi,^3 V^^^ posthec dominus Johannes pigwis, dominis de Bebirsteyn ven»
didit pro octaaginta mards, Sed quid mirum^ d pater iste venerabiüs dominum
•)
>) Nemlichx horam« d« i. eanontcMn«
s) MitMe, qnae cum NoU canimtnr, id est, com modalatione mnsica« Da Gange u,
d. W* Nota 9 und Gerbert de eantn et mnsiea aacra« L p* 353.
Die Stiftnng wnrde gemacht 15. Aug. 13S5. auf 15 Ruthen Ackera in Kupper, nnd
sollten aacli t&glich (abends nnd morgens) arci arme Leute eespeist werden. Hent*
acbil Kelbechin, Ritter, bestätigte 25. Ang. 1355 diese StiRong seines Dieners
Niclas^ Heyder genannt. Urkk*
t) Am Rande steht ^ wie es scheint spiter nach Lndolph hinzu^chrieben : Jatai alind
et securins de hac missa dispositnm est, Yide ista In fine hujns epylogi de missis.
^) Vergleich des Ulrich t. Pack, Herrn's zu Saronwe, mit dem Abte Dietrich , vom
31. Mai 1363. Ulrich t. Pack gab dem Kloster eine freie MaUsUtt mit zwei Ridem
auf dem Gute Gosk am Bober, der alten Mühle zu Naumburg gegenüber gelegen}
dafür erhielt er das Patronatrecht über die Bartholomäus -Kapdle in Naumburg vom
Kloster.
192 IV* Catalogu» abbatum Saganensium.
de Pok citaverit, eam et ipsum dominam ducem^3 ^^^ monerl vel citari feoerit,
paciebatar enim molta ab eo. Arbores enim qaercinas mire longitadinis et ^is-
sitadiniSy valoris centum marcaniin^ quaram non fiiit numerus, de rubo monasterii,,
autoritate vel temeritate propria, irrequisito abbate abseindCet evelli fecit pro
maehinis et aliis suis bellicis instrumentis, debilitans et dampnificans ipsum mbum
vel nemus, quod usque hodie recuperare non potuit, scultetos insuper et liberos
monasterii diversis molestans angari]s^3 tandem incarcerari in turri castri Newin«-
bürg fecit. Pro hiis et aliis nostre domus injuriis accesserunt ad eum intrepi^
fratres et canonici a prelato suo missi, nunc literas episcopales et literas iudicum
presentantes, nunc de libertate ecclesie principi colloquentes, quorum aliquibus
com vel mortem, vel marthirium minaretur, propter bonum obediencie fratres ste-
terunt imperterriti , agentes non segniter in commissis. Verumptamen quoniam, qui
nimis emungit sagwinem elicit, in responsis suis discrecione tanta sunt usi, nt non
iratum principem verbis protervis quasi impetnose ad pejus impellerent, sed \A
com expectacione mortis et carceris fiirorem ipsius prudenter flecterent et flectendo
provide declinarent. Videntes autem abbas et conventus, non esse pro tunc tem--
Iius paciendi sed fugiendi, fugiendi dico, npn ut a loco recederent, sed dantes
ocum ire tempus et vexacionem ejus redimerent. centum marcas pro libertate
suorum duci dederunt et centum mutuaverunt einem, has tarnen centum marcas
ipsi sculteti et liberi monasterio postea reddiderunt Novi ego unum de frabibus,
qui unus ex missis ad principem fuerat, contra quem appreheuso in fiorore suo
jam manubrio cultelli sui sed non extracto, ejus auribus verba minarum mortis et
aagwinis inferebat. In quibusdam tamen adeo viriliter dominus Theodericus duci
restitit, ut quadam vice in ipsius principis et presencia et audiencia diceret, se
pocius cum baculo teiram velle exire, quam peticionem sibi propositam exaudire,
Inde evenit, ut dux eum subsannative : dominum terre et dominum Sagani nomi-
naret, et cum die quadam dux ipse Saganum intraturus esset nuncium suum ad
abbatem direxit, petens derisorie: quatenus ei ingrediendi civitatem ducatum et
securilatem^3 pr^l>^i'et.
Sustinuit eciam ab aliis sceleratis calumpnias multas, nam qnidam Lobelius
cum suis multa predia , domos et molendina monasterii concremavit Qui cum nee
curie babitacionis fratrum in Newinborg parceret, sed igne succenderet, non multo
post justo dei judicio a quibusdam aliis est occisus. Tantas habuit reprobonogi
minas et inimicicias, ut manu armata cum pluribus servitoribus et camerariis ar-
malis et balistariis eum de loco ad locum incedere sepius oporteret, qui et eum
ad choriun euntem et in choro stantem diligentissime cuslodiebant, ne et ei vio-
lencia -inferretur in domo propria et in loco sacrosancto. Vacavit suo tempore
parrochia in Eckirsdorf, cumque princeps pro suo capellano intercederet , ut ipsum
^) • Heinrich V«, den Eisernen*
>) Frolindienste Tersehiedener Art.
>) secoritatem fehlte früher.
L_
10. DietHch L 193
«bbas ad eandeiü eeclesiam presentaret, et ille noUet, qinn ymno uuum de pro-
iMsia suis frätrifous dirigeret ad dominum episcopum instituendom in ecciesia me-
morata, dux ipse literas suas episcopo transmisit et fratrem presentatnm impedivit.
Et Hcet sab hoc colore id faeeret, quia non deberet ibi religiosus instilui, ubi
preesse coDSuevenint presbiteri secolares, aliad tarnen motivum subesse timebatur,
fttod certe säum capellanum ibi promovendo, possessionem juris patronatus sibf
vellet in ipsa ecciesia usorpare, nee suum principale apparens motivum, quod
allegabat, foit validum, cum possit vir monasticus in ecciesia^ ubi presbiter secu-*
laris pritts preerat, licite curam suscipere animarum. Mox igitur impedimento
cognito abbas ipse Petrum servitorem suum, adbuc in presens plebanum inibi,
presentavit instituendom presuli, quem in eadem institui ecciesia fecit et in-
vestiri. • , .
Floruit temporibus hiis reverendissimus in Christo pater, bone memorie do-
minus Amestus,^} Pragensis archiepiscopus priinus, nam predecessores ejus sub- (^^^^0
jecti foerant jure metropolitico ecclesie Moguntine.*3 Do hoc Arncsto inter cetera
refertur, quod digitum sancti Nycolai, quem dominus Karolus imperator dividere
voluit ad duas ecclesias, cum per incisionem inciperet cruentare, suis ad deum
precibus integravit De hoc eciam dicitur, quod beata virgo Maria sibi per quan-
dam ymi^ineitf in ecciesia pAiToehiali in Glocz locuta fiierit. Hie pater venera-
bflissiiBus oracionibus et leccionibus et eolioquiis di^inis die noctuque deditus, car-^
nem vigilUs et abstinmciis maeeravit, justicie sümmus zelatbr cleram et populum
verbis.et exemplis mirabiliter edificavit, multoirum monasteriorum in Bohemia fun-
dator, cum domino imperatore eciam Pragense erexit Studium et plenus operibus
bonis In domino requiescens, in ipsa parrochia Gloczensi ante ymaginem illam
•aam> si^ot vivus.elegerat, sepultus est Cujus tumba, Hcet nondnm canoma^ati ab
eoejadia,' signortun et miirabilittm muUttudine osque faodie estehorusca«
Floruit eodem tempore vir ma^e aeiencie, venerabilis Armacaaus^} epi*»
acopus Ybemie,^} ciytts scripta recolo me legiase.. Hie contra frequentes exces-
ras fratrum mendicaBcium. ^t coram apostolicb et toto clero, maxime caritatis zelo
multipliciter disputavit, transgressiwes eorum, quibus eorum aliqui animas pln-
rimorum decipiunt, adeo claro depinxit stilo, ut palpari valeant et yideri, tötum
ad hoc Jaborans, ut cognito multiphaiio periculo^ quod ex eorum simxdata san-^
ctitate patitur ecciesia, vel eoruin enormitates* magis studiose compesceret, vel
>) Emat von Pardobitz «t. i. J. 1364. S. bteniber die' in Pelzels Leben Rarls IT.
T. !• p* iS3. N.! 1« a. p. 746. «ngefithrCen QueDen. .
>) Froher stand: Maguntine.
s) Richardna Radulphua^ Armachanns genannt, seit 1347 Erzbisehof von Armagh in
Irland, st. 1360. S. nber ihn nnd s. Schriften, besonders geeen die Betteiorden«
Cave scriptor« ecclesiasticor« bist. litt. T. IL append. p. 47. Da die Saganer nna
besonders der Abt Ludolph ebenftlls mehrere Schriften gegen die Bettehnönche
scbriehen, so mag Richard deshalb angeführt worden scyn»
«) Am Rande ist spater bemerhtt Ifota de Hybcrnia.
2S
I
194 IV. Catalogui abbahim Saganemium.
alias de oportano remedio proidderet Pro canonizacione tanti viri post ejas obi-
tam nonnalli laboravemnt, sed ünpedientiims eisdem fratribus adhue optinere
nime potaerunt
Rexit igitiir abbaciam Saganensem dosiimis Theodericils ab amio
iS6». ]^GGC. quinquagesimo primo, a mense Aagasti iisqae ad MCCGLXV« ad festmn
ascensionis domini, hoc est AllII.^3 ^nnis, quibasdam paacis etceptis mensibns,
qai tamea minime in numero compatantnr, nam et predecessor suos IUP' aniris
prefiiisse describito^ qui tarnen aliquot menses habuit ultra ^ qnia de modtco non
est vis nee proptw modicum, sive assit sive desit, numerom coDsaetom anaomm
scriptora ipsa immatare eonsaevit
XI. De dotnino Nicoiao pritno.
Defoncto domino Theoderico dominus Nycolans, cognomento Weiotnid,
ad regimen est promotns. In hiijas eleccione princeps^3 vocem per indirectnai
habere volait et ikdttens eleccionis tempore saos consiliarios ad capitulom fratrum,
quasi sub colore dandi eis eonsilii, abbatem juxta smim beneplacitnm nisas fiik
habere. Dicunt enim sui: domine prior et fratres, missi sumus ad vos a domino
dace, ut vobis et monasterio ipse, si opus est^ consulere possitde bono provisore.
Sed tarde veneront ilb amici Job et proximi ejus, preventi enim fderaHt per
celerem firatrom dleccionem^ qoi jam per compromissnm ipsam eiegerant dominom
Nycolanm , nondum tarnen ad ecclesiam com soUempnitate introdactum , introdactom
tamen postea. Hie pater devotissimns officiom cantorie rexit per annos XQL et
de cantore eligitnr in abbatem. Hie in officio cantoris occupatns predicatoris offi^
dum non desendt^ sed et catttor et predieator ei oif amsta fsit Quitas officSs
eciam in dignitate abbaciali ex magna sua humilitate carere nohrit, sed chorom
aliquando plus ^am cantor rexit^ pulptum ipse accedere non embuit, ut et erro-
res ipse precavere et melodia chori suaviter posset resonare. Cantavi^ interdum
in organis pro sokdo ioter fipatres, dredicavit plebi sue, nam et bonus predieator
popularis ftat ipse. Ipse est, qui in olfido adhuc minori oonstitutus coUegit bre«
viarium^ quem postmodnm abbas factus, pulpito chori decrevit affigendimi. Vir
iste in dignitate sua mids et bemgnus vtgiliis et oradonibus opernai dabat, noctis
tempore in loco sacro in capella vel ecclesia horas suas persolvens sepe matuti-
nas fratrum prevenit eosque ad surgendum, signo per se dato excitavit Sol*
lempnis erat stature, canus crinibus et cauior moribus^ stndens devocioni et de*
cori domus dei, ut in cruce magna, quam &bricari et deaurari fedt, in orga-
nis majoribus^3 ^* ^^ ecdesiasticis oniatibus non parvam expenderet pecume
quantitateuL
1) Tor das frühere XV. eorrigirC.
^) Noch Heinrich der Eiserne.
') Sed modo destractis. Zosals ron etwas jSngerer Hand.
11. Nifelaut I. 19S
Ipso AomaBi et Avioioiieili aecesslt |nro iofnU ük aliis losgiiiis ymato et
acübos episcopalibiia, videlicet pro antoiitaite reconeiliaadi pollata cmitem, et con«
feirendi liiiaetred ordines ex qaodam «tlo, licet forte non secuiidaDi seieociam, sap*
p]icavit,^3 et ad.h^c sexceotos florenos conwmpsit et nichil qptiniiit. Hec est iDfala,
quam aaccessores ejius pro precio rninimo habere potiüssent et renDuenmt
* Temporibaa ipsiua granariiim magniun edificatom eat. Temporibns e^ liber
katholicon inchoatna eat, aed aub soo successore coinpletas.^3
Villam .Bei^irsdorl a .donunis de Hokioboni^} ipse emit^ et Beet hi^J
ideü bKMes hftberait in privilegüs aais et ex jure baronico libertatem , eadem
braa Teadere quibosciinqae, dax tarnen Heinriciis^ a qao bec bona habuenint in
feodam, propter empcionean ipaam fiictam monasteriiuii mnltipliciter impngnavit
Dixit eniaoi, abbatem et fratres contra euin graviter deliqoisae^ qnod tales et tanp*
tos vasallos aoos a auo aUeaarent homagio cepitoue a nonasterio grav^n emen**
dam postalare. Quamobrem pirobiboit omnibua aeottelia et xnsticis septem villaram
et ultra, dare censwar aa«Bi debitimi monaaterio ad festnm Michahelis, cum iniaia
et terröribns adhoc plora aÜa &ciend]. Sici^e opaoü suains poat mortem c^oa a
filüs ipsiüs emere vilhilam vel predium Uibo^) et dare eis .CCC. mareas et
quinqnagiiita, CG. pro Dibo et.G* :ciim qoinqaaginta pro incorporacione villeRen««
girsdoBf.^3 Moriebator autem lite pesdenle dox ipse senlu:, pater Heynrici ae«-
moris, Ue^mrici .mayons vel medii, qni ei Rompoldna, ^et HeynfJbi junio«-
ria, qui et Sperling dictua eat^ asaa domäni MGCCLXDL post Ousimodo* laeo.
» > » ^ .»— >i»«»p— i^XP— »w^MP^»'*^
^) ^1 Mite Mben Am BmvAt ist später i inf als -disni , hinsaMelzt
•) Mm iwUiid.uiier CsdlioliesA ader Catbolitas getröhbHdi Wartsrbiieber, liesonders
dhß ^FlM9<^i^inm Jobsnnis 4^ Jiüias* IJ^ikf dc»i Hsndfcbriftcn der UniTersitiilsbiblio-
thels: in BresUn befindet sich noch jetzt das oben erwähnte Exesiplsr des Catho«
licon JoLannis de Janna , ianf Pergament^ im J. 1578 Yollendet»
') Am 9. Sept. i368 kaufte das Kloster das Dorf Reogcrsdorf (N. f W. v« Sagan) mit
allen Rechten und Gnaden .Kirdilehen , Mannschaften, Scfanltheissen , Lehnlenten,
Gebauern 9 Zinsen, Bete, Waffendienst, Ostcrdienst^ Weihnachtsdienst, Wasser,
Fischer^, Wildem, Haidw, Weiden u. s.,?y» ^n dien Gebrndera Hans, Heinrich,
Friedrich u. Albrecht y. Halunborn. Urh.
*) hi fehlte früher.
«) Am 10. Sept. 1369 verkanften die beiden Herzoge Heinrich (also Heinrich YI. und
YU., als die beiden ältesten Söhne Heinriehs Y., welcher 1368 Mitte Aprils gestor-
ben war), mit Einwilligang ihres jüngsten Bruders Heinrich (YUI.), das Dorf Die-
bow im Saganischen (Diebau, N. i H. v. Ssgan) an das Kloster, frei, ohne allen
Dienst, mit Yorhehalt der obersten fürstlichen Rechte und der Hal^erichte und
>il Mk. jäbri. Zinses nnd 1 Malter Hafers. Urk.,.^
•) Die drei Söhne Heinrichs Y., des Eisernen , HcinrAch M., YH. n* YIU. bnBtItigten
am 23« April t370 den Yerkanf des Doi^s Rengersdorf ron disneii toa Hakinbom
an das Kloster, nachdem vorher, 28, JUnaar 1370 /der Ritter Albert von Krekcwiti
eni^chieden hatte ^ dass l|etaBOg . Heinrich der Aeltere dieso Bestätigung ertheilen
- müsse. Urk*
25*
196 rV. Caialogui abbatum SaganenHum.
iS6s* genitiO et oxor fejns anno MCGCLXni. post cineres^} et pater ipsias dacis anno
iua* MCGCXLn. circa festom vel in festo beati Vincencü Levite.^3
Ipse igitur dux Heynricus, pater triam Heynriconun , req^oieseat in paee,
licet noscatar, nostre domoi mnlta gravamina intatisse, nam et per byenniom ante
violenciam istam ultimo scriptam occasione ville Bengirsdorf , propter dotandas et
maritandas filias suas ^3 scoltetis et liberis nostris exaccionem imposnit, quam quia^
mo^iasterio se opponente et libertatem suam defendente, non dederunt, jussit eonun
Capi vaccas et pecora et ultra Oderam transportari , comminans, et ipsas seulteto-
rum et liberomm personas se capere et incippare volle, quibus impignoradonibus
et minis fratres territi eidem principi centum mareas dederunt pro recnperadwe
pecorum bominum suorum et ipsorum libertate tuenda sicque dox ipse scultetos
et liberos sine exacc^one dimisit Reddidenint tarnen monasterio idem sculteti et
liberi ipsam peeuniam, quam pro eorum defensione principi persolvebat Nee
silendum puto, quod cum, ut nremissum est, proliibitum esset censitis et rustkis
claustri, censum suum ei persolvere, ipsi magis timentes deom quam faominem, et
terrori ducali suum et posterorom suorum preponentes bonorem, ipsi abbati et
fratribus, tamquam dominis eorum veris et bereditariis censum suum debitum, non
obstante motu et proliibicione ty rannica prestiterunt Brat tarnen quidam Floyter
in Newinwalde, qui sibi a monasterio ndejussores dari peciit, ut solvendo censum
suum domui nostre, securus esset a principe et indempnis, qui postmodom propter
temeritatem eandem bona sua jussus est yendere et abire. Cui et illud est si«*
mile, quod^ cum alia vice idem princeps per minas, dampna et carceres ab ipsis
scultetis et liberis exigeret, ut sibi bomagium, subjeccionem vel fidelitatem pro-
mitterent et servarent, illi nee vi nee precibus ad boc potuerunt indud, noluerunt
enim incurrere perpetuam et suam et suorum vel facti vel juris infamiam, ut in
etemum dedecus dicerentur infideles et refugi et dominorum suorum improbi de-
sertores. Tam constanter itaque honorem suum et fidem servabant dominis, licet
professis canonicis et, ut ita dicam, monachis, ut postmodum lite inter dncem et
abbatem sedata, summa eos veneracione commendaret, optans sibi, ut omiies sul
vasalli et milites tante et tam, firme fidei essent apud eum et filios suos, quante
sculteti ipsi et liberi reperti sunt apud dominos eorum reb'giosos. Fuit tamen
quidam Rote in Newinwalde, qui in obprobrium suum facti vel juris sempiternum,
a iionasterio quodammodo secedens, duci sübjecdonem vel bomagium prestitit,
nee unquam postmodum, quamvis composicione facta, in bonore, estimadone
et nomine suo, quamvis dux eum multipliciter excusaret et defenderct recu-
1) Der Sonntag Qaasimodogeniti fiel 1369 auf den 8. April.
<3 Aschermittwoche fiel 13b3 afif den 15, Februar. Ist bei Sommeraberg. Tab.
een. IL N.: fi7. nacbatitragen«
') Vincentius Levita. 8« Jubi. Alle diese olberen ZeilbeslimmuDgen Mraren Som-
mersberg. Tab. II. geneal. iröcli unbekannt.
«) S. aber diese Ansprüche auf die Prinzessiatfiener Tsscboppe's u* Sienzels Urkk.
Samml. p. 41 n. 47 ff»
11. Nicolau9 I. 197
perare ^aivit. Nain et plures tum eo, relat cum infami et inglorio, velat indigno
et reprobo, nee bibere volaenint aitt edere, ymmo loca suoram sedilimn vel ver-
tebant vel lavabant, habentes eam sempiterno contemptui propler desercionem do-
minii sui veri. Cum igitar^ mi domine Jhesu Ghriste, mnlto sit gravius, eter-
' nam taam quam temporalem aliqaam ledere majestatem, quante nos esse decet for-
titadiDis in servanda fide, voto et promissis tibi prestitis, si apad wlgus et apnd
homines tanta est nota et tanta est macola^ de &cto dico vel de jore^ ejus, qne
prestita est homini fidei transgressoris.
Erat et hoc tempore monasterio qnidam incendiarius^ dictns Rabeno^ qni
propter rabom nostnim penes Saganmn, qnem dicebat esse säum, multa dampna
nobis intuKt, contra quem dominus Nycolaus Judicium domine de Kittelicz subire
decrevitn Cnraque, congregata omni milicia doeatus Saganensis, judicem et sca-*
binös eadem domina siatueilet, prestito eöram Ulis jnramento a domino abbate et
fratre Nycolao Grabo^ converso, advocaio monästeiii, super proprietate ejusdem
nibi, voinit idem Rabeno, a quolibet fratre sihgillatim super hoc juraiüentum pre-
stari debere. Cumque omnes fratres et singnlos. ad jnrandum paratos oämei^nt
ipse et alii , juramentum eis remisit et contra se senfenciam reportavit Laudo vos,
pater mi, domine äbbi, in hoc non kudo nee tamen omnino reprobo. Quid super
hujusmodi juramentis coram laycis, a clericis. presertim tot in tantis prestandiSi
jva dicant, non expitmo. Movit vos forte, qüod in causa feodali debet eciam a
personis ecclesiasticis corain domioo feudi eciam layco litigari, sed pensate^ qtood
rubum illum a dominis de Kittelica^ non habemus in feudum^3 ^^^ iiicorporatud et
appropriatns est monasterio iure aliorum ecdesiasticorum bonorum sub modico
eoisu annuo, qui est unus soüdus grossorum vel unum par rinensium^} caligarum.
Jure ergo feodali nuUa scriptura Judicium tale et taliter subire compulit, sed vi-
tacio majoi-um dampmnav temporaliumy tU^ estimo^ vos induxit.^}
^) Am 2. Mai 1373 , sprachen die. beiden Herzoge tleinrich (wohl VI. u. VII*, da dia
ältestea Brüder) fiir ein göttlich Reclif, dass Pecz von Rabenow das Kloster sü Sa«»
gan unbillig anspreche nm das Vorwerk yor Sagan an dem Bober, der Pasch ge-
nannt, nnd dass es dem Kloster immer gehören solle. Am 24. October d« J. bestä-
tigten die Verzichtleistnng Peters Ton Rabenow, Elisabeth von Kethelicz, Lelinfran
des Vorwerks Tor dem Sagan, der Pnsch genannt, nnd Niczhe Onra, Hauptmann
der Lande .Heinrichst, Heinrichs nnd Heinrichs Gebrüder , als Richter. Dazu wer-
den als anwesend sieben Schöffen genannt, lauter Adliche, nnd dann Henlin von
Rakewicz, Hauptmann zn Glogau in des Kaisers Teil, Nicze Ton Gorin, Haupt-
mann zu Glogau m der Herzogen Teil , nnd andere vornehme Beamtete» Urk. S. über
diese bisher so dunkel gebliebene Theilnng der Stadt Glogau Stenzels AbfaandL
in Ledeburs Archive. T. VIII. p» 157. vergl. oben p. lol. Anm. 6.
B) Doch nennt sich die Frau von Kittdicz in der eben angeführten Urk. Lehnfrau des
Vorwerks.
B) Pelzstiefeln. Vergl. Tzschoppe's n. Stenzels Urkk. Buch p. 411* Anmerk. J.
und p. 418. Anmerk. 7.
*) Am Rande ibt von etwas jüngerer Hand bemerkt: De hoc antera habentnr XXII*
qnestio ultima; Nnllus (decr. Grat. p. IL causa XXII. quaest. V. d. i. ultima*
10S
IV. Catahgui abbaium Saganttuium*
Sub boc patre orta est gravis dissensio inter dves et nonasteriafli pro
finibus et grauiciebas bei-editatam et possesMonuni suamm et Dostramm penes allo-
diam Lutretyn,^} ^^P^ ^tis eomposicioimii de verbe ad Terbam duxi preseotibu
inserendam. Est autem hec:
Wir, Her Badwan Pfarrer czar Freinstat vnde junge Grabis von Neob^
rin, von deme Tbele des Aptis vnd seynes Coventis, vnd Otto KnoblocbsdMl^
Henczil Bvtense von deme Tbele der Stat cflEiim Sagan, tbun kant vnd bekennen
in dezim Briefe, das Gzweunge ist gewest czwissefaen der Stat vnde deme Closlir
oznm jSagan, dy babe vor intscbedln vnd entsebieht in sulcbir Weise, wen man
esewt oebir dy Czsehimbraeke^} uf dy reehte Hand, ezwischin deme Tbamme,
der Weg, der do >leyt, der zal vrey vnd ledig legin nu vnd ewieliehen, bedirseit
ezu'Gnte bis an den Rant, der do ^lehit uf dy rechte Hand vnd an deme Rande
bis das sich dy Wege sebedin eawisschin Sarow vnd Wellensdorf ^3 vnd nicht
roeer von ^3 deme Rande bis an dy liunfozen Rntin, dy wirgegreniost habn mitt-
enaqdir. Dy Greniczczin zint ^eschen vaime iy Hede, dy do gelegin ist cswi-
seUn dCTfie Sagan vnd Snröv, dy ssal bleibin legin der Stat czu NiiezcjEe vnd
deme Clostir, frey^ «n aUlrky Hmdimis, vnd was db Holezis wechsit nf der
H^de czwisscbin der Czsdnme ,^3 ^ sulUn zi gebrachln bedirseit. DoistBnr-
gem^stir gewest Nicascb Bototf, Petir fPolen, Jobannes Vnglowbe^ Mertin
Saraw, Niozsobe Smed von der Kupir, Ratlute, noch.Gotis. Geburt, tnsnnt Jar
1875. drdhundirt Jar domoch in deme drei vnde sebettteegistin Jare an deme Manthage
10. 3^ ^^ deme Obirsän Thage.
In diebns illis misit dominus Nycdans ad slndium Brfordie et demma
Präge tres fratres simul, Nicohnm Gnmenberg, Johannem Franldnuort et Abf-
gostinum, hac autem missione non indB^uemnt saceeasorea ejus aliqui, quibns ve-
nerunt de stadiis soUempnes persone, studentes, bacoalaurei et magistrL Sub boe
domino Nycolao missa Lutkonis in ambitu fundata est
Hie est dominus Nycolaus Weintrud, .qui muliei^es et dominas comptas et
omatas, ' juxta abusum illius temporis, ouem commode extirpare nequivit, cadierva«»
tim et processionaüter refectorium et clausuram fratrum intrare voientes, circa se
in abbacia, leto wltn sed trisü corde retinuit, propinans eis et ipsis colloquens,
ut quasi circa eum detente et occipate ad fratres, quos visitare venerant, non
venirent.
(Böhmer, coro. ior. eceles. T. I« p. 768.) XXII. qm«»lio 4. In |(lori«. (docr. Gnt.
p. II« cauft XXIl. qnaeat. IV. von Eiden, wo aber diese q. sich nicht findet.) Item,
in CSD. I. de jnramento calnmpnie. (deeret. Geeg. DL lib. II. tit. YIL e* 1. .Böhmer.
II. p. 1U3.)
Luttrötha^ N. N. W. ^ ML v. Sagan.
Das Piusschen Tscl^ma gebt naCe nnteihalb Sagaas in den Bober.
Sorau Hegt westlich und Weilersdorf etwas näher ^ doch nordwiraUich von SagMi-
FrAlMr Stands wen.
Doch wohl das Dorf Tschimdorf, S. S. W. { M. v. Sagan, oder dv Flnss?
11. Nieolaus IL 13« Johann U. 190
Bloruit eo tempore fteml illostris^ felieis recordadoBis iMEUims Petrus^^^
^iscopus Labucemis , qai Teras dei euitor perpendens debite quid sit proprium
pontifiealis corone, institit rerbo dei^ oportane importune predicans per seipsum
plebi sue. Non curavit de excessivo apparatu presulum, non fuit soUicitus de
simerflaa provisione temporalicun, quesivit regnum dei, primion precipuam gereoy
aoliicUttdiBem ammarum* Oradone pervigil pw seipsum ecclesiasticoa ordinas eo&r
UäUtj conseeravit altaria et magna faumiUtate preditus sermones latinos et tlieuto*
oicos fecit coram episcopis et elerids, coram domino imperatore, dudbus, priiH
dpibas, dvibns et rustids. Providit de se bona coram deo et omni populo, ut
acceptus pudllis et majoribus tantam inveuiret in conspecta domini imperatoria
gradam^ ut filios suos karissimos adhuc parvoloa, Sigiamundum, regem post bee
Uogarie, et Joharoiem, dommnm Losade, sibi eommitteret et sdencia et moribus
imbuendos. Hie bomo, si modioo supervizisset tempore, personam presular^»
eommntasset in monachum vel canonicum regulärem, qui sub eodem domino Nh>-
eolao obiit^ Obüt et seb ipso venerdrilis pater dominus Ameatus, Pragensis
arcbiepiscopus primus, de quo facta est mendo in 8ttperioribus.^3 * ^1^^^^ autem et
ipse venerabilis pater dominus Nycobus abbas non multo post obitum revereiH
dissimi patris domini Petri Lubucensis episcopi« Obüt autem aufto domini
MCCCLXXVL circa festmn beati Geoi^i^ abbatizavit annis ondecim«'} as'^^'i
JTJrjr. J9e demino JTohUHne teeundo.
Bone memorie domino Nycdao viam nmverse camis ingresso suscepit onus
im se regiminis dominus Johannes, tunc prepositiB in NeMrinbdif , arte medicus,
q«i dieebatur pigwis, macer revera corpore sed crassus consiUo pmdencie, ut
r^eretur anima ejus doms diversis sicut adipe et pigwedine. Hie vir universalis
fuasi, in omni sdanda et experimda plc«us, digitur in abbatem percompr(»iiis^
smi jam sexagenarius ^ abbaciam adnuo laudidnliler rexit annis Xllll. habens
tenipor& mortis sne, juxta rehcionem propriam annos fiXXIHL Hie homo dei^
bal^ respectu ad tatem etatem, virilis satis fuit et agilis, ut et in secundo anno
o£6i^ sui capitulum Arroadense, ad distanciam centum et triginta vel ukra^j
miliarium' personaÜter aecederet, licendam absende^ hoc est, non vidtandi an--
nnatim idem capitubmi ad annos riiquot optiuerat, et fratribus suis junioribus, qios
secum dttxerat, pedester et curiester eundc et: ambolando in mullis fordüs labo*
t) S. Sber ihn was der fleissige Wohlbrück in t. fiesch. de» Biatbann Lebus« I.
£. MB ir. n. II. p.3 ff. gesanmelf hat, dem aber nobeiannt eehlieben iat, iraaAbI
BÜolph von ihm enaUt^ anahi^ daM er knrs vor Sd. Mfvl »76 gestovb^o*
s) S. o^ea p. 188 n^ «SSi.,
*) So sbind arsprangllch hier^ was dann int decfüOi -i^ewidcrt und dsnn wieder s un-
decim hergestellt wurde.
«) In der Ylist anoebte ifie Cntfernuttg TOd' Alrordse bir Ssgan 190 bis 800 geograplii-
sehe Meilen lietiagtn» * *
3(K) rV. CataloffUi abbatuhi Sagantntüim.
raret. Simulavit se sepissime ex eerta s^ieheia coram dacibtts et militibas infir-
mvLta et debilem, ambulans ad oeto amios in bacnlo senectatia sue, ut haberet
pacem. Nichil per suum neglexit seDiam, iortis inler fratres, sed ex deliberato
stadio debilis inter barones. De multis enim fatigis habuerant eom supportatum,
eredentes eum minus fortem ex imnorum numero et in brevi moritummi Hie pii-
mns confirmacionem a sede apostolica vel pocius provisionem optinuit, alias enim
et ipse et saccessores ejus per reservatarios graciales amoti verisimiliter de soa
dignitate fuissent < ..'.•. .
' Usque ad tempora bujas mdnsuetiBsimi patris habaenint quasi sub colora
dispen^acionis fratres, ne dicam proprietalem, sed ut eonim verbis utar,- usnm
pecunie. Data qmdem sub spe .et consuetudine restitucionis faciende presentabant,
aed restitttcione non facta TeLarebaa eis «peimiasis postmodum revocatis et in comr
mune redactis murmurabant, dbi caüsantes £crl injurisim. . Sedebant cum virgini-
bus a prandio usque in vesperam, bibeiriies uäque ad aummum. Eriäit ambo, re^
fectoria et domus intermedia , jmilieribus plena reeumbentibus hinc et luda j>er
eontubemia sua. Non habebant aUquando fratres et canonici, feminarum vitaAtes
consorcia, löcum congruum, ubi pre maltitudine feminarum statuto tempore bibe-
rent regulärem potnm suum. .Positi itaque fuerant firatres in Camino ignis carbo-
num ardencium et sibi flammifferum superfiiderunt oleum, dum inter ignitas mulie-
rum facies cervisiam fortem bibebant et vinum. Inter hec autem se castos glo-
riabantur» P. res inaudita^^ serpentem insinu habere et non morderi, ignem in
gremio et non comburi! Vere vel angeli erant vel peccatores, sed audi quales
angeli! Loquebantnr interdum forsitan inter se mutuo dei magnalia sed venereii
miscebantur, aperiebantur singnis et nutibus concupiscencie animorum et aliquando
verbis et tactibus, üt de eeteris sileam, clarissime prodebantnr. Sed ecce^ dee-
rant femine sed sessiones fratrum et presertim offieialiuitt et seniomm mioime de*
faere. Crebro extra nonam ei oompletorium j^iores cum suis remanserant ad po^
tandum et licet jam in toUacione et in mensa. suffioientem potnm habuissent et
eongruum , descendebant tarnen -quasi liottidie post' nönam et completorium , biheiH
tes invicem, senes cum junioribus, quasi pro oonfortando, ut dixerunt, stomacho
et precavenda vel evadenda ejus infimitate. Petebant quidem bibendi liceneiam
sed nemini negabatur vel paucis, non estimantes esse transgressionem regule, ex-
tra horam talimodo bibere, dummodo non in cameris et occulte^ Sdt deus, quod
non mendor; oontinuaiferimt aliquando bibioiones suas wqiie ad noctis medium, ita
quod eum dabatur pro matutinis Signum nondum potatores ipsi posuerunt se dor-
mitum. Pro hiis et quibusdam alüs peculium sibi esse necessarium reputabant,
quod et in talibus largiter vel . prodigaliter expendebant Novi enim eum , qui
inter j^opinaciones, quafeoerat amore adventan^cium pußllarum, tres. grosses ex-*
penderat uno die. Amit^s quoqve et parentes^ in civitatibüs alienis semel in anno
vel pluries^ vagando extra monasterjum, visitare consueverant^.ad quejM actum se
indigere pecunia singulariter affinnabantsedet vestibns camerunt NulH dabatur
almucium pellidum vel boti, non sardochia non femoralia nee * lectualia qnevis.
Octo ^rossi dabantur ciülibet annuatim, ex quibus bec omnia debuit
12. Johann IL 201
Exenntes ex causa i'ddonabiB et cum Bcencia prelat!<]pa2Iia non tmbueinint) si eran^
pauperes. Dhües^ qui specialia habebant pallia/ palliäti exibant, pauperes in
cappis. Non servabatur juxta regulam leccio in mensa quousque fratres de ea
snrgerent, sed quasi onmi die de manein prandio post pfimum vel secundum fer-
eülum leccio solvebatur, adeo quod sub quodam tunc presidente per integrum quar-
tale anni, sicut computatum fttit, nunquam ad finem comestionis prandii matulini tecciö
contitouabatur. Nee voluerunt unquam canonici tenere feriam nisi in ad ventu ei
quadragesima , in quatuor temporibu^ et vigiliis apostolorum aut sanctorum* Si
sanctum cum collecta non babuerant, nnum de martilogio ' ad arbitrium cantoris
acceperunt, unde conligit, quod sub uno cantore vel priore de confessore hodie,
sub alio vero anno, altero eodem die de marthire vel virgine tenebatur.
Hec et multa alia egte ferens pater ille venerabilis dominus Johannes pi-
gwis, ex consilio quorundam propria äbstulit et Vitam communem indixit. Quia
^m avaricia et cupiditas est radix malorum omnium , proprieias ipsa omnium borum
oceasio ^3 faxt. Indixit autem banc vitam communem anno domini MCCCLXKXXli. 1385.
in die beati Theodori marthiris , ordinans in capitulo officium vestiarii , qui omnem ^* ^^^'*
pristinum fratrum defectum cum procuratore suppleret, adjecto, quod per hoc idem
officium vestiarii ea, que abbas pro necessitate fratrum et alii officiales et pre-*
aertim pro vestüu antea dare consueverunt minime deberent diminui sed augeri«
Hee sunt autem, que prius fratribus dabanfur a monasterio pro vestilu. Aniiiß siur
gidis euilibet fratrum aliquot. ulne pro tunica yemali et aliquot pro estiyali, üni->
euiqne eciam ad byennium aliquot uhe pro cappa; veirum In diebus Ulis quidam*
hss ulnas in vestitum converterunt, quidam pro pecunia vendiderunt. Dabantur
ecäam cuivis fratrum XYI. ulne tele non dealbate pro superplicio, aliquibus tamen
nolentibus eas * reeipere ' loco earum octo grossi dabantur. In diebus igitur ilUs
noonttUi' fratrum ielam sibi datam sine dealbacione ulteriori in superplicia conver-
tenilit et Ineesserant faii in non deälbatis, sicut in saccii^^ illi autem in dealbatis,
Stent in vesfibiN serice;is; calige eciam et calcei prebebantur. Siib hoc eciam pio
rectore feminini ingressus prohibiti siüit, qui adeo ad clausfrum crebri fiierunt et
rine verecundia, ut in testimonium magne levitatis et vanitatis in nonis missis
fri^nuD, mulieres cum viris haberent in refectorio solacium coreanAn. Et qui vi^t
testimonium perhibuit, ut credant alii et sciant, quia. verum est testimonium ejus/
E^ tempore sessiones et potaciones fratrum cessaverunt, in mensa usque ad finem'
conünuata ebt leccio et certis temporibus, quahdo scilic^t breViarius de nuUo sancto!
posuit, de feria observatum. Ipse vestes fratrum in communi depositorio deponi
feeit, nam ante quilibet vestimenta sua per totum anni circulum penes se in cell|i
servabat , . » .
Rdformavit hec et alia dominus Johannes per ministerium fratrum sibi in
liao.paite adherenciom, quamvis paucorum. Erant autem e^ecütores reformacio-
num istarum^ precipue frater Nycolaus Frankinstein^ quem priorem^ frater Ma-
1) Früher stand dafür: causa.
26
7ß^ IV. CatdhgM ahhaJtum Saganensium.
thias, quem prepositiun et qoidam alter, quem snppriorem fecit HU portabjoit
onus diei et estus, hii odio erant Omnibus hommibus, qui enim eis in Ifoc lact^
corde sincero adheserant, diligentes eos et non odientes, jam non bomineS) aop
carnales, teste scriptura, diei merentui:« Dicebantur esse noyitat^m invoatoffes et
discordie seminator^s, et quia publice et occulte, latine et tbeutpqice ke^^ ^J^mm
fratrum et laycorum yel mulierum in büs sibi comjonunicaiioium redariu^ant, crir
minatores et debonestatores fratrum et or^inis et mulierum 9 ut quidanf. dixeri^Qti
laude dignarum^ ymmo detractores eorum et eajifum fore calumpniabantur. Ipyide*»
baut eis et presertim uni eorum firatres tam bostiüter , ut quidimi jnec aibi Jk)||(|ui
nee sibi conversari nee coUaborare vellent^ sed ab eo velut a facie colubri fogam
darent. Obtulerunt contra eum ai-ticulos ^mltos, ut eum ab officio ^ifppriojatus
removerunt, sed per ^3 paciepciam viflceus oipmia, vellent noilent, usque a4 Septem
apnos et totidem septimanas in officio sup permausit. Interim seniorum^ et cos^a'T
dictorum mortui sunt plurimi et siibrogati novicii in nova vila plantati, it^ qffod^
tunc tempus affuit, . ut syie timore pristinp se postularet et optineret abso^* * Öjc
est ipse Johannes pigwis^ qui in. omnibus novitatibus tantis, fratribus vi^^Mutur ex-^
cusabilis, utpote per alios ad ordinacionem horum inductus et homo seinfr, ip pr4)*
zima moriturus. Dixeront enim: veniet cito tempus luctus patris nost^-i et tiipo
absque dubio excuciemus colla nostra a gravitate oneria nobis in^positi. jp2ra|t vir
iste extra capitulum mitis, afiabilis et benignus ^ sed in ca^itulp serionpai). it% ut
cum varias Ik^rmuratorum querelas audiret extra c^^pitolw^ mii^ n^o^^ eafi^ 9Pift*
pescer^, in capitulo autem rigorose c^sligaret
Confluebant ad hunc patrem ante reformacionem sue domus et poßt vvA
famosi et docti in jure canonico et liberalibus artibus gradnati^ ita ut unuin mA-
gistmm haberet et duos in artibu/s bacpalaureos et unum in i^^creti^* Era/A picer
ter eos fi*atres plurimi vi sacra acripbira intdligenfes et exp^rti , quamvjls{ . et iUl
in scienciis^ ut supra dixi, graduati ipsius eciam saqre theej^^e nqticiam noa.pv^
vam haberent. Ainavit Vir iAe fralres literatos et doctos, dujiamodQ, ^^i^rftos^
et bonöribW con^ruis. efferebat. Fratii Nicolao Frankinstein lo^^om uitor semorea
et fi'atri Ludol£6 ultra n^ultos sacerdotes tribuijty nonnullis canpQicis id egS9 ferea**.
tibus et' tpoTesfe. ' Hie, 'sibi parpi|s et fratribus l/irgus^ pfti^peür^i^ein 4iJ^
bundanciam, ut ßt resecare^ ^npi^rflua et oepessaria npp^ negarf^. : J|^iq|]|jjh, uk in**
eessu, suo, statu et habitu^ in yec^i^a curms aui nuUaqi pojppaqi eji^üf^) vm
cfnini vel interdum duobiis equestribu? conunoniter eopteptus in cimru qua frir.
tte sine tecturä vel cum t^ctura dimidia communiter se vehi fecii;, ymino ad^
Pragam quadam vice transiens sine tectura ^3 ^^ equjBstri famulo, ad^o sini:*.
pliciter se habüit, quod nee in bospicio suo per septimanain integn|)|i. qiuh
esse abbatem cogpi^ fxätf Aqiicis camaUbua nichil oqm^o yel pi|rmu< tribuit,
ita ut et frätii s^o, qqi pro mpnere importunin^, sp^plioavit, 6ß09 antiquoa
'«■■■■
i) Froher fcblte: per.
s) Früher stand liiert carra.
13. Joham IL 203
> •
boios,0 jam^^si corrttpios irfttfeMt, Vül tAüSK'vel däos ^ JitiSä valeiiie^. Üsqn«
ad ipsttm abhates in StfgiiM aitfo et argento in ittfensa, iti C3rp1iis et coiilearibiis
nsi sollt, ipse autem homllitatid eabsa et pänpe^atis amoi^e hiis uti nolult,, neß
tamen vasa ipse eoi^egit sed tennit in occulfo, que postmodum per succesdores
suos vel vendita vel comminnta in usom monasterii sunt conversa. Et quid ml-
nun, si abbates aure et argento utebantor, com et ipse ponreintds .coclearia, ba-
beret in*gentea: et friitres eoiDfmtftii^r eultefiös aiiro vel argento örnatös , beö tämen
omnia ex der gracia poshdödinn ceissaverMii
Ad abbsdamr ipse prmnötiis t^centas et quinquagii^ta- uäam marcias debi-
tonna invenit, qäa predecessor siius, etsi vir optimuis, Hberalis tarnen plus ^uajn
necesse faerat et simiptuosus fuit. Hec debita onmia solyft et ultra hoc multa
bona monasterio con^aravit, villam hdbeniczf) villani (^elicz, pi^o' aliqua
parte ^3 ^^^i^^^ t» (?ubbin tria jugem parva ^^ ^^ vülam Grevinhain ^3 'P^^ emit.
Ad empdoilem tarnen bifjüs vllle Ut^evintiliin iste qifiEufrinj^^t<& vel quingente'marce;
eonverse* siint, que per industriatai' doMm TKeodricr piius'iü vflläni Lubemcz et'
^) Bottnä^ doUnm^ Gennamss Boilich,' dteh hier Völisi, BotU', oma, fiafliiss.
Da Gange a. d. W» Ein Paar alte JStiefeln. S, oben p.200a. Ende^ wo ancht boK.
*) LaubnitZy IS» 1 M. T. Soraa, hatte i* J, 1374 Abt iUetriidk TOn denen Ton Bibe»^
atein'fur 615 Mark breiter Groscheii, Polo. Zahl^ 4 Schillinge jede Mark, gel^anQ,
Es scheint daü aber rüökgSUgig geworden zu aeyn , weoigftt^ns .ist. die Urk. im Co-
5iklb#clie atisgestrieben nnd: Tacat dazageschrieben« Am ll* Septl f5Ö5 yerkanfken
ami' Sans 'und Ulrich , Gebrüder von Biberstein, Herren Ton Sarow nnd zn Beskow^
dem Abte Johann nnd dem. Kloster dail ]>orf Lnbenicz h^i'Drosl^ow» .im Sarowiachen^
mit allim Zubehör, ausgenommen Halseerichte^ das den Tod angetretin mnekte^
was aber ist Lemden^ Czetherge^chrel, Mothgeczog, Bioslege, 'Wnndyn', Dbelhando-
jo Ton der Hufen
quitirten diesel-
ben dem Abte über das ihnen wegen Lanbnitz schnldig gewesene Geld. Urkk.
>) p« allq. parte fehlte früher. Am SS« Dec. 1382 Tcrkaufte Herzog Heinrich der HI^
telste (VU.) 11| Hufe zu (^nelitz. Im Glogauischen (Qnielitis. S* S. O. i M. ▼•
Glogau) und den Schulzen^mit 2 Mark jfthrl. Zinses, und 4 Mark a,uf das Pfaffeiignt
nnd 14 Scoft auf der Mühle, und das Kirchlehn mit allem Zupejiiör ^nnd Freiheiten,
nur Halsgerichte aasgenommen, dem Kloster erblich nnfl ewig zu einem Seelgc«
riithe. llrk.
K) tria jngera parva fehlte froher. In der Urk. y. J. 1581 wird das bezeichnet: dnr
Morgen . Wynwachs mit eyner halben Pressen , dv gelegen 's jn czu dermecsdori.
(N. u. dickt bei Guben) Der Stadt ist davon iährlicn i\ Grr, Ertczynse zu entrichten.
Gnbener Wein erscbeint schon In der ZpUrolle der Stadt Breslau v. J. 1327«
*)' Grmfenhain (W.^.W. 3j- M- v. Sa^an) im Priebusis,chen , kauflke der ^bt Johann
atn 3. Mfirz ISW'Ton Heinrich nlld Friedrich,' Gebrüdern von' Hakenborn, Herren
zu Prebus nnd zn der Trebil, mit allem Zubehör, nur den Plncb ^abir. d. i.
.2 Schcfiel Ton jeder Hufe, und Garbenhabir, d* I. 2 Malter von der Gemeinde, nnd
die' Obergerichte ausgenommen, welche hier gegen die Dntergerichte wörtlich wie
In der eben Anmeik. 2. angefahrten Urk. v. J. 138iS bezeicunct werden.
26^
204 IV. Catalojfug akbatum SaganenHum.
Sostmodum per ipsnm dominam JohaDnem pro e^isibas civitatam Prebis et Trelnl
ate sunt, hiis itaque multas marcas, trecentas vel ultra addidit et Grevinhaia
acquisivit. Edificavit refectorium hyemale et muravit fratram transitiim' et domiüii
operis necessarii, prolongavit dormitoriom et stubam balnei ipae constmxit^^ ^^
natum casule^l in festis triplicibus cum suis dalmaticis, cappam viridem abbacia-
lern majorem y et cappas. alias plures chorales emit jSub eo cborus proloogatus
est, bostiola laycorum de cimiterio et ambita ad cborum obstructa sunt, borolo-
gium compäratum est et duo anthipbonarii magni Gonscripti sunt. Lyram^ 9^^
que super genesim ipse* scribi fecit, sed et ipse sciencia et experiencia plenus
multa in ^ artibus , medicina et tbeologia conscripsit. Sub eo iundata est Biissa
Luczelinne vidue, que in Ütera fundacionis nominari noluit, que pro nunc legitur
in altari sanete Katherine et missa Jöhaonis Andree, que legitur in nova ecde«
sia et missa ducis Heiniici, senions inter tres HeiDricos, que legitur retro priorem.
Sub eo fundate sunt diiplices^elemosine ex parte Niczsche Polen, ut quater in
anno feria quinta inter quatuor tempora et in die omnium animanun et in anniver*-
sario uxoris sue, que ei supervixit elemosina consueta detur, et ex parte vidue
Regerymie, ut ea vivente in vigilia nativitatis Christi, sed post mortem ejus in
anniversario ipsius de certa mensura tritici elemosine dentur, prout hec in registro
testamentorum monasterii plenius continentur« Hie quendam de parrocbianis suis
extra cimiterium sepeliri fecit, quia per annos aliquot non semel in anno suo sa-
cttdoti confessus fuit nee sacrameutum domini in pascba percepit et in extremis
sine confessione mortuus, de hac temeritate a nullo fuit absolutus.
Sub hoc domino Johamie civitas Saganensis cremata est^ cremata est edam
sub predecessoribus suis Nycolao et Theoderico, sed in hiis tribus ineendüs, do-
mino protegente, qui sit exinde benedictus in eteraum, monasterium sempermansit
illesom.
Hie fratrem Albertum propter inobedienciam et causas alias, Johannem
Koeselicz propter percussionem cujusdam fi-atris et Ulricum Steinbom propter for-
nicacionepn incarceravit, primum autem et ultimum de carcere sub juramento di-
i) Am 1. Sept. 1383 erlaubte Herzog Heinrich (VI.), Herr zum Sagan und Crossen,
dem Abte Johann nnd dem Convente, dass sie ziirei Thiiren, die da gingen dardh
den Chor des Klosters, yermanert haben ^ wegen Yerlängerang des Chors, indem sie
mit'ibren Brüdern zu ene^e stehn mnsstcn. Zugleich haben sie mit des Herzogs nnd
der Stadt Sagan Genehmigung zwei neue Thnren gemacht Im J* 1385 erlaubte der-
selbe mit der Stadt dem Kloster, zwei Thüren der Kirche am Chore zu Termauem,
um die Form der Gestähle zu verlängern und eine Thür durch den Chor zwischen
den Gestühlen zu machen.
>) que dicnntur mixte Tel descrl que modo sunt virginalia ist am Rande nachge-
tragen ; das uuTerst&ndliche Wort würde nach den Zügen etwa heissen können :
descrifendere.
") majorem fehlte früher. ^
*) Nicolaus de Lyra oder Lyranüs^ von seinem Gehartsorte Lyrc, in der Normandie^
starb i. J. 1340. S. über ihn u. s. Schriften Cave. T. II. App. p. 22.
12. Johatm It. 205
ndsii de siando uiMdatifl sois, qüibiis in scidpto recollecüs in ipso senpio moni-'
done canonica premissa si transgrederentnr ea, qne sab juramento eis preceperat,
exoMunuiicavit eosdem, ijpsosqoe voce et stalle ^3 pnr^vit. Et sdenddm, quod dum
frater Ulricos quandam virginem impregnasset et^ de hoc per totam civitatem ra-*
mor et fama volarent, delatus in capitulo sao abbati a quodam fratre non saper
crimine sed saper fama criminiS; qoia famam negare non potoit, crimen constanter
uegavit Adherebat squama sqaama et defendit peccator peccatorem. Erat enim
qoidam simiti, at dicebator^ &c&iore irretitos, doctos tarnen aliqaantulum exhörtadonem
in commoni faciens et condudenS) eam dehere simpliciter absolvi/ utpote eam,
contra qaem nichil esset probatum^ actore enim non probante reus absolvitor ni-
tebantorqne plarimi, licet in occmto, nt proclamator ejas poniretar tanqaam in
probacione deficiens, com tamen non crimen sed famam criminis nanciasset Sed
ecee, exhortadone qnadam &eta alia, in cppositum demonstrabator, accasatam noncon-
fessom nee convietam pottiri non posse , veramptamen porgacionem canonicam in-
dicendam esse diffamato. Dominus igitur Johannes, cujusdam juriste prius usus
coiKsilio, nee innocentem dampnare vokdt nee dmplidter absolvere diffamalum, sed
JHXta tradidonem canonum, ne mala fama fratris ülrici scandalo percelleret corda
iafirmonim, canonicam ei purgacion^m infra octo dies faciendam indixit, qua facta
absolveretur et haberetnr velut innocens, quam si fiicere non posset, pro convicto
haberetur. Erat autem purgacio, ut se forte Septem vel quinqae mitrum manu
mondare deberet legebaturque in scriptis modus purgacionis et compurgacionis:^3
Tu Ulrice in die isto jurabis ita: Ego frater Ulricus juro per sancta dei ewan-
gelia, quod immunis sum.a taetu mulieris iUidis et a fomicacione, que mich! obi-
dtur. Ouilibet autem fratrum, quorum manu te purgabis, qui eompurgatores
dicuntur, jurabunt. Jurabit quilibet eorum iA animamsuam et super sancta ewan*
gelia, quod te credat verum jurasse. Pendente itaque dilacione purgacionis illius
videns frater ille forsitan, quod compargatores habere -nOn posset, confessus fiiit
crimen, quod prius negaverat, egitque pemteaciam primo disciplinatus in capitulo
et post hec duobus vel tribus diebus indosos quodam loco et missus extunc in
Glocz, post annum reversus residuum pmitencie in medio fratrum supplevit,
locom tamen suum et vocem in capitulo minquam potuit rehabere, quam vis fra-
tribus Alberto et Johanni.Widener, de quo jam dicetur, hec fuerint postea resti-
tutaw Experienda tunc didici, quod sancta ipsa rusticitas, quantum ex vite merito
ecclesiam edificat, tantum nocet ex ignorancia, si asoendenfibus ex adverso non
resistat Regularis enim fratrum et msticana simplicitas, si tunc admixtam non
habttisset serpentinam astuciam, fuisset reus absolutus, et punitus innoxius, fuis«
^) Stalinm, der Site eioes jedte Mönchs oder Canonicus im Chere.
<) Am Rande ist spater hinzugesetzt: pnrgacio canonica. S. über diese Reinignngs-
formen^ eigentlich Gottesurtel;^^ durch den Eid, Mart. Gerbert, retus litungia Ale-
mannica. T. 11. p. S60. Schon in der Wormser Kirchenversammlune r. J. o03 war
die Reinigung eines Priesters durch den Eid mit 3 oder 5 oder 7 anderen Priestern ,
als EidesheUem, Torgeschrieben.
306
JF. CatalognM abhalum Saganefuhm.
1377.
1376.
1570.
9ent pamiloviiiit ebrda lew seandiilo, peraaiisiBseiit inceiTecta flagieia €^eUfm
data andacia ceterisj siaitlia perpetrandi.
Fratreot qttoqiia Jobannem \Y^^°^ V^ fenüeadbne dondDos Johttow^}
voce privans et stalle^ per XX. dies ad ierram sedere juB^t. Hftjw tempon
frater Nycolafos Netvinbuig, iimc plebamis ia .Gerlachsdorf, epise<^o LnbneeMf
preseotatus, lieu! hümlcidiam perpetravit et tarnen Übmter in monasterio pmitonciam
aliquam desuper egisset, ipse ena ad epiacopnm Lubttsamitti remisil assR^ens, eem
esse de juris^ccione episcopali, ncn sm, nee imneiJtO) qoando* enkn eos pf^ktdB
ecmim monasticiis pra transgressione regnle et vita inordteata ceitigft, sdlent ex^
dpere, se cum monasterie nil babere commiuie nee se teneri ad obedieot^am ab^
biki, cor erge postmodun ad proteccionem illius eonfiagiunt, a qao se ]^as
exemptos esse gloriati. snmtS Non enim debent inde commodum reportore, CRaändo
oonati sunt inqmgnare, ettestia anxüinin kgis invocat, fpA coMirtttif in legi»!:
Hajos simile vel- quasi postmodMH tempore denodni MatU» noseitar- e^enissir, de'
quo ibi jdicetur.
Tempore insuper domou Jidumns tres duees nos^ fra«i«fr Bfeättlei ad i»^*
stanciam domini Donünici,. advocati de Glogovia, exconrnNDrieabintw etiMnebaatm'
moltl nominatim, inter quos et ip^a dominus Jobaanes erat, ne eis eomniQalcaraHit
sub penalate in eos- sentencte« At ille, suorom usus* eonsiUo, tanr fiscrete a ]Nri»-*
dpum conmuwioae abstiaait^ at nee eis oommuniearet ilüeke nee pro neicessitate'
saa. et. saomm illam ceammnionem dimitteret, qua est a canonibos' saoiis indalla.
Porro nee patri huic unqaant. eonsaetado foit multum comwanicare vel nimis fami-
liärem esse duoibas, qain ymmo fugit eos qnaatampotuit, utinterdam, qaandopro
bastiladiis et soladis aliis, prinoipaai^ et dominerum maltitado magna in Saganam
et. eonua aliqai in monasteriam emvanfareat,^^ ecihm eo tempore, qaando prindpes
ipsi nollo excommuaieacionisvvinoalo ligahaatur, ipse non evans qaid os loqnere^
tor hominam loqaracfami iniqaa^^> pie pace' et qaiete^ saa> a clkustro ' reeessH iti''
Soraviam ac alibi, abi> sibi visamiteiMt expodim Nae' sine persecaeione» prti^ ^
cipum ipse nee dae^ dampaifieael<Hip eorantipsam moaaslJoriimi sab eo 'ftäü: AtM'^
oamqae domini millesinio trecenteshao septaagesmia s^qptlnto post festaiit^' beatt^Aa-' '
gastini^3 dox Heinricas, int» tres Heiaricos senior^ recepit monasterio daedeeim
vaecas et sexaginta castratos.^3 Ip^^ ™°^ preoedeaü, videlicet septaagesfano
sexto, post oadeolm millinm virginam^^} jassit- impigaorarl liberos nosfvios, ^i
pestmedam circa ^^baniam- domini 9 coaoti sant ei daw LXX. maMis« Ipse
aano. domini MCCGLXXIX« eiroa festorn beate Ceciüe^} per rafnaam^aninfriiam
d(>ni. Job. fehlte Mbcr»
S8. August.
Schapse, HammeL
21« October.
6* Januar.
88. November.
I
12. Johann U. am
WBflkWiaai prins fftetm et ounas MÜaä conpnlit moinsteriiim, dare sibi centam
miircas et pro aliip cwtimi emei^ ib eo debem mwcas redditamn in pretoriovel
consalata Saganensi ad reemendam ^ qaas decem marcas, cum postnedum sab do*
mino Matbia reemeret ^nquaginta inarcas nobis dedit, alias qninqaaginta adhuc
tenelur.
IBid (Kebus dontim Johannes et Ulricns de Bebirstein qnoddam molendl»-
«mn eiexßnuit propeN)6wifiburg.in pr^ndiciiun fiterarun et libertatis dcmusnostre,
qiMis dominus Jebanne^ pigvia ad JndioiiBn Plüage.Toeari fedb coram ofiiciali arv
ebiepiscopi jure kgacionis^ sed Ute pendente conoordia &eta est per mediadonem
domioi du^is dedenmtqae monasteno oetuaginta »vcas et renunciavit abbas cum
fratribos juri mo*
Hiis diebus quidam fratrum , presbyter Fi-ancis4ns 2eledc de Croena. eepit
vires racionis amittere, quibus caret et hodie. Hunc ad medicos missum sed ml-*'
nime sanatum fratres nanc.iqter ae inmedio eorum nunc ' separatim in.infirmaria
vel alibi vp^fä feieerun^ «led' qiää kec omifii^ pmpter ipsius stuUieia^ malum
finem sortita sunt, eum sub clntttira ta&% pfopKr majora mala vitanda compulsi
sunt. Cepit autem racione privari in anno ultimo domini Johannis, modicum ante
oKirtem c^oS) anno videliiai dbauni MCGGl «iouagesim5 circa l»itum beate Agne- .WM.
ü»y quo anno et ifse doinimis Johannes movtüus' est fisria sesia poM «ineren. t ^ p^;^
Svih boe diunine et pntre quidana convefsas Zachariaa cadens fregit irre^
coperahiUter pedMii nnmn concimsaque sunt oMia.ossa ejns^ nt jaeenn » lectulo
pw .deeem septimanas nee se d& latere ad latus morere, nee virRms: ^opriis co^
Medere vek libere posaet;. Jacebat immobilis Velnd truncus et aliorum maoiboB ..
dbus et potns ori suo infimdebator« Iqter heo pea illa eoniraetus: inceptt putra^-
aoere et mmia» &toceifak de .se epcalaro^ Sted eooe^ Job istf necundos in ommbos
hiis.noa;peocavit nee ntuilaia q^ contra^ daoni:^]boutUB est^ neu murmur aliquod
9K ejua .coro insomiit^ non qnerinumia andltai liiit, qäin3nmmo conde. et figwa domi^
Bom benedbdt. Mernil kUtr ille it enemploBt aMonim de eo in bis scripda spet*
dalem üen memoriam- pvopter ßjas paoiendam singnlarem*
In diebua, eaami domini Johannis« aker frat«r esotitH^ oni pln joate de corde
ana.i4iatracto tcmpare • ocaeionam) iimuili : Oiidqiid perpennit sei»» attendlsse)
expttvit ae non. Jegia^. . icöumpiait aeoMd iefta^'B^isaime, nee .adhoe satisfiicem
potnit CQosmbnde ame^ Jaborabatigimiter hie impugiiadone teBWtatafl[ et non habeoa
in animo sim qsSetent ad. pej«Kra forsilao perveniasei Ckmsqiuit aotem qoendam
Inairem aÜam^ qualiter huic temptadoni vckateret, ut de ommbus verbia^ foraan et
aiUabis, quoid ipsaa legisaet, OOTtun esseposset At^ille: adhibete ad oradanes
vestras semper publicum notarinm ut attoidiit et audiat et signet sub testibus,
omnia vos verba legisse. Tunc iste, videns temptacionero suam habere alios !ki
derisu pensansque quam difficfle sit, vel partim, ut ita dieam, impossibile, cor
hnmanum nunquam in oracione ab attencione cessare debita, mentem beati Augu-
stini in verbis regule melius quam pnub inteUigenß^. cessavjt amplius a qaerela«
Nee enjpi tanti».M.tam expe^W pa^r prpfeaaor^ snos voluit obügare ad^ tarn
oi q«adi.da.hqueum loioeMst^ aediinformaoionem.dare^ ut* quantnm in
^08 TV. Catahgui ahbäUm Saganendim.
eis esset dareni operam, habere cum dei adjatorie animain ad preces attentam,
nee preeepisse, non attenta resnmi debere sed de evagaciene meatis, in qaanttite
ex nostra procedit negligencia dolendum esse.
Fait antem dominus Johannes in honore dignilatis sae semper hnmilis et
paciens, ut et a propria familia cum paciencia laudabili, me andiente^ suffeiret
•probra. Prefuit anms qüatuordecim et obiit plenus dierom in Gristö, anno domini
isoo. MGGC. nonagesimo, quem dominus Urbanus sextus in jubileum erQxit^ mutans Mir
nos quinquaginta, de quibus in extravagainti Clementis sexti, in annos triginta tres,
ut sicut per constitncionem Clementis ^3 ^^ quinquagesimo in quinquagesimnm , sie
per constitueionem suam de tiicesimo tercio in tricesimum tercium vel forte in
(15880 tricesimum quartumin primum scilicet annum post tricesimum tercium, annusplene
remissionis esset in urbe»^3
. JDe quVbuidam eveniibu$ ittiuß iempo/ri»»
I57a» Tempore domini Johannis, anno domini millesiaio GCC* septuagesimo oc*
' tavo, mortuo domino Gregorio undecimo, cengregatis cardinalibus in' vbe adelec*
donem suecessoris, Romani quendam eardinalem tytuli sanoti Petri intruserunt,
eum acdamantes esse papam violesciamque magnam cardinalibus fec^imt Sed
cum intrusus eonim nee vellet esse papa nee pro tali ab ecclesia liaberetnr, con*
(9. Apruo S^^S*^ denuo eardinales, dominum Bartholomeum , tunc ardiiepiscopum Barensem
in apostolioum elegerunt, petiti tarnen prius a Romanis, ut vel Romanum vel
Ytdbcom aüquem ia papam assmnerent» . Hunt igitur, Urbanum sextum nonmiaiH
18. Aprü. tes et in die pasche coronantes toti .oldrof itegibus insqperiet piindpibus pro apo»
«tdüco presentaruttt, sed recedentes süccessive de Roma ^ eum esse surnrnm pre«
eulem negaveruut et eo bitaW, ut ins suumy si quod.haberel, defenderet, pronuiH
ciaverunt, ipsum non esse Jhesu Ghristi in terris vicarhm, eligentes quendam
(iio.Sepi.) alium 9 B^obertum Gebenensem^]) episeopum, tunceciam eardinalem in apostolicum,
^nem et Glementem septjmum appelkverunt et recedentes cum eo in Avinionem,
rascepit hunc rex fiVaidcorum cum qulbosdam ^rindpihus, . dominus autem Impera-
tor Karolus quinius , rex Anglorum et Ungaroram cum nlultifli aüis donrinum Ur»
banum pro summo presule habuerunt Greavit igitur' dominus Urbanus novos car»
dinales et viguit in ecclesia dei scisma magnnm, a seoülis incomperiom, quod ei
adhuc, heu! licet in anno vicesimo a tempore sue originis non desiit nee habet
finem. Hiis diebus multi ex nostris ad eos et multi ex eis ad nos transieruat.
• \
^) 'Raynaldi annale» eccica. a. 1^9. N.t 11.
s) Im J. 1389.* Raynaldi zu d. Jabre. N.: I.
*) Ein geborner Graf ron Genf, Biaclief von Camhray. S; Raytealdi annal. eeüM«
T. XVU. an. 1578. Sekröcfch, oltfbü. KirdiCBgeMh. T. XXXI. p. S42 ff. «SOff:
12. Joham II. Da* Schima. S09
Pomiims Igitur Urbanus, festum visftacioDls Harlo Iiisl^taeii9^} et aimnm plene re-r
missionis juxta nutnerum annonun et mensoram etätis, plehitudinis Jhesa Christi
abbrevi^ins ante adventuin primi anni jubilei , ante arniujn videllcet , jomini milleai««
mnm CGG. nonagesimam , a quo computacio inchoaii detioit , ' vitam fini vit. nortaus
Rome anno domini MCGC. octuagesimo nono, circa festom beati' Galli,^} ^in^'t
guccessit Bonifacias nonns. Hie largas in exaudiendis omnibus/ annom plene indul-
gencie^ qaem, nt dictam est, predecessor snns in anno incamacionis miUesimo tre*
centesimo XG* in uurbe stammt, Überall valde mann ad diversas nersonas absentea
extendit. Indulsit enim in eodem «nno inQltis et plarimis^} soppiicantibos ^ at.pef
confessores suos in partibus absobiti in certis ecciesüs^ quas eis ipsi eoiidfessores
deputarent, eandem cönsequerentur indulgencie plenitudinem . quam hü consecutl
sunt, qai personaliter intraverunt urbem. Sed et postea per di versa mondi climata
ad peticionem regani| principom et dominomm indulgenciam plenam peccatorom ad
certos menses dedit, ut nunc ad Boliemiam, nunc ad Saxonianii ntonc ad Misnam^
nunc ad Bavariam, nunc ad Poloniain currerent populi qd ' tantam - indnlgenciam
eonsequehdam» Gurrebant omnes, sed non.omnes accepemnt bravioikii quia. iij
multis metas suas excessemnt executores quidam apostolicamm Üteranun , mandati
fines transgressi sunt, plns dederunt quam habuerunt^ plus quam dare potuerant^
at pro non dato non immerito sit babendum.^} Preterea BoniÜBcius ipse certis
ecclesiis et locis tot et tantis, quot vix creditur^ indulgencias Venetorum vel As«
Bisiorum perpetuo jure tribuit, oui tarnen Yeneti et Assisii plenam remissionem
peccaminum dicunt se in suis eccleßiis tempöribus certis habere; dicuntautem, sed .
parum probant Gonfluxerunt ergo viri et muliereS|' senes et juvenes ad hujusit
modi privilegiatas ecclesias ad salvandas anlmas suas, ei utinam propter abusuqi . . •
eorumi quibus concessa sunt privilegia, non incurrissent animarum suarum decep^
cipnes et pericula* Indiguit quidem tunc^} ecclesia Bomana militibns, religio
christiana adherentibus et ideo per ipsum caput ecclesie dispensabatur satis übe«
raliter thezaurus illius, alü tarnen disoensacionem istam aliter interpreUiii 8u^t
suspicatique sunt, hujus dispensacionis vel erögacionis aÜam siibe^se racionem^ pre«;
sertim cum in multis aliis tiinc viderint ipsam sedem apostolic^ni plus sollte fora
liberalem. In diebus enim iUis pecunie obedlerunt omnia.Q Hie est dominus
t) Im X 1580. Rtynaldi s. d. J« N.: 3.
») Ut stirb um S. Galli (16. Oet.) ui 18. Oct ntdi den «Axt de virifier les datef.-
. T* ni. p. 584. der neueHen AuMdbe iii'8.. andere geban 13.' andece woU riahligtf
18. Oct. S. RayDaldi z. d. i. N.: 10.
Froher stand: omnibns, für: mult. et plor»
S. darüber Raynaldi a. 1380« N.t S.
*) tane fehlte firuher. ' . * ' -^ ji'.' ^ * < t
•) ; Dieses unTerdicktige Zeugniss yerstirkt sicW diCk' Aneal»en'des su -gletelii^' Zeil
lebenden Gobelinos Persona^ Cosmodromiom c.86 n. 87. ed. Illejil^om« scr«
rer. Germ. T. I. p. 390. was aaeh Raynaldi s. J. 1380. N.t fl.'^iggeg^^ tagen
mair. Ycnrl. aucli oei Gol>eiin«a>Persana e. 88.
.1
210 rV. Catalogtit ahbatutn Saganetuium.
Bonifocius , qai beaUm Brigittam canönizavit.^} Mortaas est autem suo fem«
CI9M.) pore Robertas antipapa, coi substitaenint alium, qui se nomioat XIII. Bene-^
dictuin. Hie est^ qai .usque hodie^3 ^^^^^ domino Bonifacio disputat de ponü-
0cata Bomanot ^ . ^
De imperaiore MaruMo.
Eodem arnio^ qno obül dominus Gregoiiud XI. in quadragesitaia ,^ obiit et
1878. Karalus quartus in vigilia sanbti Andree. Hie Imperator religiosissimas, vivente
"®* ^^' adhac Lodwico Bararo in regem Romanofom est promotus. Tyrannizavit Lodwi-
cos contra ecciesiam j volens esse imperator , citavit apostolicum ad residenciam
Rome faciendam, qnamvis ad suam citacionem, Velud ad nullam, cassam et irrilam
Dichil sequeretur, erexit antipapam et plura mala fecit Sed ecce, annis aliqaot
ante ejus obitnm Kamlum tone marcliionem Moravie, primogenitum re^s Joban*
(1316.) nis, regis Bohemorum^ qoidam de electoribus imperii in regem Romanorum ele*
femnt^ qaem et sedes apostolica, vivente Lodwico approbavit Doluit de boc
lodwicus plurimum, minas Kärulo intolit, sicut ego in copiis literamm desuper
confectamm legi, nicldl tamen ei facere potoit. In possessione tamen falsa dmn*
taxat dvitatani et jorisdicionum imperialium Lodwicus ipse üermansit et Karulus
(1847») possessionem Smperii apprebendere illo vivente nequivit Quo mortuo electores
(II. Oet) j^p^j^l^ qui partem fovebant Lodwici, elegerunt quendam a^um, Guntberum co*
(1349.) mitem. de SwarsseburgJO in regem Romanorum. Gontendentibus ergo de imperio
(SO. Jan«) ^gj^l^ et Gnntbero, Guntberus veneno obiit et sie Karulus ad imperialem pos-«
(i4.JwL) sessionem pervenit. Hüne dominus Innocencius sextus, tunc Avinionis residens^
missis Rome cardinalibus ibidem coronari fecit
Hie princeps catbolicus, amator justicie et zelator pacis, !n regno Bebe«
morum tantam pacis procuravit babundanciam, ut non levaret in eo gens contra
genteiti gladium, nee esset timor in finibus eorum. In silvis et rupibus pax fuit
et securitas, ut nee depredari formidafe baberet, qui aüruita puUÜce in via portare
veltet Hie perpendens, quid sit principis cliristiani proprium, dilexit clerum,
novas erexit ecclesias et destructas reformavit, ita ut et in civitate Piragensi et
locis aliis multarum basilicarum et monasteriorum fundator et dotator ipse fuerit
Hie devocioni et bumilitati deditüs circa arma salutis nostre imperiales et regales
reliquias reliquiasque sanctorum special! fervebat affectu, ut pro bopore sacro
sancte illios laiicee, .que sanctificata est ex Cristi latere^ capellam preciosam
miri omatus et operis fa easiro Karlsteiii'^ constraeret et capelUm beati Wen-
i) Im J. an. S. Raynaldi a. d. J. N.t 39.
^ N^mHcb im 'J. 1S98 , dem Jahre dei Abrassong des Werks* .
•) • Gregor XL »t. US. März. , '. ' ''
•) Gfbitlieif Vota* SchWarzbun;. ' ^
•j Im J. 1365. S..J?elzefa Leben Karls IV. II. p. 7ää. ond über Ate Erbaünng der
12. Jokaum IL Kaiser Karl JTF. 211
m
«
czeslal narthiris: in ecciesia Prägens! preciosoram kpidum tabulata deanrarei ^
Hie cum domino Arnesto^ archiepiscopo Prägens!,^} Studium Pragense plantar it, (UI7«)
collegium magistrorum, quodKaruli dicitur, fundavit, ecciesiam collegiatam omniom
sanctorum^ que numerum habens duodecim canonicorum de presentacione fiiit re^a,
jnagistris appropriavit, magistros, doctores, studentes virosque literatos honoravi^
Studium ipsum ei membra ejus privilegiis multis et benigno semper favore prose-
cutus, si longo supervixisset tempore, Studium theologie et arcium Präge, Pari*
siensi forsitan adequasset. Hie vir gnarus et expertus in omni auasi sciencia par-
tem habuit, ut et cum tbeolo^s, juristis, medicis et artistis aliquando de eomm
materüs 'et scienciis conferret, nam et ipse studens in adolescencia Parisius fiiit
Hie ligwis loquens variis, Theutonicum proprie, Bohemipum debite, Gallicum
congrue et ydeoma Latinum loquebatur integraüter et perfecta Hie indisciplinatos
mores in clero, in statu, incessu et babitu adeo exosos habuit, ut quendam epiip
scopum generosi sagwinis in habitu armigerorum in vestibus brevibus et episcopo
indecentibus, licet in catherva militum eum ded^cencium, ad se venientem dedigna*
retur aspicere nee vellet cum eo loqui^ ^^^P^ tamen postea in amictu presulaii
venientem de priori vanitate redarguens cum magno suscepit honore. Hie unius
Professor fidei rilus sacdlegos, ritus judaicos, ppmpamt jadeorupi et honorem eis
kidebitum' In tantum diminuit, ut Präge ^ in eomm platea domos eorum precipuas
Inhabitarent chi-istiani. Non adhibuit honorem hodiemum inunicis crucis Gristi,
sed eos per indireetum exterminans, colla eorum sub rigore tenuit et jactanciam
Ipsorum et gloriam notabiliter 'minoravit^3 ^^^9 ^^^ diviciis et honoribus reges
alios sui temporis et multos predecessoresr suos in Romano dyademate mirabililev
excederet, nunquam tarnen^ ut. ab aliis heu! male solitum est^ auditus est
ecclesie repugnare. Non fuit dissensio inter ensem et gladium, ioter solem
et luuam^ inter papalem et imperialem coronam. Semper pacem cum eccle»
sia habuit, semper legatos ejus honorifice suscepit et tractavit^ et ecclesie in
necessitatibus promptus adjutor fuit. Unde et jam tempore imminentis sui senii
ad requisicionem domini tlrbani quinti cum manu robusta Italiam et Romam
ß^ciit et cotftra hostes patrimoüii beati Petri apostoli et specialiter contra dominum
amabonem/} dominum Mediolanensem imperialem suam potestatem ostendit. Bio
merkwürdigen Feste Ruktein» im Benmner Kreise in Böhmen « doreh den Kaiser,
T. U.p. &8f.
1) Die Wortes eum^^ his: Prägens!, fehlten frühen S. über die Stiftung dieser für
Schlesien so wichtig gewordenen Uniyersit&t^ Pel&els Leben Karls IV. p. SOS. nnd
die dort angef. Qndlen»
^) Präge fehlte früher.
') Diese Angabe widerspricht den Tielen Beweisen^ welche Pelzel in s. Creschlchte
Karls IV. T. L p. 182 , S64, 340. n. T.U. p. ^ f. von dem Schutze anfuhrt,
welchen Karl IV. den Juden in Böhmen und im Reiche angedeihen liess, wo sie sn
seiner Zeit geeen seinen Willen gransam Tcrfolgt Ynirden.
«) Der Name fehlte fräher. Gegen Semabo Visconti zog Karl IV. i. J. 1368.
27*
212 /F. Catalogui abbatum Saganemium.
« • . ■
eoronam regni Bohemici dilatans et amplians, Lusaciam et. Brindenbnrgenscm
marchiam et plares alias terras ei aggregavit>3 Hiö vir, plenus consiüo, ad
effund^ndam in congressu bellomm innocentem sagtiinem pedes veloces non habuit,
sed per providenciam sapiencie sae et liberalitatem manas sae saperbomm eolla
calcans, terras sibi et dominia acqoisivit Imperavit et regnayit aniiis plarimis
'sab Romanis pontificibus, demente sexto, qui eum in regem Römanorum appro-
bavit, sab Lmocencfo sexto, qai eam coronavit, sab Urbano qainto, qui eom ad
sai jttvamen Romam vocavit, sab Gregorio nndecimo, qui eum in omnibus exau*
divit et sab ürbano sexto, cajas anno primo a secalo migravit Ipse est, qui
Rome constitutas. incliti ilUus principis Constantini vestigia imitatas, officium stra->
toris implevlt, dum ex liumilitate laudabili frenum presulis tenens, penes ipsum
Bomane sedis antistitem equitantem per non parvam distanciam pedestef ire non
i&rabuit Moriens autem tres reliquit filios, Wenczeslaam, Sigismundum et Jo«
bahnem, de quibos nunc est dicendum.
JDe WeneofesUBo rege, , '^
«
Dfetestatad est Salomon omnem suam industriam^ qua stadiosissime labora««
vit, babitoras heredem desudantem in omnibus bonis suis, cum nesdret, utrum
sapiens vel stditus futurus esset Impleta sunt hec in persohis venerandi illius
Karali et filii ejus WenczeslaL Laboravit ipse adliuc vivens pro hoc suo prii»
mogenito sub exacta diligencia, ttt magnis laboribus et sumptibus hunc successo*
rem sibi faceret, ignorans qualis in moribos et yi(a futurus esset. Fecit eum
(1570.) adhuc vivos de consensu electorum omnium regdin Bomanorum, reliquit et ^3 ^^
dyadema Bohemicum, sed utinam transfudisset eciam in eum dignitatem vite et
moram. Successit ei in duplid dignitate regia sed apostatavit a vita; heres foit
0 lieber dieser Seite steht Ton einer Hand des iS. Jahrh. ^geschrieben i Ssnelus Petms
Thome. ex Carmelits Pacteusis episeopns et patriarcha Copstantiiiopolitanns , doetor
precelebris, summiqae regts signifer beliicosus, post innumeras quas babait nednm
cum spiritnalibns sed et corporalibos cracis Cbrisli inimieis Tictorias, post quam»
stantino|^e[ wird er nicht anfgefiilirt in dert Art de Terificr les dates. T. lY. p,
Dieser Seite Mgenüber steht Yon derselben Hand: Hys temportbus, videlicct circa
annnm.dom. iSSO Johannes de Rnpescissa, ordiuis fratrnm mlnornm mos predixit^
mox fntnra de daobus antichristis. de desolacione terrarnm et generali concnlca-
cione clerl ac rednctione tocins orbis ad nnnm orile Christi plnraqne aus ante annnm
domini 1370, qne dixit sibi rerelata a domino Jhesn, sed non ereneront Et diu in
Tincolis tentns grandia scri[>sit de fotnris^ Apokalipsim ad snum sensnm retorcjaens,
cujns scripta super Apoklipsim apat nos habentiir in parvo lihello, in qno contmetur
stimnlas amoris» & dazu Raynaldi annalcs eccles. a. 1379« N.c 12.
0 et fehlte früher.
12. Johann IL König Wenzel 213
In terreno potestatis eoliiiiiie, sed degeneravit nimumi a patema mansaetudine, sa-
piencia et bomtate. Quid de hoc Wenczeslao boni scribam? NichiL Utinam
mala scripturas non essem! Sed qni bonam opus mulieris in universo mundo pre-
dicari voiait ipse peccatom Jude in lapide adamantino stilo ferreo exarandqm
esse dei^revit
Post mdrtem igitur felidasime recordacionis Karoli quarti Wenczeslaus ipse (issi )
totum clenun Vratislaviensem, qui divina prophanare noluit, de civitate expuli^
ymmo elerus;, ejus timore inde fugiendo recessit. Bona igitur Glericorum^ qm
invenire ibi ^dhuc potuit, tolli et aüdferri feciL In monasteriis milites et armatos
suos posuit, qui de bonis ecclesiarum viverent et ea prophanis suis usibus appli-
carent. Venerabilem eciam patrem, dominum Johannem, abbatem canonicomm re»
gularium in arena, in pretorio Vratislaviensi sub custodia tenuit, quem postmodmn
sub iidejussoribus certis emisit. Et hec omnia ecclesia Vratislaviensi vacante et
pastore carente* Que cum postmodum reverendissimum patrem dominum Wen*
czeslaum,^3 iUostrem ducem Legniczensem , ipsius regis Wenczeslai amicum car- (laaao
nalem a sede apostolica sibi optineret in patrem ^ idem Wenczeslaus prefatum
dominum episcopum sibi sex milia marcarom dare coegit, ut possessione pacifica^
sui presulatns frui posset Quas com non haberet episcopaUs camera vel ipsa
Vratislaviensis ecclesia coacta est vendere multas suas possessiones , jura et red-
dittts vel sub reempdone vel ad vitas hominum, quamm aiique vendite sunt
usque in presens.23
Hie Romanorum et Bohemorum non tam reXy quani camifex, in Boheme»
mm regno clero non detulit, sed prelatos et clericos in bonis eorum dampulficans,
in personis eorum nunc percussit, nunc captivavit^ nunc occidit. Non pepercit
doctoribus aut^3 magistris, non reVgiosis aut monasteriis, omnibus violenciam fecit.
Blulta bona ecclesiarum abstulit, quibus alique earum inpresenciarum carral
Grudeliii iste et rex iniquus, niclül regale ostendit in opere sed magis tortoris el
camificis exercidum habuit, quam regis. Nee enim de tyrannis prioribus, edam
in primordio nascenlis ecclesie auditum est, ut manu propria sevirent in de! fe-
mutos tantum sicut ille. Ipse spiculatorum adjutor et socius nunc flammas carni»
bus urendis adhibnit, nunc wlnera intulit, nunc manu inimici sua propria alia
laniacionis applicuit instrumenta.^3 ^^^ cetera autem -^lonorabilem illum virum,
deo acceptum et hominibus, Theutonicis et Bohemis amabilem, decretorum docto-
rem, dominum Johannem presbiterum, domini archiepiscopi Pragensis in spiritua-
libus vicariom, crudeliter tortom, combustum et evisceratum in aqua submer-
>) Er war vorher Bischof von Lebns a. seit d. J. 1381 Verweser des Bislbums Breslau.
S. Wohlbrueks Gesch. v. Lebas. II. p. tf ff.
s) S. über diese Streitigkeiten, ursptuDelieh der Stadt Breslau mit der Dom^Geistlichheit
oben p. 165. n. Klose. II. 4. p. 271 ff. und die das« p. 876 angeführten Qaellen.
<) aat (ur das gleichzeitig darunter geschriebene t et.
«) S. Pelsels Lebens-Geschichto des Königs- Wenoeslans. T. II. p. 403 f. n. die dort
- angef. Quellen.
214 rV. Catalogui abbahtm Sagonenskm.
sit;^} domiDiim Nicolaum Bugheuch, licendatam in decretis et magistnuii in arü»
bus^ of&cialem Pragensem, presbitenun, flammis et ignibus manu sua^ ut ita
dicam, regia, et manibus auonun mi£(erabiliter, eciam in membris pudendis
attrectatum vix semivivum dimisit;^3 dominum Boleslaum,^ lectorem Prags
ordinarium, doetorem decretorum et Pragensem decanum captum et percoa^
sum, dominum insuper prepositom Misnensem^ venerabilem virum, dictum Kno-
beloch, tentum, nudatum et jam tormentis presentatum vix (andern liberos esse
passus est^3
Non fiiit temporibus ilÜs, qui vice regia justieiam faceret pupillis et viduia^
ymmo nee baronibos, militibus et vasalHs, quorum pars non modiea^ querelas
emisit de illata sibi regali violenda. Bxosus igitur erat clero et populo, nobi^
libus, civibus et rusticis, solis erat acceptus Judeis, Hos quippe Ilomanis^3 ^^^
lebat efferre privilegiis et juxta scelesti morem Anthiochi Atheniensibus equnre,
dum ipsos Christianis studuit in pluribus anteferre. Quibus et licenciami se
muris et turribus circumducendi et muniendi tribuit et domos Christianorum in
platea Judeorum et presertim domum magistrorum Ghristianis vacuavit Ideo in*
crassati, impingwati et dllatati sub eo, recaldtrare ceperunt fidei, blaspliemare
janctum Israel et modis variis prösilire in contumeliam salvatoris nostri; cujus
obprobrium, quia christiana gens dissimulare et ferro non potuit. in vindictam
blasphemie illius, qui probra nostra tulit, quadam die, de anno videlicet incania»>
i9V* donis dominice millesimo CGG. octuagesimo nono^ in soUempnitate paschali zelo
mota Judeos ipsos et domos eorum igne cremavit Doeuit autem sequens expe»
lienda, quod plus doluerunt, ne dicam rex, sed collaterales regii de concrema*
cione ista, quam si civitas ipsa Prägensis, vel ejus pars non modica fiiisset iiH
cendio devorata. Absque ordine qu^em judiciario facta fiiit per tumultum popuK
Judeorum hec aduslio. Deciusset tarnen regem eluistiannm et suos coiisiuarios
Iram inde condtatam mitigare et Judeprom maleficio et Christianorum zeb attrato.^}
4
1) Johann Pomnlc. S. PeUel a.^ k. O. L p. S65 ff.^ Es mchah L J. I39S.
3) Nicolans Puchnik ^ar mit in die Händel des Enbischon Johann Ton Prig Terfloek
ten, welche dem Johann Pomnk das Leben kosteten. Wensel beschenkte ihn bald
darauf reichlich mit Gelde und spater wurde er Erzbisehof Ton Prag* S* Pelsel
a. 9L. O. I. p. 262 ff. n. 268.
3) Bohuslans von Kmowa war L J. 1386 Domdechant geworden« Pelzel a. a. O.
p. 264*
) Von dem Domherrn zu Prag und Prohste zu Meisseia. Wenzel Rnobloch, s. Pel-
zel a. a. O. p. 264. Er war, wie der Decan Bohuslans , ebenfalls Theilnehmer an
den erw&hnten Händeln»
^) Sollte sich dieser Ausdruck wohl auf die alten Rechte beziehen , welche die : Romani
in Prae hatten? S. Tzschoppe's n* Stenzels Vrkk. Saaunl« p. 386. §• 9. und
Anmern. tf.
>) Es wurden i. J. IS89 3000 Juden in Prag ermordet Sie bewohnten einen durch
Mauern und Thore abgesonderten Theil der Stadt ^ die Jnd^hstadt. Pelzel a. a.
O. I. p. 214 ff.
12. Johann IL König Wenzel. 21S
Hie WenezesIaQs metropolim iHam snani, <^(atemf^ageiisein, famosam et plenam
populo et diviciis vel jdcando vel stoltizando nitebatar incendere , at forte secon*
dam Neronis desideriom ignem copiosum posset inspicere. Hie preclanim et illa^
minatam vininii potentem in opere et sermone magistrum Matheum, saere'theolo«
gie magistram^ presbitemm, plebannm pro tone eeclesie beate Marie virginis ante
fetam euriam, manu armata sepius qaeri feeit ut oeeideret eom. Ipse Tero^ a
domino et firatribns adjntns evasit mamis ejus in nonane domini. Ante laciem
tyrannidis hnjas regis dominus Johannes arcbiepiseoplis Pragensris iiigam iniit dt
postmodum propter diversas molestias, qaas in officio sno ab eo snstinoit, archi«* (isoc.)
episcopatni cessit Et quid scribo muita? Soffieiat diei malicia sna. Demoltis^])
hee sofficiant^ ut ex paucis hnjuscemodi plüra alia ejusdem prineipis acta, qui
volunt tacite reeognoscant
Viguit illo tempore scisma illud maximum inter antipapas duos, sibi in^
vicem suecedentes et verum apostolieom. Ipse autem , qui ex eorona Romani sibi
foturi imperii jam advocaius eeclesie fiMus fiierat, scisma hoc, conniventibus cete»
]is^3 pertransibat Duas contribuciones^3 ^ elero^ quasi pro arripienda via Rcn
mana receperat^ sed in Bohemia venacioni deditns^ ad unionem eeclesie nicbU
feeiebat Gloriabatur, aposfolicum se habere in pera, quasi diceret, in sua fore
fiotestate, quis eorum deberet triumphare sed permisit eos usque nunc de presK-
atu certare. Tanta superbivit elacione mentis in sua potencia, ut estimans se
quasi terre et man ymmo et celo imperare, contra quendam prineipem Pote*
aorum, deum blaspliemans diceret, se marchionem Procopium^3 ^^^^ deum
et homines velle adjuvare. Meruerunt hec, domine, peccata nostra, ut talis
sujper nos regnaret ypöcrita, cristiani rectoris sibi assumens tytulum, sed mo»
ribus docens^ se Öhristianorum inimicum. Tu demonstrasti , te ipsum fteessst
pöpuIo iuo^3 dum sub tafi capite fluctuaret et tamen fluetuans non deficeret ortho^
doxa ipsa reVgio.
*^ Insolenciam i^tur vite et morum ipsius Wenczeslai sufferre finaliter non
valentes virorum illustrissimi, dominus Jodocus, marchio Moravie, patruus regis ^3
et barones regni Bohemie; non ad injuriandum, non ad vinculandum nee ad ex^
accionandum sed ad compescendum et corrigendum, eum sub diseiplina eorum
teuere et ei velut regi astare et consulere decreverunt^ Amoverunt ab eo pri-
&) l^'rfiher stand: paucis*
s) Früher ataiidt alüa«
s) Im J. 1400 erhob er den Römerzina im Biaihnme Breslau im Betrage von 940 Mark
Silbera. Pelzel a. a. O. II. p. 400.
«) Procopios war Wenzels Vaters Braders Sohn und i. J. i397 u. iSSB Statthalter von
B(»hmen» Im J^ 1402 wollte ihm Wenzel Scbweidnitz >und Ji
Janer nebst Glatz (iir
seine M&hriflchen Besitzungen cinrlumen^ was aber nicht ansgefiihrl wurde. Pel-
zel. D. p« 379 n. 456.
*) tno fcliite früher.
^ Jodocnsy Procoplns Bmder. S. Pelzel a. a. O. L p* 5180 AT.
^ Das behaupteten auch andere Zeitgenossen* Pelzel a. a. O. p. 281.
916 JF. Vatalogui abbafum SayanenHum.
fltinos consiBarios et familiäres astabant Ipsi lateribus re^is et .fion permittentea
(ISMO eom in libertate evagacionis sae pristine, in pallacio sao regali natrtentes costodie-
(8. Mu.) bant, comque vim sibi ibi timerent inferri, eum duxemnt alibi, sae et multoram
(5. Ang^.) volentes providere salnti. Liberavit autem eum et tnlit de ipsorom medio frater
ejus 9 dux Johannes, dominus Gorliczensis, in brachio extento. Et quid dioam?
Qaem extoUam? Bripientes aut detinentes? Tu nosti, domine, quis eomm amore
vel odio dignos sit! Scio, quod vices toas doluenint bii, qni eum detinneront
Violendam, ut estimo, non feceront, quia dolo canienmt. Quid namqae inter
duo melius, non mittere manum in Gristum deum, aut non occurrere et ipsii^s
Cliristi et tocius reipublice tanto discrimiiii? Homo incorrigibilis^ qui nee deum
timet nee homines, numquid absque omni obstaculo permittendus est exercere suas
pravitates? Foi-sitan, servare in talibus judiciarium ordinem, est pervertere et
Gonfundere legislatoris intencionem et mentem. Eiipere teneor eum, qui ad mor-
tem ducitur, precavere debeo dampna et jfy^riam proximi et impedire, si valeO;
alias ut fautor eriminis reus judicor ipse ^p^. . Clericumi ab omni mea juridicione
exemptum, peceare volentem prohibere et ne seipsum occidat eciam detinere ad
tempus debeo, bunc, de quo nobis sermo, se et alios perimentem cottidie, cui
non erat aliud obviandi remedium , numquid debuerunt bii virorum illustrissimi per-
mittere perire? presertim si ad providendum bona et regi et regno fuerint ab olyni
astricti juramento. Agere forte debnerant contra eum eoram superiore aliquo, uf
denuneiarent eum de excessu suo. Sed frustra expectatur casus, cujus nü Opera-
tor eventus. Qui tanta fiiit permissus impunite agere, que spes de illo, ut qua^
ex officio judicis, nemine prosequente, corrigeretur a quovis ecclesiastico judice«
Bt quid curaret eciam aliquo prosequente pastoris sui sentenciam, qui mox ab eo
eastigatus ad partem forsitan scismaticorum declinasset oppositam? Nescio, do-
nine! Non est meum determinare. Tu fer sentenciam^ Tu dedara justiciam.
Neminem dampno, neminem absolvo. Quis me inter eos judicem constituit?
Unum. scio, quod multi homines passibiles, illis ^miles, zelo tuo permoti,
licet forte non secundum omnem scienciam, tunc placaverunt iram tuam,. qnan-
do in deVnquentes, eciam non servatis quibuslibet juris anfractibus, sunt ope-
rati vindictam. Bt ecce adhuc bii minus fecerunt, nee enim vindicaverunt com-
mtssa sed impedieruut committenda. Sane nee post erepcionemH viri bujus ami-
cicia fiimata est per omnia. Non credit ipse se eis, nee ilu se sibL Quis
enim eorum novit ea, que sunt in bomine? Non habent inter se fiduciam, non
confidit dominus subditis nee econVerso, semper suspecti mutuo^ semper tSmo^»
rem babentes de futuro belle. Bt justo tuo domine judicio, ut qui violavit
fidelitatem tibi prestitam, in nullo se credat fidem invenire inviolatam atque fir-
mam, et quomodo bestes sui quondam de eo baberent fidem indubiam, qui eciam
post beo suis juratis secretariis et consiliariis mortem non prohibuit. inferri in-
') Früher sUnds recepcioaeoK
12. Johann IL KMigWtnxeh König SigümunA Herzog Johann. 217
jastam? O^atiior' enim de prki<iipaM)i£s tlrofs consffiarils , inter qaod anus fidt
bone memoria dominus Marcus /J magister ordinis sancti Johannis crucifero-
rum Jerusalemitanorum per Bohemiam^^ üi loco pacis et securitatis, in con- (1897.)
clavi regalis solii, sine audieneia aliqua, non eonvicti nee confessi de objecta
eis malicia sunt occisi.
ne SigiBmntndo rege et ftwOre ^»9 9 duee Sohmnne^
et SEaruio pati$.
Quia bone memorie Lodwicüs, rex Ungaromm, Üllum nulluni habens,
filiam suam primogenitam Sigismundo, filio Karuli imperatoris, in matiimonio
traBidit, regnum Ungarie cum ea suscepit. Hic patriis süi sectatus exempla Stu-
dium in Ungaria erexit et bonis intentus operibu's apud clerutn et populum favo-
^m Invenit In actibus regalibus et nrliitaribüs streniiruus nomen ^bi laudabife
^ad tempus, quia postmodum in multis tyrannizavit let Studium in Ungaria
^eserit)*) acquisivit. Nee tarnen inCristo pie volens vivere per^ecucione caruit,
nam euin Ungari aÜquociens a regno expellenfes, Karulum quendam,^3 ^ dice- (isais.)
liatur Karulus pacis, sibi regem fecerunt. HicKarolus primo, gladio graviter saü-»
täatus et demum veneno intoxicatus obiit Hic Karulus dominum panam UrbatiiUta (I886*)
jprius in quodam Castro obsidens ab eo fuit vmctllo excommunicacfonis astrictud.
Bfortuns igittD* 'diu tfiatisit inhmnatus, donec probabatur, quod ab excommunicaeionfe
ftnjttsmodi fuit per quendam abbatem absolutus in extremis. Sigismündus aut^m
fterum ad coronam rediens, mulla paciebatur et hodie patitur a gente Turcoruttt,
qui manu valida devastaverunt Ungariam et vastant usque in presens. Contra hos
qnadam vice inito certamine Sigismundus succubuit et multa milia hominum de
{»arte (SigtsBrandi ]|ier Turcos interfeeta siitat.^3 H^j^s firater, Johannes dux Gor- (jsoeo
iczensis, cum in monasterio Gelle nove de nocte dormiens requiesceret, orte sole (^'^^)
mkih^mmm^mmim^immmammm^i^^
^) Marlsold von Worutitz^ (nicht Grossmelster des Johanniter-Ordcns, wie ihn Pelsel irri|;
nennt, da er nach einer von diesem, selbst angefahrten Urkunde nur Prior der
Häuser in Böhmen 5 Polen, Mähren und Oesterreich war) hatte sich mit AtA
Rüben des Königs 1397 gegen dessen Leben verschworen und wofde Aiit. ihnen
dvedi Herzog Jonaas von Trafpia auf des Köinigs BeftU ermordete Pelzel av
a* O. IL p. 344. •
3) per Hohem» fehlte früher*
') Die eingeschlossenen Worte sind bald nachher am Rande hinzugefügt worden.
^3 Karl der Kleine oder der Friedfertige , seit 1381 König v. Neapel, Ijrenhel Karls ü.
von Neapel, Enhel Johanns Ton Unrazzo, des Bruders König Karls Martell
von Ungarn, machte nach dem Tode Ludwigs des Grossen 1382 Ansprache anf
Ungarn. S. Mnratori Gesch. von Ital. T. Ct. p. 56 nnd 43. der' Deutschen
UcJ>ersetznn^.
^) Bei Niconolis S8. Sept. 1396.^ denn unstreitig bezieht sich der Verfasser auf diese
Hauptschlacht. VergL Hamib^rs Gesdh. d. DsmäH. Reichd. L p.'24d.
28
318 IV. Catalogui abbaium Saganenshm.
(18M«> mortaas in leeto inventas eat| et dedactus ad Pragam sepultos est ibi in sqpuleris
{^^') majorum saonmu
JDe rege JPotonarutm.
(MTO.) Hiis diebas, mortao Jam dodum Kazimiro. rege Polonorom, sine berede,
com filia minor ^3 regis Ungaromm jns successioms in regno Polonomm baberet,
pater ejus eam duei Austrieb} desponsavit Sed post mortem palris, Polen! eam
auferentes duci, coidam gentili sed tunc a primo baptizato forte, Vladislao vel
(Uae.) Wolislao nomine ,^3 bi conjugio copularont ipsomque neopbitom snper se regem
fecerunt, qoi tenens regnum Polonie asque in diem istom babet et eandem re^
filiam in nxorem^s licet sterilem et sine prole« Dicont autem, eam bajos secondi
et non primi jam esse nxorem l^ttimam, quia cum eam tolemnt de eabili dacis
Austrie lam jnvenis et unpubes extitit, quod licet inter eos fuissent sponsalia
contracta, tarnen propter deiectum etatis matrimoniom nullnm fiiit, pr^ertün quia^
ut ipsi dicont, eam dox Aostraliom nnnqoam camaliter cognovit. lUe autenii
asserens, eam nxorem soam et forsan a se cognitam nondum, qnamvis aliam vo*
Init ducere neo dacet forsitan ea viirente. Ad bnnc ducem qoidam veniens et
dispensadonem apostolicam, quam sine soo mandato impetravit, ostendens, ut A
eam camaliter non cognovisset, eciam si inter eos veludpuberes matrimoniom ex-
titisset, aliam ducere posset, incarceratus accepit laboris sui premiom, donec fet
supplicadonem multorum fiiit redditus libertati« Ipsa autem re^a operibus bonis
plena, deo^ non mundo militat, bumilitati vacans, superbire penitos ignorat et
magistros virosque doctos, deom timentes, a lon^quis ad se vocans partiboSi
non minimom pro sua et aliorum salute laborat^}
MMe Maruio ei JKaruio regibus M^anearutn.^^
In exordio periculosi illius et longevi scismatis, presentantibus cardinalibus
(IS7Q0 dominum Urbanum sextum Karulo, seniori regi Frankorum, pro papa babendum,
suscepit eum. Qui cum ab illo recederent et alium quendam, Robertum, eüge*
rent ipsumque eciam eidem Karulo presentarent, recessit et ipse a primo, susd-
piens secundum, si tamen secundus et non nuilus dici meretur«
(1580») Vixit post bec rex ipse non longo tempore et appositus patribus suis fiüum
reliquit parvulum Karulum juniorem. Propter inüanciam qoidem et defectom eta*
M Hedwig, Ludwigs d. Grosicn jüngere Tochter*
9) Wilhelm, SolmJLeopöIds, der bei Sempacli blieb.
») Wladidaa» IL Jtgicllo*
*) Post mortem dieont eam miraculis ctamisae et bnensqiie ad tumbam ipsiiis, craamTis
non eanonizata, aasernnt miracola fieri. Zuaatae aoa dem Itf. Jahrhunderte, tiedwig
St. 1309.
») Nemllch Karl V., st. 1380^ und sein Sohn Karl YI.^ wahnsinnig s. 1382, sU 1422.
l2.J(AamII. DieKmUfeWladUlamt.VoUn. SMiV.u.Vl,v.FrankreUh. 219
tfs Kamills iste tono discrecione caniit et factos adultas eandem per insaniam
diserecionem amisit Furit enim adhuc^ per dilacida tarnen intervalla. Ecce^ im-
biiisti nos' domine, non esse spem ponendam in liomine, ctun hii in Romano illi
in Francorom sceptro confidentes piivati sint sua fiducia hinc et inde. Iste ,^3 ^^
quo spe cassa credebatar, qaod esset nniturus ecclesiam non molta resplend^t sa«
piencia et hoc faciendi devocionem hucosque non habuit, ille^3 entern aliqno
modo, ut premissam est, himine racionis orbatus existit. Tu ergo, domine,
aspice de sede sancta taa et cogita de nobis, qoia sedet in tristicia domina gen-
dnm, sponsa taa, sancta mater ecclesia, dominatrix populomm nee est, qui con-
floletor eam ex omnibns caris suis, nisi tu domine deus noster.
M9e MfOdwico arehiepitcopo Magdehurgensip eMeetQ
CatninenH et ahbaie JLubeiui.
In diebns domini Johannis pigwis Lodwicus, marcbio IMBsnensis et arcU^
ejdscopns Magdeburgensis, vanitati magis quam devocioni deditos, com in nna
dvitatnm snanun in eamisprivio hastiludiam magnnm et coreas dominarum iUu*
atriom proclamari et fieri jnssisset, cum essent in medio ducum et priiM»pum,
dominarom et vir^num nobiliumque mnltorum daretque acta operam in babita
aecalari solaciis suis, fistulis et choreis mbx clamor increbruit, ignem esse in
foribus, quem cum vellet effagere cadens per gradus^]) ascensns cujusdam lignei
tradidit spiritnm, ntinam in dei patris manibus^3 commendatum. Cognoscetur, in- (tm«)
qnit dominus, judicia faciens in operibus manuum suarum. Comprehensus est pec-
cator, comprehensus in opere non pontificis sed militis, comprehensus non in ha-
bita presulis sed ho vizatoris '3 ^^ saltatoris, comprehensus non in medio cL^cch
mm sed mulierum. Talern tu, domine, eum in extremis invenisti, qualem autem
et qualiter eum judicasti, tu nosti. Fuit iste ante episcopus H^lbirstatensis, post
hec Bavenbergensis et demum Moguntinensis, re sed non possessione, et ad quar-
tarn pontificatum promotus nondum desistebat a suis yanitatibus.^3 }^^ ^^ P^^
mortem tarn miseram declarato? est justus esse dominus.
t) Nemlich König Wenzel*
*) Karl VI. von Frankreich«
>) gradoa fehlte früher*
«) manibns fehlte früher»
A) Ohne Sinn, wenn es nieht als ein drebl neu gebildetes Dentach • Lat^inischea Wort,
etwa Hofniadn, bedeuten sollte. Wahrscheinlich mussr chorixatoris gelesen 'wei^en^
da nm diese 2ek (1349) die secta chorisailtium in Deutsehland aufkam , deren Mit*
glieder wie Besessene in den Kirchen nnd Strassen tansten. S. Gohelinus Per-
s(ma. Cosmodröm. aet VI. c. 88. p* 285. ed» Meibom. Er trog den Spottnamen i
saltarellns.
^) Ludwig war der Sohn Friedrichs des Ernsthaften , wurde 1357 Bischof von Halber*
Stadt 9 1366 von B«nberg, 1374 Erabischof ron Mainas nnd i381 Erabischof TOn
28*
220 iV. Catai§pis aüatum Saganensimn:
FuU uumper m diebiKi ejoadem qsaiBm venerabilis electu eedesie Cmi-
nensis podt mortem domioi Philippi, nltimi pastoris eeelene^) memmate^ ^ mm
jam eonfirmacione habita transiret ad locom cooseeraeiaiiis sue, epkcopis eoase-
eratoribua jam ia Stettyn enm, ezpectantibas, obi et fderat coDaecraiidas, vene&o
infectoB obiit in eampis, vix aa distaociaa triam vel qvataor forte iMJliaw^Mi a
(IS88«) ]qco ad quem perrexU, et versa est in ludum c}^bara et Organum pe gavdeii-
eium in vocem flentium. Erat aatem \ir iUe magne discredonis et provideneie et
bona vite sperabatorque ecclesiam soam opäme rectums esse, sed qoia aobilis md
e^at sagwine invidebant ei qoidam de sais canonicis propriis> snam preladanem
egre ferentes et moleste.^3
Diebns eciam ipsius dox Conradns senior, dnx Slezie, dominns in Olsna,^}
venerabilem patrem, dommnm abbatem Lubensem captivavit et in custodia tenoh,
qui ad curiam Bomanam eitatas, poaiea est Vrafialavie ex mandato apostolico ab-
solntus. Abbas autem ipse liberatos et demuf eedens abbaeie post multas altri-
eadones, quas nunc cum principe nunc cum successore suo vel fratribus habuit,
ultimo a fratribus suis in Oderam merans migravU a'seculo, SteynocbsU ipse
vocabatur, et forte jwto dd judicio acta sunt bec, quoniam licet pro libertate
ecicksie et monasterii qoidam asseraot bec eum sustinuisse, seeularis ttmeft vite
in sua fuerat dignitate.^)
Mtedeburg* Vergl» Ckroii. Magdebmrgeate bei Meibom* ILjP* 349, w<^ für: ad
chnsaadam adfait, ad cboriaamdwa adfait su Utoen seya wird. S.aacb Usä&rmaAD
epiacop. Bambergeoa. p. 182*
1) eecleaie fehlte frahcn
>) Nacb dem Tod^ dea Biacbofa Philipp von Camin L J. 1385 oder 1386 wurde Hanco
Branoiiia, Kaazier Kö'nie WensetaVoa Bö'hmen, Dbrnprohat von Lebua nnd Domherr
an Baealas, zum Biachofo erwfthlt^ gelangte aber nicht znm Besitze derPIrfinde und
lebte bia g^^n 1409. S. Wohlbrfieikt liebas.lL p. 57 V»^ Dagegen wnvde in
Camin ein gewisaer Johann, der Leaemeiater Detmar nennt ihn in aeiner Cbronifc
(heraaseegebcn v* Graotoffl Hamburg 1829.) p. 335* z. J. 1386, Probst von Koaae«
lin^ (Rösiin in Pommern) znm fiiachofe gew&hlt nnd unterwegs vergiftet. Seil
in a. Gesch. v. Pommern* II» p. S76. nennt ihn Johann Wilkcn.
') Conrad IL at. 1403. aenior^ weil aein einziger Sohn Conrad III. bereita im J. 1393
(nnd wie wir aehen werden noch früher) erwachaen war und Tbeil an der Reeie-
rnng hatte. S. Stenzela Genealogie der Piaatischcn Herzoge von Obla in v. Lede-
bnra Archive V* p. S48.
*) Der Aht Bartholomaena von Lenbua erach^int in Urkk. seit 30« Mov. 1370. Von den
oben erwähnten Vorgängen habe ich nichta als daa Folrende nrkmdtich aulBnden
können. In einer Bulle v. 3. Oct 1379 erzäbU Pabat Ürban VI«^ sein VoKänger
(Gregor XI. at 87. März 1378) habe auf. Kiagq de/i Abts und Cqnventa von Leobns
gegen den Herzog Conrad (II.) den Aeltera» und dessen araiger^ Peter DnahowiU,
gegen deren Beeinträchtigungen aie im Lande kein Reckt hätten finden können,
weahalb aie aicb an den päbatlichen Stuhl gewendet, den Cardinal- Diaeon ns
Peter nach Schlesien geschickt, um mündlich Erkundigungen einzuziehen^ eine
summarische Untersuchung einzuleiten ^ nnd wenn ditf Thataaicheii notoriaeh wä-
ren, den Herzog nnd deaaen Genoaaen mit den Kirdie«atiafcn zn belegen.
12. Johann IL Eirxb. jMdmigp^Magdeburg. Abt Barthclomäuitf. Leubus. 221
De quibusdatn Jicti$ epUcopU in parUbua Meni et
Mfi»ne ardinaU» ah eis et reordinatis.
Sab domino Johanne misera res contlgit et infelix. Erat quidam de or-*
dine minonim in dyocesi Mognntina et in partibns vicinis qni XX^' annis aot citra
Da nun der Cardinal gefanden, dass der Herzog den Abt noch gefangen gehalten^
so habe er von dles^^m, mit Androhung der Kirchenstrafen dessen Freilassnne begehrt,
welche dieser yerweieert, daher mit aem Banne, und sein Land mit dem interdiete
belegt worden sey* rfaeh dem Tode Gregors habe er, Urban VI. den Cardinal Bar-
tholomKss znr Untersuebnne der Sache nach Schlesien gesohickt» Jetzt sey ein er-
schlichenes nnd nntergeschonenes Uitel desselben TOigebi^cht worden, welches dem
Verweser des Bisdinms Breslau aufgebe, den Herzog nnd dessen Genossen za ab»
solviren nnd das Interdict au&nheben, wenn der Herzog den Abt freigebe und die
dem Kloster entrissenen Güter zuriTckstelle. Als der Cardinal das erfahren, habe
erdas angeblich von ihm ausgegangene Uriel f&r erschlichen nnd falsch erklärt nnd die
Wttrknng. desselben apfeehoben^ aasBclbe thatnun auf Bitten des Abts nnd des Klosters
auch der Pabst, mit der Beslinmittiig^ dass das ansgesproebene Interdict nnd der
Bann noch in Kraft warea«
Am !• Februar 1380 bezeugte der Pabst, der Herzog habe nach der Ankunft
des Cardinais Bartholomäus in Schlesien Boten nach Rom geschickt und erklart, sich
dem paebstlichen Spruche unterwerfen zn wollen^ worauf der Pabst den Archidiaco-
nns des Bisthums Posen, Heinrich, der gerade tu- Breslau gewesen, beToUmächtiet
habe, den Herzog zn absoMren, wenn -derselbe, so wie sein Sohn, hinreichende
Bürgschaft leiste^ den Abt nnd alle iibrige Gefangene frei zu geben, das Kloster
nnd dessen Guter ganz in den frühem Zustand herzusfellen , alle vom Abte während
dessen Gefangenschaft geleistete Eide und ausgestellte Urkunden für ungültig zn
erilaren und eidlteh und urkundlich zusichere, dass sie nicht gelten sollten^ übri-
Jens nebst seinem Sohne eidlieh yersprache , aass sich beide dem zu fallenden Urtel
es Römischen Stuhls unterwerfen wollten. Das alles habe der Herzog gdeistet,
sey darauf absolvirt nnd das Interdict anffehoben worden. Da nnn der Abt be-
fürchte, der Herzog werde spater nicht Wort halten, so erkläre er, der Pabst,
wenn das geschehe, so solle Absolution und Aufhebung des Interdicts ungültig
seyn. In einer dHlten BuUe Tom IS. März 13IH) trug der Pabst dem Abte von St*
Bhsten in Glatz nnd Probst« der Brandenbirger'Kircbe auf, dafür zn sorgen, dass der
Cbttveiat des Iflohlcrs Leabus, welcher dmn .Wünsch habe, zur bessern Vertheidignng
Segen Angriffe das Kloster mit einer Mauer zu umgeben, das ausführen könne^ im«
cm der Herzog Conrad nnd dessen Sohn, als angebliche Patrone des StifU? sich
dem entgegensetzten. Endlich 22. April 1382 trug der Pabst dem Bischöfe von
Breslau nnd zweien anderen Geistlichen auf, den Streit zn entscheiden, der zwischen
dem Herzoge Conrad dem Aeltem, Conrad dem Jüngern, Johann von Moschaw
Herrn Ton Wilkan, Gunczelin Kaie Herrn Ton Obernick, dem Ritter Yrochuo
Hauptmanne des Dorfs .Kosel\ Peter Dirskewitz Hofrichter in-Wohlau^ nnd meh-
reren Bürgern Ton Wohlan einer- nnd dem Abte nnd dem Kloster Lenbus anderer-
seits entstanden war, wegen Gewalttfaätigkeiten nnd Betästignngen, welche die oben
fenannten dem Kloster zugefügt hfttten, diese aber Kugneten. Damit enden die Ur-
unden über diese Angelegenheit
K
222 IV. Catalogus abbatum SaganenHum.
pro episcopo se gerena ecclesias consecravit^ clericos ordinavit et omnes actus
pontificales exercuit^ demom ex coofessione propria et alias certo cercius com*
pertum est, eum nunqnam episcopum foisse. Hunc, ut refertnr, igne combusse«-
nint in partibus illis, ordinatos autem ab eo presbiteros^ dyacoiies et clericos
omnes a veris episcopis reordinari oportoit et reordmati sunt, quamvis infiniti du-
mero, ortumque est magiium scandalum in tempore illo. Fuit et alter, eciam de
ordine minorom, qui revera tytulum qaendam* episcopalem a sede apostolica im-
petravit, sed cum consecrari deberet in episcopum, fuit ille, de quo jam facta est
mencio, uuus ex illis tribus consecratoribus episcopis. qui ex necessitate in con«-
secracione pontificali concurrunt, sine quo numero nicnil est, quod aritur. Sup-
plevit ille vices pontificum lon^s temporibus in dyocesi (IVuen^ 0 ^^£^^1 ^^
Mysnensi, ordinans multos, sed declaracione facta, quod ille alter unos ex eum
orainantibus presul revera non fuit, sequebatur ex necessitate,* nee hunc episcopum
esse, fugam igitur iniit et evasit; dixit tamen, se de defectu sui consecratoris
mchil scivisse tempore sue ordinacionis. De hiis igitur, qui vel ordinati vel in
fronte crismati-3 fuerunt ab eo, opus fuit fieri reordinari videlicet et reconfir-
mari, sicut de ordinatis et confirmatis a primo, eo salvo quod aUqui ordinatorum,
videntes se non esse clericos nee sibi per eos esse caracterem sacrum Impres-
sum, matiimonium contraxerunt et sedent in eo osque in presens. De quo tamen,
an licito fieri potuit, scolastici inter se multis disputacionibus tractavere, quibus-
dam sie 9 quibusdam aliter sencientibus, Ultimus iste Georgius vocabatur.
XIII. JDe dotnino JXficolao secundo, qui
dicehatur Siranhinstein.
Nunc ad prosecucionem abbatum redeundum est Et factum est in diebus
Aomini Johannis de consensu ejus et firatrum suscepit ex certis causis frater Ni-
colaus Frankinsteyn in quadam parrochiali ecclesia cui-am animarum. More igi^
tur pristino ewangelizans regnum dei in omni loco^ nunc Vratislavie, nunc Präge
premcacionis officium exercebat Advenit autem annus jubileus, quo ipse cum
multis aliis Romain peciit pro peccatis suis. Mortuo itaque eodem tempore do-
mo, mino Jobanne eligitur ipse in abbatem per scrutinium, licet absens. Sperantes
Igitur fratres de reditu ejus ab urbe, dubii tamen de loco, ubi inveniri debea^
. mittunt Präge per duos n-atres decretum eleccionis electo suo suppÜcantque bumi-
Üter pro consensu« Atille, expectatus ibidem per triduum, venit et deliberaciono
per integrum diem recepta vix ad peticiones fratrum et swasiones magistrorum
^) Nach dioeesl ist ein wenig Raom gektaefli oder dordi Rasur entstanden, wdldien
eine etwaa jüngere Hand mitx Nnen anagefiiUt bat.
>) Friilier stand: crismate.
»«w'
Unechte Büehöfe. 13. Nieolaue IL 223
eonsensit. Hie de ordine craciferomm sepnlGii dominici^} ad nos vemt^ tum ex
dispensacione apostolica, tum qiria ordo Arroasiensis striccior est illo- In hujus
eleccione, cum qoidam frater locam scratinii intraret, eam in abbatem nominare
neqoaqoam voluit, sed ante scratatores veniens matatus in animo ipsnm nominavit
Erat incredibile et videbator moltis impossibile, hnnc venerabilem dominnm Ml«
colamn et snccessorem ejus Mathiam et quendam alium abbatizare nnqaam in Sa*
gano, ex eo, qaod correetores abusionum antiquaram et quasi introductores vit*
communis 9 fratribus essent non favori sed odio. Is autem, cujus sunt omnia jura
regnorum, suscilans eciam de pulvere egenum, ut soUum glorie teneat, qui dissi«
pat consiBa principum et reprobat cogitaciones populorum, ordinavit oppositum^ ut
nii, . qui super solam Judeam non credebantur esse preferendi, preferrentur et
Judee et gencium multitudini, dum hii, qui vix ut priores vel prepositi poterant
a fratribus sustineri, haberentur ab eis loco presbiteri^ curam gerentis de omnibus
et potestatem habentis coUegii et monasterii univei-sL Fuit igitur venerabilis pater
ille in officio suo ut^} prius, vacans leccioni^ attentus exbortacioni et doctiine,
deditns verbi dei^ predicator optimus, den et populi corrector et informator exi*
mius^ cui et patrociAabatur sciencia, ^ffiragabatur eloquencia et vite morumqus
decentissima composicio suppetebat In artibus graduatus, in sacra scriptura plus
multis sacre theologie baccalaureis intelBgens et expeditus, vita castissimus^ mor
ribus disciplinatus, wltu virgineus^ facundia sermonis angelicus^ deo acceptus et
liominibus, oui enim eum oderunt bestie fuerunt, rectis corde düectus, ubiquis
tenraram in Cristo notus^ episcopis et magistis gratissimus, selator religionis,
^mator justicie , fratrum provisor, pauperum procurator, comestus zelo domus do-
inini et decorem procurans et diligens aule dei. Huno nullus odio habuit, nisi
fomicatores, effeminati, usurarii^ beretici, dissoluti clerici et monachi, mulieies
date scurriles et inverecunde et demum prevaricalores, omnes peccatores temeii
liiis inimicus fetctus est vera dicens^ testimonium enim perhibuit de operibus eoniaii
qvod mala essent
8ub eo ceperunt fratres duas mensas in coüacione et in refecdone habere,
mensam abbatis in medio ponere et ipsi secundum vocacionem, suam unusquisque
velud in dtoro sedere , ad cdllacionem pulsare et benedicere potum. Hujus scripta
et per seipsum coUecta apud nos sunt, non tantum ex hiis que scripta sunt utilia,
aed ex modo scribendi snbtilia, mirabilia et laude dingna.
Tempore suo (^Kuczagil et sui30 Waltsachse et complices eorum*} dampni-
ficarunt monasterium in spolUs, incendiis et rapinis, quibus inierdum sub conductu
in Saganum venientibus, volens pius ille pater bouum pro malo rependere, bo^
Stift dieses Ordeos der Haler des heiligen Grabes war firiiker in Neisse. S«
Henelins Siies. renor. cap« VIL p« 343 £
s) Friiher stand dafiirs et.
') Das Eingeschlossene ist später wieder ausgestrichen worden.
*) Fnrs eomm ist ron neoefcr Handt
sni darnber geschrieben.
2M IV. Catalogus abbatum Saganensüun.
nored et pro^nas sttas ad hos^ia eonun transmisit^ et quantum in eo füit ignitos
earbones super caput eonim posoit, dum quaDtum potoit per bec et alia saa beae-
Acia ipsos ad caritatem inclimvit. Horiim aliqoi dMioi Bostre reconciliati, alii
.vero in saa malicia perdarantes ia brevi tempore patibulis affixi^ gladio occisi et
i^tk diversäs mundi partibos comprehensi jostis sunt judiciis interempti. Ipse est,
-qui eit perfecciope hiunilitaiis vasa confregit aurea, qoibas et predecessor ssus oti
«obiit ex eadem causa. Vir iste eleccioni de se facte consensum cum difficidtate
|)r^bait, consecracionem episcopi cum suspiriis et fletibus magms aceepit, et Ser-
vituten!, quam in se susceperat, non sine casto timore portabat Servivit autem
ideo et firatribus in suo pastorali officio per annum dumtaxat dimidlum et arartuuB
SS. Febr. est, in vigilia enim beali Mathie apostoli electus, in nocte saneti JM[adiei apostoli
St. Sept. circa noctis medium expiravit. 0 quam profunda judicia tua, domine, rere ju-
dicia tua, abissus multa! quis enim me de causa cerdficet, cur, mi domine, tarn
into privaveris et plebiculam et ecclesiunculam tuam istam taato defensore verUatis,
ianto exemplari doctore et tanta persona? Sed forsitan causam micfai reddH apo-
«tolus, quibus, inquiens, dignus non erat mundus, ego peccator et mei nnules eo
digni minime i^eramus.
Decubuit autem ante obitnm suum per dies XIIL qoadam febre, vel qui-
l)usdam caloribus, vel forsilan quadam acuta detentus. Sed ecce proeuratus jam
saoramentis eccleaie et nnctus, jacens in lectulo, presente ^odam fratre et uno suo
^)merario flens et suspirans iecit sermonem sttavissimam et exhortacionem puklier*
riinam de miseiia vite presentis, de culpa primi parentis, unde omnem lagwoirm
4iabemus et de periculo regiminis pastoralis. Estimavit forsitan, si bene ttiemor
est frater ille audiens ab ore patris illius, nunquam sernumem dulciorem et ribi
• magis placidum audivisse. Inhibuit autem eidem fratri, ne alicui hoc revela«
ret Post hec igitur obmutuit, loqui nesciens, cepitque per triduum mutus
üscrecione carere, nön utiqite, «t aliquem insanieddo lederet, sed ut per inor^
dinata tunc^} sua gesta se esse extra mentem positum declarans, quid circa enü
ageretur vel ipse ageret penitus ignoraret. Pmrgare, mi domine, per mutitatem
Istam et silendum suum voluisii, si quid prius loquendo verbum tuum et semi*
nando semen tuum per subrepcionem vel alias eum deliquisse novisti. Beatuft
enim homo, qui nee ligwa peccavit nee offendit verbo, non simt amiei tui, i^*
mine, in terris sine cottidianis quibuscunque maculis, quoniam in multis t^ffendimus
enmes, ut tu forsitan per laborem illum et agenem fortaaoi, quem bomo ille ante
finem habuit, talia purganda pui^ares. Ad ostendendum enim placitum in tw
eonspectu, ut spero, ejus exitum, appi-opinquante hora illius sihierunt in eo
omnes motus inordinati, incepit in eum cum omni membrorum modestia dulcis
sompnu3*3 introire et lenis ab eo^3 sudor exire, ita ut ' speraretur racioni jam
1) tnnc fehlte früher.
s) Darüber geschrieben : sonpaiiiiD.
9) ab eo femte früher.
13. jYicototflJ. 14 Mathias L 225
redditas et. sanhall in'proxmo restitotodod* Bxierunt camerftm, qui presentes
faerant, ne ipsmn strepitu^ imsi vel.sibilis io sompno impedireni Ei ecce^ com
absentibus timmibiifl, qaietia nfembris et eomposito dormiret corpore, te vocaBte ob-
dormivit iß pace. Animam hujus conunendo tibi, d(<tpine Jbesa Griste.
XIW. Mfe dauUno Maihia pritno.
Eüclesia Jiostrfi per- mortem domini Nicolai secundi^O pectoris solacto Ae^
stitata frater Mintbiäsf^ ^tutfe prepositu» saacti spiritas, in abbatem per scmtiniiuii
fest promotos^ Dividebant tone electores vota sna valde, ut biis bonc, illis aUnm
flomioantibas , . millus ad majorem partem capitoli perveniret Habuit tarnen domi-
nus tone frater Mathias majorem nnmerum Tocum in comparacione minonim, sed
tarn notabilem defectom vocum perveniendi ad majorem partem eligencinm habuit^
quod ejus nominacio non elöccio dici meruit sed postniacio dtcebator; qaamvis
enim publicato scratimo omnes fratres vel qaasi in enm consentirent, qnia tarnen
pubÜeato scratinio^3 electores variare nequivemnt, nominacionem de eo in scrati-*-
nio fiactam in nomen eleccionis valide transferre non potuerunt. Dominus tamen
apostolictts, qui de nichilo jaria faoit aliquid ^« ipse omnem defectum eleccionis
iUins supplevit et non confirmando sed providendo abbatem eum fecit. Sic et de
predecessoribns suis, ddmiaa Johanne et Nicoiao et successore suo, quo ad hoe
•eUmt est, ut quam vis eomm elecciones ab eleccione domini Matbie longe dista*
reiit, papa tamen, sicut jam facit prelatis omnibus, non eos. ut electos confirmret
sed eis de abbaeia provideret Brat tunc quidam firater, qüi nee volens ellgere
Imibc vel alium voci sue rennnoiavit, non tamen in pubUco, et hoc ex causa, sed
coram scrutatortbus et notario in occnlto.
Hie dominus Mathias, ea que defuerunt correccioni domini Johannis pigwis
silpplens, non de immibus sancfis coUectas habentibas, horas canonicas teneri de-
bere voluit, sed sanctos a.aanctis disceraens de hiis nudam commemoräcionem de
.aliis autcm horas omi)es esse tenendas decrevit. . Sub eo leccib in collacione vel
bibicione fratrnm ortum habuit ceperuntque hostia monasterü sub clausura dili«*'
gendus custodiri. Hostia namque duo inter jduo. refectoriä fratrum, que ducunt ad
ambitum, ex tunc claudi et clausa remanere inceperunt quasi per totum diem.
Ante enim non per dormitorium sed per ambitum, per medium virorum et mulie*
rum fratres consuetudinem habuerunt quiübet transire ad chorum. Fecit autem
illuminatum virum , bone mentorie magistmhi Petrum de Legenicz , tunc yitetr
omnes sacerdotes juniorem, retigionis zelatorem integerrimum', monasterü in prio-
rem, qui vice abbatis . executor fuit diligentissimus religiouis , reformacionis et
tocius monastice et eoclesiastice honestatis.
N
>) •eeiindi fehlte froher« . * !
'^) Seiae crale Urk. in Archive ist r. 31* Jali iSM. .
^) Dio Wkirte von : onmea fratres , bk : scruttnio md km Rande nachgetragen«
29
326 JF« CataloffUM oAhatum SaganensUmi,
Inter iieo &etiim est nägnuin distarbiam fratnmi. In pijmo eiiiiii sae anno
ftbbacie cepenmt nonnalli de monasterio exire. Petebat se frater IHricas Stein«
born, miondam per dominnm Jobannan raciöne stapri incareeratns, niitti' in Tsre»
inischo\) ad fratres nostros Arroasiensis ordinis ab antiquo. ubi^de licencia petita
et optenta-3 post modicom professionem faciens et in qaendam fontem cadens ex-
tractas qoidem.sed pauds diebos supemväis expirafit Fcater^ Johannes Rotkogil
absqae Ucencia, licet inhabitu a monasterio recedens et Romam accessurus qnan-
dam snmmam Pysanam,^3 qaam secom ad mona^rium apportavit furtive detolii
et in via pignori obÜgans expensas vie de tali peconia conqoisivit Est aatem
summa illa alienata a nobis usque nunc. Präge tamenab amicis infonnatos ad
clanstrom rediit, partem pecnnie, quam de libro secom sumpto sumpserat^ detalit
et incarceratos per tres septimänas, nunc in Rudenicz, nunc in ulocz ad peni-
ienciam peragendam accessit Quem cum ex certis causis fratres domorom illa«-
rum retinere non possent, monasterium repedit et ibi atqne in Warin penitenciam
suam egit Hie dimissus a carcere sub juramento in me£o fiTitrum prestito de
parendo mandatis abbalis sui, voce et stauo privatus est et quibusdam sibi sub
juramento injunctis, si hec transgrederetur canönica monicione premissa excommu«
nicabatur in scriptis; vocem autem et stallum sumn postea meruit refaabere. Cur»
rebant et tres alii de extorta licencia patris sui ad Romam,^} pretendentes et di-
centes, se volle intrare religionem aliam per di^ensacionem aposto£cam, cum
temen ad striccierem, de sola licencia abbatis sui petita, licet non optenta, Irans»
ire potuissent Impetraverunt autem quedani alia^ Unus ifuidem ex eis^ Johan-»
nes Koeselicz, nobib's genere, preposituram iiospitalis bostri, tämquam vacantem
curie per pr(Hnocionem domini jfathie in abbatem, impetravit, litwas cum pro-
cessibus reportavit et se desiderabat admitti. Opposuit se abbas cum fratribus et
nichil ei profuit impetracio ejus. Gessit et remmciavit literis, eäs presentans ad
mafaus. prelati et restitutus est cönventui. Nee emm: ecclesiuncula illa sancti rai-
ritus pw abbatizadonem domini IHathie censenda fuit vacare, non ^nm est ecole-
sia talis, que ^cialem rectorem, licet revocabilem habeat^^} sed abbas ipse Sa-
gonensis immediatus est capelle rector illius, nee habet locum constitucio condUi
generalis aut Lateranensis BoniJEacii vel Glementis?3 in flÜs ecclesiis, que velut
>.) Trzemessiio, O. !^ M, v. 6iif«eii, .f. Dlagosa. Hb. II. p. 127.
2} • Die Worte: de lic. bis: opUsnta, stajidcn früher iB^IscIien den Worten: incarceratus
und : mitti*
3) Ob desRajnerios aas Pisas Summa nniversae tlieologiae? S. Caye. T. II. app. p.8.
Unter den Handschriften der Breslaner UnireAitäts- Bibliothek befindet sich audi
eine: Snmma Pisana de caaibna conscientiae accnrtata aus dem Saganer Stifte«
^) Früher stand daftir: rnlnam.
*) habeat fehlte früher.
^) Heins der 4 Hanptconcilien im Lateran bis sn dieser Zeit 5 welche fiur allgemeine
Kirchenrersammlungen gelten ^ ist von länem Pabsie BiMiükcias oder Qemens gehal*
ten worden. Es besieht sich wohl der Verf. anf Decr. Greg. IX* Lib. Ilf. Tit. 29.
14 MaiMas L 227
filie inlra liflittes majoris parroehie site sobjacent immediato regimiBi ecdesie ma-*
tricis, non vacant eahn per mortem vel transladonem administratomm sooriim sed
per" mortem et transladonem matricis ecdesie plebanonim.
Fueront et duo fratres, Rome eontes sub nomine alterioa reÜgionis intrande^
qiu tarnen nullam intrantes capellanatom honoris impetravere. Homm nnus^ de
facto stto penitens, tradidit se grade et receptas a fratribns laadabiliter se rexit
amplios et honeste. Alter vero, Nycolans scilicet Gyseleri, qoi Breczlo dicitur^
in capellanata sno, licet ßpe cassa, confidens literasqoe et processus graves abbat!
Suo dirigens, ab ejus yoloit obediencia exemptos esse, prelato vero suo et fra«
tribos has penitns non eorantibas, venire in Sagannm absque eondacta usqae in
presens non fuit ausos; in veritate namque per nuUum apostoliei capellanatus iy«
tolum eximontur religiosi a snonim obediencia prelatoranu Hinc et yenerabuis
pater, dominus Heinricas, licendatos in decretis, abbas eodem tempore fratram
nostrorom Vratislavie, diios vel unnm de canonicis suis, qni se absentaverant a
monasterio et ab abbate se liberatos arbitrabantor propter capellanatum honwis , ap«
prehendi et capi fecit in Vratislaviensi dvitate, portari ad monasteriom et poni in
earcere, et facti sunt de capellänis honoris episcopi carcerenses. Yasator heu
hodie in periculom anime sue idem Nicolaos in alienis partibus nee volunt enm
alle religiones assamere nisi de consensu snperioris sni, a quo tamen repntabat se
absolutum fore, quinymmo nee cum, consensu abbatis sui quidam alter abbas
eam^3 recipere voluit, quia derelinquens sub tali colore primum suum cenobiumi
de inobediencia et vita imperfecta , ne dicam reproba, suspectus e^stit Utautem
sciant posteri, nullum religiosum ab obediencia prelati siü per capellanatum apo«»
stolieum liberari, extravagantem domini Gregorii undecimi deauper editam de verbe
ad verbum duxi presentibus inserendam. Est autem h6c.^3
Gregorins, servus servorum dei, ad perpetuam rei memoriam. Ad
Romani pontificis providenciam drcumspectam limitare et dedarare äc sedis
apostolice privilegia et indulta pertinere dinoscitur, quod ex eis materia mali-
gnandi nulli detur, ut persone, que sub religionis habitu vacare debent studio
pie vite et bono obediencie, a perseverancia divini officii nullatenus retrahantnr.
Sane nuper ad nostrum relacio fidedigna perduxit auditum, quod nonnulli religiosi,
eciam mendicivates . qui in capellanos sews apostolice se recipi procurarunt, pro«
pterea bonum obecuencie et conrecdonem recusantes, per mundom et ut plurimum
sine superiorum suorum licenda sepius evagando discurrunt et quandoque ad Ro*
manam curiam accedunt, asserentes, sine bujusmodi superiorum suorum licenda se
'i
4. tf. Böhmer. II* p. tfl7. welches ehedem dem Pahefe Clemens DI. sugetchriehea
worde, ietzt Coelestln III*
enm fehlte früher.
Unter den ExtrtTaeanten im Corp* jnr* can* befindet sieh diese nicht, wohl aber
Im Magnnm Bnllarinm Romannm, ed» Luxembnrgens* a» 1737* T*I. p*S6S, doeh
nieht ohne einige fehlerhafte Abwcichongen Ton nnserm Texte, der offenhar yiel
besser ist
29*
228 JF. Catalogus abbalum Saganejuium.
hoc fiacere posse. Nos igitur ia premissis/ proat ex debiio tenMiiir pastoralis
officii, salubriter providere* cupientes , autoritate apostolica tenore presenemm ste-
tuimus, volumas et eciam ordinamus, quod ooines et singuli religiös! qaonunGun-
que ordinam/ eciam 'mendicanciuin/3 ^^^^ s^<l^s capellani, qai sunt et in antea
erunt, perinde eorum saperioribus et correccioni ipsorcgn in omnibos et per onuda
sint sobjecti, ac si predicte sedis capellani non essent, non obstantibus exempcio*
nibus et aliis quibuscunque privilegiis, indalgenciis et graciis et literis apostolids^
capellanis diete sedis vel aliis communiter vel divisim sab quacanque forma vel
expressione verborum a dicta sede concessis et in posterum concedendts, eciam si
de illis plena et expressa mencio ac de verbo ad verbnm in preseotibus sit ha«
benda, que, quoad hoc alicui in nuUo volumas saffragari. Nulli ergo etc. nostre
1375» constitacionis, voluntatis et ordinacionis infringere etc. Datum Avinione v. id. No*
• ^^^' vembris, anno tercio.
Ceterum eodem tempore fuerunt fratres plui-imi jam in precinctu de nostra
domo recedendi, quos tarnen de suo discessu dei gracia preservavit Suscepit
itaque novicios plurimos dominus Mathias et in locum recedencium alios subroga-
Vit Fuit unus ex eis magister Johannes Sternynberg de Saxonia, magister in
artibus, in jure peritus et in sentenciis profundus. Hie quartum sentenciarum et
epistolas Pauli pro fratribus legit. Fuit alter vir quidam soUempnis de ordine
cruciferorum domus Theutonice de Prusia, vir intelligencie magne, qoi tarnen in
anno probadonis exivit^ hunc, licet adhuc novicium, propter merita persone sue et
honorem monasterii inter seniores abbas ipse locavit. Magistro eciam Johanni ul-
tra suos seniores aliquot sedem et stallum tribuit, ut ex hoc facto domini Mathie
et predecessorum suorum Theoderici et Johannis pigwis et ex testimonio scripture
sciat omnis professus, in potestate abbatis esse distribucionem locorum sicut in
dormitorio cellarum. Proprium enim nichil sibi religiosos vendicare potest nee
suum quidquam estimare aut piH) suo habere, presertim quando constat, sibi suum
prepositum oppositum velle. Scriptum est enim, sicut asinus sellam sie monachus
possidet cappam, si ab asino suo dominus sellam tulerit, quid asinus remurmurare
aut contraire poterit? Aufert abbas monacho vestem aut quamvis rem aliam et
eontradicere audet, credens sibi fieri injuriam? Si morselIum*3 delicaiissimum in
ore haberet, ad jussum sui superioris deberet eum retrahere et abbati vel akeri,
fiicut sibi imperaretur presentare et dare. Mortuus est sibi, quidquid vivit, prelato
vivit, nullom jus, hie vel ibi, sie vel aliter sedendi vel standi vel quidquam aliud
faciendi contra mentem illius prescribere poterit.
Hie dominus Mathias, de Glocz ad nos venit, ordo enim Arroasie stric*-
ciora habet statuta quam congregacio in Glocz. Hie sibi ad mensam cum accentu
legi^3 fecit pro graciis Miserere ante mrasam stände legere incepit, dormitorium
1) e. mendic. von gleichzeitiger Hand hinsageschrieben , steht anch im Abdrtieke.
a) Morseliam, froBtalum, Gall. morcean. Du Gange n« d. W.'
') S. über diesen Gebrauch Gerbert^ yetaa Uturgia Alemannica. L p. 306 f.
14. Mathias 1. 229
fratram de novo tignavit et texit, infirmarie fanjamentain posuit et asque ad tra«**
bes^3 ^^traxit^ qaam successor ejas consumavit. Usque ad tempora patris hajaS)
plebani in Gerlachsdorf, fratres nostri, episcopis presentati, volebant gaudere pri-
vilegüs monasterii in prosperis sed noluerunt onus subire in adversis. Hos domi-
nus Mathias, ne claudicarent in duas partes, ab omni jure monastico segi'egavit,
ut nee vocem in eleccione abbatis habeant nee mortui cum fratribus annotentur nee
exequie eorum, ut fratram aliorum, peragantur. Heo enim prius ex gracia ha-
buenmt, quando adhuc eorum aliqui stabant cum magistro curie in Waryn velud
adjutores ejus et socii, quando capitulum annuale nostram visitaverunt ut alii et
fiierunt abbati, non obstante obediencia episcopi, humiliter adhuc subjecti. Domi-
nus quippe Mathias fratrem Nicolaum, qui dicitur Curia, tunc ibi plebanum
dtavit ad Lubucensem arcI)idyacodum ad docendum de jure suo, quo se miscuit
deccioni sue et predecessoris sui, alias ad ducentos florenos taxa\at injuriam
monasterii.
Sab hoc prelato obiit predicator Polonorum vel Slavorum, frater Nicolaus
de Kalis, qui dicebatur Fratres. Tantum zelum habuit frater iste ad Polonos, ut
licet multis et continuis infirmitatibus laboraret, quandocunque tamen pro Polono
aliquo in confessione audiendo vel procurandp vocaretur surgeret et eum expe»
diret. Ipse cecitati et ignorancie illorum condolens quesivit eos velut ovem per-
ditam de angulo ad angulum ad audiendum def verbum. A prelatis quoque suis
sepe petita et optenta' licencia accessit ad eos ad villas, docens eos in domibus,
harreis et in campis.
Sab eo eciam moriebatur dux Heinricus, inter tres Heinricos senior, O^O (1385.)
relinquens terram ducatus Saganensii^ domine ducisse Hedwigi, conthorali sue,
dotis nomine. Hie princeps simplex et devotus, in missarum audicione et divinis
lacrimis habundabat, excommunicacionem valde timuit et inter principes hujus se*-
culi toUerabiiis fiiit. Inter eum et uxorem post primam et ultimam, id est uni-
cam prolem^ genitam et demum mortuam gravis et longeva discordia orta est, nt
ipsa in Sagano ipse vero in Crosna et Butenicz-3 P^r magnam anni partem hab^-
taret Tunc diGGldaverunt ei multi et quantum valuerunt sunt terram suam de-
populati. ' Sed forsitan in bonum aliud hec discordia vergebat, minus enim fuit
gravamini ecclesiis et monasteriis quam si concordans cum conjuge vacasset ge-
neracioni sobolis. Nam etsi ante dissensionem illam, non quasi ex se sed mab
saorom consilio, nobis et nostris nonnulla gravamina intulerit, discors tamen post-
modum ab eadem uxore sua, ab hiis quasi cessavit. Hie, si aliquando fratribus ad
eom pro jure^ monasterii venientibus in principio iratus indignanter respondit, mox
placatas, cervisiam afferri et eis dari jubens, micins cum eis et amicabiliter lo-
catos foit Moriebatur aatem in Heinczendorf ^3 et pervolavit fama mortis ejus
^) Früher stand: talos.
*) Beutnitz, 2 M« N. ▼• Grossen.
') Wahrscheinlich Heintendorf, W. N. W. i M. ▼. Luben.
1130 IV^ CataJoguM abboHun Saganemkan.
in Sagannm tarn velodter, ut prius ei sollempniter polsaretor cantaretqne abbas
missam animarum pro eo com bacalo, anteqaam revera mortans fiiiBset Tempo-
ribas domini Mathie missa domine ducisse senioiis, matris eorondem trinm Hein-
ricoram, dadom ante^ tempore videlicet domini Nicolai primi fimdata^ consa-
mata fuit.
Ejos tempore caristia magna fiiit, ut et modios siliginis in Soravia mediam
^exagenam, in Sagano autem mediam marcam valeret paciebantorque panpefes de-
fectum magnom, ipse autem, diversas vias excogitans, specialem pecuniam pro
panperibus alendis tribnit, specialem annonam pro eis pistari fecit et ante portas
monasterii et in domibus civitatis per largam elemosinam inopie eorom providit
Principibus et nobilibus conversabilis , affabilis et gratus sed fratribus se minns
acceptum fecit Ordinis namque in aliis rigorosos execator, in seipso non magnnm
exemplum perfeccionis ostendit, sed sessionibus et dormicionibos deditos per iram,
instabilitatem et impacienciam , displicenciam snomm canonicomm incorrit Cor-
rigebator karitative et non profoit, sed contradiccione andita, se resignatomm ab-
baciale officium indignans proclamavit Ducentas marcas a dace sine scita et con«
sensu capituli in mutuum accepit, quas licet forsitan in usus domus nostre con»
verteret, quia tamen scriptum est, quod justum est juste exequere, non potuit ex
liiis fratrum indignacione carere. Nunquam solvissent post mortem ejus hoc mu-
tuum successor ejus et capitulum, si ab alio creditore noc iiiisset mutuatom, nisi
forte tribus ad hoc sentenciis condempnati fiiissent. Cum creditore autem tanto,
duce nostro, litigare non expediebat, ideo non sine dampno suo hoc mutuum sol-
vere ipsum monasterium oportebat In vestibus quoque, equitaturis et apparata
suo modum excedens, superbus et elatus a nonnuUis dicebatur. Modicam
ante mortem Romam ire disposuit et jam de vie neceifeariis quodammodo cogi-
tavit, ita ut si longo supervixisset tempore indebitata fuisset forsitan. ecclesia
nostra valde. Hiis igitur et aliis deus ex alto prospiciens eum tulit de medio
iSM« VL die mensis Octobris, anno domini MCCC. nonagesimo quarto. Prefiiit autem
*• ^^ annis quatuon
XV. Be domino JLudo\fo primao.
Vaeante monasterio per mortem domini Mathie, eleccionis tempore &cto
sermone latino in capitulo et invocata spiritus sancti gracia, ut est moris, elege-
runt fratres nnanimiter fratrem Nicolaum de Opil, predicatorem , quasi per modum
inspiradonis acclamantes omnes, eum honore regiminis esse dignum. Fuit tamen
quidam quasi de senioribus , contradicens in principio, quiaudiens, consentire omnes
et singulos, mox consensit et ipse* Ad hanc eleccionem plebanus in Gerlachsdoif
non fuit admissus, quamvis propter illam venerit in SaganuuL Instat electus tribus
diebus continuis, ut absolvatur re integra, hoc est, antequam confirmatori presen«
tetur eleccio sua, a conscmsu prestito et jure sibi quesito.
Propter importunas preces exauditar a fratribus, renundat, jore permit-
tente, in manibus capitoli et eligitar frater Ludolphus per modum compromissi.
14. Mama» L lÖ. Ludohh L 231
*
Hic eratSaxo, Magontioeiisis tamen dyocesis, baccalairas in deeretis« Epbcopua
qoippe Ma^^iuitiiiensis, etsi in Reno suam ecclesiam prinoipalem habeat, tota
tarnen Thnringia et Hassia et magna pars Saxonie nemoralis ad inunediatam dyo«
eesim saam spectat. Ad hanc deccionem prepositi exteriores vocati non sunt ex
causa ^ preter prepositam sancti spiiitos et fratrem socium ejus. Hec eleccio^
propter ünminens periculum celebrata est post prandium parum ante horam vespe-
rarum. Vidit autem frater bte nocte quadam preterita sompnium, juxta interpre-
tadonem congruam presagium forsitan futurorum. £a nocte, que immediate seque-
batur diem elecdonis fratris Nicolai apparnit ei dormienti frater suus uteiinus^
trislis amphoram aque in collo bajnlans cum querela, quod eam ferre non posset
Cumque consolaretur eum, quod bene laturus esset eam, iUe ante podes ejus
amphoram posuit dicens: ego nequaquam eam portare valeo, vos portate. Et
ecce, mox evigilans audivit, electum ipsum fratrum suum ejusdem uteri, ejusdem
professionis et regule, ab eodem patre genitum, quia ab eodem abbate vestitum et
receptum, ante suam cellam pulsare. Gui cum surgens aperiret, iüe tristiciam
sui cordis aperiens dixit, se nullatenus abbaciam in quam consenserat ferre va-
lere. Et licet, prout tunc secundum horam et lempus licuit, eum consolaretur de
dei adjutorio et bene portando domini jugo, ille nequaquam acquiescens sed im-
portonis instans precibus amovit a se amphoram , dum in manus eligencium renun*
dans deseruit abbaciam. Et vere eam humeris fratris Ludolfi superposuit, dum
ipse tales compromissarios, qui eum in abbatem nominaverunt elegit, sibi enim
peouncianti a^3 ^^tribus data est autoritas, assumendi de capitulo ^uoscunqüe vel»
let compromissarios et electores. 0 amphora, o calix domini, quam plena et
quam plenus*3 est aquis, est abbacia Saganensis plena curis, plena populis,
plena tribulacionibus et angustiis, et si perfmictorie agitur, plena periculis et pec-
catis. Gravis est ad portandum hec gerula aquarum, sonus in eam fluctuancium
dominorum, militum, civium et rusticoi'vim , fratrum quoque et familiarium sonus
est aquarum multarum. Ecce domine, est quidem unus hanc aque amphoram
bajulans, intraverunt aque jam usque ad animam suam, sed tu salvum fac
eum, ne tempestas aque. demergat ipsum. Sequere eum, amabilis domine,
quocunque introieHt, ymmo et preveni et concurre, ut, te manum tuam sup-
ponente , misericordia tua ei|m preveniat , adjuvet et subsequatur in longitudine die-
rum, ut possit cameVs tuis ministrare potum.
Hie ^tur dominus, dommus Ludolfus, alienigena, in L'gwa Sleziana impe-
ditus, etsi in tractatibus et locucionibus ydeoma Saganense minus noverit, po-
pulo tamen suo per se predic^ns intelligibiliter satis locutus fuit, dominus enim
dat rerbum ewangelizantibua virtule multa. Hie a sui ingressus exordio cancel-
1) Friiher^Und (nr: «, et
*) el q. pleoas ist etwas später hiniagesetzt.
232 IV. Catdlogus abbatum Sdganensium.
larie abbatis et fratnim el literis in latino dictandis^} preei-at nee soUicitadine
ista eciam in oMeio pastorali carebat, nescivit tarnen scribere, sed aliis- pronnn*
davit Scripsit autem preter literas missiles, propter vitandas temptaciones et
ocium non pauca, quamvis sab iUegibili litera, qoonim aliqua fratribus scribenda
ore proprio dedit ad pennas.
Hnjus anno primo pestilencia inter fratres alios magistrum Petnim de
Legenicz, tone prepositum kospitalis, columpnam religionis extinxit Hie frater
agius et expeditos, sciencia refartos et in unlversa morom honestate preclaros ipsi
domino LudoKo et domino Afathie provisionem apostolicam , de abbada ad ca-
riam a conventa missus, optinuit. Nullus tarnen abbatum quatuor adhuc a sede
apostolica vel confirmatoram vel provisorum papali camere qaidqaam dedit, licet
procoratores elecdonnm ad urbem missi diversis ad hoc modis et pulsacionibns
f nennt ^3 instigati. Si dicebant, abbaciam nostram nondum esse in papali regi-
Btro taxatam nichil JQvit, dicebator enim ex adverso, si non est taxata taxe-
tnr. Dicebant igitnr et verum est, abbas in Sagano nicbil habet spedale pro
Camera sua sed omnia, que sublevat, communitatis sunt^ et prevalueruBt; ab
illis enim dignitatibus, que speciales babent redditus, tollit quod suum est apo-
stolicus. Bonum est igitnr, abbatem, quanto firequencius potest, in communi et
in medio fratrum vivere, ut, salvis hospitibus et aliis causis racionabilibns , per
comestionem in refectorio ostendat, se nichil divisum habere. Accesserunt au-
tem fratres ad prelatum suum in hac clade, petentes, ut ad tempus locum illuDi
declinaret pro conservacione sue persone. At ille, grates de caritate fratri-
bus referens, diliberacione parumper accepta mansit, mansit in multitudine per-
euncium, indixit processiones ad diversa loca sanctorum et predicans per se in
tribus ecclesiis, eciam in ecclesia fratrum minorum coram plebe predicavit, pe-
tentibus eum gwardiano^l ^^ fratribus ejusdem ordinis. Cum istis semper pa-
cem habuit, et quidquid in eis dissimulare pdtuit dissimulans, eos et eorum
ecdesiam sepius pro consequenda elemosina in ecclesia nostra promovit ipsos-
gue nonnunquam ad prandium invitavit, cessitque roagis in laudem dei et edi-
ncacionem populi eorum pia in Christo concordia quam, ut assolet fieri, con-
tencio rigorosa.
Hujus anno ü^"" ad festum corporis Christi tantus fuit in Welsnag^} ^^
1) in latino fehlte früher.
<) f«erint fehlte früher.
s) Früher stand: gordiano.
«) Wilsnack in der Priegnitz, an der Elbe bei Perleberg« Veber das heilige Blut da«
adhat a. vorzüglich, ausser den allgemeinen Geschichtsehreibem der Mark orandenb.,
als: Angelas^ Leutinger, Garcaeua u. s. w., und den neueren : Pauli, Buch-
koltz u. A. Matthaeua llndecus, Hiatoria von der Erfindung, Wunderwerken
und Zerstörong des Terineinten heiligen Bluts zu Wilsnagk, sammt den bierüber
und danider ergangenen Schreiben. Wittenb* ltf86* 4. worin die wichtigsten Nach-
1
15.' LwMph l &33
cnrMs popnli^ ut vix eontinerent eo8 'vilfe, dvitates et Mnnpi. IhceiyK atriem
concarsas iste temiKNre Joham^ seemdL Incepit autem slc^ BVat'fn löco isto
eecleaia Bgiiea, qua per incMAnm/ eam enmibtts in eä conrt^^ adiibta'tres hqslie (^36So
in me^ ignis aervaie smit fliege,* m qolbns et naqud tiviid iriibj^'^ft^bilb ffi^
naaeitBr; aprere/ Faelnm est a domino hoc miraealnni^^'ad rotHUi^'fidei ad de^
nonstrandam' veritatem ibi snb ' apeciebus alienis etistentis ssoi- veri corporis et
aagwinis saerosanoli. ,Hoc nrirainilo fidelea permoti cepemrit ex tone catnervatim
loaun illum accedere, qierante^ se ejus virtate, qoi ae ibi mirabilem dignatna
eat .ostendere^i a aais angostiia niserieerditer liberari. Sed' et liberati annt, nam
tinteMi ^deii -aignorun ostensa sunt magnalia, tit craiMet certo cerchiä, eos «
fm riimen donaal ibi invecaat^ in' ejna nomine liberari «eciuidam salntem snam
ab Muit angoistia. • DiTalgabatar löcna iste ad partea tarn reinptdä, iit et reges
tette,' ' principes, nobiies et ignobiles, efnscopi com clerieis sacrosanctas illas
Tiaitarent . : bostiaa^ Uaqne Ungariam et BmRriam, Daciani^3 ^t Poloniam et ISnes
Almannie perrekvit fama lad illina neo expiravit hodie/ qoia et in presenciamni
eottidie; ibi. oemitur cealoxna gehcinm divsersamm. ^ ^
..Hvfua patria anno ieiido tempus fiiit visi|andi . capitnhtifi oriünis ^Arroasie^
sed qaiii eredidit, fratros »aslroa tone eäse in Francomm ftttatiVb'^} '^dsmate a
iHaifaeione caMidU de: senionua anartam cdbaiHo 'abstltlnit illa yiee\ < ni^ntfe' per
koc aiD iatendens ab obe^encia domas ittna sobtrabere^ cuiti' ad aancte matria
eccleaie redi^rit nnUatem. Hnic viro qnidam cnrlesanomm optnlit* ae ei et aac^
ceasoribna spiaJmpetratuniBi infnlam, proeqratunun literaa et Mib snda^ expenaüi
lisqne in YralialaTiam diredunun, ita qnacb ipse abbas peneis qneüdshn civeni
ibidem quinquagitata florenoa ' depoaeret, ipri^vimpetratori j^o ania laborfbos re-^
aervimdpa^ at iUe noloit. . Inter ceteraa aiktem canaas qu^re nolliit, hee pre«
capaa fidt f Scribünr^} .conunnniter ia forna infiilandorani abbatiun, ot in-
signüa ilJli nii valeant in olaMtria eoram et ecoleaiia aUis eia pleno jnre snb«
jeetia.' ' QvSA igititr tBciftaet,' ri/ nt est moris, per daces et tenrammi domi-^
aoa ait eccleaias ipabnun pro eiieqaila , cobpaienitate, vel quaria alia söl«
knipnitate vocatoa iuiaaat?:^} Bl inialataa Venisset^ egisaet peeoatom eontrii t^^
adendam .et priväegii apoatolid fonua, ai aine infiilä, attiqnam defoi^set
I * •
:i . i •■;.
Hellten der Zeitgenossen nnd die bekannt gewordenen Actenstücke nnd Urkk* ge-
Mmmelt sind, ockon Jokann IIuss sckrieb eine besondere Abkandlnng gegen dea
Betrug, der damit getrieken wurde: -»-mkeum illud — non niai ayarornm sacerdotnm
mendacium esse» Upp» T« L p. 154 ff» S. Küster. bibKotkeca kist. Brandenb. I.
f. 170 ff*
ir« Brnm,: eina im Mittelalier q||«(wökalkkia Art der Beselebiinag. ' >{"!''
«) pMatiro ftblte.friUierä , ' •....!!..
>) Am Rande ist kald naekker kinxngesetiti nt quidam diennt. ' ' « -^i**'
*) Am Rande stekt etwas spater kinznges^tzt: lloc formaliter locnm kabet in kenr«
diecione soUempni non in deUctana inMo.''^ ././ )"-
s 30
1
# «
t
<
.294 / IV. CatalQgtii tMaium SaganenAum.
principum ira. Oji4iHiis9e ergo tali nlOdo iirfdlBoi, emiBse fdteset vei peedrfnni
ili_ Snb..ii0Q; viiTp idominua Jobannes, , ürenerabilia patar, preposiios per
3pilJLIi ^f^»ll4^:^l .(^ prepositare ib maaibuß^ aMAiapiacopi Pragensis ^oasrit et
jp . Sagatto: pi^DJ^iota^ni iMit ' Httic ^pten. t«ieiabi&ateni vke et * peiMoa^
propter . lafcNore^ auoa pretmiaa dedit>ipse Idcnm inikiiedidjpiesbiteroraiB« ^tb^tm
que magiater Uenriouq de Hoootter, predieator et Saxo T^eatitaa ; est ia fia^
anO) coi .Isoßt e^set yi^giator in artibüs, loonn nperiorem daro haouqM
stallt,, .peofiaas idem quod aposjlioliis dkit, Mnma nddn licent aed^ 'MW'Miiitta
$i;(pedittHt.. Ouaatuiy ejttun .potait semper pro ooscordia üiler frättw rhabiwiä
fWam r^ginien tempeimrit^-.propter;. qw>d edsii oadtia, ^e aibi alias Heow*
aent, ^usu9r ncm iiiit. In me^ ^fratran^ in ehoro^ in refectorw fiiil faaniii
Ireqaenoioa painit', , XLi et aüquanflo iper sapHinanam integram in refectprio "fi»^
tnna comederet et in dnplieibtis &stta,jraro extra rdfeetodnm mao^caret.' JS^pe^
mensa abbatis more seUto pnacitiraita, ipse cam fratelbas in oaaventq prandeoat
et fratres ad mensam abbatis se «roleetDiDSi didgi^bat, ' aüqnando eciam in cena
vesp^irtiiui JMcyiae ^Sririx^ plpäsediki GoUacioni: qnoqne fratnun erd>rias se
immitiioen^ nfmmnqiiain exbcHrteeiMeni ^ eseposicioDm e«niii/ qua leeta in mchsa
vel in i€|v>ro .val . caatuta lueraat ili üatina 'fecifc V»rio almaoio,^} qood b^
didtw, itisi ta dnplicibaa festib; noa ifebaliirjV) cappa et snperp»io aati» sinaf
pllci ^^ntentns, et ai pcapter djgnitateaiVofficii «appam meUoiis panai babait^ de
terrestri. tavien et eonunmi fratnun »pann^ cappan com faoe ifabuiti, qnani jnxta
tenip0ra ..^auBdaque .poftavit. . Sub tor^teperant fratres discipKnait farüa aentia
in«^Xil4'^0'^ l^isia -aaxta ante iadveMnm jeeipcre> in oeaa dolinm pM^ M«' a^A^
da ^fXJQti' panpbcam^ pede» kvarei^ jlatoarRtfwere ;^ datis micabqua dnohna de«*
nf^riia» a4 pit^a diaiittere;^ ^ eeperantquai aabiipso ^ranftateai • iäliOn derellnqneiiB^
qna camminti Sfter gaates, ojleMqae eonmt et . eaBaäetudines observantes irohHi<v
mnt infOarQisprivio, häc est in dominiaa Este miaU' *et* prima 4otalinictf m^
sieotus domini. esse sakti* ai tegida^ .nt on^a tanp leoaia^ senraretov ib eaMk
I^iWi-UAt tane inter dos in» artftas jdin» u biiccalinii et dto ina^ii^ pre^iaa^
tores qüatttOT) uA et dbrionane et de vBipcve.tpredicareiar ^ii| leadfsia diidbus-do-*
mioicis et festivis ewangelium Jhesa Christi. Ipse qnoqne abbas aeptimanam
predicandi tenuit in ordine vicis sue.
Eo tempore principabatur Saganensi distrlctui venerabilis domina Hedwi-
gis , relicta senioris ducis Henrici eratqqe pax congma et monasterio et . civi-
» I ■»
1) Almnciam, amiealaniy .scn anuates^ mo : ifthnomci äapat- JiweMsqne fege*
baut Da Gange u. d. W. Varias^ lat gestreift^ gdbcia. ^Biib<iala9 pio^
Tinsiell seyn* . . . -
2) . Fcuher atand i portabai«
s) Später ist das in: LXX. Terwandellwofdeo. > ...)•-
.11' }•
15. LuMph L
8dS
biis et toti patrie, quoBtam milU propfter. reiterencia» tute domiiie rapinis et
spoliis pepercere. Et aciendiun^ quod ab 6a h^n^ qoa hata est later aoa
vita apostoUca ^vita commiHua, natom^ est el nobie respeetiYe . ad prioni teiUH
pora bonam traaqiHillitatis et paois. Benedisit dominus denoi nostiie ad; ingra^
mäm vite illiw aaacte et quaato .eepenint fratras magis: religiese et mbnaatiee
:riyere tanto laimia inpupati, uon nodica gavisi sitetquieteet pace« 'Qols «aim
iiobis nocebit, ai boni emalatores faeiiinns/ com si hnel üi .tiis doiium unbiH
lasset pro i^dulo humiliilaset inimicos eorunk
Teiiiporibiis liojtts pafaris quidatai noYicSai, Albertos jde Vratialaivia, ad
religioaem satB^-bene disppaitna, in amiciata sue fantas paciebatar antiqai fbeatia
insidias, ^ ai eom iiiino; arilis. immergere nnte per precipicivai* . vettet- ieiaeidei«^
Uade cmitigit) qiied idflin;Alberl«S'neite faadaM'perfi^
qmt dMMiril eperis neoeasaiü eont^t^ per maximani .cadeas altMndinevi de mm^
aasterio disoorrej^et, qai per pertas oinnes sihi faMas iSbet esre potodaaet
Mira res, fiiilb dei digBaoe^ de tanta. snmnntate protiiere: ^et imuaa mmaiiei«,
niai quia manus domini adjuvans eum manum suam supposuit, caro' ^in pol»
vere^ et ik isfemo «abiiiia^ rproeol iväno habitasset« Podet; idieere ufeed ex«-
pedit non' tMere^ »ceddit w fl>vaaik stereoreapi' et epilun4t rvitam^ t si »temna
aiidam itetigisseC; fractie ^^e^rmibua cscppraaset Velrifieati ^«nt in reeversos -flÜ
4e qoodaift 'alio odlapoaiti: *: ■ •'
Iste.rilit,' qtie causa fiut^ qubd ripn ijboreretür?
Dextra dei subvenitei, que cunctä tu6tur. -
Fnanuit et. doio alli M^ndi prediaaeaswiim .anoram ttepore, . qm qnaai
Alienati sMiteiMeundna douM&uil et teatadinnm räpenint aacendere, vdrUs det»
Urarid et mwibna efi tameii -^gvesai mdk pseaUtea . sunt inafjpimöiaiTQsi O altt^
tiido Sathane, -«ft quem non peteit a frairmn iconstecio ^c; vpkmtates seonlinneB
4A immissaa extrabiire,\per .iaAnn apbnet jMliHiitBi i^eindam .eanqpaUat texire. Ho^
atieida est ab iiucia., qaaai fillgur. eeaidit >de cdoi, nt et aiHnie ibodieide altifc
predpitando fideles conetar extingwere et de eoceebo njl^Oiü» efr vite eeleatis ba^
Intacole dyabolica saä presuiupdaae jactare. r:.
Sdt) abbate isio*, äanei domini MOOGXCbVdK. llaet (byBpis .feerii:loUof»
bilis.tanta tarnen foit Mardi ^Aprilis aspeiitas, iqMdvix Mteat'visiua eatsivel
au^tom. Continuabatur venti aqnüonaria flatus fri^as .per. totani .^qua&ägesi^
mamj" non foit qai vomere posset arare terram, fuit in die pasche tanta nivis
babundancia, tantas ventoram flatus et nivis jactancia, ut nee in villis con*
atituti pAssent adire per campos suas ecciesias et in civitate Saganensi nee per
cimiterium, ''nee per ambitum posset processio fieri, nee stacio sollempnis in
'*•
1508.
* y
>) Früber stand daffir: nata«
<) aoima ist elfras später biuiigascbrtdMBm«
30*
• * «
296 ' rV. VataloguM 'abbahim Saganemium.
ecciesia. In iüo tempore mtilti sua expuleraiit oves et' pecora, non baben-
tes quid darent Ulis mandiieare. Sab hoc multitudo fratmm in monasterio
fmt^ novicii nee vestea nee quidqnam aliud apportare cogebantpr, omnia da-
Iiaiitur eis ' de monasterio ut professis. De . mis, que apportaFerunt poterant
in novidatu suo disponere^ sicut eis plaeuit, non ut de eis in clauslro sin*
golarem vitam duoermt^ sed ut extra monasterium pauperibos et bene meri^
tis secimduih sunm beneplacitom darent Hie säA ad mensam suam sepius
usque in finem legi fecit.^3 ^^^ ^'^^ tempore quidam conversus, ^yco*'
laus.Grabow, Sa](0, qui sub , abbatibus Tlieoaerico, Nicoiao, Johanne, Ni-
oolao, Mathia et Ludolfo per XL. amios et ultra,, temporahbus ad extra
et nistkiis in villb prefait, .sdenda plenus, consilia providms, in Interventa
.stsranunSy rustids tenribilis, latronUms horrendus, prindpibus gratus, civi-
hask aoceptos et fratmm et monasterii fidellssimus advoeatus. Hio liabens iam
septuaginta sex ^3 ^lu^os, adhuc ex dei adjutorio agilis et utilis est in ofSdo
suo, quem deus ex sua misericordia dignetur conserrare huic loco pro sola-
do diutumo.
In diebus ilUs erat quidam, qui dum a dyabolo, nunc de luxuria,
nunc de. fide vel perfidia (emptmetur, dtxit temptatori: excommunicatus es,-
ftb ^cdesia prescisus es,'^ tecum disputare vel loqui non licet Vel do:
cur ista michi loqueris? Cur hec non proposuisti frmdatoribus fidd, prede^
cessoribus meis? Uli tibi beqe. respondissent, tempus propouendi negiexisti,
non es audiendus. Vel sie: mendax es, nequam et blasphemus es, verba
tua non curo. Vel sie: quid michi et mcretridbus tuis? At ille: hone*
stissim'as matronas. et dominas meretrices vocäs? Gui iste: Iioneste sunt in
«e, sed meretrices tue, qpia per eas me nkeris sallem meate corrumpere»
•Venptabatur in* disraps et respoBoit: tempoK aeoepto scriptum est audivi te,
loquere nnchi postea et audiam te, jam noa est tempus. Aecessit ad altare
ei de .excommunicacione vel iitegularitate temptdiaiur« At ille: missam ce}e-
brabo. irregdariter et excommunicatus tuus. Hiisque et similibus excepdMi«^
ims repulsns discesaft> temptator illusus.
Erat tunc quedam prosa*3 ^® eompasdone Virginia Marie et ejus Symeo-
nieo. ntnerone , . quam cottidie dicentibus, forte cum ma prosa: patris sapiencia
edam^ vel forte sine ea, dominus Wencseslaus, Vratislaviensis episeopus, aliquot
^ies indulgendarum concesdt Bst aitfem hec:
I •
.1. I
1) Das Nachfolgende, bis: pro solacio diutumo ist spater aDsgestrichea worden.
*) Später in x Septem Terinderl.
s) Früher stand i est
4) Prosam libri Rituales ecclesiastici eam orationem, quae in Missa canitnr ante eran-
geliam in majoribns festis, ^oam alias Seqnentiam, yoeant. Da G«nge u. d. W-
Prosa» Vergl. aaeh Gerberl. de cantn et mnsica saei^. L p. 340.
15. Lud0lph I.
23t
^oosolatrix paupemm,
if/elica regioa,
Audit captam filiam
Hora matutina^
Gregem apostolicam
InteUigit dispersmO)
Sicqne sentit gladiam
cor sibi mersam.
^
IL
Hora prima conspicit,
ifm^ter Pylato
Jhesum turba tradidit
Viro reprobato,
Cemens prolis faciem
Spnto nacalatam
E^is sentit aciem
In eorde vibratam.
m.
Cum advenit tercia
Vidit coronatom
^ Spims et senteneia
VttLve condem}Miatimi,
Virgis oesnm intaens
OrMem bajnlantem
Et mucronem sendeos
8ese perlorantem.
IV.
Hora sexta filium
Videt Gonclavari,
Inter duos mediam
Audit blasphemari;
Ex amaritudine
Mirrate pocionis.
Est in matre virgine
Mttcro Symeonis.
V.
Audit in meridie
Voeem morientis^
Lanceam in laiere
Viderat pendentis.
Terre motus,^} lenebre^
Que tunc evenerunt^
Mariam' in pectore
Dke transfixerant
VI.
Gum de ligni nexibns
f Vespere movetur,
Matemis amplexibus
StriDgens intuetur
Ungit, ter^t wlnera
Fletet^oscolatur,
MaterH et in anima
Sic transvarberatnr.
VIL
Sopulture debitam
Occidenti die
Biagnom est suppHcl
Virgini Marie.
Vivo earens mortuo
Mater benedicta
Est propbete gladio
Graviter afflicta-O
AiMMMta
Später ist zu: motns, et gesetzt. ' ^
Irillier Stands Tirgo mater «oima.
la der Haadselirifk ist dieses scliöoe , bislier unbekannte Lied y wie Prosa gescbrie-
beoy dodi gana in der Folge ^ welche hier pni Zahlen beseichiiet worden ist*
\ \
338 IV.. CataloguM abbalum Saganemium^
Versns: Mulier ecce' filias taiis. Ad discipalui aotem: Bcce mater taa;
cmn coUeiita: Non conveniat ete.^3
Hanc sermonem, domina, Tibi jam oblatom ^
^30uodam ante tempora Sene prophetatam,
Dignare clementissima Acceptare gratam^
Meque tecum jogiter Facere beatum.
« Amen.
Tempore hnjus abbatis firactus est ambitas pro ampliacioBe ecclesie, de
consensa abbatis et seniorom; . *
He qunuadmn erentibu§ iUiua 9etmpari$.
hki&t tres doces Heynricos (VII.} dux medius, dnx voeabator Rumpoldas
et Heynricas nayor, maybr a magnitadine corporis, ^boit enim molem corporis
magnam, spissam et loogam cum pedibus tamentiboa et potrescentibas , ita qiiod
difficolter ire yel eqoitare valebat. Terram autem suam, residens in sede, ja-
cens in lecto et ductos in corra strennue gubemavii ffic ex cansis extra ter-
ritoriom snnm profidscens v«nit Boleslaoiam prope Boberam ibiqae eepit infir-
mari et dissuadaitibas nedieis non potnit inde moveri. Putrait pes, nt eames de
ossibas ferro scinderentiir jacensque in fetore nuadno BAortiii& est in nocte nati«
fSM. vitatis Christi , tarnen ante noctis medium , hora videlicet qaiata horologii ,'} ita
24. De«, nt obitus ejos debeat non diei sed vigilie nativitalis aseribi. Inde delatus in
Saganum sepultus est in Mpultura mayorum saoruL Hajus törram divisenmt
inter se frater ejus, dux Heynricus (yJSL.') junior , . qui dioebatur Sperlinc, et
dux^ Cunradus (jL}^ patruns ejus,^} nee tarnen adlrac' aliquas exequias cele-
brari fecenint pro anima ipsius. Hie Bumpoldus adhuc vivens citatos fiiit cum
quibnsdam vasallis (]suis30 ^ GneBCDaai per queadam judicem delegatum ad in-
1) ۥ coli. n. conv. fehlte
s) Später ist: « Tor quodtn^ eingeschoben worden«
>) tOMu zählte damals m Schlesien die Stunden nach der Italienischen Uhr, von Son-
nenunter&ans; bis 24. Erst im sechzehnten Jahrh. wurden In Schlesien die söge»
nannten halben Uhren eingeführt . welöhe nnn jetzt zweimal bis ISt zahlen » in Bres-
lau seit 1535, und allgemeiner 1580. S. Yon den öffentlichen Uhren in Breslau
ProTinzialbl. t. J. 1796. T. U* p. 1 ff.
^) Conrad IL war der Sohn Conrads L, des Bruders Heinridis IV. ^ wddier Hein*
richs ▼!., YII. u. YIII. GrossTsler war.
^) - suis ist später hinzugesetzt*
15. Ludolph L H». Httnrieh VII. JitimpoU, u. Heinrieh VIII. Sperling. 238
Btandam domiiit Symonis 4e Deyr, caiioiiici PoznooiMsis* Proposiia autem
coram eodem jadice ^Lcepdane legittiiiia et tum admiasa appellatiim est et domi*
BUS c^cialis Labacensia es* ptoo i^ipelladoiiia jadice deputataa^ * Judex aatem
ifi Cfüizena appelJaGioni non detolft, aed prineipem cum suis exeoaunttoicans^ eoa*
in partitoa Gnezene denimciari.fecit Pepmdit igitor causa appeUacionis coram
o£fi0ial& Lobttccpai, coram fuo, duee emn suis causam viriliter et legiitime pro^
t9e<pMntiinia habitiaqne in ea nonnullis tenninis^ ingressas< est princeps viam unir
nrerse camis;. Cüatur igitqr abbas cum fratränis in Guezenam prcqpter^} ^x^eomr
imuneati sepultnram« Oomparent ipsi, sed nee comparet actor iiec judex,: sed
ecce, procedit judex appeUadonis in causa et {Hronuneiat, omnia attentuta teoiitra
prineipem et suos Ibre irrita et cassa, et est^ hec pronuiuM^ia in^ardbivifi
nonasterii aob sigill^ judids debetque pvoi^r <d)jeGciones fiitvas^ lon^^^tempoiAf *
bus öbserrari. Dato edam, quod excommumoatia lata in duoon. valida fiü&fliet
abbasque eom deinmciatüm fore sdvisset, adbuc cum appellaciQne et prosecnr
done pendentibus * sine ealpa s^pelisset, scriptum est eiüm,^) d quia conquOr'
ritur^ se excoamunicsjbHn post appeUacionem legittimam et ideo excMitnunicar
cionem esse nuUam offertque,* ae in judicio hoc legittime probainrum, vitfud .debtt
in jodicialibus actibds. tantmn^ in extrajudidalibusi sneto et in diyinis, midiMi ea^
Titandus/ in häo cansapro defendone aoi moBHteriam plus .quam ^odMui^
marcas expendit . ^ »
•i
• I . • « . . . I
Dax iate, pendente fite in judicio inter eom.ot. qucmkoii itenoi4cuiii: Gl0r
godensem, Nicolaum filengil, anper .iajuriia et rapinia probende, sne^jrnoa itMMtr
vietaa nee confessua de aüqno, mprtuus in Sprottania, in SaganoeiH taffNdatna«
Fast mortdtt hqua et . exequias soHempniter peractas deolaradt dpmkiM ^Vitatiar
laliends qpiscopus, eum in excommndcackme deci^sse [uropter violenda^i Ula*
4am in rebus ecclesie, per statuta provindaBa mandavitque emn exoomiamioaMm
debere publice muiciari« Suscepto i^tur .bujusmodi ndandato dominud Ludplfus
nee cito volens presilire in ducis iafamiam nee episcopalem incurrere inobedien*
ciam, propter excusadones legittimas supersedit execucioni ad lempus seribens-
que excusaciones suas racionabiles, presertim quia mandatum episcopale primum
obacoram iiut ip midtis, jusaionem aui superiona secundani expectavit< Cujus
1597.
^) 'Praher stand t Tel propter.
^> est lAlte friUier.
s) Yergl. Decret. L. II. T. XXVm^ e.S». de appdlstione.
• x-
340 rV. CahUofui aibakun SaganenHum.
dilacionem et excQsacimiem dominiis episcopos per omiiia ' approlMuto emn eximsa«
tum habuit, declaraos de novo, ipsuni dominam dacem pro excommiiiiicato esse
habendom. l^nonciavit igitor dominus abbas per seipsura principem ej^coimnaiii-
catum haboltque ecclesiam saam et cimiteriiun ei contiganm pro pollatis. Sepelie-f
bantnr mortui ad sanctam crucem vel ad sanetum spiritam» In capella qooque
et sacristia celebrabantor raisteria divinoram^ hee enim dae eqieliole ecdbde
ebntigae non faere, Accepta eciam desuper episcopali licencia agebanior süsse
et divinomm sollempnia in altaribas viaticis, in locis congmis et. honestis, ita
vt et in r^ectoHo estivali fratmm et ante ipsam , in refectorio qüoqae esfivali
abbatis sex erigerentur altaria, in quibns cum nota et sine nota, et iiore canoniee
et missardm peragebantor officia saerosancta, venitqocr festnm nativitatis Christ!
hiis diebos nee celebrabantor divina in ipsa ecclesia sed in loeis jam de»
scriptis, quoniam loqnens de qaatnor festis exceptis, eonstitacio Bomfaeii noa
de pollatis loquitur ecclesüs sed de ecclesüs constitutis in loeo generaliter inter-
dieto« Reconciliabator ecclesia per presolem sob expensis vitricomm fedtqoe
abbas ipse corpus principis exhumail Jacuit extra sepolturam sacram diebos
VIQ. donec ad mandatum episcopi abbas ipse mortuom abaolveret et redderet
eccleriiistice sepultore. Forma autem absoWendi mwtuum hec est.^3 I^egetor
prime psdmus: Miserere mei^ cum: Gloria pa(ri, Dominica oracio, Ave
Maria etc. Et ne nos etc. Salvum fac *servum etc. Nichil proficiat etc.
Esto ei domine turris etc. Domine exaudi etc. Dominuä vobiscum etc. Or&»-
mus, deus, cui proprium est misereri semper et parcere, suscipe deprecacio*
nem nostram, fi% bunp famuluDa taum, qtfem excommunicacionis catheoa constrin-
^t, miseracio tue pietatis absolvat^ vel dicat hanc vel utrasque:^3 Presta^ queso
domine, huic famulo tuo dignnm pemteneie fructum, ut ecclesie tue sancte, a
cujus integritate deviavit peccando, admissorum veniam consequendo, reddatnr
innoxius per dominum nosirum etc. Post hoc absolvator in hec verba, vel
mmilia, prout materia requirit:^} Ego L. abbas canonicorum etc. autoritate michi
commissa absohro te Heynricum juniorem, olym ducem Saganensem, ab exeom*
municacione, quam incidisti ex statutis provincialibus Gnesinensibus, racione r^rom
ablatarum ecclesie vel probende venerabilis viri domini N. Stengil, canonici Glo*
goviensis, et restituo te communioni fidelium et ecclesiastice sepultore, m no^
mine patris et filii et spiritus sancti. Require in speculo judiciali in titolo de
1) Vergl. d. AbBoluliontformeln in Gerbert, monumenl. Teteris Litorgiae Alemin*
nicae. T. U. p. 27 ff.
s) Das foleende Gebet ist zum TheOe wörtlich, doch abgek&nt, aus dem alten Gebete,
wie CS bei Gerbe rt a. a. O. p- 89. steht, enflebnt.
3) Die Wortes vel similia, bist reqnirit sind etwas später hinsngesetst. Jndices tanea
nonnuili excommouicatos snos facientes post mortem alisoiri psalmnm : De ptolkndis,
loco psalmi : Miserere , legi precipiunt , seribuntque formam quandam aliam brerio-
rem. Que modo scribitar serretur ist am Rande nacbgetragen.
19. Ludolphl. Bp%egHeinrm CVfflJ Sperling. 241
$enteiicia et re ja^cata ia $. Ut.aatem que prenuaimas , vwsa: ^ !Porro, qAe de
excommameadone dixiiiiiis.0
Mortaus est igüar duz Heyniieus senior anno domini MCCCXCm qniota laes.
die mensis Deceiiibris,^3 "H^ynriens medius aiiQo , XCV. XXEDDE. die mensis tsat»
^asdeni,^3 Heynricus junior anno XGVII. XHIL die mensis MarcH.^3 Hiß iser»
reliqoit qnatuor parviilos,^^ ^^ tatela domini Ruperti, ducis L^niczeni^»
Debita antem, qne vel ex contractu yel ex malencio, vel isti principes yeSl
parates eomm aut quidam jilii injuriatores monasterii nobis tenentur, alibi sunt
scripta.
(Hec hucusque de hoc venerabili patre tempore vite sue scripta sunt^ qua
autem secuntnr in alio sexterno de eodem patre, col|ecta sunt post quinquaginta
annos ab obitu suo elapsis,ex variis cedulis et scriptis hlnc inde repertis ac rela^
tibus seniorum.30 ' .
JEpytogut abbaiutn.
*
Abbas primus Heynricus. Amavit hunc et ornavit dominus,. dum stola
abbaciali, stola glorie induit coIIum ejus. Hunc dominus in dulcedine benedic-
donis sue prevenit, dum eum ad abbacialem benediccionem primum remre fepüL
^i quik igitUr inter abbates distare^ potent, major dici potest, qui primua . t
fiiit Huic successit Burghardus primus; buic Tylemannus; Hie velud
jßlnoch translatus est de terris in paradysum, dum de loco horroris et vaste soli««
tudinis transpositus est in Saganum. Post hunc venit Burghardus secundus;
ppst hunc Petrus primus. Hie m|3ericordia plenus lagwentibus igt hospitall^
quibus prius spiritualia ministravit jure parrochialia regiminis, factum procflrator:
t) Nendicb Durandi speculnm juris (ed* Freof» a. 1611.) lib. II. parf. III. §^» 6.
B. 438*
[lernach ist Sommers bere. Tab. gen. IL N. SS8. zu koirigiren, da nach ihm
Heinrich VI. i. J. 1387. sta»»
s) Da Heinrich VI. nach einer Urk. am 88. Dee. 139S.,' d. h. wie wir rechnen 1301^
weil ehemals^ in Schlesien gewöhnlich das Jahr ron Weihnachten an gerechnet
wurde, bereits todt war, so wird man, da sein Tod knrzyor dem An&nge des
Jahrs erfolgte, nach unserer Zeitrechnang 1384 setzen mfissen. Sommersberg ••
a. O. N.s 5t8.^ läBst ihn bereits 1380 steäen.
^) Also nichts wie Sommersbersr a. a. O. N.: 30. anfuhrt, 88. Februar.
«3 Die Gemahlin Heinrichs YIIL, Catharina, war die Tochter dos Herzoes Wladislaus
▼on Oppeln und Dobrin. S. Voigts Gesch. Preussens. T. V. p. 588. S. auch
oben p. 151. Anmerk. 5.
') Das Eingeschlossene steht von jüngerer Hand am Rande vor dem: Epylogns ab»
batnm, welcher wieder, wie das zunächst Folgende > von derselben Hand wie der
Cataloens abbatum geschrieben ist. ^
^ 31
N
1
t4ft
TV: ^^CttUäogru ahhk^b^ Sagantiuttam.
eortttt miilSti'avit-i^Mtmodism.tempc^aUa pe^ snos fratres ex. o^o pie^tis. Sno
cessit haic Johannes primus, et hipc Guentheras, «t ifü Trtiatr3tit(8. ffie
pitMs refdrttater dottAid no^re, de bestüd hominea fecft, tftim riMs fratnun
bisstMes et ]ii4dniitos,'liQiBiuio5 et disciplinatos esse prftcuravtt Ptist Irane' do^
nfaios ■erManiittS, post qnen^ Theüd^rit^ttS, et poat illttm NTCoIali? pri^
iiMidw fMo sabstitatas est dominas Johannes secondas^ i}al velad pairis plgw)s
AdiciaA Mgibtts prebu^rat, .dtun vitam, qttajn domniua Trnedwinos de besdaÜ
httttanam feoenf ^ ipse vitam tonunonem bidioens, in apostoBcam et, imilierei
expellens, in angeBcam transferebat. Cui successit dominus Nicolaus secondtis.
Difiisa fMi gracia in labiis patris bajns, nt propter hoc ei beneiQcere in eternun
dignetor daminns. Venit post hone Mathias, et post.hnnc Ludolfns. enjns
titiim adhHc iMer proeellas bojns secnli floctoantem Arigere dignetor aitlssiinQB
ad bonmn finem.
Be ardine ArrotutensV^
■
(^itftt superiin, quasi' in Ivorum $Griptomni prinefpio, 4e ordine Atpoä-^
siianm fiteta est mmicio, , scribendmn est aficfuid de isto.^J Anno di^mhifce !n*-
lOeo, Aamacioiäfl M: nottagesinio treß bermiite oeltam sibi ad serViendum deo. statuont
el onit))irflim in htmere sancte trinitaüs et sancti Nycolai potitifids, cujus ex re-
centl transladone t»^ra per orbem idivulgabantur miraciua, construunt tectuUH
Se ejtis mtrixSs ac foHb sire ramunculis claudunt et contegunt. Horum primus,
tdemaifus nmnne, Tornacensis genere, Alter Tero nonrine Cfhono, genteTheu*
tofäeus, Mnbo sanctltate prestantes, officio presibiteri, professione ^rauionici, cum
fratre Rogero layco,' religionis in Arroasia fiindamenta jaciunt, * non timentes
latronum insidias, quia justns ut led confidit, iUa enim silva erat qp^nca la-
tronum et vocabatur Aridagranunancia , omnes eciam sua fide et innocenda sed
et corporali preseneia securos inter insidias reddunt. Hos doos, HUdemannp et
Chononem in Anglia, ad quam eos studii causa^} traxerat, ferunt canotiiee pro-
^■■'■»i
& ftber die Gescb. der Stiftune des Klosten zn ArrovaiBC TönSgL Acta Sanctomm
ed. J* Boilandns T. I* 13. Januar, p. 851« mit den das. angeführt litt Nachwei-
flungeQ; ein VenBeiebnisa der Aeiite bis 2. 3. 1648. in der Gallia GlLrlstiana
T. IV. p. 96 ff. ÜQser Abt hat die ErzlUnng. welche Boliandnss ex fide digae
eodice mcnuscripto, j^geben hat, abgekiijrzt, fibrigena meigtens wörtfiidi abgeachric-
ben und Wahrscheinlicli ans Arrovaiae erhalten, woher auch BoHands fiandsdirift
ataanne& mag.
BoUandna a^ *^- O. 6. 8. ' «
studendi cura Bolland.
t
15. hudolph l. -Der. Orden tion ArranaUe. 249
fe^sioms babitam soscepiaseuO Bodent une tempore ab Urbano^} jP^q^a eefe-r
bratar Claromonte concuiiua et ad liber»Qidam Syriam a pagaooriuii incwailMis tb^
me terramm fideles pet c^asdei» pape indastnam amcitaatar ] e( oon aolum a
^ria Jerosolima sed et jab Anthiocbia et aiulüs aliis locia g^atUiMeq^itttiir tt
(^stiani pro eis^ proptelr ipsos ]wgiumte doimao^ sigois evidentSM»; anno diomiaio«
nativitatis MG. priipo, feliciter < ^
adiiiittiutar.^3 B^'igi^? evßt^o iiriore ligneo ora>p ttoi«
torio, per venerabOis ChoDonis industriam ecclesia, in eodem loco lnyMm üHr
stmitar et a Goetfiido AmbianeosL et Johanne Tenianrasi epispopu»^ aiuio domi«
aiceMCVX'GL kal. Octobris, pemisau e^ rogata Lanperti Aträi^teMis episcopi itoe«.
dedicatur«^3 Itaque e}ectiia est abbas BicheiT^, .pro liiiiniUtate tanUA sine be-^'^^
nedicione abbaciali usque in flnpqi yite permanens , -atrenwio admitMatiato officio et
goibusdam possesaäombus et mvltis iratribas congr^tis, ^mo dominiee MCXXI. au.
Vm. vd. Maji viam oniyerae carnis iQgreditor.^ Post quem Gervaaius, Bolo- ®* ^^^
mensis^3 $^^^^^j verbi beoignitate . f recipans^ oaritate et mißerioordta awlmas, eleo
done Iratram et benediecione epi$cppa]i primos abbatiagre ce^^3 ^jus tem-
»rs veaerabilis Chono, e:qileta legacione, qua in JeroaoUoia ei per totam
iam sab Calixto vel Honorio sommis pr^suiibas lanetvs faeiat^, nversus ad
propria y Prenestem civitatem« sedis sve spiritu 9110 ad donm evocato V« yd. Aogosti (iU7.)
sui gleba corporis bonoravit J
pr§l9iie0io orMtH».
Proficientibiia itaque j^tribus loci ^Oi«» i^i ;|^Bctitdle et fra^sifl? fiindata
sunt de isto mönasterio aüa filialia multa^ qaoniin monaateiionpn ovpiom cop-
gregadonem etnumerum presentem et fiiturum ^iomiims Urbani|8^3 papa in uiram
i) Das Folgeäde fieUt im BolUnd.
s) Fa^t gleicbzckig iat Ton einer «ndem Band 4asa auf d^m. unVßm ^ |laiide der
^ Seite Ciozugeriigt : Iste fnit Urbanos secundas, sub ^no ard.o Arroaaiciiiia priino -fae-
rat inventns et Toniüin conflnnatiid , hleirvon ist : primo bald nachher ausgestrichen,
nnd daförx per enm vel alinm postea, gesetzt woraeo.
9) Das Folgende bei Bo Hand. p. 833. c. 5. §. 12.
4) Das Folgende fehlt wieder bei Holland,
a) Die Herren von Sainte Marthe geben in der Gallia ehrist. a. a. O. Bononiensis und
aein Todes -Jahr 1117.
«) Das Folgende bei BollaAdns. §. 16*
^) Bei Bollandna ist dazu gesetet: «nao domini 1117«
•) Hieizn ist gleicbaeitig unten auf jkrselben Seite bemeilBt» Ut» UrbanuB anpdUatur
^ Urbanns terdus, a quo ordo Arroasienais , antea per unni|i de. predeeeaaonfcaa^auis
Gonfimatns^fait hoc priTUegi« inaigpiitnH. \ ^ ^
31 *
241 IT. Catalogtii ahhatum SaganenHam.
ordims Arroasie pater abbas, salatem in onuiiiiin salatari. Noverit nniversHas ve-
stra, DOS quoddam habere Privilegium , non solam ' nobis set eciam ordihi um-
yerso a sommo pontifice concessom, cujus teuerem scribi fecimus in serie
siibsequenti:
Vrbanus, episcopus, servus servorum dei^ dilectis filiid Galtero^'^ ^^"
bati eeclesie sancti Nicholai de Arroasia et ejus soctetatis et ordinis
abbatibus et fratribus, tarn presentibus quam futnris regulariter sub-
stituendis in perpetuum. Proprium est ecciesiastice discipline, ab illi-
citis prohibere et excessuum culpäs salubriter resecare, que si tor-
pente magistro negligitur, cuncta in confusionem deveniunt, nam si
alter destruit alter edificat, sive aBquis propriam sequens Toluntatem
minuit alios addit, non solum regularis ordo dissolvitur set eciam ex
. hoc perdicionis materia ministratur. Cure ergo vobis sit/ dilecü in
domino filii abbates^ ut personas diligatis, vida persequainini, lioui
dulces, mali vos isenciant correctores. Culpe dnim est, in culpa
omnino debitam relaxare vindictam, et sie aherum condiatur ex altero,
ut boni habeant amando, quod caveant et mali metuendo, quod diligant
Ceterum tunc deo pkcens religio dirigitur et vigor ecdesiastici ordinis
indissolttbiliter con9erya|ar9 si ad ejiis costo^am certus modus et pro-
pria oepsura ponatiur, Quia igitur per qperacionem sancti spiritus in
ecclesia sancti Nicholai de Arroasia fervor canonici ordinis secun-
dum beati Augustini regulam acceptabiliter custoditur , placuit nobis,
propositum vestrum, ad instar felicis recordacionis Lmocencü pape, pre-
decessoris nostri, sedis apostolice auctoritate finnare et ut in eo firmi*
ter persistatis püs exhortacionibus eommpnere. Statuimu» itaque, ut
in ecclesiis vestris, in quibus fratres vitam canonicam professi degunt,
uulli omnino hominum liceat secundum beati Aiigustini regulam ibidem
constitutum ordin%n commutare. NuUus eciam episcoporum futuris
temporibus audeat ejus religionis fratres de ecclesiis vestris, abbatibus
- propriis invitis aut inconsultis, expellere nee professionis canonice quis-
piam ex -ecclesiis eisdem aut claustris audeat sine communi congrega-
0 ^Obwobl die Abschrift in der Chronik fast ganz genau ist, haben wir es doch Tor-
fi;czogen^ die Urk. nacb dem sehr gut erhaltenen Origbale mitEnthellen.
2) Lanrentins war nach der Gallia chnst a a. O. Abt t. J. 1233 bis 12S0, ans dieser
• Zeit rührt das^ Original her, welches keine Beseichnung des Jahrs d^r Ausstellnng
• durch LanrcDfiiis hat«
^) Galler war Abt v. H7» bis 1191. GalHi chnMiana. T. IV. p. 98.
*
15. huidalphT. Dior Orden -Hon Arrovaise.
2tö
ciOitts permisstdbe' discedere, discede^tem vefo nnllas episoopomin,
nuUus ablatanr, ttalliis monachoraiii sine commtiiii litteramm caueione
sascipere.' QtA^^yero honniM j jde rig^hn 'observaädft ad regimen
epcksiäimn a^iäjjitiY ' eö sepias per pi^ava opera dissohnantor, quo ad-
versnä eos. antiqid l^ostis invidia peiniciosiiis, astaciam sue fraadis exer-
cet, apüstolica ntcldloinihus aactoritate stattti]n!i39 nt si quis abbas ve-
stri ordinis infamis vel sai ordinis prevaricator sive eomtnisso sibi mo-
nasteiio inntilis vel perniciosus extiterit, nisi a pah*e abbate, secnndo
terciove commoMtus suuin onraverit emendare delictmn, idem abbas/
adjuncÜB sibi afös £scredoribus et grayiorp>ns ordinis ejusdem abbati-
bns, de ipsoiHmr consilio et assensn emn canonica et regnlari correc-
cione castiget ' Qiti sl eonim correccioni rebellii^ fiiefit, districcione
canonica^ per te, fili 6. abbas et saccessores tuos necnon et quatuor coab-
bates, qai arbitri tecum ad corrigendos exeessns ordinis in generali ca-
pitalo itatnuntor, si spönte cederenobierit, deponator. Si qois vero
de jadicio vestro pro culpa sua faerit de racione depositus , ad eccle-
siam unde assumptus fnerat vel ad . aliam ejusdem ordinis revertatnr
ibique sub obediencia abbatis regulänter conversetur. Verum si que
canonicorum ecdesie se ad ordinem vestrum. de antistitis sui consensu
transtulerint, vestris institucionibus informandas, ecclesie de Arroasia
et ordini, sieut alias ecclesias vestri ordinis, in regulär! observancia de-
erevimus subjacere, ita tarnen, ut ad illam ecclesiam tamquam filie
ad matrem babeant sine . refragacione respectum, in qua vestrum noscun-
tur ordinem assumpsisse. Cum vero'auquis abbas vestrarum ecclesia-
rum decesserit vacans ecclesia sub patris abbatis proyisione consistat, ne
videlicet ex pastorali defectu grave dispendium paciatur, dönec de ipsius
et duorum vicinornm abbatum öonsilio abbas alius a fratribus eligatur,
nisi illa ecclesia a patre abbate tantum remota £ierit, ut ipsum sine
magno dispendio vocare non possit. Si antem inter fiiatres monasterii
de substttuendo abbate iuerit suborta contencio, . nisi ad concordiam
potuerint revocari, patpr abbas de * consilio et assensu coabbatum suo-
nim illum ibi.sijne cönlradiccipue ' preficiat, quem approbacione majoris
'f$ sanioris parti^ capituli et laudabilioribus meritis viderit adjuvari.
Substittttus vero, sicut moris est, dyocesano episcopo presentetur,
qui si secqndo terciove cum humilitate debita requisitus benediccionem
ei aliqua occasione cpnferre distuleiit, ne ipsa ecclesia Interim susti*
neat detrimentum, fiberam electus administracionem opüneat, donec
interventu generalis capituli vestri per eundem episcopum vel metropo*
litanum suum sive de mandato summi pontificis canonice, quod postulat,
assequatur, Benedictus vero, de observancia ordinis monasterio ve-
stro, sicut suo capiti, cum humilitate respondeat et statuta ejus salubria
susdpiat et observel^ Ad hec auctoritate presencium inUbemus, ne
in aliqua ecclesiarum vestrarum, nisi de assensu capituli generalis vel
946
/K . Catalofpu «iAotem SuganenHwn^
de maadato Romani pontifieb, persona alterind. erdinis ad abbatis offi-
oima aanmatar nee abbaa inqualibet ecdesia yeatii ordims institata
^pttuü generalis nunuere vel in deterius mu^ure presuinat Preterea
viaitacionem sive circacionem aminam ecelesoanim ipsartun, quam te-
neotiur abbates, in generali capitnlo dea^gnaü predictia ecdesib de con-
gflfirtiidjne veska impendere,. vobis et eidem ordini anctoritate aposlo-
lica eonfiiinamus. Nolla sane persona ecciesiaatica rek eciam secok-
. ria pro benediccione yel iatronizacione abbatom vesüronuB palefridom aut
dliqaid i^iad exigere, nullus edam abbatum vesirorum^ si exigator,
dare presumai;, qnia exigenti et danti nota s^oniace pravitatis et peri-
«aJiun noacitur inuninere. Decrevinms ergo, ut nnlli honunom llceat,
prefataa ecdesias temere peiiturbare aut «anun possesdones anfene vel
ablataa retinere, minuere seu qcubuslibet vexadonibna fatigare, set
oouüa Integra conaerventur,. tn)rani, pro qnorom gubernacione ac sn-
stentacione concessa aont, osibus omnimodis profotora, salva aedis
rstoÜce anctoritate et ayoeeaanoram epiacopomm canonica jnsticia.
qoa igitor in futuram eeclesiastica aecotariave persona, banc nostre
constitadonis pa|^m »deas^ contra eam temere venire temptaverit, se*
üondo terdove commonita, nisi reatom snum digna aatisfaccione cor-
rexerit, potestatis bonoris^e ani eareat dignitate reamqne se divino
jadido ezistere de perpetrata iniqnitate cognoacat et a < aacratiaaimo cor-
pore et aangaine dei et domini redemptoris nostri Jbeaa Christi aliena
najt atqoe in extreme ejvmine divine uleioni anbjaceat, cunctis autem
eiadem ecclesiis soa jura servantibus sit pax domini nostri Jhesu Christi,
quatinus et faic fructum bone accionis percipiant et apnd districtum judi*
cen premia eteme pacis inveniant. Amen.
Ego Ürbanns, catholice eccleaie epiaeopos, ^. S-O
Ego Henricos, Albanensis episcopos, S. &
Ego Paulus« Preaestinus episcopus, S. S.
Ego Theobaldus, Hoatieasis et Velletrensis cfiacopus, S. S.
Ego Johannes, presbyter cardinalis tit sancti Blard, S. SL
Ega Petras, cardinalis presbyter tit sancte Snaanoß, S. S.
Ego Laborans, presbyter cardinalis sancte Marie trans l^^berim
tit aancti Oalyxti, S. S.
Ego Pandulphua, presbyter cardinalia tit XIL apostolonun, S.S.
Ego Albinnsj presbyter carduialis tit. crucia in Jherusa-
. lem« S. S«'
•N
V Das Zachen filrs Mrittcripai«. S. d. neae Lehrgehitada der Diptonmtaliw T. VII.
%. 158 ff. n; 680. der Deatachoi Ueberaetzuag.
15. liüddlfAi li- vÄir OritH ^hm Urrooaiie.
24r
'^^•< "* 'jEg0 Bfcf^m*, presbytiei caiWfmlis stoetortDoi Jdhamis et
',: •' * tit:l>agiriacliih ^«r^^^ \
figo .:Mc9iardMy presb^^er t^ardlnaÜs tit sancti Mfreeft, Si £1.
Ego Jaeinctos , sancte Marie in Cosmidin , dyaconos cardi-
nalis, S. S.
Bgo Bobo, sancü Angeli dyaconus cardinalis, 8. S.
Jfeo,. Qp^pi}wjft, »9m>mi {^gü ^t: ^^ ^ya^^Bua cardi-
\ •
• *
/ i
JBg» 'HoütriJwf. eaoolft Mlune m pcwtiea- dyacoBQs candüia-
jpgo P^iiä. , AaiwJti 'NvtSV^Äf in ' card^re TalKaiio ' dyüoooas
, J»09 lipaajMWy s«Q«tilM»r^iai-FelqmJiareiw^
■' 'daniii*,- ' .SB. Sw '
J)atiw V^W^e,' iper jnaoav Alberlir jMi^«^ AnttM^e eflplesie hm.
presbyteri cardinalis et canceUarii;, ffli* tton« JfvMi? indkdfiAe UBU in- ^''*^'
carnadonis dominiee anno MGLXXXVI. pontificatas vero domini Urbani
pape ni. anno primo,*)
Vhaevmt igitur a prima fondacione domus Arroasie nsque ad hoc privil^
giorn ordinis, anni nona^ta sex vel quasi.
J9e tnana$terii§ in JPoionia.
Diffondebatnr tan prooal fratnun Arroasiensinm vita laudabäis, ut hii,
qni in regno Polonomm in provinda Gneznensi et in Slesia canonicos regulä-
res voluenmt erigere, de ipsis Arroasiensibus primarios fratres r^ciperent et
sab religione tarn sancta ecclesias, monasteria et danstra fondarent Nam et
Vratislavienaes et Saganenses et Trsremischonenses (credo edam illi de Czer-
wenzho^} Arroasiensis ordinis sunt cnltores.
t) An dem Originale hingt an Pergamentstreifen das ovale Siegel des Abtes von färb-
losem Wackse. Auf demselben ist die ganze Figur eines ^tes, an dessen beiden
Seiten zwei Lilien. Die Umschrift ist: S. LAVRENTU. ABBATIS ARROASiS.
Das RncksiegeU das BnistbUd eines HeUigen, hat die Umschrift t SANCT.
NICHOLA. des Schutzheiligen der Abtei*
^) Das Eingeschlossene ist etwas spater hinzugesetzt« Ob: monast* Cernense? welches
Znnggo. hist* generalis et specialis canonicor. regnlarinm s'. Angüstini prodro«
mnsy T^U. p. 804. d. Ausg. >. 1749 anfahrt, als: abbatia in prin<Mpatn Hasoviae,
reliqua ignotal
248
IV. C/Uahgus abbaimn Saganetuiuin.
0. Mai. Datfun in ü-ansladone sancti Nycolai^ millesima treeenteslliio noni^esimo
^908» oetavo anno incarnadonis domini nostri Jhesu Cristi, cni cum patre et spiritu
sancto mt honor et gloria per ononia seciila, secnla secidorDnu Amea^)
i) Nan folgt auf 4 Blättern noch ron verschiedenen Hinden ans dem tö, Jahih. mit
sahireichen Randbemerkungen von anderen i 1) De anniTerBario domine dneisae
Hedwigis. fi) AoniTeraarii DC* laiconun* 3) Auirenarii trinm leecionnm, de qni*
baa Bpecialiier tenemnr. 4^ Elemosine moiiaaterii. .^5) De teatamento Gegerynne.
6) De Tino dando comiannicantibne. 7) De paupenbiis et aacerdotibna in annlTer-
aariia qnomndam dacom nostromm. 8) De lappadiboa. 9) De Inmine yemidL
10) De marca pro libria. , 11) De Melchisedech. IS) De conunemoracione aaneti
' Johannia ewangeliste. 13) De ascensione domitii. 14) De misBu. 15) Incipit
catalogns episcopomm MjBnenBium, bia« .Tymothena de Koldicz (welcher t. Jamre
1408 — 1410 Bischof war). Wir haben allea das hier nm ao mehr weggelaasen, da
die Chronik damit nnr sehr zafUlig nntwbtochen worden ist nnd wcxden ea am
Ende derselben wo möglich mittheilen«
1
l*rologiis brevis uusequencia/)
Iniciiim plantacionis sifcre vinee domini Sabaoth, hujus videlicet religiöse coogre-
gacionis, a qtubus plantata et fandata sit, qualiter rigata, qaomodo creverit, qua-
Uter in profecta et adolescenda , non botrusCipri de vineis Engadi^} sed labniscas,
spinas et tribulos produxerit, qualiter et per quos mira divine miseracionis respectu
et providencia putata et porgata sit qualiterque post hec sab religiosis palribus
floruerit et fractus uberes prodoxerit j demimi quales tempestates et impulsos ad-
versitatam a principibas Saganensibas aliisve tyrannis pertulerit, riec in hiis de-
pressa sed semper erecta creverit, ille venerabilis pater, omni veneracione et
benedicibili memoria dignns, dominus Ludulphus, piano et süavi stilo prosecutus
est usque ad tempora regindnis sui. Qui et, licet de predeecssoribus suis molta
]audabm{i scripserit, de se.tamen humilitatis causa nil laudabili memoria dignum
scribere curavit nullusque a tempore suo fiiit, qui aut. ad ejus aut suonun succes-
sorum reÜgiosissimam vitam et conversadonem describendum animum suum adi-
cere factaque eorum memoria digna calamo exarare voluisset. Qua de re, quam-
qoam ego me ad hoc opus exequendum imparem senserim, monitus tamen et in-
stigatus ad hoc faciendum quamplurimum a domino et patre meo , felicis recordii
domino Martine abbate necnon successore ejus, domino Paulo ,'3 ^^ eciam hoc
ipsum opus dedico, sperans. quam et utilitatis plurimum ex rerum gestarum co-
gnidone edificacionisque ex descripcione sancte conversacionis reügiosissimorum vi-
rorum, studiosis^quibuscunque mens hie conferet labor, opus hoc aggredi presumpsi.
Nam, ut Marcus Tullius dicit:^! historia est testis temporum, lux veritatis, ma-
gistra vite, nunccia vetustatis. ÜtiBssima ergo est et precipue hüs, qui regitive'3
potestati prediti sunt, historias nosse atque in hiis versari, ut aliorum exemplo
utilia sequi noxiaque devitare discant Ab illo ergo venerando et religiosissimo
^) Dieser swelte Theil der Chronik oder des Catslogvs ist in Terschiedenen Absitsea
za Ende d^s ISten und zu Anüuige des I6len Jshriiuidtris geschrieben,
s) Cant. I. 13.
>> Msftia St. i. J. 1489, Psul i. J. IWKT.
^) Cicero, orstor« II. 36.
») Wohl für: regifice.
32
250 TV* Cataiogus ahbatum Saganemium.
patre, domino Ludalpho, ubi ipse diipisit, exordiam sermonis smnere libet et
jnxta formam ejusdem venerandi patris non solam acta abbatam et monasterii dis-
posicionem juxta temporum carsum^ venim eciam alia quedam notabilia incidenda
annotare corabo.
Tempora et acta dotnini MMdutpM obbaH».
Tempore hujas venerandi patris, videlicet anno ab incamacione domini
1899» MGGGXGIX.) servitutis ejosdem anno quinto^ vendita sunt et alienata a prpprie-
täte monasterii bona et viUe cum propositura rorali, Waryn nnncupata, in di-
stricia Lubicensi prope Monchberg, videlicet curia Waryn cum attinentibus villis
Rosintal, Girlachszdorff, que bona in prima fundacione congregacionis nostre per
ducem Heinricum cum barba et filium suum Heinricum, occisum a Tkataris, ad
preces beate Hedwigis patrone nostre pro dote fderunt assignate, ut supra patei
in capitulo: de dotibus primis.^3 ^^ pecnnia vero inde recepta empta est per
eundem venerabilem patrem viUa Qwelitcz pro ea parte, que fiiit olim dominocom
de Bornis, videlicet XVII. mansi et orti et quedam molemUna,^! nam XIL man*
SOS dominus Johannes pingwis antea a duce Heinrico, domino Glogoviensi et Sky*
naviensi comparavit^} Est autem hec viUa, quoad totalitatem ejus, monasterio
incorporata anno domini 1406 et per ducem Jobannem eonfirmata cum omnibus
juribus et obvencionibus et jnrisdiccione quajibet suprema et inferiori^ eciam in
quatuor mansis, qui dicuntur PhaffengueA.^} Habemua eciam ibi jus patronatus
ecclesie per ducem Heinricum monasteria donatumi ut te privilegiis pat^
^) S. oben p. 178. Am 9. Aoraet 1389 beliMinteB in Frankfart a. d. Oder^ Thamme
wid Claus Berinvelder %u Rosiatal in der Marke za Brandebnrg^ , dasa sie aof die
Weronge Terziehteten ,^ welche ihnen der Abt Ludolf nnd dessen Stifk wma der
Guther Warin und Girlachsdorf gethan^ welche sie (Thamme und Clans B.) von
dem Stifte eehauft hfilten, ausser wenn ihr Herr, der Markgraf Ton Brandenbni^,
si« anspräche, als hatten diese Guter dem Stifte nicht gehört: sie nahmen aucL auf
sich die Erwnrkung der Belehnung über diese Guter Tom Markgrafen. Schon am
6. Febr. 1399 hatt<jki auch Clawes Berynveld zu Bygen und Herman Botil zu Klge*
rim gesessen , gegen den Abt Ludolf auf alle Anspi^uche , welche ihnen ^ dem Claus
wegen seines Vaters und dem Heman wegen seiner Mutter^ auf fVarin in der Yogtei
Lebus zustehn möchten. Urk.
•) Qnilitz, den zweiten Haupttheil, 16^ Hufe mit allem Zubehör ^ kaufte das Stift i. J.
1405 von Franz vom Born und dessen Mutter Sophie fiir 899 Blark Gr.j^ bestiittfft
nnd gefreiet Tom Herzoge Hans zu Crossen und aagan^ 9. Juni 1403. Schon i. J.
1400 kaufte das Kloster von dem Schulzen Heinrich daselbst die dazu gehörigen zwei
Mühlen. Im J« 1405 vierkanfte Franz vom Born noch 1 Hufe in Quilits an das
Stift. Urk.
*) Am 89. Dec. 1382. S. oben p. 805. Anmerk. 5.
«) Urk. T. 97. Januar 1406. , Bestätigung mit allen Rechten , Freibeiten» dem Kirch-
lehn, den obersten nnd niedersten Gerichten , ausser dem Gerickft über Hals
und Hand.
15. Ludoiph L Der Käxer Stephan. Ml
Fuit tempore Ingas venerandi patris; Anno servitotis ejas qnarto, heresiarcha (iWQ.)
quidam, Stephanus nomine ,^3 ^^ carceribas Wratislavie detentus, qüi fere in quin« '
^aa^ta vei ultra articulis notatns fuit errare, ioter qnos faerunt scripti. IHImo
namque presampsit se asserere spiritum sanctam habere, et cum esset lajcus. se
missum a spiritu sancto ad predicandum et non solum ipsum sed et quenmbet
fidelem et quemlibet julstum christianum. Item, quod parvuli salventur, absque
baptismo defuncti. Item, quod quilibet laycus justus possit absolvere a peccaiis
et Gonsecrare corpus Cliristi, non autem hec possit factus malus. Item, quod non
Sit verum corpus Christi sub <sacramento altaris sed solum quedam salubritas.
Item, quod non sit pui^atorium. Item, quod sancti non sint adorandi nee yma-
gines. Item, quod sola oracio dominiea sit dicenda pro oracione« Item, nicläl
curayit determinacionem et statum ecclesie Romane. Item, quod prelati mali non
habebt auctoritatem in ecclesia nee eis sit obediendiim. Item, quod excommum-
oare~ sit illidtum. Item , quod jurare sit simpliciter illicitum et quod maB non
•sint de «cclesia. Hos articulos et alios plures, eo frivole et pertinaciter defen-
dente, plures doctores sacre theologie et alH doefi Viri contra eum pro ejus
redargucione adduoti et vocati fuerunt, qui omnes contra eum parum aut mdifl
proficere potuemnt, :obstantibus eis cautulosis et coloratis responsionibus, speciem
quidem veritatis in se habentibus sed venenum heretice pravitatis intra se pallian*
tibus , quibus questiones et argumenta declinabat Sed et textum biblie promptis-
fiime juxta cohtextum verborum memorie commendatum tenuit 1^ quia nulla n*-
gumenta contra se, nisi ex textu biblie admittere voluit, vires doctos et mhras in
Hac parte premunitos aliquociöns non minime confntavit. Et si aliquando tirgu-
mentis artaretur vel •questionibus , que eum ad aliquid inconveniens concedendum
videbantur eompellere, tunc aut nichil respondit ad propositum aut adeo genera*
liter, . quod ex responsione ejus nicliil manifeste contra fidem sonare videbatur.
Bxempli gracia, quesito ab eo: an crederet, verum corpus Christi esse sub sa^
cramento altaris? respondit: ego credo, sicut divina lex docet nee plus nee minus.
Bt quando respondit, quod corpus Christi crederet in ecclesia esse, ipse ioteUexit
de corpore Christi, mistico« Talibus cautelis et coloratis responsis illusit plurinds
adeo, ut plures illuminati viri in curia domini episcopi ad eum justificandum nite*
rentur ipsum excusaudo. Non proficientibus igitur omnibus predictis, tandem pater
ille, venerabilis dominus Ludulphus, «dvocatus per dominum episcopum Wenczes-
laum, ducem Legnitczensem et inquisitorem heretice pravitatis, ad conflictum cum
prefato StelTano. Qui veniens cum magistro Johanne de Stemenberg, canonieo et
i) Das Wenige, wm Fiebiger xu Henelios Siles. renov. c. VII. p.'4iß.
diesen für die Schlesisclie Rirchengescfaichte ftnasertf merkurnrdigen-Maan e«d)t, ist
ans nnserm Catalogus entlehnt, ans welchem wir nun viel Tolhtändigere rfachrich-
ten über ihn erhahen, als bisher bekannt waren, denn anch Hensel in der 'Einlei-
tung zn seiner protestantiadten Kirchepgeschichte Schlesiens scheint ihn nicht ge-
kannt zn haben.
32»
252 IV. CaUUogus abbafum Saganemkcm.
firatre sao subdito, soUemDiter cmn eo dispatavemnt Sed coosoetis suis cantelo-
ab respoDsis eos versute declinavit, ^ta quod expresse ad redargudonis metam
enm perdacere non valaemnt. Fait eüim totus nisticanas pnto , nee in grammatica
artem decentem loqaendi habens, nee ad fonnam argamentomin respondere Valens,
sed quasi nop adverteret quid eontra enm obieeretor, unom modom impertinentem
sepius replicabat, ex quo nee affinnativa nee negativa responsio haberi poterat.
Ipse idem Steffanos retalit, qaod in Oxonia^3 P®^ trienniom inearceratus fiierit
pro heresis pravitate, de qaa per id totom tempos expresse convinei non poterat
Compellebator tarnen per dominum Ludulphum et magistram Joliannem predietom,
allegaeionibus suis eonsentire invitas.*3 Tandem per inquisitorem beretiee pravi-
tatis ad ignem judieatus est et eombostos anno domini 1^8.^3
Abbatizavit iste venerabilis pater tempore longeve seismatis, et dieitor
longevom, quia qnamvis sanerioribos annis viginti nniun seismata eontendeneinm
de papata preeesassent, nollum tamen tam diu duravit, namque duravit ab elee-
elone Urbani VI. usque ad eleceionem Martini quinti, in eoneilio Gonstaneiensi
electi, per annos fere quadraginta. De quo seismate pre&tus pater die noetuque
valde dolens, volumen notabile quatemum, eontinens tempora forme quinqua-
ginta vel LX. annorum variorum gestorum in eeelesia dei, pulero et suavi stilo
seripsit, intitulatum: de longevo seismate. quod ineipit biis verbis: Que gygas
ecelesie Christus dominus, in quo volumine meneionem iacit de duobus gemeffis,
quasi in utero Rebeeee, id est eeelesie, se mutuo eollidentibus. Nam prefuit
populo ehristiano velut papa in una obedieneia Gregorius 12, in alia Bene*
dietus 13.^3 Hie liber, heu, amissus et perditus est ae a monasierio alienatus,
nam anno domini 1467 reverendus pater, dominus Jodoeus,^3 ^pi^^^pns Wratis-
laviensis, tempore domini Symonis abbatis in Saganum venit, tempore generalis
interdieti ad eomponandum prefatum dominum abbatem, qui jam aliquo tempore in
Grunenberg a monasterio exulaverat, eum duce Johanni, ultimo prineipi Saganensi
de'stirpe Hedwigis beate, et audiens ad eollaeionem^3 rundem librum legere, sibi
eum aeomodare peeiit et obtinuit, qui non post diu supervivens nee librum red-
dens simulque abbate Symone moriente, requisieio diligens non est faeta et sie
liber amissus et perditus est
1) Wiclef lehrte daselbst and st. 1S85.
*) Vor: eonsentire steht noch, unstreitig gleichzeitig snseestrichent respondere^
s) Fiebiger xa Henelins c. YII. p. 453. giebt das J. 1410 an.
4) Hier, wie sehr liafig, bedient sich der Verfasser abwechselnd Arabischer Zahlsei-
chen, was wir nicht abändern. Class. lY. FoL N.: S64. der Handschriften-Samm-
long-der Breslaoer Unirersitttshibliotheh hat den Titel: Soliioqainm schismatis,
sea über Ladolfi abbatis Saeanensis pro Gregorio XII. eontra Benedlctam»
A) Jodocns war Bischof y. 145b bis 14o7. Der Abt Simon st. i. J. 146tt.
^) CoUatio, apnd monachos praesertim, sacrorum lihrornm lectio, qnae statis boris>
.maxime post coenam coram üs fiebat. Dn Gange n. d. W.
15. Ludolph L Da$ ScMma. 293
Videntes tandem reverendissimi pitüres, domini cardinales utriosque obe»
diencie, sua capita hmc inde tergiversacionA qaerere, sibi ipsis , non ecclesie con-
sulere, subtraxenmt se ab adhesione et obediencia utiiusqae. Convenientes igitur
in castellam Libiinus,^3 Pj^ane dyocesis, concilium generale celebrandom deere-
verant et universos ecciesie prelatos per Bteras et nunccios convocavenint ad
festom annoncciacionis beate Marie virginis ad celebrandum generale conciliom in
dvitatem Pysaaam^ anno domini MCGGCIX. Ad quod concilinm simul vocatos MOO.
foit reverendus in Christo pater^ dominus Wenezeslaus, episcopus Wratislavien-
sis^ cum prelatis sue dyocesis, qui pro se ac dyocesi sua misit dottiinum Ludulf»'
fdm, abbatem Saganensem, et quondam canonicnm Wratisslaviensem cum pleno
saandato ad indictum concilium Pysannm. Ipse ver^ dominus abbas sumpsit secum
fratrem Hinricum Undirburg, successorem suum, comparens juxta mandatum con*
diu generalis nomine domini episcopi Wratislariensis et suorum prelatorum. In
quo concilio coram tota congregacione cardinalium, archiepiscoporum, episcoporum
multorumque prelatorum, doctorum sacre theologie et utriusque juris universoqae
diero fecit sermonem, cujus tEema est: in una domo comedetis.^} ^ 4^^ ^'~
Inone probat unitatem ecciesie et reprobat communionem utriusque speciei secun«
dum heresim tunc currentem in partibus Bohemie, absente Allexandro'3 P^P^
qointo vel fortasse nendum creato. Ideoque dominus Allexander papa postmodum
edidit decretum soUemne contra communionem hujusmodi utriusque speciei, quo ad ,
laycus (sie} et contra alios articulos dampnaie memorie Johannis Wickleff, quod
sequitur in hec verba:^}
AUexander, episcopus, servus servordm deL Sedis apostolice diligejacia
drcumspecta contra. heretice pravitatis labe respersos, quorum nequicia ser-
pit ut Cancer, ne in aliorum pemiciem sua venena diffundant, remedinm
Lbenter adhibet opportunum; et ut negodum fidei jugi profectu, elisis
Omnibus et erroribus eradi*'^atis prosperetur, ac fides katholica fortius in*
valescat, sue soUicitodinis partes interpomt Nuper siquidem ad audienciam
nostram quam plurinuim fidedignorum est relacione deductum, quod olim a
proxime elapsis tempoiibus, humani generis inimico procurante, in civitaie
^ Pragensi et regno Bohemie et marchionatu Moravie nonnulli articuli: erro-
nei, qui heresim ceu scissuram in fide katholica sapiunt, preser^ circa
sacramentum eukaristie, per damnatum heresiarcham quondam Johannem
Wickleff concepti ac dogmatizati dampnabiUter puUularunt et multorum
1) Die KirehenTersammlnng wurde 94. Jaoi 1406 io Livorno auf 2tt. Mirs 1409,
Maria YerküadigiiDg, nach Pisa aasgeschrieben. Raynaldlc. d. J. N.: 30.
s) lat nodi io der ilaiidsehrifteiisainiiilaoff der Brealauer UniTeraitat. Claaa. L Q* 130.
s) Alexander Y. worde 26. Jhini 1400 anf der KirekenTeraammlang zu Pisa mm Pabale
^) Steht ^aaeli bei Rafnaldi s. J. 1409 N^t 89, etwaa abweichend Yon nnserm
Texte, in welchem manches abgekirvts manches aber aach richtiger ist ala bei
Ra a * " ' ^9
aynaidi.
354 rV. Catalogus äbbatum Sagwnentifum.
eorda adeo infecemitt, quod mamvis postmodam per ecclesiam jnsto jadi-
do reprobati fiiissent^ expedn tarnen propter nniltitiidniem eorom^ ijui ha-
msmodi perversis articalis et dogaiatjtms sunt htfecti, ut remedium emen-
oadonis et correccionis, ne olterius pnllalent et gregem dominicnm infi-
dant, celeriter adhibeator quodque ad hoc necessarimn sit prohiberi, ne
per aHqaos , edam si sint super hoc apostolico aut alio quovis in^to inu-*
niti, predicaciones ad populam fiant in ecclesiis et dmit^riis, prout cum
juxta iuris ordinem fieri consuevit, nisi in kathedraÜbus, coUegiatis^ par-
rochiaUbus aut monasteriorum (^ecclesiis} ^3 ^^ ^® eciam aliquis^ ei^us-
conque Status, condicionis aut gradus existat, hujusmodi articulos pttbBoe
andeat aut occulte astruere seu asserere vel doginatizare aut defendefe
quocunque modo. Nos igitur, prout ex debito pastoralis obligamur officii
super Idis, quantum nobis ex alto pennittitar, providere cupientes, frater-
nitati tue , de qua in hüa et in alHs spedalem fiduciam in domino obdne-
mus, et cum eciam tu, sicut .percepimus, circa exstirpadonem errorum
hiyusmodi retroactis temporibus soUicitam feceps pro tunc datia-^ diBgen-
dam, per apostolica scripta committimus et mandamus, quatenus assumptis
ad hoc per te quatuor in theologia magistris et duo1)us doctoribus decreto-
rum, quos ad hoc duximus eligendos, de ipsorum magistrorum consilio super
premissis auctoritate nostra |)rocedens, eadcm auctoritate prohib^s, ne in
ecclesiis suis, in scolis aut quibusvis aliis locis predictos ardculos doceat,
defendat vel approbet, ita quod si quis contrarium fecerit, yelut hereticus
censeatur et ab omnibus habeatur. jB}t ne eciam de cetera, quoris quesito
oolore, in prefatis lods civitatis predicte sed in illis duntaxat ecclesiis et
monasteriis, ubi de jure fieri debet et consuevit ad populum predicare pre-
sumat, illos vero, qui hujusmodi articulos et errores astruere, asserere seu
dogmatizare vel tenere presumpserint, si ecclesiastice persone fiierint, aut
eorum receptores vel fautores. ipsosque in dictis erroribus foventes ac cre»
dentes eisdem^ edam si in theologia magistri seu sacerdotes yel alii ele-
nd fuerint aut alia quacunque prefiilgeant dignitate, nisi super hüs, aucto-
ritate presencium moniti dictos articulos sollemniter ac publice revocaverint
ac perpetue abjuraverint, libros quoque ac tractatos seu quatemos prefati
Johannis Wickleff heresiarche, errores et articulos hujusmodi in se con-
tinentes, si quos habeant exhibuerint e( tibi, ut a fideuum ocuKs amoveri
valeant presentaverint, ac eciam testes, celantes veritatem ac impedientes
execucionem fieri in premissis, per C^ptivacionem personarum suarum ac
^am alias, prout eiupa exegerit, per privacionem beneficiorum ecclesia-
^) Ausser mehreren von ans nicht weiter angemerhteii Abweichangen und Anslsssanceii
des obigen Textes Ton dem Abdrucke bei llayn«Mi d«t l>ei uns aack das oben hin*
sngesetzte noth^endise: ecclesiis, ansgekssen.
s) prent facis, Raynatdi.
IS. Ludolffh I. Das SchUma. 2Sfr
sticonim^ que tone obtinmt et inhabiUtacionem ad alia qaecnoqiie benefida
ecctesiastica in postemm obtinenda, Ampellas et alia in premissis omnibut
et singolis^opportuqa iuris remedia apponas, contradictores eadem auctoris-
« > täte apostolica, appellacione remota, compescendo, invocato ad hoc, si
opnp. fiierit^ auaäio bracMi secalaris, noa obataiite, si aKquibas comammter
vel divisim sit indnltum, quod intm-did, saspendi yel excommnnijDari non
possint per Hteras apostolicas non facientes plenam. et expressam ac jb
verbo ad verbum de indulto hojasmodi m^icioneni. Datum Pysis,^^ ^UL
kaL Januarii, pontificatus nostri anno primo, anno videlicet ab incarnacione
domini 140». i4M«
Oue autem alias in isto concüio gesta sunt, expresse ponit venerandus pater
LuduUfud in libro de longevo scismate. Sunt tarnen de büs facta quedam metra
Lucifer^3 ®^ ^™^9 ^^^^^ deicerentur ab una
Blitra papali sub concilio generali,
Quintus Allexander, (excellens valde magister
De Grecis natus, est Pysis papa creatus
Post M Cque quater tria si post repetis ter,
Ja Pau in feste, cujus fecti memor esto.^3
Fuit pater iate yenerabilia mu][tum acceptus prefato summo pontifici propter
flMiam ejus et elaram eleqiienciam profundanique scripturarum intelÜgenciam, ita
^am^ ut proprio motu qbtulit, se velle coqcedere queounque peteret Die vero
]^us pater, mtens discreeione, que est auriga virtutum, hac vice nicbil peciit, nisi
pleoariam indulgendam sibi et firatribus suis pro tunc professia. Concessit ore et
yolfüt, ut valeret ame «liqua ulteriori vel signiUure aut buUe expedicione« Fuit
hfic indulgencia in vita et in mortis articulo , vero vel presumpto« Inpetrasset haui '
dubiuBi nuyora piivilßgia', d idem summus pontifex supervixisset Nam parvo
tempore umversali ec^lesie presjdens, anno domini 1410 inter festa pascbaua et i^iO*
penthecostalia, deo peymittente, diem suum clausit extremum incivitate Bono-
Biensi, ubi tuno cum curia aoa residebat^} In locum autem ejus dominus Balta-
xar, tituli sucti Enstachii dyacsomas card^alis, per eleccionem suorum concardi-
i) Pistorii Xin. cal. Janaaril anr?o I. bei Raynaldi, woU riebti^er/ denn c YHI« cal.
Jan* würde der Weihnachtstag 25. Dec. 1410 nach damals gewöhnlicher Art tu
rechnen seyn^ wahrend: XUI. cal. Jan. SO. December 1409 ist.
^ Am Rande steht Kiemlich gleichzeitig angemerkt s Gregorins IS. videlieet Angelns
de Corrario (sein Familienname). Lnna ridetar dictui Petrus de Luna, das ist
nemlicli der Familienname Benedicts XIII. ^
0 Alexander Y«, früher Peter Philargns, ein geborner Grieche ans der Insel Candia,
wurde im J* 1409 (MCqne quater, tria.si nost r^etia ter) am SO. Jnni, dem Peter-
Panb-Tage. inm Pabste gewählt, nach Absetsnnff Gregors XII. und Be«edicta JQIL
Yergl. Raynaldi z. J. 1409. N.s 71 ff.
») Alexander V. starb 3. Mai 1410.
256 IV. Catalogui abbahun Saganemium.
nalitun est sun*ogatiis, qai Johannes^ 23. dictus est et io concilio. Consfanciensi
resignare coactus.
MBeitutn -Jf^ruienorutn fßrimutn canira regetn ^
JPoionie.
fi4io. Eodem anno, videlicet (]14}10, rex Polonle Wladislaus intravit
et fortissimum bellum Punicum habuit cum magistro ordinis crudferorum. Habuit
namque rex Felonie confusam et quodammodo innumeram multitadinem incompo«
siti et diversi populi, 4am christiani quam infidelis Tatarorum, Littwanorum, Bu-
tenorum et alionim orientalium. Dum vero ordinis beate Marie fortissimum exer-
citum peroptimeque armatum et ordinatum, tam de indigenis quam stipendariis
Thewtunicorum contra regem eollegerunt et produxerunt et plures tam de suis
quam stypendariis ad eos confluentes abire permiserunt, qui non bene armati erant,
presumentes, sicut et probabile est, incompositam multitudinem inermis populi
plus periculi quam salutis et victorie allaturam, reputabant enim se victores ante
belli congressum, prefati vero stipendarii. ab eis repulsi, ad exercitum regis
Polonie coUecti sunt, et quia Prutenorum uomini nimium de sua fortitudine con-
fidebant, nolentes pacem oblatam suscipere, avide sagwinem adversariorum siden-
tes , tribus vicibus exercitum regis penetraverunt et ad LX. millia virorum occide-
runt. Rex autem, detractis caligis, quia senex erat et ad bellum ineptus, nudis
I^edibus novem missas, unam post alteram, a mane usque ad meridiem coram se
egi fecit flexisque genibus et elevatis manibus in tentorio orans populo suo. C^
cum denuncciaretur, tribus vicibus exercitum a fratribus ordinis penetratum, ait:
permittite .e^regie se mutuo occidere, et fatigatus est exercitus dominorum Thewtu-
nicorum valde. Bt quia rex habuit sexcentos stipendarios de hiis, quos domini
Prutenorum contempserant , in presidio cum aliis quibusdam, qui super fatigatos
Prutenos fortiter irruentes exercitum eorum fregerunt et tandem in fngam perdn-
xerunt, cesis ex eis ferme XL. millibus, inter quos erant sexcenti fratres ordinis
interfccti corruitque pariter cum eis magister ordinis. Bt sicPoloni, justissima dei
permissione et judicio opculto victores ad civitates invadendas se converterunt
Civitates quoque pacta cum eis fecerunt, ut primum Marienburg obsidentes in de-
dicionem reciperent, ouo facto se eis voluntarie traderent, sed hoc attemtantes
frustra conati sunt.^} IJnde Prussiam relinquentesr reversi sunt Poloni cum nado-
0
S» oben p. 57. Aom^rk. 5. ans Voigts Creschichte Bfarienburgs. T. I. p. ^tßÜ.
rinige Namen der vielen ScUesisehen lutter, welche die Marienbnrg vertlieldiffen
halfen. Daza eehören noch die Redem, die KiCtlitz, Gzicna, HobeK^^ Zeltentz,
Schellendorf und viele andere mehr. ' Wann wird der Sehlesische Adel wieder an-
fangen, die Geschichte seiner Vorfahren zn achten, d. h. hennen zu lernen, nnd
das Stndiam der Landcsgeschichte zu betreiben nnd zn nnterstfitzen?
15,. iMhIpM'. Iht Pr.eimt9the BÜeg. Wi
whnB^ sibi jßacüs in loca -ßoii, parv^qe tj^por^: ehpso fratres orduda, tpd reai-«
dm fiieirADt, exerdtam congr^gaptes ; e$ P^jioniaai . iovadmtes iojurias, cedea et iiH
terfecdoiiea feeerunt, non parcentes aami vel etati, ita ut eomm cradelitas eelam
orfinia
ne foirU et m^fMUßrübUM em^eritU JMU iemtpar^uti
' »
FaeniDt l^a temporibus aliqae nmlierea devote^ spirita praphecie illuatrate.
Nam in Proazia fiiit Porothea qaedam oonjagata fetventissimi spiritos^ que reve-
laciomboa divinia aasaeta.^}. . Sic in Ytalia, Sepia divitate ,. sancta Katherina de
ordine predicatoram, virgo altiasime. contemplaciQQia, apiritu. propkecie, virtutibna et
miraculis preclara*^j Beata qiioqae Brigitta,: yi^a de regno Swecie, moÜBr sta**-
pende contemplad^mis et adji^rabilis vite ipatituäix ardinia salvatdria, pro nunc
edam cathalogo aanctorom aacripta, que vidonibna apiritaalibua et räptu assaeta
libroa celeatinm revelacioniun acripait, aimiliter ad regea et libram questionnm.
Ganonizata est per Bonifaeiam IX. Transiit antem de hoc mondo anno domini^}
1372* X. kal. Augasti, ipso vidcücet die.Appollinaria^} Rome sepulta, transla*
tümque eat corpaa ejus, com multa aignonrai et mirac^lorum gloria, anno domini
MCGGLXXIIII. ^e Borna in monasterium Vastennam, eanonizata^ ut supra, anno
XX. vel circa poat transaitum. suiun.^3
Eodem anno reverendus pater, dominus Wenczeslau^^ episcopus Wratis-
laviensis celebravit aynodum,' dominica post Hedwigis,''^ ^^ 4^^^ ^^ more voca-
tns dominus Ludulffua, qui tunc pre emnibus.viris illuminatis jussus est declaniare
sermonem ad clerum, quod et fedt. obediencia sui presulis ad hoc eum strin«
gente. Fuit autem thema hujus coUacionia: Ad nicbüum valet nisi ut mittatur
foras etc. Math. V. (vers. 13/), quem sermonem alibi invenies. Fecit quoque
^) Am obem Rande sieht gleie^ellig g;e8chrieben t Annus incamtcioiiis dominice hojos
belii hfhitar in hoc Tersa: Slat eCCe Po(H>nIa vYIt aLtI Magister ablLLa^ ipso
die diTisionia apostolomm, nemUeh 15. Jali.i410.
<) S. über sie Raynaldl z. J. I3d9. N.« 24.
•) S. Raynaldl a. a. O. N.: fi.y ' . ^ ^
«) Das Folgende bis: transsitnm ranm, ist, wie es seheint, ein wenig spater ein-
getragen.
A) Am 93. JttlL Naeh Anderen starb
^) Sie wurde i. J. 1391 Ton Bonifacins
N.: 32. nachdem ihre Leiche bald nach ihrem Tode, nach Wadstena in Ostgothland
in Schweden gebracht und in dem Ton ihr gestifteten Augustiner- Kloster beigesetzt
worden war, wo ihxe Retiqm«n nochi lange , nachher gezcägt wurden..
7) Wenn hier die Synode t. J. 1415 gemeint ist, so fiel in diesem J. der Sonntag
naeh St. Hedwigis auf 20. Oct.
33
larb sie i. J. 1373. S. Raynaldl zu d. J. N.: 26.
lifacius IX. heilig gesprochen, Raynaldi zu d. J.
ald nach ihrem Tode, nach Wadstena in Ostgothland
pir)X6tGros.uinOS'aate ot poBt;^ iflib Wrfttillllrtftfeislis' e<M^ syifiMib 'ekgantM
BdhKionesl^ad cktm, qaoHnm tlifeiMte sunt ista: «Saper »iMS tMeläritidä i^^
hos «tc>>^ item: Tempus poxiicäti^l^ '«dv^nit, «t »Ur pkra, qit6'atobi^3' ^^
BoSfta. '0b id et fiieeipae relf^iritliiiiiie et sflnMe cotfverdacioais cjus-ire sürfp«»
tai6MMiipM£aiidaiii md&gadoaeni, TelierlAiatar prefetns pater ab onmibus et a^ni-
rabilis habebatur et famosum nomen ejas in omnem terram diwigabatar. Conflae-
bant propterea ad ipsum multi viri docti et iiluminati et de popolo, eonsilia^
refon■•iilu^f^^9bllllm/itf^ Il%a «Mtatf ispada
ab ipso requirentes , quibos omnibos in spirita lenitatis debitorem se constitnit.
HditBtltiu» nonaBteriniii jSagMease nomm magBiim et celelMi^ m mtiversis tenis,
4ta mt HNilti propter famam iffioB Tiri veflerabiMs liabitiini religionis inidlaereat.
QnjoA ampUas ide iUo venerabiM et t* eligiodüssiflio viro dicam? €ui illastrMtt viro«
tum\f tempore aao vitam agdttcifim/ isecmidam Hat inferiorem jadl^fcbo, qtfi tot do^
«s natnriuibas et gratuilifii i^fertttr fidt? Natu si qms eoetenees non fortas^
jnipiuis acienoie eottite» Ittbaot^t, non tarnen ita slaCas sndblin^te, moitm liMfef
State, reUgionis forvore ac comptinMlonfs et devocjonis gracia eminentea. AssidM
Mttfve oiBcioaiB ^ac ^neditaddtfls dftdlyis intentas nolla ant iMra levitate, ociositate
(Rnü; eafftus volnptate -aMmum rela^at. SVeqaenter namqne aat quadi assidne in
^pagQüs. sanctoram et diebus i^miOMiln, in qväbiB in coUaeioliö -silencinm tenere
Gonsoevifliiis, eoUado» frtftnim interJMt et sicat elb kBs, qni ejus-discipali ftieMUI^
«Bdivi^ onm a^tia äuotoritäa biMle «tft ^netoram dootoram !n leedone eonmram
adduceretur, que sibi pro tempore loco tbematis aieommoda vMäba^tür, ipse lec-
-ddnem intenumpens^ «emor sentende Hierebimi: * habet nedclö quid enei^e vive
^loois aotUB et in anres diedpnfi de aoteris ore transfosa ^rdas sonat^ ex habnn«-
^dancia cordis et idla«Bda rwhoifmiy qtie prompfiadme ^eteopiose sibi affluäbAitt,
•ad modum devoti Bei»iibardi «olladonem et ei^hortadonem vwbaleni' iA fritres fa-
debaib^ in quibus .nednai fra<#ea sed • idt ee Ipsnm prirnum ad componedimis laigas
lacriaias eondtaidt.
Nee propter hujusmodi devodonis et lecdonis stadia in proTisione exterio-
mm quicquam neglexit sed sicut in spiritaalibus de et in temporalibns monasterium
in dies incrementa accepit. Fratribus habnnde necessaria ministravit, per se fre-
4]iiendus coquina« intrans et qiiantum pro fratribus priasqoam pro se ad ignem ap»
filicatom £Dret dnquidvit, et si qnaniiim utinn» dbi tisim mit^mcx eöqwsm aat
coquinarium ad maccella misit, d in promptiiario qmcqnam aptom nön invedeba-
tnr. Rusticos conctos in villis et ' qttaÜtätes eörbin öptime novit registrarnqne
OBiniam bononun nostronim, que pro topc monasterium habuit, ac jnrittm, qiie in
eisdem villis nostris habentor confedt, quod et adhuc in pergameno seripUmoi ba-
. •
i) Unter den *Itaiidschi4ft«H «der ^Srivlaabr ViiIvaniltM»-^ BMi^^dt Glasa. V* Fol.
N. : -ans* «ild '(Ht4. '••' '■• ■ •
«) Ungewöludidi for: alibi.
.^ ^nvlB:iao:]UHC ]diuriiM.8nt.taiihtaA}n9SBlil/foi^ ^kfth' »le' tfiipiiiii
et:aMeii6> iMvidtts mdii iUim) pomimim:: ae'^boft nilnis, ^ed kgfft tali^ ^ftÄ^qu^
^ripta. ejns^ que adfauc apDt.' onsiiSimV ^ oioeti lurati 'dtribiim ilkd ÄMhABiis^ jiiitä
J^onmiiimc- akotai audiaaeä heatiam» ipsM soa* verba ieaODantein. Serfpait nani-f
^pp pattr ifM venenbilia multa; sub. ulegibili litera, qiMNraai aHqoa firatribfii» atda:
perijltaratast at i litima eioa legere) Talä^ adiiexenmaMiaiii exposid^^^3^ pifit^
BAuitoa^iaeimeüea aynoddes! et npitidares. aO'.conventWM quos m cellMloiid fik^
tribha fe0itL^3 Skarip^it nanquey omq adbuo miniimrifeiui esset, super totem psal^
teriom -coa&.djiplioi gfeaä, ^e^9^d|toi ddntaant a< Xi]^ psalmos sdnt exeUH
^ata!^ veliqui in fitera iUe^bili reVctm BTikO' psaiterinal' ifi prinitf vristaieföne mä^
aasterii per ignem abstuoptmiii est« Na» quidamfraimiii hoc una üam exeiej^K
kl cella saa babens, vcdeasi iultejaos puoseqirf ^t ia^si^ariy^^ ^^''^^ psalteriem rniinii
eempiesset, iBcendmn sntäto« sapepfieiiit -^ >^umßpMom^ de edSti ettra fiSis qtifKtis«
dam. doobos libellis ia plaviari» eoaiplitiatQmciiii i^fi^torktiKr esüvitte p«rtavi(f^ itVj
tiBiJeotiis» qaarn lifan iartim-aablati elr-lqaaisqae ntteqoani visi sunt. ' Füit- ^Otä
beo taai ex aaavitate stili qaanii pietatei et deveoidae seFmeids^ devtH^iöiiis stüdilp^
deditis valde delecialnlls ad legmdum, mukSs ia faturuin , predpue eböralibus fra^
tribos, ai exeaiplataiD ad pleniuii fiiisset et in moinsterio mansisset, iHcitameiitiutf
deveeionls' et . atteadoniB - in . laudibaa diviois • prdtoissei jSoripsit quoqne snpei^
ewaBgeliimiJobanma: In prindpio^ erat imliiwi^ döctrinam notabilem et eatboBbifm:
Bxposttiti ad boaorrai sanotomm apostolorBm Petri et Pauli in eoram soHemiiitat^
Hbos psa^nn 14: Ganfitebimnr tibi deas; in solleBinitate sanete Marie^ Magddtöhc^
paalmmniSl, de penitenda; item in feste saneti- Lanreadi psalaMim 111. videHeet^
Beatos vir, qui timet dominom. In assnmpeione beate Marie virginis exposait
eleganter psalmnm XLIII: Bractavit Scripsit alias extense super psalmom
LJCV^II: Exnrgat deus, item super psalmum LXX(1.3 sdlicet: Dens judidum
tuum;^3 i^^ super psalmum 86: Fundamente, ®3. P^^ multa capitula distinctam
w »fc *■ *0i \»pmmm4mm-*^
>) Diesea R<Bgi«tek' ist nidit midir Torbanden , ^enn nicht dtrnntar ein ans dev , Zeit
liodoipbe flttinneadi^s aaf Pferemnent gekdiciebenetCopialbach der wicbtigsteo Orkun-
dte des Sttl^ Tenrtanditn' trira^ Was nicHt wftbrBcfaeiniich ist
^ Vergl. weiter antea die ^meridt. über^ Ludolphs Werke*
^ In der Bandschrtflensammloiifip der Breslsa^ ÜniTersitat befinden sieb unter anderen
Cltss. I. FoK N.: 68S nnd 636: Ludoipbi sermones CVU. t. 3. f4ffi> ff^ffnerr
CUss. 1. Q. N;: fSl. JLindolphi eoUaeiones sea- sermones ad religfosos,. so nocb ?iele
einzelne und mehrere sermones zosammen.
«) Ingrossare, Ineulentins seribcM. I>tt €ange u. d; W.
ft) Dieses Werk ist noch yorhanden in einem auf Papier geschriebenen. Cddex in. der,
Ibieses iVerk befindet^ sieb in dem m A^ Torbei|;ehenden Anmerkung angefÜlUlen
Codex fei. i^ — 97 mit der Üdbersebiifk'r Triplex expositio psalmi:: Pundamenta
qos in montibns sanctis^ 1) de beata* rirgine aiaria, 9) de ecdesbi trinmphante,
33*
360 jy. Catalogui akbaJtum SaganmHum. •
triplicem expoaSeionein , videlicet;de beata rirgiiie per capitola 84, de eocksia
triumphante per eapitnla 80, de ecclemi militante per capitata teaabam et oetoa-
ginta ^oataor. Seripsit ^eiam egregie saper psalmam 138: Domine probästi me,^)
et saper ewangeliaoi Johannis: Stabat jazta crocem, devotam materiam et atü«u
Scripsit suBer ewaogeliom Mathei: Venit Jhesas in partes Cesaree PhiUppi,
libnun omenarom muJtom exteosum^ cum optinia et dootrinali materia ex theoloya,
jjore canonico et historiis originata. Allegantur aliqaodens hee oniilie a modenua
doQtoribas com scribant de iodiilgendis ^3 et potestate ecdiesiastiea precipae a doc-
tore«. Weygil,^3 ^ compilacione aoa de indolgenciis. Scripsit plara alia, i^ae
non exemplata sunt propter ineptitadinem et illegibilitatem scriptore. CoUegit
gaoqae idem venerabuis pater librom coasaetadinum et ceremonianun nostri mo-
nasterii et in scriptis, sicat hodie jaciet, redegit statata et consaetadines ordinia
Arroasiensis, loco ac monasterio nostro diligenter aptando. Fecit insuper tracta-*
tarn de bonis et maus religiosis sab enigmate bonanun et malaram ficuom, et
daos tractatas, qai intitalantar: De longevo scismate. Scripsit eciam qaandam
reprobacionem 14 articalonun specoli Saxonici dadam reprobatos et dampnatos per'
dominum Gregoriom papam XI. et postea anno domini 1407 renovata et execa*
cioni data est eadem dampnado per reverendam patrem', dominum Wentoseslaoflu
episcopum Wratislaviensem. Factum est enim tempore GregoriiXI. qood qoidam
sollemnis doctor, Johannes Cleynkoch nuneupatus, sedi apostotice obtulit 14 arti«^
culos ex speculo Saxonico, eos improbando ex sacra scriptura et obtimiit, quod
dominus Gregorius XI. hujusmodi articulos ut flores temerarios et in quibuMam
bereticales et scismaticales reprobavit, dampnavit decrevitque irritos et inanea ac
3) de ecclesia militante, miod omnia propter trinrnphantem faciat; LndolpU abbatia.
Am Ende des Werks, fol. 97. der ETanoscIir» steht: Explicit exposicio o* et finivit
anno domini MCDIilL in crastino sanctt Vit! (16. Jani). Hierauf: Seripsit pre*
sens hoc negociam reverendus pater Lndolfas, abbas canonicoram regnlariam in
Sagano^ Wratislavieusis dyocesis, qiil Tenerabiiis pater, qoalia et qaantns fiieril
aliquantolnm ex eodem prcsenti scripto conici vel haberi potent* Ineroasaylt antem
idem opnsculam frater Uenrlcns Sommynreld post boc, anno domini InCDYI» fiaiena
iiind feria tercia post festem benedicte trinitatia (8. Juni 1406.). Die Worte: qai
▼enerabilis pater, bis: baberi potcrit, sind durchstrichen •.
1) Ist ebenfalls in dem eben angeführten Codex fol. 87 — 188 enthalten , ^ mit der
Ueberschrifk : Expositio psalmi 138 per sermones*
*) Claas« I. Q. N.: 131. der Handschriftensamminng der Breslaner UniTiersitat enthält:
Ladolphi coliaciohes de indulgeneüs«
*) Der Vornahme Nieolaus fehlt m der Handaehrift. Er war aus Brieg geburtig, Doctor
und Professor der Theologie des CoUeriums U. L. Frauen in Leipzig, CoUegiat und
Canonleus. in Breslau nnoXiegnitz. ^n diesem hoehgelehrlen:lMianne, welcher i. J.
1444 starb, und Ton seinem merkwürdigen oben angefahrten Werke s. Kloae a
Breslau. T. IL 2, p. 273 ff. Das Werk aelhst befindet sich auf der Rhedigerischen
Bibliothek in der Elisabethkirche in Breslau.
15. Ludoiph L Sei$ie SehrifiUn. Klo$Ar%ucht. 261
omii roboie carere.H Scripsit proiode pro execacione dampnadoDis predietoram
aitiealonnii venerabilibiis patribus, dosdnis archiepiscopis Magantinensi, Golonienn,
Bremensiy Magdeburgensi et Pragensi. Requisivit nicMlominus pro forciori robo«
radone sid mandati dominmn Karoliun quartam , imperatorem Romanomm et regem
Bohemie^ ut hojasmodi execucioni favorem efficacem prebere vellet.
CoDStraxit qaoqae capellam confessomm in ambitu, partem videlicet illam,
que^est subtns liberariam , elevando et construendo simul liberiam.^^ Cellaria
siiiiiliter tempore sao conatracta sont. MiiHos libros durabiles in pergameno et
partim in papiro comparavit, quorom plares ab hereticis direpti, alii incisi sont^
sicat apparet in vita Christi, gloza psalterii et aliis quibnsdam. Dilexit decorem
domas dei, ornatns, casnla» et cappas ckorales plures comparavit Zelom magnnm
religionis pater iste venerabüis sCTiper habuit, nednm in officio abbade sed edam
flidiprioratus, quod per Septem annos administravit; zelavit namqne religionem,
timnit denm, dÜlexit fratres soos, non alTecdone camali sed spirituali, diügens
natnram et per£ecto odio persequens colpam, severisaime namqae omnem inobe-
diendam et rebellionem persecutos est, ymmo et quämlibet transgressionem regu*
krem dare punivit, predpue tarnen eas transgressiones, que mentes pusillorum
soandalizabant'et in dissoladonem religionis vergebant. Bxarsit namqne, (^ut alter
Pldnees^} ant Blathatias^^ ^^^^^ ^S*^^ ^^ ^^ ^^^ contra malignes et transgressores
legis dei et vofomm promissomm ac sancte institucionis transgressores. Qua-
propter quadam vice, cum Jobannem Greyffenberg de incontinenda suspectom ex
nimia familiaritate cujnsdam mulieris acriter in capitulo disciplinaret, in hec verba
prompit: quis consorget mecnm adversus malos omnes, operantes iniquitateml Et
si cnncta vicia persequi nitebatur, maxime tamen incontinenciam, qne pre ceteris
viciis statum religionis maxime dehonestat et scandalum pusillorum addudt.
Qaantumcunque tamen invigilabat disciplina sua et suorum vicariorum, arrogare
^) S. Decadicon maglstri Jobannis ClenlcoclB contra SI errorea specnli Saxonnm, aas
einer HannÖTeriachen Handschrift heransgeeeben von Scbeidt *in dewaen: Biblio-
theea biatorica GoUingenaia p. 63 ff. Dort ist auch p. 103. Gregors XI. Balle vom
8. April 1374 beaser als in der Gärtnerseben Ausgabe dei^ Saehs^Dspiegds , wo da*
f^eeen die Bulle des Baseler ConcUs p. 528. steht. Der Pabst verdammie arspriog^
ich nor i4 Artikel, wie oben im Texte ganz richtig steht, Clencod^ focht 81 an.
Die Baader KirchenTersammlone yerdammte dann W. ^®>[gl- ^^^^ Eichhorns
Dentsdie Staats- nnd Rechtsgesdi. §. 281 • Ob und welchen Einflnss die Yerarthei-
Inng eini^r ^* des Sachsenspiegds, wdche der Bischof Wenceslaas von Breslau In
seinem Sprengel bekannt machen mnsste^ aaf die Abbssong seines sogenannten
Kirchenrechts ▼. J. 141tf (zuerst ana d^m Oi^iginde gedruckt in Tzschoppe's und
Stenzels Urkk. Samml. p. 632. ^^ gehabt habe, wmen die gdehrten Schlesischen
Juristen zu untersuchen haben durch endlich grundUcfae Beschäftigung mit ihrem
vaterl&udiscben Rechte.
*) Liberia für: libraria^ bibllotheca« Liberei.
») IV. Mos. c. «S. ¥• 7 ff.
«> I. Maccab. c. 2.
M2 IF. Catahgfiä abbainm Saganemtumj^
aibi luiii potiiit, quod dooittfl sua. ardia Noe et cengregacipjie salvatom mdMr
essc^ Habtut namqae iate dig^ glorificaadkis pater in ailii domo geoeradkmem
joalopum], quo benedicitur a domioo, et geaeraaiooeDi pravam et adoiteiraBi, euo
nott direxit cum dep cor smuii. Fovit oamque in sua coi^egaeione, vkos reib*
{j^osos ; sobrie , pie et juste viventes et hos non in numere modico habebat» Goi^
tinebat eciam in auo ovili oves morbidas, que sab pelle ovina eraot rapaaes lupi,
aed hoc latebat ex parte prefatem veiMrandam patrem, precipoe cum senio et iu^
firmitatibus yariis con£ectus esset. Ideo pro commendadone beneoHii et redargu«*
done malorum religiosorum fecit traotatam jnxta visionem Jmmie prophete:^3
De fieobus bonis et ficubus malis, in q/io repcobat statom malorm^J reÜgioso«
ram, valde commendans profectoii^ bonojum.
Fuit in diebos ejus^ paoeis annis ante mortem aoamv. quidam frfitei; caao^
nicoSy iHNB dicam regularis^ infamatus vehementer de fidmicacioae. Nam ^piedam
■nilier ut.virgo iiycedens concepit et omne crimen super fratrem illum, Jacöbom
Czwecke dietam- de Bewtys objecit, ymmo mukitiido viroaüm ac maHeram: ipaui
ifiüamaveruBt 9 quam in&macionem publicant negare noa valiiit^ fietctum aotem ne-«-
gavit. Ideoque dominus Ludulffiis ei porgacionem canonicam indixk^ ut cum? afin
qoota manu fratrum de objecto crimine se expurgaret^ prefixo sibi satis loi^o ter«
mino; quo veniente puigare se neglexit, cuii ex superbabuadanti tenninUB: promgu^tts
fait, ipse autem, ut prius, se purgare distulit» Habebatur irater iate pro ebn^rieto
et confesso et injuncta est ei penitenda secundum. statuta ordioiff, enBqiei'll}afl|
oonlumaciter subire recusaret, appellacionem ad dominum episcopunt' üiterpoauil/
oui dominus abbas ob reverendam detulit, licet hoc agere non teneretor, qui^
appeUacioais remedium non ideo est inventum, ut aücui a religionis et ontfn»
obsenrancia^ exorbitanti debeat in sua nequieia patrocinium. procnrarL^} Ut m
cap.; Ad nostram de appeUaeionibus^} .^' ^* Beprehensibilis dkätar^ |ioc pvedpue
in religiosis observare ^sic!! volumus, ne religiosi, cum pro aliquo excessu fue*
rint corrigendi, contra regulärem sui prelati et capituli disciplinam appellare pre-
sumant sed humiliter et devote suscipiant, quid pro salute sua fuerit eisdem in-
junctum.^3 Assignavit igitur dominus abbas predicto firatri terminum prosequendi
appellacionem, fecit sibi dare ad cellam suam decretales, utse, quoquomodo pos-
set, tueretur, sed transacto termino nicliil in hüs actum est sed appellado deserta.
Dedit ex tunc fratri illi apostolos careeralea^^J V^'^ot earcerem bypenni et ealtro
1) Jatem. XXIV. 2.
s) maloiwn« ist ttwas spatar für das Mher iirditeilidi gesehriebai: bonorum, gesetst*
s) Am Rande iteht ro^t Apfielacio in regalaribua non admiftitur. Yen;!. Eoadb*
Amort vctus discipUna canonicomm regukriam et Becnlarinm* T. L p. 4^.
«) Decret. L. IL Tit. 88. e. 3.
») Decret. L. II. T. S». c. 86.
) Apostoli y eran t dimissorialea litterae j qaae dabantnr laka vd derico , in alienam
dioeceain tranalturo^ ut ibi ordinaretnr, yel ordinatns sacrificarel, vel in alienae
0
fi^t et iMdte per Human effiigit Nee Uis eotiteiitas, contrectans rem afienam,
invito domino vestem peregrinain, hoc est liabitam griseaiB eonversorain , AndsM
Bue wt^hyieffMj Beeutti abduxit, sardocbiaiH ^oque, qiiod pro babita canonici
reguläres gestant, e:a[tra rnnros in indagioe civitatis prope monasterium ex Indaatria
rdiqidt et sine sardoclno ac absqne pallio nigro temere recesait Porro can orte
sole d(M0inii8 prior Johannes de H assia et alii fratres ipsum sentirmit recessisse
et viderent, sardociiMini snum- in indagine jacere, miseront nancciom ad levandmn
et ecce invenemnt id com ^dibgencia complicatiun tarn reverenter ac si reUqnie
samSontm in eo essent invokte, qnod cum apperaissent invenemnt in eo, salva
honestate , magnnm cuBralam stercoris htunani jacere. Bcce tale pignos in sno va-»
lete frater ille dyabolions reliqoit. Apostata iste diffldavit monasteriom enm snis
fratribos et relagiam snom haboit aput Petmm Gordebug in Babemust, vel in
▼etnla ponte^3^° Polonia non longe a Czulch. Postea tarnen ad penitenciam
i<ediit, qTOm doninnsjLudnlphns inearceravit, deinde in Tremeschnow misit, ibidem
per annüm peliiteneiam actnms. Sed qnalia aput saccessorem snom, dominum
HeimfcfOfi Vndirburgy egerit omnino certa non sunt ad scribendum. Ut rectores
filtnri hujus Saere congregadonis apereius ägnoscanl, quem zelum ille eximius pa*
ter &i delinquentes habuerit et ut exemplo Ipsius in casibus similibus quaKter
agant conicere possint^ adhuc aMqua, que in ceduBs eertis reperta sunt, adi-
cere volo.*3
Arnio naraque domini 1411 misit ex causis eertis dominus prefatus fratrem i^<<
Jeroninram Bl^ifhardt fn Ihremescfanow monasterio in Polonia, sub obediencia pre*
^osifi ibidem moraturam, adhuc tantnm ordinem dyaconatus habentem. Sed do^
minus preposittts inconsulte fecit ipsum Jeronimum ordinari in presbyterom ante
etatem legitimam , ut puta in 23 anno nondum completo« Quod cum notificatim
fiifsset domino Ludulfo , indignanter vaMe tulit et seriöse scripsit preposito in Tre^
Meschnow epistelam invectiyam,' dure reprehendens enm de indiscreto zelo et pre^
djUtacione prepropera, quod sine Ucenda sid abbatis pre£ctum Jeronimum, eeiam
ante etatem legitimam^ ordinari fecit, committens dicto preposito, ut eum a cele^
bracione missarum profaiberet Predictus firater Jeronimus hec audiens non exr'^
pectavit revcrcadonem sui prelati , proprio' motu rediit in Saganum. Propter ista
et alfa inordinata contra reUgionem ab eo perpetrata dominus Ludulphus predictum
fratrem Jeronimum punirit in eapitulo penitendis et penis talibus eum subiciens,
eecletiae catalogvm referretnr. Da Gange jD. d. W. Hier also der aebrifttieht
Befehl des Abts, d^n M8ne1i gfefkttgen itfa setzen;
>> Btmiat, Im GrofllatoertogAitme Posen, tWiifcAta *Meseritz und Oros^-Ölogan,
IH M^'N. 6. *tte 'ZttlltehatiV"Pdnisdir B^ihinmost, roni haha, ein altes
Weib, üadx' mos!,. die'Br&cft«, abo: - ahe-WcsüieirbHIcke, vap uaserm Ver-
• iSisser ^Mm.
*) Am Rande steht roth: Penttencia publica regolarls.
264 IV.. Catahgw abbaium Saganemhtm.
et at posteri sciant , qualem zelam contra excessnm religionis habere debeant, per-*
pendant in forma gracia exempli hie descripta.^3
Ad perpetuam rei memoriam. Qaoniam ego, firater Ladnlphns, abbas ea«
nonieonun reguiarium in Sagano, te, fratrem Jeronimum, Ganonicmn profesaum
ibidem, in sacerdotali ördine contra sacros canones nimis prepropere immiacuissei
de armis portatis in monasterio, licet falso, ut asseris, gloriatom foisse et absque
revocacione mea, contra formam emissionis tue, ad fratres reversum et alias in
nonnnllis contra deum et ordinem reperi deliquisse, a data presenciom omni feria
aexta usqae ad fatomm festum Martini exclasive disciplinam a presidente in capi-
tnlo recipias, in pane et pota conventuali ad terram peniteas et, quousque restitui
merearis, voce in capitulo et loco iuter fratres omni die et tempore privatas eris,
uitimus et minimns permaneas, ab execucione eciam sacerdotalis omcH, eni te
impudenter et perperam ante tempas debitum ingessisti, secundom determinacionem
patinim usque ad restitucionem canonicam ab e# , qui hoc facere potaerit üaciendam^
te noveris esse suspensum. Et qnamvis tractus . fdturi temporis non spectet ad
jadicem , tarnen ubi culpa precessit potest sine juris injuria per excommunicacionis
sentenciam futuris eventibus licite providere, te, quem jam, heu! sepe inobedien-
tem, rebellem et contenciosum ac irreligiosum inveni, primo, secundo et terdo
moneo et requiro, ut, mutatis moribus tuis in melius, quieti peramplius studeas,
obedienciam et reverenciam superioribus tuis impendas, pacifice inter fratres Tivas^
observans cum humilitate debitas monasticas disdplinas, alioquin, si, quod absil^
tanquam canem ad vomitum denuo te reverti contigerit^ fuerisque in pristinis in-
4)bedienciis, rebellionibus et dissoludonibus deprehensus et monitus a me aut ab
«0, Ctti hoc specialiter commisero, ad correccionem tuam infra sex dies, quos tibi
pro canonica monicione et peremptorie prefigo, in liiis penitenciam injungendam
.subire neglexeris ex contemptu, ne fiicti tui perversitas presumptoribus transseat
I in exemplum et sangwis tuus de manibus meis requiratur, dei nomine invocato,
I ' auctoritate abbaciali te excommunicacione subicio in hiis scriptis« Datum in mo-
, 1419. nasterio et capitulo nostro, anno domini MGCCCXÜ. ipso die inyencionis protho«-
> s*A«f^^ martyris Steflani, abbacie Saganensis sub appresso si^llo.
Ex hiis collegat lector, qualem rigorem discipline pater ille venerandus in
culpis gravioribus tenuit Unnde-^ hiis temporibus fuit quidam suffraganeus eccle-
sie Wratisslaviensis , nomine Thylemannus, de ordine heremitarum ordinis sancti
Augustini, vir magno litterature et valde familiaris donadno Ludulffo, qui congno-
scens hujus venerandi patris rectitudinem zeli in fratres suos, u^ote ipsos dncere
^) Am Rande stebt rotht Forma enjusdam soUempiiiter penitenlis,
S) Die Verdoppelung des z ' n , Imi unnde , ist bei nnserm VerCuser gewöhnlieh. Es
scheint schon seit der Mitte des Itf. Jahrhunderts die nnnöthiee und fehlerhafte
Verdoppelung des n allgemeiner gewesen za sejn, verrh die Urh. t* J. 1388,
▼idimirt I4S4, in Tzsehoppe^B und Steniels Urkh. Sammlung, p. 807.
femer t p. 620 IT.
IS. Ludolph L Pönüenx. 265
diligeus et exeessüa eorum pro tempore et loeo juxta institucionem patnun rigiBrose
corrigens, in laadem "fejas pro divisa^^ in^morie hec composoit metra:
Ludalphas Saxo similis per omnia taxo,*3
Non verbis ungit sed verberibas dure pan^t.
CoDsimilem censuram discipliiie prefati venerandi patris sab sigiUo ipsins
in acriptis iBveni de qaodam fratre, dicto Andreas junior, sub hac forma:
Ad universoram noticiam, ad qaos presentes liiere pervenerint, nos La«*
dulphus, canonicorum regularium in Sagano abbas, ad perpetuam rei memoriam.
In eisdem, quod nuper ante dies aliquot ex eonfessione propria et vbluntaria fra-
tris Andree junioris, presbyteri professi Saganensis, facta coram nobis et ploribus
senioribus nostris et demum in pleno eapitulo noslro et fratrum nostrorum repe-
tita, certo oercius fiiissemus informativ ;eum, proch dolor! sepius et iteratis vici-
bu8 fiirtim nonnuUas res monasterii subtraxisse, ipsund ad subeundum penitenciam
regularenf et monastieam disciplioam includi fecimusin custodia c^rcerali, et quam-
visin illa constitutus multa subiraccionum genera se perpetrasse cum diversis aliis
transgressionibus, non coactus aut tortus,. publice sit confessus, ita ut propter
prima et ultima confessata sua facinora meretur adhuc longa tali custodia deti-
iieri,^3 ^^ certjs tarnen et racionabilibus causis nos moventibus, de consilio et
Gonsensu seniorum nostrorum ; penitenciam ejusdem inclusionis et carceris in ^liam
infra scriptam penitenciam ei duximuB^ dei nomine, commutandam« Ab offido
quidem misse suspeqdentes eundem, voce et stalle in ecclesia nostra, capitido et
conventu privantes, eum minimum et novissimum inter omnes fratres nostros pro-
fessos et professuros non laycos esse volumus et decernimus in hiis scriptis, quo-
usque a nobis vel successoribus nostris ab hiis vel aliquo eorum mere^tpr abso-
lucionis beneficium obtinere, omni eciam feria sexta in primo ferculo pisciom, et in
primo pulmento sit contentiis, potu vini, medonis et bone cervisie careat illa die,
nisi super hiis vel aliquo eorum, per eum, qui potest, facta fiierit remissio geni^rosa.
in quomm omnium testimonium sigillum abbacie nostre presentibus duximus apprimen-
dum. Datum Sagani, anno domini 1414 feria VI. post dominicam Quasi mpdo geniti. t4i4.
90« ApfU*
JDe perteeueionibus quat periüMUi
, f
Iste veneratnlis pater, pie in Christo vivere volens, persecüciöne nda ca-
mit Suo namque tempore qddam rustici, dicti dy Langen, videlicet Johannes,
s) DivUa, stemma, insigoe, Gali. devise Du Gange.
s) Taxus» der Taxusbaum y Eibenbanm, hier wegen seines zähen ^ harten Hohes mit
den Stacheltgen Nadeln zum blutig geisseln geitahlt, denn an Taxus, der* Dachs,
nach Johannes de Janna wird man hier nicht denhen hönnen.
a) Vergl. damit: Constitniiones eongregationis Lateranensis adaptae pro ctnoniels rera*
laribus regnl Poloniae. a. 1646. pars 111. c. 8. in Amort Yctns discipUda canonico«
riun regularium. p. 877.
34
9§§ IV. CoMhsv^ a4Atf<^ iSagoManHum.
JP^, Frentczil, fratres, düffidentes monasteriom et mmies subdttos ejus propter
Nicolaum, {scnltotum in aapeijori BrewUcz;^ jqaem prefali dioebant possidere bona
patrimonialia eorum 9 incasabaqt monasteriuBi, quod officiales d^negassent inioistrare
jasticiam. Quibus pias pater posuit dietas in diversis locis sed in nalla recipere
Tolnenint concordiam nisi secundom eoiaim iniqaam volantatem; tandem consumpti
gtfKt JQ^ti dei judido posit aliqua . dampim monipterio ilkta.^} Et non tantum ab
>*•*>
9 lieber die Ereignisie der Jahre 141S bis 141^ befln^en sich in einer, ehemaligen Saga-
aer Handachrift der Breslaner Univeieitifa-^Biblioftheh Ciaas. I. fbK N.: SS. am Ende
1^0^ fönende nicht unwichtige Nachrichten reia einer i^leiehzeitigen Hand«
Anno domini MCCCCMU. feriju'qnJLnfa -p^tß palq^a ' (|3; Apnil) in anrora ei^er*
citna maenuB Rodolfi 9 dncia Saxoaie, ^ol tfKii^ fiiit .4<)mii^uB in Prebus^ ▼iUff^ ^"^
nastierii Grevinhain, diatrictna Prebizensis, qi^i^^m debüit defendcre^ hpaUlitcr inyasit
et anferen« yaccaa, eqnos, parcos, oves, auqas et pullos et omnia pecora, lectnalta
inanper^ leetoa, linteaminaj pulTinaria, cnssinos, tectnras et alia vestimenta insu-
pier, viromm et muliemm cum omni siippellecüli domnum^ oUis, cantris, flaaculis,
(crfiticulia 9 cnrribns et aimilibus, 4ainp9ifiQ|iTit| inbabitantca im, nt ajunt, ultra
ducen.^s vel trecentas seiLagenas, et ultra hoti^ ne cfequfirfntni eorufn .do^is et hor-
rea, compulit eos^ sibi promltt^re magnain pecuniam, qi^^m sibi poatmodmn toUm
' Tcl pro ma^a parte dederunt, ita ut monasteriqm nostrum.ad Cestam beatorum Pbi-
• üppi et Jaeob'i (1« Mai) imtfiediate sequens nichil posset habere de censu suo. Ad
.fjMtnm. qpoqne bonti Miohaelia, quod poatmodam aequebatur, quando monasterium
totuiasct haonisse ibidem de eenan ultra qainqpaginta marca8| non habuit decem, et
ec om.nia facta lucrunt ad odiuim et ijynriam monaaterii, qnia dicebat dux Saxonic»
nbbatem Ludolfam et quosdam de suis adherere ducibua junioribus minus jusle con*
tra ducem Johannem, qoi fuit gener ejus, quod tarnen non fuit Tcrum* Fuit hoc
ecinin fSii^^tum, «t communis rumor hahebat et ut ipsi per sc raptpres postmodum di-
' . ufirnt, ad precea» desideriom Vel iatuitnm et sj>em ratificacionis ipsins ducis Jo«
,.Jb;fniBis^ qui, qnod .h^c ratifi^j?erit rel .prtiis\fieri hoc anhovdtnaFerit, appandb en
Tebementissimifl conjeeturis. Villam eciam i^fun i4epi dniLS^jLopie^ moui^teri^ tofam
auferre yoluit et abstulisset^ si non cum satis gravi pecunia suam Texacionem mona*
aterium redemisset, et si quis in futurum allegaTerit» super hiis injuriis esse factam
postmodum composicioncm , probet^ eam de consensu conyentns et alias legittime
esse factam.
Eodem anno, in dominica Ocnli (26» März) frater Johannes Lobin, missns in
Prebus et abiiide rediens , spoliatus fuit yestlbus , e&pensia ^t eqiAO a ipi^iafris ducis
Saxonie, ratificante yel subordinante hoc, de quo siipra.
Anno domini MGCCdlQIII. post festum nativitatis Christi cum dux Johannes
toUeret de tota terra sua contrihncionem, de quolibet manso i marcam, et fratrea
aubmisissent ae ^ quod in TÜlia monaaterii habitantes , liberi et non liberi , in snb-
aidium ipai duci conaimilem cmiti^9(Qionem de bonis auia facerent, nolnit in hoc
9ase, contentu^, aed per .v||i|, et jn^^imi , q|ii eciam poaaet cadere in constantisstmos,
Qompulit eo^^ aibi dare d^faptasinarcas, ita tarnen quod eaa colligerent et aubleya-
rent a auis^ qui coUigCAtes et TObleTantea qnantiim polerant, nondum, credn, cen-
tu|n et.Spp inarcas anbl^ya¥erni^t } aliqni adhuc tenentnr, sed pre inopia dare non
Iiosaput* In re<?onpei|aacionjafn hnjaa summe promisit ipse dux sub nde sua apud
ratrea minores, in preseneia abbatia et prepositi hospitalia et prepositi monaaterii et
15. LuMphL BierHhankitte» m» def^ Studio Sagan. 26¥
exlraneis injarias pa8SD9, sed edani a |Ni4ficJipe* 6t a dvllNM v^HM'^HälRf injttrias
dampiiaet perseouciones/} Nam anoo domfM 14t&;^dle pMroa iikete^iäV^iiMrÜMi, anno
vero servitutis ejus vicesiino piüno , subortiMi est )^ttMaiii disrArbfUmT Mür civäs Sä^ ^^^
gmenses et motoasteriuni nostrum. Natu Hanuiid Ha)ftezer^3 proconsta,« Firentczil ^* ^^'
Weycho, Hanss Schotcz, Nicokns Hesse et alfi cöBsatesf et* jttf ätf ! ciUiir cöil.civibtiä
suis Saganensibas , «eroitas fottis et amatüs^ voleirte^ hoc tyraniiidey^t t^bleladä
obtiiere, quod patres predeeeG(soresqiie>emt«if jiire babei'e none^iiaiii pbtäer6nf ^6
•) . • • '■ / 4 . 1 .
) t
I'.
• • •
adreeafi, in presencia eeiam JobattüiB AlAJAdtftH^ et' JöliänDis .Schoneclie , piotfcoo<H
Urii 8ui, quod niinqoam Teltel'' nlonasf^f Sbm • ihufe^HiVe i^t p)iVte süä, ipsu^ rikOB'A-
atcriain irel aenltBfoi ejus in ▼UHBidaptyMiiiM htt^^mnAiy bi^iL^k^dH et T^hdkrfdl' cM^
▼Uiam etc. Med' si «erral yd i|er¥i(bitp! Jißiiil AotiU I|cus eciam 'teareiirriklbw iWMHtf
sterio XVIIT niodios flUIgUiis et iuHiDjjraiiiiAi:;8(^ ac^o^fo4a^Ml.•l^t niMi tfuHitnUtm^^,
deberet ei^iam de bonU , qae pt^ssidet la 'CumineroW dare nobis .si^mmatiin 4-.iaarc«n^
^t de bonis qoondam Heitfbil' Si5bQlczIlik ib NW^nborg preposKo ibiaem 1« sexagenam^
anmaCim et neHtrom dat. Ipse eciam aiU de' tkefö Tetfdicat joa boapi^U', atacionia
▼el proenraclonia in mdeai' prepoiiitavil cff qaattllsiia Yiiit in MM' ßnwal mtllG^\eMh
iUne venily i^gravM eaqi de fatst» mi paMirct expisnais, quod nnltea McfiiAni' pif diP
ceaaoram anorum fecit- nee jpae dn^joye f^ceve poteat^ ecipm ai üi prim htm
feciaaent* . i • . ' / • li "..• ^'i.i »
atili in Tiflam itaenaalerii Sebonehborir. et trmgBmies^ ÜMdeHtf irioletftt^ bMklUtoJwW
acniteti, aarthaginem ,* dolia el vaaa ibi reperta eowptf i»eerant ^ cereriaiam efffalndev^
. tea in lerram* F
' ilidatos et nollent
• alj^eAfe^Mt modo . ,
RteUnbaefa et a«pe»loi»eni Byeanick et nretfliajidlr aimillä- perpetÄi'tttrt : eo* aalVd', , «Üyfi^
.. aarla^i|iea non confrq^era»«, qnta ad ecdeaiaa- fbgate fbenml, ' et lata piatMlM'i^cP
runt m Sehonenbom et quidqaid ibi prlua reliqüerual, in celbirio acniteti' coiiflfeM!
geraht et efltaderunt. Proptea boc igitftr «• conaervatore monaiaterii'deifnqeeiabiNMne'
e^cottininni^tl Wraliaalavie . Glogevie, Legeniex ei in miiUia aliia civitatl^a Sieaie.
4 int^Acttm fait p^mlttflfr iVShgatto ef^fitf.ViHid, nbi yiöIetii^U'ruB^'Göinniiaaa. Poat
Ken , / abaokfdoner et i^liHMtohte «d tenijliW' oftteata^ cottdoWliit«iraii<r nobi^^nh^^'fifiiÄ^l
ai^illo eiTtiatia appmao'^ «I Im aa^Kw/nowikdavi, noatrt UWih aeuMti: intiMÜ^"
. ^4a,.gjjiMta|ibaa vel /pclalUb^.f^fceTJMV^m^i^tftMei^^ .pq^ «ntni VIHnm »Ato debeant,
aiciM in litcria noatria'^ deauper confectia. continentufj. Dnx eaiapa il^iffßmwiifl^ y /ftf^\\
damj^nb reftindeiidoi noatria acnheCa aeiaginn marcaa promiait' et fide£|iasorea certoa
ci^d/ aigillia eor(inl^i]f|itef'hoe'pdaMK^ aicgtfe p6at^6duin icivea aj^aötulf tueruni in
tbtnni er interdieitf tt ' f oCaHler i^ihiMM. Ah afüiein' M böe ftlcto' ikiL UhiitMes 'dut-
. .pabiKa fuert« eonafneiendov» SobeMhujI li¥db*avi |tt»diih«DMf«#el: MfUcandöi liOVH
lUe, qui nicbil ignorat, ipae ae qaidem excnaayit, aed nnllna ant panci ei eredidemnt,
experiencia eciam per anmciencia aigna edocait^ qoid de eo in hoc opere preaamcQ-
dnm ait* Geata annt bec anb abbate Lndolfo.
^) Am Rande ist bemerkt: Saganenainm via illata Schonborn.
«> In einer Utk« ▼. A*l40ift Hmt H«mif Biafrg^iAi^f^^^^^ HatA^llilailier.
34*
268
IV. CafahguM dbbaium S^anenHum.
suceessores eorom obtiaere vslehmtj nivaaennit jadiamn vflie Sdianboni mib do-
miiiio monasteiii nostri, aüqoi . eonm amati ei emm balistis ab extra in costodiis,
Oe quis ab extra eos prohiberet^ existentes, alü in domnai tanqaam frenetid iimen-
' tes, postposito dei timore, in res braxatnre aptas exarsenmt, primo patelhun,
wl^iriter Brawphanne, secwibos in partes scindoites, deinde dolea, vasa et onnia
utensilia, braxatnre apta et neceasaria destraxerant, cerviminiqne, qne in dolds
foit et in alüs va^s, effodemnt, ad majara mala procedeates seram et ostinm oel-
larii violenta manu destmentes, nbi qoartalia, octaBa, sextalia destmxerant, potnm
edncillando in terram penitos efimdendo intantum, quod post recessoat eonni
novem octaBa de terra hansemnt Hac TioloMcia p&r fratrem Nicolanm Mober,
pro tone adTOcatom monasterii insinnata, pre&tns pater, dominos LndnUTns, habito
saper boc snonun fratnmi consilio, pmlictos violatores Iibertatis ecclesiastiee,
tanqaam manifestos tranagressores statntonm provindaliom et synodaliom, excom-
monicatos declaravit et divina eis inbiboit, de ambone eadem die in compaba
somme misse, sinuliter in compnbn et ante mcepcionem vesperoram, plores no-
minando et ne divinis interessent seriöse inhibendo, alias oporteret nos a divinis
cessare vel eos exire.^3 ^ ^^ ^^^ ^^ y«ierabilis pater, qnamvis per onmia
laadandos sit, non tarnen imitandns, nam qdcqnid dicont et dlxemnt doetores joris
canonici de vitacione exoommonieatonim a canone late sentencie et de ejas denunc-*
dacione, hodie tamM per statatam Constanciensis condlii bene provisom est, ut
nollus alium vitare debeat vel pro excommnnicato babere nisi denuncciatas et
declaratas talis nominatim et expresse; sed tarnen intellige, qnoad pablicam vi-
tacionem, alias, si tibi constat aliqaem inddisse canonem late sentende, ita qaod
nolla posset tergiversadone celari aot excnsari, debes eam vitare oecalte, non
expectans aliqaam denuncdacionem, si absqne scandalo ipsias iBeri potest, qaia
eam,. qai certas est certionari non oportet; et si tibi coasiaret tanqaam bomini,
qnasl tanquam deo, pata in confe^ione, tanc nee in pablico nee private ipsnm
vitare debes. Tandem predictas pater, assumptis secam fratribas Hinrico Lesnaw
et Johanne Loebin , in Ulogoviam pergens a jodiee commissario processam excom-
manloadonis in dves predictos obtinait, qai declaradonem saam ratificavit. In-
terim venit dominus Petras, archipresbiter, et aadita tali violenda, de mandato
0t consilio domini archidyaconi Glogoviensis interdictam posait feria tercia post
II, Pfkp* predictum festum parificadonis Marie virgiois, et exeommonicati sont nmversi et
alof uli dvea Saganenses et interdictam servatom est ad nnom mensem.
In die parificacionis , sermone finito, conveneront procbnsnl et consoles et
Junitly Intrantes sacristiam, domino priori com fratribas dixerant: .^boni domini,
ItflM volamaa scire , ob qaam caasam nos excommanicatis et nbi sant littere domini
llOMtri ^plicopi vel alterias jadicis, qaaram vigore nos excommanicatis?^^ Dominos
KUlvin prior y prooessurua ad benedicendnm Inmina, bamili et mansweta mente re-
^ ^W Hiadf ill bfntrkti Nota bio da ritecione eMommunieatoram • canone«
13. iMdu^pk I, Biertehankstreit mU der Stadt Sagen.
269
spondit dicens : ,,catisaiD, propter quam denancciavirnns vos cxcommuiiicatos et jure
excomnmnicati esds, eredo vos non latere, quia violenciam heri nobis et mona-
sterio nostro feeistis/^ Ipsi vero econtra dixerant: ,,violenciain non fecimus, sed
jus nostnim prosecuti sumus, ideo petimas copias literarum, vigore qaarum nos
excommnniGatis/^ O^^^QS dominus prior: ,,de literis et aliis munimentis , quando
necesse fuerit, docebimus, loeo et tempore opportunis, sed hoc petimus, nolite
DOS in divino officio impedire, alias, si recedere etatalibi]^ cessare nolueritis, di-
vinum officium nos intermittere oportebit^^ Tunc consules cum juratis, stoma-^
chando verba indignacionis recesserunt , dicentes : ,,sequimini vos omnes , qui civile
Jus habetis!^^ Quibus recedentibus divinum officium fratres cum scolaribus perege-
runt. Hoc viso dominus dux Johannes, volens lavare manus suas cum Pylato,
advocans capellanum domini intenrogavit eum, an ipse cum suis similiter exire
debeat vel nos? Qui respondit: ,,si de consensu, consilio aut favore vestro non
est factum, non esl necesse vos exire, sin autem, videat döminacio vestra; et sie
mansit cum suis. Eodem die in incepcione vesperorum infra primum psalmum
venit Nicolaus qmdam, dictus Roemer, ad ecclesiam, quem dominus prior iussit
exire. Ipse autem omnino se nolle exire affirmavit et accedens ad altare, lumi-
nibus retrusis et extinctis dixjt: „luminare non debetls ex quo nos presentes esse
Don debemus/^ Silencio igitur indicto scolares recesserunt. Intervalle facto de-
liberadoneque prehabita, propter brevitatem temporis lecte fuerant vespere sub
forma' horarum beate Marie, per chorus.^3 ^^ omnipotens deus, qui retributor
bonorum ipseetultor malorum, nani et prefatus Nicolaus Roemer condignam in se
excepit ulcionem, quia anno elapso, eadem die et hora, quibus predictam inso-
lenciam perpetravit miserabili morte est defunctus, quia sub valva Soraviensi
Gultro fuit interfectus.
Dominica dife seqdenti , hora tercia noctis , quamvis cives Saganenses post to. Pebr«
deelaraeiOnem ipsis factam, ipso facto, propter violenciam commissam in bonis
Schonbom essent excommunicati et a divinis repulsi, ut a violencHs in antea me-
rito cessare deberent, tamen immemores eorum salutis biis malis non content!, ad
graviora mala inferenda processerunt Invadentes judicia in Nawinwalde, Rj-
chinbaeb, Bresznitcz denuo, tterum in confractis hostiis et seris, in braxatoriis
dolea, vasa et alia utensiBa, que in eisdem necessario habentur destruentes, in
brasiatbriis similiter nee fornaci parcentes et brasium eorum in lutum dejecerunt
et conculcaverunt similiter et ordeum, in cellariis autem omnia vasi destruxerunt,
eenrisiam effundentes minasque adjecerunt, ut si quis eorum talia amplius attemptare
presumeret, non solum in rebus sed et in corpore puniretur, et adhuc hiis non >
saciati, velnt amentes Judicium in Schonbom, confractis rursum oatiis et seris,
1) Wohl: per cbomm, .Inject in choro. VergL die^ wenn auch jüngeren, , Statuta
Lateranensia pro canonicia riegularibus Poloniae, para 1. c* 12. in Amort vetna di-
Bciplina canonicoram. p. 838.
270 IV. CmMogUM^ abbatim /$^anensium:
itenim iävaserunt, omnem cervisiam, quam de terra coU^gerant, effdderant et
vasa confregerunt. Dampmiiii^ qaod nostratibus üitulerimt, estimatüBii eat in
Nawinwalde et Bresnitez ad CLX. marcas et nostra moBasterio ad XX. narca&,
preter estimacionem injuiianuD.
In die sancte Agathe virginis^ dax Johannes misit pro doiuno priore, ut
tf . Fdir. veniret assumptis secum VI. fratribus. Quibus , peiracto prandio coram eo com-
parentibiis, dixit dux Johannes: „boni domini, quamvis quedam contraversla intep
vos et cives orta sit, iA qua aliqua dampna vestri» sunt iUata, tarnen) deo teste/
vobis compacior et si hoc iiecesse foret^ cives mei in hoc aie excusar« essenb
parati, tarnen quocuoque modo se £aclum hoc pro nunc habeat, volo ut me exen*
satum habeatis et mittatis pro compatre meo vestro abbate, ut audiam partes hinc
inde^ et speiH), ero vobis justus judex, nam patres et predecessores mei nuoe^
quam consenüre voluerunt, quod aliquis de suis extra dominium suum ad alios
judices evocaretur, parati, sicut et ego semper paratus sum umversani justiciam«
facere.^^ Dominus autem prior, deliberacione prebabita respondit, dicens: ,,gracio8e
dbmine, de eo quod ista violeocia sit nostratibus absque consilio', aoxitio^ et eon-
sensu vestro per cives facta, habemus vos omnino excusatam, quia a multis veri*
dicis similia audivimus et bene credimus, et patri nostro parati smnus scribere et
voluntatem vestram intimare, de loco vero ait prius cercius informatus.^^ Et ad*-
jecit dux: „ego volo esse judex in hac causa et nuUus alius et si mC' abioitia*
recipiam vobis omnes census vestros/^ Fratres vero respondenwt: ,,do«iiH0 dux,
juste judicate et nolile nofois facere violenciam;^^ et subjunxit dux alia plura mina*'
ti. Febr* toria varia. Debinc feria 2*^* post Scolastice venerunt vasaUi et homaglales du^
eis, videlicet Fraciscus Wamszdorff, Jone Necheün milites, Hanns KelbiehiB,
Bernhardt Knobilszdorff etc. coram quibus iterum dux juravit, se innooentem- in>
causa et quod sine s(ätu et consensu suo, auxilio et favore factum easefe, et post
multos tractatos ad extremum ad jecit: „volo quod veniat abbas, ut causamiper ine .
judicem, alias taie dampnum sustinebitis, quod nuncquam recuperabitis»^^ Dixerailt: .
„quomodo in graciam vestram compromittere possumus, ex quo ne dum aeterem
cause, sed' et adversarium contra nos apertevos monstratis, dicenAo, si voluerir
mus coram aliis judicibus in causa procedere et me, cum sim heres, justiina me«
privare, censos vestros tollam dampnaque irreparabilia inferam? JN^e tamen^videa*;
mur in aliquo culpabiles, ecce submittimus de consensu pleno et abbatis* ao frar* *'
trum, preiste diem oertum pro termino placi^l? ^ videbimus, quod conaosAia.fieri .
pötest, ita quod cives satisfaciant de dampnis nostratibus illatis et restitueintur ioim
{»ossessionem pacificam, sicut antea fuimus sine arestacione, salvO' jure nostvo •
ibenter consentimus.^^ • Respondit dux: „non sie fiet,. nee credUe^ vobis omnino heo
evenire. Si decrevero quod injusti sunt^ satisfaciant vobis, sed si iusti, justi
manebunt;^^ nitebator enim modis omnibus cives excusare et inculpabiles reddere.
In .hoc evidentissimum argumentum et Signum fuit, quod de consensu et fortassis
mandato ista violencia fuit perpetrata. Et recedendo dixit: „eciam si debeiiem .
transfigi et occidf , nön half^bitis voluntatem Hresträm.|^ Sed et märsc]lif|lfcus| suus
dixit: „ego juro ad sanctam dei crucem, erigehs digitba fb, mod^m. crucis,..si.:duci
15. LudolpkL Biergehankiltelt mU äef Stadt Sagan. 271
non consenseritig, 4gg^ taÜa iaaudita ^ampAa moMsteriam vestram sustinebit, qua-
ha tempere vite vestre niincqaain reenperabitis/'
Die vero XXII. aensis Febrasrii venit dominus Petras Theschener, con» 99«Fciur.
ventor^3 eccleale in Eckirszdorff, hora terciarum vel quasi, habens mandatum do-
mini episcopi ad absolvendum eives jSaganenses pro violencia monasterio illata«
Quo perleeto et audito dixit frater Hinricas Lesnair, prepositus hospitalis, ex parte
omniam fratram: ,^nos mandatum domini episcopi aadimus, sed deliberare volumus,
ex quo in absolucionem non coifsensimus nee consentimus ex parte conventus no«
stri, quit agere debeamus, super quibus requirimus tos, frater Bartholomee, quod
flignetis et, si necesse fuerit, publicum instrumentum faciatis, presentibus fratribus
nostris et civibus Saganensibus.^^ Eadem die, hora vesperarum, venerunt procon*
sol , consules et jurati ad stubam domini abbatis , interrogantes , quare mandatum
domini episcopi non reciperemus et cantaremus. Respondit predictus dominus Hin-*
lioas, sicut reqionsum dederat plebano in Eckirszdom, facta protestacione coram
notario -Caspar Se^metag, presentibus succentoribus. Feria tercia post Remi- M« Febr.
niscere dixerunt nobis quidam fide digni, quod Johannes Haytcsir, proconsul,
dixisset: nos non concordabimus , nisi braxaturam et pisturam eis ex integre «depo-
nemus; credunt ipsi, quod Volnmus eis satisfacere, nequaquam! si yoluissemus
eis satisfacere, nuncquam incepissemus. Item dixerunt alü: si eos aÜter offen«-
d^^e non potuerimus, abbatem et prepositum hospitalis intoxicabimus. Et vide,
leotor, Gonstanciam fratram et zelum, utinam secundum scienciam, quia scripse«
Fant domino abbali, patri Lttdülffo, inhuncmodum: „Venerande pater! supplicamus
hsmiliter vestre venerande patemitati, ut causa ecclesie nostre, que communi
onmium nostrorum consensu incepfa est^ non sine nobis omnibus terminetur, alias
si contrarium, quod absit, contigerit, ex nunc contradicimus et in hujusmodi con-
oardiam nequaquam consentimus uec in aliquam composicionem consentire volumus,
nisi prius tabematoribus nostri monasterii, quibus dampna illäta sunt, fuerit satis»
factum et in potestatem braxandi^ qua violenter spoliati sunt, effectualiter inducan»
tur, alias omnino dampna eis illata rellent postmodum In nostrum monast^um
retorquere; De violencia vero, que conti-a Bbertatem ecclesie monasterio nostre
illata est , quitquit cum senioribus yestris decreveritis esse faciendum , omnino con-
sentimus. Eciam, venerande pater, quod scripta ac mandata domini episcopi et
vestra de relaxacione interdicti non statim admisimus, non processH -quasi ex con-
temptu sed ex deliberato bono proposito, sperabamus enim, paternam vestram di-
leccionem condicionaliter in interdicti relaxacionem consensisse usque ad consensum
noatram, recipiejites oeoaaionem deliberandi ex eo, quod in re tarn ardua nobis
siBgularem • vestram consensiott intimastis per abietam ^3 cedulam. Item , re verende
>) Eine seltene Bezelclinung ftir: plebanus, Pfkrrer^ me er weiter unten ge-
nannt wird.
>) abieta, adjectiWsch , ist ganas ungebräuchlich fiirx abietis cedola» ein Öfah der
Sehreibtafel ^ wenn d. Yen. nicht Mt: -abietam, d. i.: abjectam schreiben wollen.
i
272 IV. Cataiofut aibaium Saganemium.
pater, precibas instantidsimis petimus vestram venerandam paternitatem , quatenius
adveniente dominica Letare vel ante, si salvo vestro boDore fieri potent , permit-
tatia, nos appellacionem ad sedem metropolitapam interponere, priasqnam secundo
interdicti reiaxacio transseat in effectum, timemas enim omnes, quod dilaciones,
3ue fiunt per dominam episcopum, nobis sint nocive. Ad instanciam enim dncis
ohannis et ob ejus complacendam dominus episcopus, ut timemus, faeUe posset
disdmulando pertransire, sicut in similibus experti sumus multociens. Quod si
predicti interdicti reiaxacio sine notamine vestri honoris impediri non possit, sal-
tem, que post £ßstum Stanislai a duce et civibus impetralntur, omnino sine nostro
consilio et assensu noü acceptetur, quod si secus actum fiierit, quantum in nobis
est, nullatenus admittemiis ;^^ et infira: „Catemor quidem, quod viso mandato epi-
scopi et cedula consensus vestri, aliquantulum et fortaasis plus quam debuimus
zelo domus dei accensi, unanimiter coram civibus protestati sumus, quod sine
nostro consensu fuerunt talia attemtata, si hoc peccatum est, de commissis veniam
postulamus, offerentes nos promptes ad omnem obediendam, que non adversatur
animarum nostrarum saluti et nostre ecclesie libertati, pro qua stabimus et pugna-
bimus^armis, quibus licet, non scutis et gladiis sed precibus fletibusque ad dettm,
ut adversariis nostris veram contricionem perfectamque penitendam infundat et ec-
desiam nostram pristine restituat libertati^^ etc.
Ad informacionem autem domini abbatis consenserunt fratres in relaxacio-
14. Minu nem interdicti venitque dominus abbas in Saganum et die Xllll. mensis Mardi,
hora vesperanim , coram duce venerunt dominus abbas cum XIUI. fratribus ex una,
et cives, quasi centum numero parte ex altera, tunc dux dkdt fratribus: „con-
sensum dvium meorum habeo in contraversia, quam inter vos habetis ad eoncor-
dandum,' si eciam in me consentire volueritis, dicite michi. Responderunt fratres:
„nobis non licet in vos consentire.^^ Dux dixit: „quid tamen petitis ab eis, ut in
casu, quo ipsi ad hoc essent inclinati, possim vos concordare?^^ Responderunt fra-
tres: „primo quod satisfaciant nostratibus de dampnis illatis et restituantur in pos-
sessionem pacificam, sicut in ea friemnt, et, ne in antea ipsi aut successores
eorum attemptare similia audeant facta, literis consolidarent, de injuria autem facta
monasterio et locis in quibus facta ^est violencia estimacionem et taxam, requisito
capitulo, alio tempore notificabimus/^ Et sie ista die nichil actum est.
98. BUn. In magna quinta feria^3 Apportaverunt cives literas domini episeopi Wra»
i) Der sogenannle Grüne -DonnemUg, tuch hohe Donnerstag, i. J. 1415. S8. Mirz,
denii der Donnerstag nach Ocali, weleliers feria magnifieaC Uess, (Haltaus Jahr^
xeitKuck p. 816 der Deotschen Ausgabe) kann deshalb nicht gemeint aeTii, weil
dersdbe i. J. 14ltf auf 7. März fiel , hier aber augenscheinlich von einem Tage zwi-
schen 14. März und 14. April die Rede ist, der Griine* Donnerstag auch die obi^
Bezeichnnne hat und für die zn demselben angefahrte Thatsache passt^ obwohl sie
in den Werken von Haltaus» Helwig, Pilgram n.s. w. fehlt, da ich sie nur in
derx Art de virifier les dates. T. U. p. Iff. der neuesten Ausgabe in 8* gefunden
habe: Feria qninCa major, ou magna, le jeudi saint«
15. Ltt^tilfhL ■ .,yBßer*oiitmMreUs0li\de^ StäM Sagan. fttd
iiOii;i|emHiBl)fit(iqw^ adpitteiwiiitt» e^r ad 4iaeiluneiiifti «si ^di tobfediasent w ad
amm^ loi^ioHgiaf: «t. i^pendam dacliiniiidaM )^i duiunatai epiacapaHL . iPattdaoi
MditfUi^inlmMicJ^ abbras^. i&alMal conaaasannfl im «dmiiHioiie ef^lni
adrjfpntp^fl^* ^'^L-1?- " * '■* "'■''•* •*!* «MK/ihl '..Mini ni-M .;•.'.» ;• :r>-... [ »♦•.*!il
. ^ h ^. Itf«}» die* JP^U^riMiiaiaiiApfilUt. iantf iqtto stpia-^i^dBiicet 1410) -ifjaoiidN} m. Apiit
T^fl^im^ 44>{Va](9tiimr*^^9^i'F^^^^^^^ ^^^ wjMi^ltittfe
J^llime^ ilMt» MOMAQoavl^in addiKiUs* aecwn> vieMrabililmai idns, daiiibis*'Ifl4olAy
Wittelaus prepoaito et .y) ardiidyacono, prektid-^oclesiei^inG^ogovia'ifiili^otl^'M
imSMBlßfA^^ßmk',l(^^ plehaiul!i>i«i|a:'4!ft ..oiveä toM magna *''^ «''*
IwaU^fN^iMv-^rl^lm «ute«,.^AM<|reipar «etihalMmiQ^ ^Mm bikh
lf|p^.i}ipb^,.«f; jton^/i/rtri^ aan. ^domiUo j«bbate.iefiifMrtrilfaa,> qoä8i^4d tytf^^
li^4p3i,jn)^pm9t;a^rff^ esV.gaadtditlc Aiad a*/irt)tafit literaa: maa^sab iaignla/
iqqip/lHifl.vrapaBgwaccMfty. t«ii^«ia;«iedfetoaip fqdsaai>ieoaaoidi6^
tijJWf »> M¥Mipart9'e^ alf^ai.;iM^'qiwd;^M^
)^aai{i|p(M!irä<At«mM}'i^»ndi^^e^^ 4>od nire^; in.apuat ydeherentieaaimpedira, * aal*v '
lMiQili,r.(#M»4 ibsasjatot i«]liQWi9> vwdera «ooi jAeWotttt ^ eerFiaiaai ja octeÜboa'irMi
IBMl^ib^Qi -})nm|ii|iaiAKiiMa.)ra IHffaaia doonm ihids( fa»
PifiiftKß mM^t. ;aMnMllfffP4i |aro dwnpidaj iiiaf«ratU>Qa i tUatiay leiaaa füepettia)ifltarpad4
in.poatrii; 6pq)e|ia. t^g<*»dar JS^^a * aMfjnda^pnaiiina : aeqifeiiti ante ^rindiiini > wmh; 15 Apit
aUqiios tradatos promiait du , nobis velle aolvere ad festom sancti Michaelis LX.
mareas grossoram pro dampao nostris illato, fidejossione sufScienti facta et Ute-
dominoS) tanquam fidelef nunccios. reyocavit du^ns, cives PQue.consenlire tarn
. , ^ ^^ miiäari^alb;;
f(! ...u.iiitarutt) 'iMF^iainceiidoqls dk^niy inMt apmaiaiil misaaM'i'toU-Hira^e^
Sa^aonsi^. iiffcWiiac^/^^ parle dömfü abbautet con^^«Mtti jMW^
posidoniauM»i|O0ncordiB^etp«baolliti! swtnIteraM iBd^-teinpifS^^iMd' lAfra^'^M t^tt]^
«miacdat« ast;{>er»di»eHi:i«di modoi^ '^dic^veßtib'jkdbriiiioa!,* < «igf lld * yvitatia
>) Der Gartea de« Mmonlea*Rloaten ia Sagaa.
s)l.li9ev<VMMifMijll iM«f#<A*.4^lMkM*iIilpktel9BiMMtttt! r.i^ -.il. ii<i - -'mI» •i'«!>i .<^
s) Der Siaa ist, dM Kloster 8*11 Braagereekliglieit auf seinen GfitenüWkef ,l«lHW'1te!n
Mab (brtsian, altden>aehi?«w(si»>n>tiliifrsi:jlBIM liMr Mmmt^kaktdH oawuVteheln-
I .re^BMfcii «Irr«» yMn.hHßuelXil^9tlln,*i»nttttäktffiP>i^Mlmmi»kenitt)0am»Jkk^
brasiare nnd braxare, was Dn Gange mit einander Tenfreebaelt, TtdtleliM^t*»
oaAi^t^^Mlfr HiUt» AMfc pii>»3.>iA|itfniuitfi..ISkoari«hiwi'*reiter inMMi'Wir
oben draeb^.«>/Mfdl> 4m> iflt<t(&if^Mll»i«aiifciidciwiIU^ a.iaaljilMK«iei<'J
- 35
i»i
OitthnM 'oMAfMH^'^tSkMMnMifMiM.
t>.t
•ipHilft) •fee^jphwiyri'it 4it'-pinMMi>Mty mm-mmj^INB) "Mb iprf Me suo
««11» iwllemt ao«tr«»i«8iillt«n ln^ i^ltts Moriboni, Nwiffa^iüte^ >R«y*i
^^ialMi*, Batfritou >et-iü iaUü faniM wnilrturj'- »ye >mMt ^ilhi 'laiMirä^y •• Atttote
lft»0re pOMent et deberent taDtam braxare qaaDtom «ecesae ^ fiiiil MB pimiiiKi
taferimla iMiby «ieatili 4Usiit iiie8i^.«oi^sMI»'dMl«»lulteMr;'>aed de
iUatfa «tilnkiH« dm^lii .iii<i»dl» «tt nÜaftt«|iitt, •nMMHltti: fp«e 'iiMäüllt
i^Mie «i^rlNii LX. anMie .^«noiwi «okwe «ed imifiqtani «tfiMt, jnmift
" <naiMr» igravion 'iextOTsit; •"'■
^ H^ * Pott dicttm leomposieliniiltt,: ftnri« sMmda"poBt penAeMetetr, ]iio <hMh''
tfiOA^ lifMl« «1 tetali «btiiieiida' ituidbt' doniiM» aMMa, Crater noricos liesMiw ^
^oiMMHMa jUtobln ex parle uMonaMeiftU) CWndw«» Wey^elitM^,^ ^lohUMM 'ISaeMk
iCMpir «tteriaa ex Ipat«^ elvMada-li Oikmaebaw. Vditi»^ ««v^f^ada» ki 'CferfMl
doalmtt WcirteMalaM «pisoapm WMttiilavIenris, peatiiii^ft « >d<4lw 6.
'KBMeMmm ]kH> öneada mpler'''v4#leMiadi «ienasterio illstaii et »ymtfi
JMMtlt dreailiK. dbtcaa groMenMa: ' TaddeA deflübd^abbete- pra'^ij^
Mite) hdiMraviaraiit dodrimm «piMWptiai «mn an« aeniflo, ^ «aHttatM'Mir
«laMMirel (uHra nodteun; *kad4itiiMmeenol(id«nde 'dfaift, ' 4u<Ml i^ailttttr
I bone •eervldlo lantiau*. -«ttb <eiiiKnni8 proDrfis de -SaMtae-^ii OltoiaiehAiii
«•«■Mront, taUaa «on )o<MMiiilret In amtelttiäoiieii; Ad -ywd'fa^eiiiMfti
,__tfiii>tf 'liraelip 'donlno preeaU igioies, promitteates, ae''«e{<eeteÄi uMvi
iPfiaaetaonM QoiiHi velte ettndMilla'«ttam]^teve<*i)
f
Ex «i^eriMilwi aiUis danik) ^|im4 diu JokwiiMs^^} <ii|a^ii0r iaiUj
^f^.^ol), loveubDr «celeria egerii^ isub paUio jb^ dviaa sMniv^^ ^^^
tt|f|l|(ii tfC9W», . Nitto UMI^ rUtfvine, qoitj tili iiiAKto «ynimdhatis^^ mb^
1418. . .;J9Dc amo doiiunil41Siii pn^odimiim jiufiiim maluteidl enqüt-Jionu
oar&ificuiiie sutonim et pistoram, et censitos nostros de scampnis suis €
•-^ I
' . I
I '« • •
- I
S. fiber dieMs fBr die Sttdte!S»^««|l(t{gie'IlNlt TMalMipipb*» «. 8t««ftel» Vrkk^
Saaual. m.MSk* ..'.!•' ' • v
Vwrf. mtB f6hw>Üww<iAiifcdniii*iit «>«■■ p; 'M7. 'Ska^cÜt, 4. «» p. M<I.>S. J.
•) UamriMlebJbi tTMteltn>«fa Müteliitor » - -»
tynültaaiÜBt MiMeMtor, <«yiNMaia
«« ^»
* . • * *
fqia^SNa^ Se4')i^/mali9 m« Qoal^Qtaay (oii3idflraiKiy. ia avimrionfausj'ijnraii^'i
])i^tia; veraudi«^^ Jim;|31i» mmm niiMil^>adL iferaqffs; .: Aanti^MW]^
gi^if^i JL^ 6omjii4it;^ wMk9^ 9WA«ljpriii, M (Gsliiiriwi »Sagiai^Ni»/ .^ü»! dar«(' mfe um.
io.fiamf«#]|i<;|BWi^ f^ppoi^t« ad GCC< .maiWa» sfeexteadebbt^^ eti;ajuMi dmiMf^
l^r it^f/t w^spf9%. jfßntßvissmßil^ 'Pl^nft tac^MtoKfiecJetfai^i . MÜomfeiwddictii^^ i4aa.
«liiXiaiilfli^Majtem^violcy^ ,fHrtte)is' at» diiM|Ba ethli^
q9iüure9:.9ic|i^ra|i«M^M^^ '! ' '^^'' ^i;
tfaafwM,« i^cta dncia Hin^ci .CVIO a?qim«Aj ti «mpalUi est ia: eakaia« cofiegtainr
cLmdiiicl . aepu|p|i in) |Uf)gidt^^ ^od . eaiUagiitai ipaä . cimi . domba WamaBeaiiPay '
^ia^^po \yratia«|a:riefi^ at. 4we Riipei^ta L^gwttaaiiai^ ^avuAi aoMr^faMy faiiida^*
v}t^ : |aaä^iiU(,€Giaiii\pi7a&^ da dUföaaav^sa^aAM Ttvtatei>(aia), tqfs^tMör^ .
awiiveisjfiji^i. aab^^,^ i|ii« . I^eiilite iia; libria .ati^
Imdm^. ( iSri^d|W^ in .iS^glna.' las,) Joiuteies ^1.1)^ ) tiHdaüdiMti)
mmeiCVVJ^f .MJSpeclwK^i.qlU pwiilt|«iii0^iMt 4l0Mialirpfi'beaile:H6d)iviaiai4r/
Sagano^, ali^a fraibreiii t^aa ^bahowai, viüe^ksß^jBnincm^^IXji)^ ^mmfuMtii%(my<e^^ \
^ WeBtcffV^fliafiai ^^ .fdhtta;ifw#iite »ab» ;aaitMMKiAeria09ix qiiai dfi/hae Hum^MfUt^'
!j
R <k. ' . • » ; .-1 .'» t !»(»•.*. *il<.'1
i) . &iibcr idiaBaakMMMdudtctt^^d^ ^t^at^'^
<) Urk. V. it» Sept. 1419> io der freilieb^ wie gewöbiilich, von der erpresstea ^amme
§teht.
<) S. über diese Art der Besleoemng Tzsehoppe*! n. Stenzeis Orkk- Sainialaog
fi. 261. Vergl. auch oben p. 206* Anmerk. 1. zum J. 1414.
br Todesjabr war bisber unbekannt.
«) Ea wird bierans, wie aucb ans andcrfpi ^^gfumti^ mtlUf aalen, 'iwabr«dbatbli4hf das«
,,,,^) JabfRia4Midc«l^lf4«r Baader !iaV9:tS) ll«ii^bKiBil4;hf^bei!finiattiwaAic6rg^
1. Hi it^-^ ' 9h>^Q9 :>a|a; 4aii aebata JmeM^afc wird^.ulaioalKdbaderjdbiobMaVäacb
.:. TfWr :>^<^^b«ib ar BofiitifBb i:^^ kciaaea solUa,' Aa*ii> i) JbdnrifbilK..^: RaM^old
der iüngere, bei Somn^eraberg Nr- jIflf*..IIaiiiricU/XH^{ .tindhoÜ);{i1Vfliiaaly»bei
(;SiW»yaerabkftrsj9aff». 4ec «bat» »||t«idaii JG<Mblria|eca,il9Mn«toi.der»|ia^le
deradnen geweaen aaya dürfte. -Vli'' .«j
35*
«* tv. ^
obfitfmfr {SägiüBoiB difett-
« «i)ai]i^.' AfisidB* 'tefraHtiii,'
ML SM (jidlftet <>k dtti^
, Meo ' lA^ dfeterdiilnitiotkr
et - vtmiefor j ndcte aiiC^Hftf
Rceptas «^ "qüainVB Mfe^
asseifsatf "fhit,-' ^itodilltilB:
^eriri deber«f M<e> itthmiifliv-' os>i'
sie idr(Miss<B, atutilio-AH
., ..^^^^^ JbOnBL Uihmt 'ÜMi Üiä'
Att J^^MM» teMWB iSwhitiii, fiia f*^^^^ tunMoäia Hiadi ^AkoitV
Mi eeiMi | milii iwi \) intiiü nttai ffirMiji «MfirttHtonistfCo^, '^inlir M'
mtra» JükiMMai Laebk despaßarenak peUido et pdlio et coapalit iMHiasteriaiii
ii c«vt* SdMW» f«aMui( ceduMT» Ttllaa fce£c(aH,,tiifai.yiB«|i^tofMidßfox(^^n-
«Kisurk«« MM <«Mtr« Uk» MÜlat fcMOt» 4» Ifcc^fihMn,*) • et canauB dixit ease,
«lar« viUaai pc^^Maai Sf^fiasset, faia diaiMS LadaUTas abbas in divi^ne prin-
cyWfc «kaMb«««» ■» S»|ti— ir«au«t ad itaMMBi daeoa Jobamietar. P^sadente
)|^ «I »bAiiM» taK «Md» dar« JiAmm SagMfairi, ^xviakr titSifiuvBat eh^toia
&)V<a ««& talS iMd*. Dax Wfanfwkas leaalt |ia parte aal Oros^, UeWtenlteli'
«« a^i»aa»>i. daK lliarim» MMdl ««a RanpaM« ebfcaumt Gbgoviüdi, Polkei-
»«Um« irv«^'«Md« SpwtianriMi« C*aKa>n|; et QuiMeir. com ^ds disfrictibaa.
i>\Mr«Ml IWMM bti IN» frMK» ia£«iri^ itai fMd pasi artrteai iaüiids/ dtriähria pre^-
dicta ««dür«a( mk mf<ntkf<i^ ^aad «« ftwt— est, ähai 4kx ffiiiricas (]DL^ f ere inj
vifiaii ad« twai» aliaa «aMM» ttatraa aiaa et eeiaai daee»'Jolattiieii snpeiViidi et-
pMk<4skHM «Mla apida pre^icta «an ifisuktibas Mis, excepta a^ganoj qood «f
MM«aM^«M» pattHTwa d»vvKitMi «ot ad ttas Akib Mawüs.- fl^baü tüneat'ldem
dvk\ lliwiica» I IX«) p^wj4 iNfteai w4et<da» saanai, ^oraa naUns aBqaem here-
d\««a tvU^aU» Wkpa^caacKtwNa a dav« JalMaae Sagaaeasi, ideoqne coUecto de $ius
<\VHV«VH «l^|[aawM «byedit raalavHfM dax lotaim aaiüfiw «ectaa 1ptfe»>fen<o et.
%«Ms ^*4 ^aia duia» dMawa» dax liiaric«» (IX.3 aoa kit ^ brii^ sedf i^cis
« «
• » •. S
• I **
.'«
IS. iMdolph £'"'«1^'H]^««^^^* ei^)iA^;^ 8aii\^ md Grotten. tH
^Mn 1 f»H<MW^t-^ uImik»")^ uili ori iifioo <tii|.-<.i .'jiiiü'i" j.» <i>..'i!iiti -Ktil {•{; '-.i. i; ;
«.Uta.
i
^^ , <nä *«o.
_ . , , _, ^ _, , ^^vtö ätf'feittA <itt«M "".
im^k Mm^''Wt^^Viiimm'\ii'sillji^^ ;bi-op(clF^redic»U-ca^tivitateür
19, ''itiit<>All^ito|Mi^'l»o'>tt''>iJ6HciI^ '^tmtit;' j»br''«ahoiücatai* elecciönent " -
^liM'liofMKttita'ftiKflfVldttlhii^fiiliaiMiä Mtrd«^' JöMäHilieitl= ilbd)i]i>,'>3 > ^ia i^ -t^ * '^^'
vtflttt:^ JN' ((tfd'>c6Mfni()"fid^>(fIiHätiäilä'/> i^k'füäi IfH^ "Giiapor^' lifAbiHti' Videbattu'/
äblis>>^Ma^ffllb i|endMlWslfi»%«feIfiMBr<'''' titt 6it t^mt^ diiradfoäe'^tUita actonkM>
magnomm memoria dignoram,ÜMi\%^i{att^de''i»%i' «rhtds'btiMti«!- bbii^U(»j' ibiqnier -i
' Ml; 0V»1 ^ /iiu:up jjifiilniin'xj /i;iiilvj| '•»/ iimii;! ür> ••.ij'-; j'< -'jiifjj.a. » . .. if •>
. .;:i;n/. i'-h-m» iii ^;i)i;iiil'<f<t Jo /«iiiiTxj 'iiuiiitjf. .tiriir..:.' .'il» r.in.-.il.'i.'o - .-> t! :
Igen, tvflir müder der Herzoge Bolealaus ana Hernnard vi Uppeln. nielit aber. von'
lich 3. Min 14tl erfolgte, so maM der Tag der Gefangennehmung JoSrami. •■(,
t
. aneewoBnlicIie Zieitre«^aanir des JahresanuDffs init Ostern, nicbt angewendet worden
*>•( Jii «naner JhMldMliri>lii4tbin.j*lMi«fciit-)driwiM«, <*irrfehe».»|c>rt«Wi iifaiHWchahiliah •drev.t
per 4P cjratimios annos dwravit, tegpi^tt^,fiSÄ» .8l>»W^4fl»'>«%ol^^ir•.lM^
ratöre ad höc maltam operante, neqae emm pro mb sedando fnu» .if]i^;j^;]fpAf|if
J '".i ^pgignäfre. Fdit erfi9.,pro^nnQ:;ipjM^ 4Jfii^A)p
tu»,, duo vero alU in ßan0nwj^?4ieppi«,p,vi4eü^^^^^
• iljngcks de Corario, et,BMiedKti|3 13,,.xoa«f»^j?efrjia.,de; lÄ|i^,,(Sflo spov^e,^
patam tone preferentibuä. Veiut Jobanneä 23 personaliter ad concilium , et^ttMt»
* ••
VQsigaaTit i^ean Gregoiios l^,, ideo^ factq^ ort .sqjjiiBiiß cwdi»^^ p^oia ficta
^..lÄ. papata aprfibata au»t et ponfif^ajto.: J^v^jm omiulMi^ ^doiibfi» ^*
: i ; p^dire jirp, nace et Ätilitate öc*Ieaie, ut ^l^n^>i^ /^f^u^esicmret ^a#»;|WC JWi
' e.KifWlam'.:^ «^«n«ndi # edap quia jj9fitilis.,T/^lMti^, ad pfiMpni, svniiff. jhmp^
^fid^j et promisitj , vel^e haue reagnadop^m f^pei^ ($1 ceiM^pJip^; .qpd,:i^
tttit eam et cansas invaüdad ailegavit et auxilio dacisAostrie Friderici) pii^uUeiM
dvitate Constauda fiigjt, et <a^ , (HMumasippe iinp^4V>i^ ,ap pirfiyi^^iniäm
Lodwicua, dak.-Bavarie et palatiiras |^u^ eiin;jfK|^ci|tpl»..ei^pit >(Ma Ppn^^^
,M.-. r^uut et in.carcere per Wuin reiDläsiuf t«s^n|^i^ »(i^^ -^^Mtred^^^i^R
' • nen e^ factam sotiiei^/ae^^bätur,, ne ei|g(!^i ac„iw^ioiKi|i nmm- V^ißfiri»
fiesia ftcerei; sed cu^ dpmiimuf» Martinwji.pawfii !ÜIWtpn,„ q^i, m cpfi^io^ ^Mw|,
fifprat, mulM» «^ensas pw ßjfiß, postodi^, faceFe,,4Mtrt^ ae,jBflr^
mpa ducarp procuraTJt, apd ^ y^ .Jf«»*>l*.. e»t * >f «n^9lmf»0 V^^ AWI :>W#II
pxjbibwt, qoorM. muilip foUus iactoa ^t.; suw>NW f9V«lMfW»i .<^ JWP* W«. iM*
(1419^ weoB nrortuos et sepul^iis, e?t gloriosp; in Flqrpi^d§. , ;; ;„...;; ,.mm"-.::i
; : iuferator vero S8^^qi^nda^;peräectttqa^es(( Petrajii de; L^B^ qa^,..o]l>af|i^
condlio contempsit et usque ad finem vite pertinak permanisit, qnamviä fere omnes
ab ejus obedienda declinarent Moritor pertinax et obstinatos in regno Arragonie
(\4S4.) cardinalibnsque suis pro testamento dampnabili conunisit, qnod box eo hwnanis
exuto, alinn^ in lopum 'su^un, eligere^t, wio^ fii, %Q0i«nj^» , y4<*IW qiiq^,.^I«ran"
tes, Glementem octavnm vocavefonl;, M,.Ail.|Mm9MnHNtf.>Wf0amsqnp^ eat-iician
MIT. Jottüncs &3y InviMsy btanb 1417 jMSt fpsta. pcMlMcoatafi«)^ dt> ebotoff äii.' eeteili«"
ti. i««T. Blat^as. papa.quintus, in )die beati Martini confessJMB.;"aÄ4o'^l4|T.''''-'BiP/qao
pim, eccläsiam timd, pä^ore cüttB^ 'ilim''kvnmit^'ä tilti<»'.H<^W"WR pel^
c»ncilii||py . sicqpe <5pndi» nacjpnibps injipnmyeiiini .yj,^r^!m. ff^^.V^J^^"
aoMäestibiia).! nedütunio^ »a. «otoctjs fidwinn wuideaidejwt« <ei RefpaMn«..plN>T.fidei
• dtfendonPt *' ■ .••••■■';.'■' ''••■''■ -'. "' "■'■ .•••■jI- ''!•!> •'. fi m.. 'i
"< £Bp papä ^rtims flüt pPtcMtügtMfcng' «pi^pfi w»S} '^fM> •><yw%i<Ha»
lAäiMlüs , {Oateas et ^atas «pübBcüs sec(i/«ä 'hSmm, 1itimim}däim:;' "nttlta Bona
patravit pacemqne temppnlii^s «uw ^bitft^ .»o^^Mji^flfM ||lpri^ «y»«?««,
nam multos thezauros cpngrega]i4t «(»> M.üit» »liVH.j »rpftroflt» : jm- cpfWVPriAPionpf
tente 'Miiote, -iM neite fapev<BUas.Mctölapiui»rdst.i)H'DPdilioiMibail, tamnin dNH'
c9ia. ißi«Mttt, ^AliMan-iäni iemüstHatütt Miiir<'ViM<»et''lo'iMflAs arfi«id«M;<^^
Omnibus clericis, ut possent dbi eligere antteBmeHij ^'^>lMidm
Sans ecclesiasuds et dispensaret com ^is super irregmantite^ 4^j^l9l'^ •rof9fffif?^^^
15. Luiolph L •'jBtMXliUü taimM^'*it^\iiliuk, 'Wniiier StgUmund. ^^
-•at'^gemtatHmiaäaiMMm «liiWtfi'iAlKl '^MilMM ii»lä^ foeräüt
MiMM»a'Mfa(Mi»-«t j^mUtäftlatfiliK^I ftp>lfti<''c«wiltf, lai»sti Mml^'ljfiAAittey'tWgS-
dlittln^^^ild «eMMM«^^»^ dlSäi^ «^M< aboiMi'1^' <^ifflilw Jttpäi» podt >A»^
dli«;'''iuiii4bi-ift^kMMÜ^Aii^r'-1il %e^«l 'lii«aiiK'''HIMM<a
eondUo statuta et ordinata 8iiiit(ciM>diJi|ä>^dUbeM''bn ^tef öhlftnipB
. 'itiet>«dei^*ttf «Wii^ftfeWMUtM, lMiia»tf^liai^ '^ii->M
teteifffrriÜP'TlHW't» ifMIL^y"^^'"''^ (!f»)'>o mniOT J'nfnfiioi'f ')'ir.'ii!)-)-:rr • . .1 c. -
iH.«-iob-
r-.'imiili! !
11 .\
■ ,1
•i':'j |.';
> • * *
r I
■1. •
■ '1* - ■''f
ram
appropiiiqi
'.f
iitn
i."*il$)
;• a
T. LiaeiB^Ue;'''Ofieb'>?;'n|ii«|i^'«ck
-iiianl^W"6««r'f
.11
!V
'(•>«' UM «>• ;
s) A«. Baai« stdift ndi t De ilnige dmafiaaoraai -• -TtoeU sab' ' Si||UBimdd bi'pefttott.
(1886.) (pOHteiW^p iipftff,itPiJiq9W»s.B^^¥m<Wit4nyi^)»Wf^
jiripVMti yjo]iipnii)|i,p4i|iqiie.iJ,«CSWlt Pf^ßflsAmP )i({^f>P9UHR> »MMTMiimilein^ >M«^ . hoc
.gWidi.i)|f|eM|)twr,j>r(#e^ ; WmRt-^gm/k^ miMSmmiß^ftilf APeiÄ^f))%r!,esp„«9
iDIpcew, age^ie« ppflHMpi, pt»»!;,*. Ijjwfjjj^. 'eft,.|^ct9bi^tan^,.^^g^Mifl.,fa«np^
flf[5lfj#,!^mB?§tive:M^«4t|fn,qir#^V%: ., (?^p(«^ fm^„M)Mw. ifM. |,9iirgi||l4i%fw
' ^Uitr i» flHiblW »WC; pj,..,pURp,,ff]HM^ •. . •fn«.> „in-,,...-.
«i«in ipNiui predicare proouraret, veram eciam elector^.§Hqi;pMipij^,lliy{fipqe
dueea Saxonle cum apparatu magno aliosqae principes AlmaDie ex omoioiis
clrouii\)acanUbua partibus innumerabilem quodammodo maltitadinein expediti et
«rmati Pupui^.«a|ifri|«v|\1ft..iu.ll»W»lilMtV^ UrlSWflli'lfoilÜfc obaderant
e( macmnia ao booibardls alUaque amis bellicis valide inpungnamnt. Ipn vero
|»r»|flm*f«i, . *d. Vf^m .*XW»ntW/pt,.9#¥llH^ ac,.pfti|^,pQP5q|j^,j|mpfc,wiiJ|abeiites
<M«au lu (Vmulnpclttvnl, m^m fW|*W*<' mawUip., WWJfjlt« ^qaiap>js(tfftl9 Wh
Uü^hIu <»4 Imumi f]Uri(«)ruw.«tJp<V|dlNi)J«.W}f.,M<^%>4(»i:>i>) a^^,Jli^qfpriw,:,iei<i4U^
Um( min I «liM'iyH Ji«l iw, 5aUarM.iri«u.. ««W "* •»^''"JLi . : , « , j ,
IMBWtflfhw. ?
\\^k\iy \\ .(^y. Vi \\st «Villi •> «:it.. -.«I täi4^ id*»;« »l»if«H luA
IS,,; Lvilfi^l... ChU^tß ZtitgenoiKn, 381
• • • . , » .
ße 9iri9 lllii«fr|5ti#. Ill|ff# temporU, •
Floniit hiis temporibas egregias et illuminatus vir, doctor sacre theolpgie
eximias Jt>laaniißs Gerson^ A^nceilarias Pdriensiensis^ qai in concilio Constan«-
den» in dabi^s tancoccnrrentibas tractatas plurea magistraliter edidit. Cujus ma-
^sterium, inter cetera sua pr^clarit opera, preeipue in libris: De vita anime, et:
De consolacione theologie relucet . Vir, nedum. ih t|ieologia • theorica et practica|
verum eciam mistica exercitatus, nee ulli suorum, temporum secundus, humane
fragilitati in interpretacione divinarum et bumanarum legum juxta recte racionis et
divine ac naturalis legis dictamen nostds •in£nms;ao. caducjs temporibus mul-
tpm condescendens : rigoremque indiscretom bumanarum tradicionnm. reprehendenS|
ptopter qupd epia'm canbnistis,, qui superficie l^tterQ niniis iuherent, minus gratus
et acceptus est^3
Itcw, magister Matheus, soUeinnis do^ter theologie, episcppus Worms-,
itensis, qui eciam utiles et devotes traciatos conscripsit.^3
Item, dominus Conradus Soltaw, episcopus W^ensis, doctor Pra-
gensis, qui super sentencias: Firmiter credimus, et psalterium scripsit^3
Itein^ Hinricus de Hassia et.Oyta^ doctores eximii sacre theologie
nniversitatis Pariensis, bumanis exempti sunt in Wyenna, civitate Austrie, anno
domini 1405 vel quasi. ^3
Item, Petrus de Candia, ordinis minorum, qui egregie scripsit super
sentencias, et post in concilio Pysano papa creatus dictus est All exander
quintus, X» mensibus presidens veneno, ut fertur, obiit»^3
• m ■ fc
L) Johann Charlierdc Gerson, g. 1363^ 8t I4S9» Er war gewissermassen die Seele
der Conatanzer Kirchenversammlnng* Die Schriften: De Tita apiritnali animae, und:
De conaolationtp tkeologiae, findet man in seinen mehrmals seit d. J. 1485, znletst
am besten, Antwerp» (Amstcrd.) 1706^ 8 T* in Fol», gedruckten Werken. S* über Ihn»
wo auch sein Yerzelchniss der 220 wicktigsten Schriften , Gnndlings Historie der
Gelahrtkeit. T. IL p« 2218^ n* Fabricii bibl. lat. ed. Mansi. T. lIL p. 49.
') Mathaciis y. Cracaw aus Pommern , Bischof t» Worms, st. 1410. S. über ihn und
seine Werke Schannat bist» epise* Wormatt T. L p* 407, und Fabricii bibl.
lat T. V. p. 48. ; .
^) Conrad, Soilow gen. Bischof y. Verden^ st.' 1407: edidit tractatulom de summa tri-
AitatC} qai incipit: Firmiter credimn», et plnres alios notabiles libros scripsit. Chron.
cpiscopoc« Verdens, in Leibnitz. scr. rer» Bmnsyic* T. II» p. 221, und Fabricina
a* a. ö. I. p. 420.
^) S. äb^r Henricus de Hasaia, dessen Todesjahr unbekannt ist, und über dessen
Werke G an düng T. IL p* 1890, Saxii onomasticon literarium. T. II. p. 384^
und Fabricins a. a. O. 111. p. 220. Heinri^cb Oyta oder Eyta, lebte i.J. 1380
,; lii W^ün. S;jfab;rtcias «. a. 0. J^I. p:;92S.
*) Seine Commentarii in libro« sentenliärnm sind angedruckt kandsckriftlick yorkanden»
' S*. GawdtiQg a. ai, O. p. SUM7^ nnfl. Fabricins a. a. 0. L p. 58. Vergl. über ihn
oben p. 2t1Ö. . '
36
282 IV. CätalogiU abbatum- Saganensium;
Bartulus et Bai das faerant hiis temporibus leiste eximii.^3
Johannes BalistariuS) cariaielila, deetor inter dociores ingenti ha«
bitds gloria, post edicionem maltomm volominam in conventu sao Majoricarnm
moritur.^l
Vincencias de Valencia, alias de Fe)*ra, vir sanctos ordinis predi«*
catoram, claret miracolis mnltis, canonizatus est a Calixta tercio, anno domini 1455,
quod et sibi spirita prophetico predixit Bernhardns, cgvs dlscipiilas.^3
Sanctas Andreas, ex priore cannelitarom Florentini cenobii, presul Fe-
solanus, in domino quiescit, cujus corpus Florencie translatum, magna miracu-
lortun illustratur gloria.^3
Franciäcus quoque Martini, theologorum ornamentum singularisqae sd
ris Incema, in honorem sue pregleriose carmelite ordinis patrone librum de
oau%jva concepdone immaculate dei genitricis Marie conscripsit, cunctis viipnis
zelatoribus gratissimum.^3
Gerhardus Groet claret sanctitate vite et sciencia et plura eon-
scripsit.^3
Johannes R*osbroch clarus habetur, vir admodnm devotus et illomi-
natus, qui et multa scripto in Thewtonico reliquitJ3
Petrus de Eliaco, epi^copua Cameracensis, magister Johannis Jerson,
Parisins clarus habetur.^}. t: . . ^
tempori:
1) Bartolas, der berühmte Lehrei^ der Reehte in Pisa und Peragia, st. ISS6, Petrafl
Baldns ab Ubaidia, Schüler des Bartolas^ Rechtslehrer in Perugia^ Padaa and Pavia,
at. i. J. 1400. S* Sazii onomasticon. p. 360 u. 383. und Fabriciua a. a. O, I.
p. 166 und 183.
s) Johannes Balistarius oder Ballester, aus der Insel Mallorca, st. i. J. 1384 im Kloster
in der Hauptstadt dieser Insel, ehedem auch Mallorea oder Majorca, jetzt gewöhn-
lich Palma genannt» S. über ihn nnd seine Werke die BibLiotheca Carmelitana.
T. 1. col. 7S9.
*) S.^ über St. Ylncentins Ferrerins (st. 1419.), dessen Theilnahme an der Constanzer
Kirchenversammlang und Canonlsation^ Raynaldi annal. eccles. z. J. 1414, 17, 18,
19 n. SS, und über s. Schriften Fabricins a. a. O. T. II. p. 163.
4) Andreas Corslnus, Bischof v; Fiesole, st. 1373* S. über ihn n. s. Schriften Acta
sanctor. BoUand. Januar. T. II».p. 1061 > nnd vorz* Bibliothecä (Jarmelitana.
T. 1. col. 74.
A) Franciscus Martini, ein Catalonier, ld)te in Barcellona zu Ende des 14. Jahrh.
noch i. J. 1380. S. über ihn und seine Schriften Bibliotheca CarmeUtana. T. f*
col. S05.
^) Gewöhnlich: Gerardus Magnus oder Groot, audi der Groas^^ ans Deyenter, jtarb
1384, Stifter der regiüirten Chorherrcn^n Wiödsheim, in dem Utrecbter Sjg«bigel.
S. über ihn Saxii onomasticon 'II. p^ SnM ^ und Fabriciqs ji. a. O. III. p^ 4RK'*
7) Jobann Ruysbrok^ st«. 1581. S. SaxH onomasticon IL p; S771 nnd da^. 1/Vlk|U wb*
Schriften bei Gundling II. p. 1944. \ * ^ " ' » ' ' ^^tl^r"
s) Pierre d'AiUj, Petrus de Aliiacb, Blsclibf von Puy ubdiCaWBrai, A f4SRKF^'Vkr
ihn Saxii onomasticon II. p. 388, und Fabricins a. a. O. V. p.-236* ^^ -^"^
1& Ludo^ I. Du HunUen. 283
JDe inieio dampnnie heretU in Bohetmia.
r
Post decessnm dive memorie lovictissimi imperatoris KaroB qaarti^ regia
Bohemie, filii Johannis primi, Weotczeslao filio ejus a paterna nobilitate nimkuii
degefierante, imperium et regnum Bohemie plus occapante quam gabernante, cepit
hereais Wickle^taram et Hassitaram in Bohemia et Moravia orire et creseere^
pre&to Wenczeslao rege dissimalante et longeve scismaticis de papata contenden«
dum ad hoc per negligenciam ^et cpnfasioneai apostolice sedis pcesideiic]e,^3 ^^
Bunariam ministraiite. Verificata namqae Uc est p9rabola salvatoris: cam dor-
mirent homines veiiit iniinicus homo et mp^rsemioavit aiyzaniam. Rege itaqae.et
ecelesia dampnal^ili et lioirendo scismate qaassata sie torpeotibas, cam antea
seremssimas et religiosissimus Imperator BohewiQ, rex Karolus, .almam oniversi--
tatem Prag^sem fundasset et sablimasset, regimen qaoqae illiiis oniversitatis pro
majori parte, favore prefati principis, Thewtanica nacio administraret et Bohemis
in omnibas prestanciores essent, invidentes hoc Bohemi, at eciam ipsi vires ex-
cellentes et aliis preminentes in naeione eora^i habere possent et at Thewtonieos
deprimerent, consilio secrelo inito miserunt qaosdam de naeione Bohemoram, Qqm
pre ceteris acamine naturalis ingenü et eloqaencie prediti erant} yidelieet Johan-
aem Hasz, Hieronymum et atios qaosdam^3 ^^ 0;coniam, Anglie civitalem ac
imiTersitatem eeleberrimam. Qai ibidem, stadio non mediocriter intenti, facti
S4mt in omni facaltate magistri preclari offenderantqae in doetrinam et libros
Johannis Wickleff, damnate. memorie, qaibas ob novitatem et euriositatem doc-
tetiie nimiom inherentes uvamque acerbam comedentes, .dentes filiorom saorom
et seqoadwi usque in hodiernam diem obstu|)escere fecerant venientesqoe in
natriam suam in exercieiis aroiam aliaramque facoltatam, precipne sacre theo-
iogie, admiraeione ab omnibas digni habiti sant scienciamqae soam ostentan-
tes et in omnibas singulares videri volentes hereticales articalos Johannis WickleiT,
itfi venenosa, nanc in scolis. nanc in ambone snis doctrinis inseraerant et disci-
piilos ac magistros eorandem erroram plares effecerant De qaa hefesi in
Constanciensi ooncilio convicti ßt eombosti nee errores eoram amqaam revo-
care volaerant, ne eos, qaps sedaxenint scandalizari viderentnr, dilexerunt
namqae plas gloriam hominam, qaam gloriam dei et salutem animarom saa^
mm 9 homano padore plasqa^m ignor«ncia veritatis sedactL (^neglientes et con-
i) Das Eivigetclilossene ist gleichzeitig %ei Bi^de jbtnzagfschrl^ben«
<) Das« Hass in OiUbrd gewesen ^ durfte sehr nnwshrscheinlicb , dasselbe sack von
Hieronymus von Prag nicht erweislich seyn, obwohl es gewiss ist, dass ein
edler Böhme in Oxford g^eweseni nnd von dort Wiclefs Schriften mitgebracht
hatte. S. Aeneae Sylyii bist. Bohem. c» So^ nnd Pelzels Lebensgeschichte
Königs Wenceslans T. II. p. ^f. VergL aoch oben Ton dem Ketzer Ste«
phan p, 851.
36 *
284 IV. CalaJogM abbabm SaganenHum. *
tenipnentes.^3 Faenint quoqae errores eoram precipoi et primi: primas, quod
clerici instar apostoloram in paapertate vivere \delWent, qnöd laicis precipae
nobilibus non panim acceptum fiiiit, nnde gaudebant de nacta opportnnitate et
6Cca6ione clericos et monachos possessipnibnd et ykmä eörüm spolitandi; 2'*'' do-
caamiit, qaod qailibet posset predieare more apostolomm , dioentes, verbum
dei Don esse allegatttin; tercio dixerunt, quod qailibet queinlibet potöet argiiera
de mortali ,. juxta istad salvatoris : si peccaverit va, te frater tuas etc. ; 4^ de
communione wulgarium sab atraqae specie; 5^ eommanionem sab atraqae ^e*
de de necessitate slalatis asseraerant, qaod tarnen nalla sacra sciiptara sane in*
tellecta probator. Sed qaia, ut dicit philosophas primo philosophicoran i parvos
error in principio, niagna3 erit in fine, ex hiis sapra memoratis erroribas in ina-
meros quodammbdo alios ([ex pravato tamqaam ranii a traneo prodeontibus^ ind-
demnt; negabant namqne, confessionem söeramentaleln fore de necessitate salatis;
negabant pargatoriuni post hanc vitam et dixerunt, inania esse saffragia^.qae fiont
pro defuuctis; item negabant indnlgencias; dicebant omnes symonfacos, qai ioxta
ritam ecclesie in sacrorum ministracione darent vel acciperent quicquam vei pro
saffragiis animarum; item, offertoria, deeimas et oblaciones presbyteris dare in*
hibebant; item, sanctos honorare et obsecraciones ad eos dirigere oclosum et saper-
stidosam esse asserebant, caiti alios javare nequirent; item, yniagines sanctoram
execrabaniar, nee aliquam reverenciam eis exhibendam dicebaht nee «ciam reli*
qaiis sanctoram; item, de sollemnitatibus in missa et aliis sacramentis nickll esse
cnrandom, sed in missa solam eonseeracionem sufficere; item asserebant, soIi deo
obediendnm fore; item, qaod auctoritas pape se non amplins extendat, qaam'^t*
terios presbyteri; item, qaod nee pape nee alicai alteri prelato sit obediendom,
si malas sit; item dicebant, qaod qai pessit corpus et sangainem conseerare poa*
set edam alia sacramenta ministrare et opera episcopalia exercere; item, ^qiod
corpus Christi et sangwis a jejunis et non j^janis posset indifferenter meritorie
snscipi; item, horas caaonicas dicere non dt necessariam, nee peccarent eierid
eas obmittendo.
Ecce parva scintilla qaantam silvam incendit. Et qoia niillas regamregid
Bohemie ab inicio hiijus heresis üsqae ad hanc diem, videlicet annam 1489 fuit,
qai qattqaam efficaciter pro exstirpadone hojasmodl errorum .fecerit , sed pocios
faotores et protectores at pleromqae pestifera hec gens habait, preeipae GhBOi^lain
de Podebrath, qui primum tempore Ladislai multo tempore gabernator, post oajns
obitam rex ab ipsis Bohemis electas et habitus, maltom ^eandem heresim fovit,
promovit ac ampliavit, ideo homines terre illius et non minus marchionatas Moravie
in infinites errores inciderunt, ut eciam unusquisque, quacunque heresi aut errore
deceptus et depravatus ao ab' aüfs terris et regnis depulsusf libere sedem isuäm in
quacunque maluerit civitate, opidd aut'villa .Cpaucis dvitafibus demptis}, neminere^
^) Das Eingeschlossene ist gleiehzeitig am Rande hinzogesetst
IS. Ludolph L Die HusHten. 289
quirrate csjas sit secte vel erroris^ ponat et sectam suam sine contradiccione oir-
jascunque teneat et observet
Faerunt inibi ad tempus Adaiiiite/3 i^^di incedentes et com quibuscunque
nmüeribus abhbminabiliter et publice tarpitudinem exercentes, que secta, quia
omnino bestialis et hirpis nimis ac abhominabilis fuit, cito desiit. Faerunt et
flont^ ut reiTertur, hodie, non in parvo numero execrandam Luceneferianam^3 here-*
sim sectanteisf, qui licet communibus eorum erroribus et observanciis adversentur,
üt plurimum. tarnen impune permittuntur vivere et suas nepharias ydolalrias exereere.
Sunt et hodie inter ßos Picardi inter ceteras sectas scismaticas, ut alleii Rechabiti,^3
in similacionp cujusdam religiositatis mundi et diviciarum ac deliciarum contemptum^
jdedam in observancia paupertatis quam vilitate habitus grisei pretendentes.^3
0 nacio predara! o gens indita! o populus quondam deo peculiaris! o terra
promissionis a deo electa et multis donis naturalibus gratuitis et fortuitis predita!
nam incole tue animi magnitudine , fortitudine et proceritate corporis, aimomm
pericia, liberalitatis affluencia, affabilitate placida, ingenii perspicacia, morum ho«»
nestate prefulgida et predpue religiositate et cultus divini pre cunctis nacionibus
observantissima quondam cunctis pene nacionibus preferebantur, quomodo nunc sio
a veritate es aversa, ut tamquam inverecunda meretrix, cunctis erroribus et spur-
dciis Omnibus te fedare et seducere volentibus sie viliter te prostemis, cunctorum
te scismaticorum et hereticorum lepra te contaminari non refugis nee erubescis?
Nuncquit consiliarius non est tibi, qui te viam veritatis doceat, qui tibi cecucienti
lumen veritatis et semitas justicie ostendat? Est certe, si recipere velis, ipsa
sancta mater ecclesia, que tot legatos tot nunccios ad te misit, te tamquam filium
prodigum suscipere semper fuit et est parata et cum gaudio tibi occurret. Sed,
heu! illa vilissima auca, vera narrans pauca, illa te fedavit ipsa sibulis suis te
seduxit dum clericis et monachis bona temporaUa sua falsa doctrina abdicavit, tibi-
que et si non expressam tacitam tamen licenciam et occasionem manifestam eadem
airipiendi et ocupandi dedit. Hec sunt, que oculos tuos excecant et cor tuum in-
durant ut ea, que katholice fidei sunt nedum non intelligere sed nee quidem au-^
dire velis.
J9e di$peraione aiudenciutn univer$itati$ JPragenH^
et erecdone novarutn giudiorutn.
Mortuo rege Wentczeslao, regno Bohemie acephalo existente, cepit heresis
plurimum invalescere et nuUo contradicente dilatari doctoresque et magistri dispersi
t) S. nbev die Adamtten und Picardeo Schröckhs Ktrchengescb. T. XXXIV. p. 689 ff.
s) VckL Schröckh a. a. O. T. VI. p. 209, und XXXIU. p. 1231 über die Luciferiaacr
in der Mark Brandenborg.
3) Jerem. XXXV. v. 5 ff.
«) Am Rande steht rolhi Exelamado lacrimabilia pro terra Bobemie.
296 IV. Catahjius abbattm SaganenHum.
sunt episcopis vicinaram dyocesum eciam sab pena excottummieaeloiiis ad lioc eos
urgentibus, ne contagione pestifera infecti, compatriotis suis venena mortifera no-
varum sectaram propinarent, unnde alii in curiam Romanain alii ad coneilium ge-
nerale, alii ad studia generalia alionun locorom sc cantulerunt, et venerant pln«
(1589.) rimi ad nniversitatem Erfordensem , qae pro tone noviter erecta fait.^3 ^^^ ^^™>
nou possent cum magistris stadii Erfordensis concordare. ideo ad peticionem
(1408.) eoram novum Studium per marchionem Misnensem, Lipczik-J fiiit incfcoatam, qaod
et bodie continuatur, ubi erant precipui magistri Hinricas Hildenszheim , in omni
sciencia fundatus, magister Wilhelmus Soltwedil et alii plores. Post hec iternm
Erfordie discordia orta est inter magistros, racione doetoris theologie B«le, ideo-
(1419«) que plures de universitate recesserunt et novum Studium in Rostock ,^3 ^^ paiübos
1460. stangnalibus ^3 erexerunt Circa annum quoque domini 1460^ aut dtra, novum
rursum cepit universale Studium in Basilea^3 ^^ ^^ multiplicata sunt studia uni-
versalia in Almania et doctrina et sciencia; utinam sie muldplicaretur et diflun-
dcretur dileccio dei et proximi, cum humilitate et paciencia, plures namque pro«
ficiunt in cognicione quia ibi sola ignorancia resistit, pauci in dileccione, quia
~ ultra carenciam illius virtutis resistunt passiones et habitus vidosi, quos pauci
conantur reguläre et exstirpare.
Adhue de quibutdatn atiis ineideneiia tetnpare
pr^aH paftri» Xtuduiphi.
1490. Anno servitutis prefati patris 27, anno videlicet gracie 1420 civjtas Glo-
govia fuit ignis voragine, negliencia civium ac jusika peraiissione divina fundi-
tus absumpta. '
^^^' Item, anno 1422 Sprottavia similem cladem incurrit.
1) S* über die Stiftnug durch den Erzbischof Adolf von Mainz, Gudenns hist Erfar-
tensiB lib. U. §. 18. Gewöhnlich wird die Süftang irrig dem Erzbischofe Conrad
oder Johann zngeschrtebeu.
<) Die Universit&t Xeipzig wurde i. J/1409 vom Marhgrafbn Friedrich dem Streitbaren
unter der sehr einfluasreichen Theilnahme der berühmte aus P^g weggegangenen
Schlesier, des Jolrann Hoffmann v. Schweidnitz, (später Bischofs von Meissen) und
des Otto von Miinsterberg , welcher der erste Rector derselben ward^ gestiftet. S.
vorz. Gretschel, die Gniyersität Leipzig in der Vergangenheit und Gegenwart dar*
fiestellt. Dresd. 1830. u. Böttigers Gesch. Sachsens 1. p. 291 ff.
m J. 1419 von den Herzogen Johann und Aibrecht von Mccklenbarg und der Stadt
Rostock, nach der Form von Erfurt und Leipzig. S. Gundling a. a. O. II. p. S5t96,
und Radioffs Handb. d. Mecklenburgischen Gesch. T« II. ^theil. S u. 4. p. 578
und 716.
^) Für: maritimis, in den Seegegendeu.
*) Die UniTcrsität wurde vom Pabste Pias IL i. J. 1460 gestiftet. Gnndline a« a. O*
p. 2280. ^ ^
IS. Ludotph L UniversUäten. 16. Heinrich IL 287
My anno gracie 14XVn. dominus Wentczeslaus, dux L^gnitczensis
et episcopns Wratisslaviensis resignavit episcopatom daci Conrado, qui senior
•0
XVM4 MBe dotnino JMinrico MiCsMam, alias Wndir^
bürg dieio. Mtniu» nominia secundu$.
Mortao venerabili patre^ domino Ludolfib^ anno ab incarnacione domini
1422 abbate Saganensi, viro sciencia^ religione et vita prestantjssim0| electos est 1498.
dominos Hinricus Lesnaw, alias Vndirbnrg dictos, hujas nominis secundas, de
preposito hospitalis in abbatem^ vir religiosus et pud^icos, moribas disciplinatns et
eompositiis • in leccione et stodio Üterarom eontinaos predicalorqae verbi divini
salia clams^ a quo eciam officio totns cecns non omnino destitit, nee minus in
cura rei familiaris soUers ac sollieitus» Habuit namque, in hospitali existens,
plures opilionatus ovium, de quibus notabilem summam pecunie cumulaverat, ut
eciam in abbatem electus übra cum successore suo eandem divideret; proventus
eciam hospitalis notabiliter ampliavit fundamentaque murata ^ tam capell^ quam
dmiterii ipse jecit capellamque moratam erexisset, nisi principes et cives Saga*
nenses sibi in koc obstitissent^ fuitque monoculus cum in abbatem elegeretur,
nam in ortu hospitalis spinas quodam die eradicare* volens, vel aliud nescio quit
in vepribus ageret^ ex inopinato casu lumen oculi unius laceracione spinarum
amisit, electusque est contra omnimodam voluntatem ducis Johannis seuioris, nam
antea in multis differencüs, quas cum monasterio habuit, 'sibi pre cunctis fratribus
adversabatur, ut supra patuit, unde sibi totus odiosus eSectus est
Erat hie pater moribus alter Johannes Crisoslomus, de quo legitur,* quod
propter zelum castitatis erat severior et furori se magis, quam reverencie pre-
bebat et propter rectitudinem vite incautus prospicere de futuris, unde et multo-^
^) In einem noch im 15. Jahrhunderte «nf Pemment in kleinem Format In Sagan ge-
gebriebenen Codes , am Ende: Exeerptum Summe Pyaani el accortatum, genannt,
fol. 40&) befindet aich eine fcarse Nachricht über den Tod Ludolpha^ und me Wahl
HeiDricbt U., welehe hier folrl.
Anno domini MCCCCXXiL obiit yenerabilia pater et dominna LndolfaSy ab-
bae caoonieomm regnlariam in Sagano, in octava assumpctonia glorioae Virginia Ma*
rie (28» Aug.) circa medium noctia dulcifer et aana mente» In crastinp <yus sepul-
tnre deccio facta eat poat prandinm circa boram reapcrarum y in qua eleecione , pre-
aena fnit yenerabilia pater et domin'na, dominna T^Imannns, cpiscopua Symbaliensis,
anflragaaeas WratialaTienais ^ qui venerat cauaa viftitacionis ^ patrem yenerabilem et
dominum LudolAim, qnem «perabat viyum invenirCy mortnom et aepultnm invenit,
inao die-^ quo yenit* Eleccioniaantem forma , jnyocacione apjritua aancti premiaaa,
ueyote et laerimabtliter fnit forma eetepromiasi , in qu^. efeccione nullum obstaculnm
fait aed breyiter et rite conclnaii in yenerabileni Mtrem et dominum Heynricum
Leanaw, (aic) qui tunc prepoaitaa hoapitalia prppe »aganum fuit*
968 rV. Catahgus abbatum Saganemtum.
nun animos odio contra se concitavit Sic et hie pater venerabilis in sengn sno
nimis habundans ac de sua rectitadine consciencie confidens, concta, que nento
conceperat, alionim contempto consiUo pertinaciter prosequi nitebator, circa fotara
exinde eminencia providenda minus caatas et circamspectus, unde et tyrannidem
principis in dies magis ac magis contra se concitavit/ qui et varia dampna mona-
sterio, tam in rebus qnam personis nostratuum contra libertatem ecclesiasticam
irrogare cepit. Super quibus injuriis' et dampnis ipse venerabilis pater enndem
ducem judicialiter convenit, quem propter notorietatem &cti per conservatores
monasterii citare et excommunicare , et predicti principis crescente contumada,
aggravare et reaggravare procuravit.^3 Tandem , deo dante, preüatus princeps
i4M. concordiam dolosam cum dicto domino abbate et fratribos iniit, que concordia
literis et sigillo prefate principis civ^tatisque et vasalloram «oorum roborata est,^3
2uam tarnen concordiam minime servavit, mide nullam confidenciam de tyranno
abens impetravit a fratre sno, duce Hinrico (IX.}, ecclesiam in GniDenbei^^3
pro loco refugii, qui princeps fautor et amator cleri fait, ubi frequenter perseca-»
donem ducis Johannis fugiens delitescere conswevit.
Accidit autem non multo elapso tempore post dictam concordiam simula«
tam, quod venerabilis prefatus pater, nescio quit circa disposicionem monasterii
attemptans, fratres monasterii, precipue officiales suos unanimiter contrarios habnit,
Saa de re omnes simul una hora ab officiis eorum absolvit, quam confudonem
li non equo animo ferentes, cum plures eorüm potenteis sibi viderentur et erant
q)ere et sermone, reliquit enim predecessor suus, dominus Ludulphus, plures
>) Am Bande steht dazu von etwas jiing^er Hand : Interdictnmqoe positnm est In tcr-
ritorlo ipsins.
') Dazn am Rande eben sox hec concordia facta anno domini 1426« Sehon am 4. Ja-
nuar 1424 hatte Herzog Johann I. sich mit dem Kloster and dem Abte über viele
streitige Gegenstände yertragen, am 27« Octob. 1426 versprach er, dem Stifte alle
demBelben entrissenen Güter zurück za gehen, behielt sicn jedoch auf Schönborn,
Kalkrenth, Oher-Briesnitz, Reicbenbach und Nenwaldc, das fürstliche Geschos, die
Halsgerichte und die Fahren vor. Am 3. Not« 1426 verglich er sich mit dem Ahte
dahin, dass er abermals alle von ihm genommenen Klostergüter dem Stifte wieder
znrückznstellen versprach, wogegen ihn der Abt vom Bannle absolTiren sollte.
Schiedsleute waren : Bischof Conrad tou Breslau , Herzog Conrad der Weisse von
Oels und Kosel und Herzog Heinrich v6n Gloeau. Urkk.
>) Dazu am Rande: Anno domini 1423. Würkuch nrkundeten am 29» Januar 1423
die Herzoge Heinrich (IX.) der Aeltere, und Heinrich (X.) der Jüngere von Glogau,
dass sie aueh wegen ihrer verstorbenen Mutter Catharina, ihr Patronatreeht über die
'Pfarrkirche in Grünberg dem Augustiner -Stifte zu Sagen übergeben hStten und
ihnen auch das Patronatreeht über alle in derselben vorhandenen o Allare verschaf-
fen wollten, dagee^en sollte der Abt acht Brüder seines Stifts bei der Kirche zum
Gottesdienste anstellen , mit vielen näheren Bestimmungen. Hierzu erbaten die Herzoge
die Genehmigung des Bischofs Conrad, welche dieser 5. Febr. 1423 ertheilte» Urk.
i. Cop. Dieses ist also der bisher nicht genau bekannt gewesene Ursprung der ^
berger Probstei. S. auch Ehrhardts Presbyterologie. T. HL p..411.
16. Heinrteh IL Herzog Joham» L von Sagan. 280
litteratos ac edam experiencia remm secolariiim exercitatos fratres y qai contra
abbaiem in dies machinari cepenmt et vias modasque C^ic}, quibus a suscepto
reginuiie deicere posseat argate inquirere, uniide et contra eum principem prefa*
tamy dacem Johannem seniorem concitamnt, qui nacta opportonitate tyrannizandl
contra eum et ex conseqaente contra monasteriom varias machinaciones malignas^
nft prius in dies intentare cejHt. Unnde abbas^ considerans ae in assidno perkmlo
posituniy sibi et monasterio precavere volens, qnadam die, anno videlicet gracie
1429, in festis penthecostalibos , post plnrimas ante perpessas insidias, qnedam t^ae.
denodia monasteril redpiens, com Nicoiao, converso et aionasterii advocato, in^^*^'
corra nane circa apercionem valvanun civitatis Saganum egreditnr. Qnod cnidam
de firatribtts, (^cujas nomen et memoria merito de monasterio Saganensi deletnm
et perpetue malediccioni commendatum est3 ^^'^ ^^ primam missam celebrandam
aacris vestibiis indutas egrederetur nuncciatam fuisset, mox, anteqnam missam in*
ciperet, priocipi denoncciare curavit et ad altare missam actums accessit, qua
consciencia et mentis pnritate deus novit Unnde et princeps in propria persona,
adjunctis sibi qoibasdam Sathane filiis, manu armata abbatem insequens, eum com
jnredictb converso compreheadit et captivos in castrom sunm doxit, et conversom
in torrim civitatis jecit, pedes ejus nervo simulque cippo ferreo stringens ac eol»
lam ejus vincnlis onerans, vjgiles circa eum die noctuque posuit, decemque ebdo-»
madarum spacio in hujusmodi vinculis detentum liberum dimisit, ipsnm vero ve-
nerabilem patrem, dominum abbatem, teterrimo ergastulo carceris inclusit, pedeB
ejus similiter nervo ligneo ac compedibus strinxit, Collum vero et manus similiter
ferro oneravit, nichil ei preterquam glires, qne in eodem carcere exuberabant,
pro solacio relinquens. Quem post tiium mensium elapso termino de predicto car«
cere educi fecit et vinctis pedibu^, compedibus ferreis curm impositum düci per
opidum Saganense seminudum fecit , ac per seipsum spicnlaloris agens oflfidum,
voce preconaria pluribus vicibus proclamnyit, assistente ac stupente plebis utrius-
que aexus non parva multitudine. Apropinquante diei crepusculo , eum extra civi-
tatem in eodem cunu eduxit, babens secum equites et pedites quamplurimos, qui
manu armata cum gladiis et fiostibus, per campos et nemora, per mediam beae
noctem vel ultra duxerunt et, ut verisimiliter presumitur, ipsnm prefatus tyrannvs
suiTocare in aqua aut alias interficere disponebat, sed quibus mediis aut instincti*
bus ab hujusmodi sacrilegio retractus fiierat deus novit, unnde et per quendam
(^sicl aquam ipsum ducens, Intempeste noctis silencio, apertis sibi valvis civitatis,
in Saganum et castrum suum reducens, pristinis vinculis et carceribus mancipavit
0 quam felix f oret , si tali preciosa morte et Corona martyni eum dominus dignum
judicasset! nicbil enim tvrannus ille crudelissimus culpe, nichil operis nepharii, nichil
infidelitatis ei ore veridico imputari valuit, nisi fortassis tuicionem liberfalis eccle-
atastice. pro qua sanctus Thomas Canthuariensis gloriose ^einiget martyrio, culpam
dicere veBmus. Estimo pro certo, eum pro tunc mortem qualemcunqaa confusibilem^}
^) coDfasibilUf fort igDomiDiofiw. Da Cangc. .
3T
290 IV» CatahgU8 abbatum Saganensium.
et violefitam, at ingressmn vite optasse. Nos divine providende cnncta tribauima^
qm C^ic}, qaos ab eterno ad beatitadinem perpetaam capesceDdam providit, variis
modis et viis ad hanc vocare et perdacere disposait Cui tyrannomm priadpis
kajas, solo nomine christiano C^ic}, inhmnanitatem comparabo? pro cerlo et non
Inmerito Nerone, Gayo, Dyocleciano ceterisqae persecutoribns Christiane religionis
In enidelitate snparem estimare andeo, nam illi, hunc gladio, illam bestiis, alte«-
nun ignibuSy aliom vero plombatis fiistibns et scorpionibus ac flagellis tradentes
(sie}, brevi horanun spado vitam eornm adimentes, animas eonim ad gandia ce»
lestia transmisernnt , bic vero hnnc venerabilem et innocentem patrem^ snb specie
didatiane hnmanitatis^ non brevi cmdatu mortis sed longevo sqaalore dire ear*
oeris et vincolonun^ jüatinisque tormentis affidens^ vitam omni morte amariorem
eonservat
Hiis itaque de actis, firatres mnitis laboribns et expensis precnmqne mnK-
tonun instancia i:everendam patrem, dominnm Conradom, episcopnm Wratissla-
viensem in Sagannm addoxeront, qui, cnm patnras^3 predi<^ti ducis foret, pliD
semper partem principis, qaam monasterii fovit, pro tone tarnen, tantam inkoma*
nitatem et injosticiam Qnranni condderans , sicat nee aliier sibi decuit , per plores
dies aput prefatum tyrannnm pro liberacione domim abbatis diligenter laboravii
Sed princeps ipse, dnriciam Pharods imitatas, more aspidis obtnrantis anres suas,
preces et monita predicti presalis audire et sascipere contempsit, sed postukivit a
prädicto domino abbate et monasterio, d de carcere liberare C^ic} vellet, sex
miUa marcanim Bohemicaliom^ que tone temporis plusquam XH. milia floreno«*
ram Ungaricalium valaemnt. Qaas qda predictos abbas et monasteriom dare no-
lueront nßc valueront aut debuerunt, ipsnm dictum abbatem, sie in carcere deten«*
tam, dyabolica ac propria malicia instigante, in vigilia beati Lanrencii,^anno sa*
t490. pradicto, videlicet XXIX. in nocte, per spiculatorem ei unicum lomen corporis
o.A«pui.^^ dextrom videlicet ocolum, evelli precepit et opere adimplevit, principe pre-
lato tyranno assistente, qaem sie miserabiliter mutilatom adhuc fere per mensem
in carcere detinmt. Tandem dominus prior pro tunc cum aliis fratribns, multis
laboribos et mediatorum precibns vix a tyranno obtiauerunt, nt in monasterium
fluctus ibidem honestius sub custodia servaretnr, sicque ad monasterium eum dnci
bdens^ posdt drcä eum vigiles et custodes plures, qui die ac nocte, nedum in
>) Die Vnnross-Vater beider FnrBten, Heinrieli IV. von Glogaa nnd Conrad I. Ton Ods^
waren Brüder. Die Bruder Heinrieli X. und XI. nannten den Biscbof Conrad auch
in Urkk.: patmns, und in einer Uric. Bolealaus III. t. J. f303 bei Sommers-
berg I. p. 943, nennt dieser Heinrieli UI. t. Glogan den Soku sdnes GrossTa«
ters Boleslaus II., Bruders Conrads U., patmns^ waa im Mittelalter eine anagedebn*
lere Blutsyerwandtschaft bezeichnete, als nun Vaters -Bruder. Vö^gl. Gercken.
cod. dipl. Brand» T. I. p. 189. Ehen so ist es mit: consobrinna, patmelis, maler-
tera, amita^ gener u. s» w., wie Gundling in der Gnndlingtanis St. 54« p. 369.
richtig hemerkt. Vergl« auch Da Gange au d. W.
16. HekirMi IL Bemog Jchanu L van Sagan. ^201
»
xamem ipsius abbatis, Temm edam in alSs loeis monasterii et foris elvitatai ea»
stodias diligentissime observantot, compulitqae fralres monaateri!, ot dictis casto:^
dibus per UI. septimanas in cibo et potu ac lectistemüs liabande necessaria mini*
atrarent et non solam hujosmodi necQpsaria sed eciam sallaria, onicuiqiie per dient
unimi grossom Bohemicalein eis dare coegit. Post III. vero septimanas prefatos
tyraimus predictom dominum ßbbatem de mooasterio : in propria pezMua^it^ram com
violrada recipiens ac in ourm monasterii ad castmm reducens, in prisÜDas car«
ceres re^ait et iterum fere per IL menses detinuit, ponens cnstodias ante janaam
carceris ho9tiat}ae ipsius carceris seris ac propagaKs diligencios obfirmando, elap«
aisque rursum duobas mensibus, cuiq nicbil posset per hujiismodi tyrannideni dux
|pse extorquere, predictun^ domiiUHn. abbatem sab juratori^ caacione^ ne epidom
Sagäniun quacimqae ex causa exiretrsitoe ipsius acitu et.licencia qieeiali^-v^duc*
tarn de -oarcere suo, monasterio restitujt, motus, nt estimo , la^um tedia €usto«
dietidf frwtrst. sed edam quia dominus fepiscc^s occasione hujusmodi inmiani sa-
crilegii eundem tyrannum, excommünieavit et totum archidyaconatum Glogoviensem
sub interdicto posuit a qua excommiuiicacione et interdicto absolvi non valuit, niä
eo libero dimisso. Timensque prefatus dominus abbas, ne tyrannus prioribus vin-
.Cttlis eum manciparet, suffragio fra^rum suorum, qui eum in currnm ponentes el
^TMtibus suis eum tegentes, extra, eivitat;ehi in Grunenberg eum duxemnt et sie
mataus tyranni evasit ' venienscjue iiv Grttneiiberg et ibi deliCesöefns, convocatis ad
ae de monasterio et preposituris bincinde.irairibus, undecima die mensis Septem*
bris annuale 'capitulum celebravit et ibidem in eodem capitulo quinque firatrea mo- 1490»
nasterii, videlicet Johannem Grunenberg, auctorem sceleris principalem, Johannem ^^»^fP^«
Kucheler, Matheum Strelyn. Jobannem de Haynouia et Nicolaum, presbiteros et
canonicos monasterii professos, qui proditores et traditores cum adjutorio et inter^
nunciis Jacobi Thilikonis et Titczkonis, ciivium Saganensi^« mencionati patris et
domini fuerunt, eum aput piincipem falso accusantes . da dilapidacione bonorum
monasterii et quod sibi certos redditus, videlicet XXX. marcarum ad suaAi vitam
In Polonia comparasset et nralta alia crimina ei imponentes, eum nequiter accu^
sarunt; de quibus, deo propicio, immunis fuit omnino, ne inpunitastam atroci sce-
leris aliis in futurum preberet audaciam similia attemtandi, de unanimi assensu et
approbacione todus capituli a congregacioae mopasterii perpetuq abscidit et isepa«
ravit, privando .eosdem conununione oraeionum, sufragiorum et omniom bonorum
i^enmi/ que locoräm ubilibet per presentes et luturos monasterii nostri'lratres
divina clemenda dij^abitur operari.^} • Attamen qiiia ultimi 4ub, videlicet Johan«
li
. A) Wegen ilirer Mefklmidi&lBKU^'di.«!« wkmidldk.bewei^^^w der Ylnfflstev eniblt,
' mag^di^ Bai^olgeadc ^I&k/ani»dei»»f)rigiiide liier fitehii, worans'viaa 'skirt^ dtoB
t'M. . dar. Vtrfatier dies« d^iMidaitvQdrbirift'luitleb' .|i li^ «m - . 'u
f^tla noBMiie domioi tnaB././iSab^ kiwo:iiatftTif)atis'lq«Hlen «MCCC^ nnde-
CHM diie menais SMteipbns^ im aünaalt noiitre? f»|MCnloi^fttiniiiS' ioftimni ia Gntnyn-
.. bfif^ cum ▼angfembiu palri noetro^l damina ttaorieä abbalc 9 . eMitnlariler congregati e^
37*
16. Htimiiih-IJL. " Btivlipg ^hhM» I. vamSagan.
293
.'•!',
'• "t .v.
r- a;
A.
% / •
fe tnuiüpiicihu» it^urU$ ei Mmpnü, §iua§ idt
||ff*ä|ifftf#. inierdMa. 'ifyiraMi^^ mo^asterio
■■.<■■ lüiifllf, eofßiHiimtm^..
häeän ilmM. in. 'IÜbs oontnif^jtMaatariwi .ifxtlHimtif t*k «s^natiir
itt! aliA peiiraitaeaiil^' 'iptp fal scf^itis-.tmft MlAlibsfi N^oriri noo valui
•«w*-
• «IM
. I
odiMrenani Itffeani et|'«dToe«lom iii(iiiMiJrif"tfif#fetrf^ «o^l^m dte^ 4ptM pvtillcbiiii domU
imm^ ügneitm 0GiUc<>t et ferjrema«. itriMeoA Ipro colUim.eui^ ^t]brApJira ipsiua ma-
w -1. A — , >iiintna8 in jjpsa captiviUtc tenmt et
;iidi1uh \irdruiii preeea a diela
ilMti« ad^iM^'dklii'preiHcUis
doäDHiatt»;äbbM(.lbniitaa in viafcnKa veiiia«eret,>..Ai:iCiim dai «ftniorio. cft {Gralnw «P«*-
Uo ;«t $|«9i»« *t>inipi littpii»: twrta i^k ia^ügi^Äi^iUtf r^alUcitivto ifiM^m Jit^j^rfdiplis viti-
cnlis AOA Jilierassfst^ ~JNaifi|princc|fa; jpaej. vevUia , ^soiuua^ i^ipm ad
Buam moBasteriampreaeiüaYnx f * ' * ' ^ •< n-.. ^«j- . i».*?
piiiidpia decUnavi^ if m enttu
¥«6tiboa tegebatui^ , ^\Ian ^ Sagiftbd/9iigk'et''aitf hi ndtfitoe domiiii Baatts IpsiMS
Ali et Mfne hodle lü&it.aodit predltUia dominum: abbaa ii^.jSasaso coiDmofan^ qiiia
noa fwateail aaliQin «wAmc^bu .ii pniliglp pilpicipfe alkfißkttm^' &g ^t ii^ini|a alia mala
Jialua domipaB pjrincfpa p<erpeffa|rit,,^ Jltfr^ bec tol.f^t tuta^^^iimpfia aobia et noatro
*t
» * •■»
vftattBi eaMdetaiil at.libfrikir|f{tidlaiM eMitMttiit;. ,fiwi«,niAe.ii^iiAita8 UMi et
lain gram de)ic^jiiiibifia«|,(ii(KA iii(p#fifrraiiif ifrfüeat deUnqucki^i, jec^^imo»^ aami-
initisr cC «t^tniiBpa. pf^ae^tif.raMetor^ala .^Mitali, ' id ii|i|»rwante pjreidieto 4ofiuiio oo-
Btro abbale.ei con^oiante^ qopd prcdicti l^trea ^ cuiofufia B9CaaioDe tot et tan ta mala ^
tarn In rcbiis quam m pcrsonis jiaatrö moDastcriö' sutit Ulaf^, sint' a lapatra eongre-
gari dne ' ftitaria lem^^ribib 'W j^ei^lyetaiiiA 'ai^pai^ti^ tjaili eelam exWdhe, pront ea-
tmieiMtetMe plNMlt^#KlillH^,^i'^'^x«Mtfli :ta<Mivoi MnM mi-
miiib notfro-iNiDaeanvl Chifitio-mifrin« >iitmato m j^atf^i»^, absoMtoua,, p«oiei-
i^ua et al^p^aif^,; aii^no^ et ««faifa rw.^^ Cfiad^, .•"»«•«?-
jf^te pj;eaej^ia -^nqualifi 'oapitiiU>^pr<yfer tf^] scftk^f? borrarcm^ spffragua vi-
yorom et ^örtnomm, que. per noa e| per posteroa npatrpa'dii'inB cleniencia nbt«
'itbet digtilfbftirt <>perari. ''' Hanc tairbea 'aenäiAi^iöhlia^'penafn et aoAragiofum- abla-
1 MMMr at 4ilti^8 ^Ms'^JMIVeav -vldMfiM^ JUikilteii« de Ukyt^iu et Nkobnm
Heaso, ad preaena non extendimna propter inceptam peniteociam , quam in a«
peragendam pro bujnsmodi crlmine anseeperufnt. In qMoram otninui 4eatimoninm
et perpetnam rei memoriam aieillam abbacie et eonventna noatri monaaterii preaen-
)t.j ^ Ali detti auf Piftfinieirt " febwUuAibcntai i^rlitable ^Mdw» dm^aatgamantatreifen
die beiden Siegel: #>&a 4r»U dbtfUbl8,:l^ttä#4lrja/&[«4%aKi^ mit
i
M4 IV. Cätuhgug yßibtOmn 8äganmi$km.
^^^^ domiiii 1430 , ut in qaadam cedida reperi, monasterioia personaliter ingresans, con-
vocaiis priori et fratribna mandrait ^i|,'^i^«infra qaataor dies abbatem el^ren^
qui jttxta fandacionem prpgenitonim saommjn Sagano resideret ac monasterio^pre»
esset ^ cui cnncta bona monasterii aJ m^nom libere'essei «feberent, afias, tennina
prefixo elapso, ipse de abbate engiMl^MI pr^yidefg:ir»llet; exinde adjonxit, civi-
tatem suam immonitam esse et pericido expositam propter edificia moro inserta et
eontigtta^ kteftogtfdt pMdndä, (Qtinm rmeük *^bi oaibia' comodafac eameras et
reservacola, precipae qfiö i]^ae aoiret' et sibi periculosa fbre iifn dnbitaret, ei
aperire vellent, nt ea ocolis consqpicere posset. Dominas Johannes de Hassia,
tanc prior, cum fratribus fraudem et dolum timentes, interlocutorio petito et ob«-
tento, deliberacione paulisper babita, ad primum responderunt, hoc eis facere ne-
quaquam lieere nee posse;,« tum qvlaiJioo derc^aret juri' et hoBori reorum^ tum
qida pauci fiFatrn»^*^;ad*>qQM( elecdo fl^ pro nunc in manasterio /esMoC, qui
ad eos äccQklu]tt;bMib6re nOn pobsent, nee ipsleos, irt Aeceret^ ad eamnicam
eleccionem con^gare valerent, nefe sine con^nsu libero et resignacfone abbatis,
bujusmodi elqccio qm^qj^am juris heberet; ad secundum autem dixerunt, si cum
jpaoGis loca contigua muro civitatis^ de quibua timerQt conspicere veUet, non in-
tenderent ipaum praMbepö, dummodo baciosine fraude et aampno ipsonim fiere^
sed quod enhriQ comoda,^ rcfsertaevla et'cämenis arofficmas Äonast^rti ei aperire
et aperta ten^f^' d^i^t^^^ fkeere non^osseiit. '''|BBis anditis cum nfagna indigna-
done et furörp absc^»^ et staUm coraih civibud ^( (^on^ulibus querimonias graves
fecity comminadones dainpDorum et gravainUium nobis denuncciando« l^diinc,
non pbst multos elapsos dies, ad monaisterium cum satellitibua tyrannidilatis sua
veniens, cum sibi juberet, eunctas officinas^^obseratas, eonoda et reserracula ape-
rire et aperCa manere, doflhinus prio^ unb cum-^fratribus id agere omnino i^cusavtt
et pro posse se/e^ci!^avlt^'' ompes dbäerajIgi^j^Auas^ m^ ^^ue de cardioibus
defacile deicere.ttop.valqit, una! ^e,^^^g^t9,^*eöipinmt ei dejeciti^ ciyuaticti ma-
nifesta indic^t iannaerefiectorii eatiTniis Adbttc t^neCert^ . aliasquBviolencias et inju-
rias nobis et nostratibus, tarn in bonia ^nav- perislonia inmm^ras fedt Sed cum
in domino Conrado , Wratlslatiensi ßpisiiepo , cmn esset - patruus - suus eonfidei»-
dam protec/^ionis et tui^ioäis habere frati-es non possent, eo quod antea ]pärum pro
tuicione libfuiatis eccl^sle ac monasterii no/3^^I,fec|^sßt| ..domiDus äj^bas.cum adju-
torio bonorum, hominum: et featrum ifiaonim! Teacriptum^apostolicuiii contra enndem
ducem a sede äposfolica impetravH i et rigore 'älliusl litive contra isum (intentavit,
conservaforetii eft Ju(Kbfem/bäberii reYerendttm^^atr^m,'' domintim- Audreatti, episco-
mun Poszdaniensem j quiysiibdele^ilvit d'; dominum Mathiäm Cdrdebu^^ öäScialem
Posnjiniens^, qui ^^eB^er IziiCajqi^a^nOstr^ragc^^ ipsppt .dücem ciim suis
£autodbus;et.a«4liAtorä>iia ^iwnteiMlw «t aggraväcMoia per^
• ■* • . ' '
.'.♦ "5*r. ,uom hiUiJii *- ih iit)3 >n ?>: •rd '•; mol'.r ir .10* ■ .1 t*»! ».".•: Ion r» » !•»
der Umschriftt S. ABBAUS SAMTE (sie) MARIE W >ZAfiAKO«"-fi) Das
«LLVMiGAPU'VU LANGTE lIAAlftfSAGid&O. .'■■■
16. Reinrieh IL Herzog Johann L von Sagan. 295
dimt totaniqnö teiram ejos sab interdioto pcißoit/3 quod interdietom ijQatiior
eaaäs dimviL^}
Qoantas injurias, Tiolencias et dampna prefatns tyranims monasteriOi fira^
tribas et nostratibas in bfis quataor annis intulerit, notabiüs qnantitatis codex
«conto non capetet^.si cuncta in scriptis redigi' possent, que in processa jadiciaito
et aliis variis sceduÜs ac, libellis Cippiose continebantur, que omnia tempore prime
vaatadonis monaaterii igne absumpta sunt Ideo de eis ad ptennm scribere non
valeoy nisi qaantmn in aliqaibas - ädimc scednlis reperi* et ex relaeione fratrom per**
cepi. Nam anno Cbrisü 1430 post festum beate Hedwigs impignoravit idem ty- taao.
rannns villam monasterii Bresnltü^ ^ fet homines ibi ' dej^entes in X. marcis Bebe*
micajjjibQs; ipsi fatem panperes, timore ducti, promiserunt VIU. marcas se datiiros
sab fidejussoria cimcione. Item, villam Nawinwaide in XXX. marcis. Item, in
vigilia Kymonis et Jade recepit scnlteto ^3 in eadem villa Nawinwaide ad .qain- 5K7« Ott.
qnaginta vel amplias lapides de lana, quam lanam abdoxit civis Saganensis Czaoge
noctomo tempore nsqae in I^emberg et ibidem vendidit^3 Item^ recepit feria
^) Am Stf. Sept. 1 4S3 trag die BiMler RtrebenteriMimiliMig den BitcIiSfen von Posen
nnd Lehn die BescLützang des Anrastiner- Klosters auf geg^n die gewaltsamen
Beeintrichtiger desselben mit Anfrofe des weltlichen Arms. Am 17. Febr. 1434
wiederholte dieselbe das und ernannte dazu die Bischöfe von Lebus, Meissen und den
Abt von St« Vincenz in Breslan. Am SB. Mirs lud nnn im Namen der Kirdien-
Versammlung der Biadiof Stanislans von Posen dnrch den Official seines Stifts»
Clemens Ton Drewitsa, den Heraog Johann nach Posen 'Tor^ nnter Androhung des
B*annes. Am 10. Mai 1434 übertrug Nicolans Stock, Deean zu Breslau und bevoU-
mSchtigter Richter der Kirchenyersammlung seine S^|lle als Schätzer des Klosters
Sagan. So yiel geben ^ ausser dem oben angeJEUhrten ^ die Urkunden. VeigL wei-
ter unten»
9 Am Rande steht noch gleichzeitig hinzngesehrieben t Indudendnin enm interdicto
Srecedente ante simnlatam eonconUam simnl computato» nam idem non pleno ^ annia
nobus dursTit«
^) Am Rande steht ziemlich gleichzeitig geschrieben i Johanne Tidelicel Pjrsser et fva-
fribiio snis« > •
^) Am Rande eben so und in Beziehung darauf: propterquas rapinas ipsi postmodnm
longo tempore rebdlaverunt contra monasterinm, refusionem dampnornm a monaste*
rio requirentes et censnm debitum dare negantes ; nnde dominus llinrions Stisla (der
17. Abt) ipsum ezcommnnicavit et dinturno captiravit, tandem tempore Symonhi
(des 19. Ante) se denuo cum monasterio finaliter comnosuerunt«
Am 18. März ft4S4 Tcrtrug der Abt Heinrich 'Stislar nebst dem Stifte y mit
Jobanft Seholz^ Nickel ^ Petsehze und Geoi«|> •Cr^brndem^ Sehulzeai zu jfeuwaldo
und Reichenbach« Die Brider baten den '^Mlt an rVerceihvng «wegen IJngehpnams
mid Widerspinsäg^i^ty ven^ichteten auf allen Anäpi^ck gusen das Stifk, und such-
ten nur Absolntion vom »Banne nach ^ welche sie anch erhkltett. Der Abt yerlAigte
nnn 40 Maik versessenen Zinses > erliesa diesdben aber^ da Johann Scholz rtr^
3^rach, k&nfttg den gewöhnlichen Zins dem Abte gidiütig zu entrichten. Auf eirtm
ergamentzettm ist min noch eleielizeitig zu« der im Copialbnche stehenden Crkandn
Termeikt: Anno dMifaü MCdCCXXXVm, ips# die r/BrieeU iiS. Sirr.) captiTavit
l
396 IV. Catahgui abbaium SaganenHmn.
M. Opt. tercia post, eisdem seiitetis tres.eqaos meliores et feria VL posl^ leeepit
3. iVoT stratibos omnes oves, quasi ad sexc^Dtas, qaas pro parte mactari fecit ad coqoi-
et IneippaTif damiiiiiB alibas Hetoiciis SfiBltW Jöltanüem 'Sdiowlcz in "MewInWalde,
qoem et in careeribva tennit per sex die» pro co, qnod dcnegavemt ditfe monMleria
censns ptesentiB anni et preteritoruni annoram persessoa et concorliani piiaa fiicbai
inter moaaetarinm et eom enm IratriliM anie, joxta eopiam preeentb iMtaMBenli
nininie aerrare cmayit. Hüa sie peractia tencbatnr ipee in vüienlis* Medio aoton
tempore dominus Aognstinns, plebanna Ibidem in Newinwalde, frater ejoa uterinns,
eeteriqne fratres ani , Nicolaus et Petras , com aliia amicis et fantoribns cornm , in-
Btanter et instantissime precibns inäthernnt apnd predictom dominimi Heinrienm ab-
batem pro liberacioae ipains. Tatadem aopradieloa domiotta abbaa cum omnikna fr»-
Irtbua inia in ejna dinuaaionem in preaencia proconsnlta^ Tiddicet Micolai Wayuer^
et eonaolnm, viddieet Heinrici Bucliivald^ Hatliie Moluer, Langehana, Centrionia^
(in deutsch. Drkk.: Centener) Steynpld, Nieolai HassoniSi Petri Blamcl, PaoU
Weynrich indice carte, Nicolai Benewiez, Heinrici Stejobörn, Jolianni calvo et
CJementis Pirsaer, consensit et consenseront , hiis tarnen condicionibus adjectia,
quod aopradictua dominna Aiigoatinns cum fratribus suis promiait et spopondit^ daia
«rensom presentis anni et eciam anoorum« preteritorum 3 cujus summa ceDsnnm exten-
dit ae ad XXX. mareas de bonia feodalibna, demptia bonis matioalibnay qae pro
stunc temporia non foerunt taxate, jiro quoram eenauom solncione posuerunt fidejua-
aorea Paulum Weinriek judicem curie, iVicoIaum Hease» Heinricnm Buchwaid^ Pe-
tram Blumel, dementem Piraaer et Johannem calvqm Piraser. Hiia aic premiaaia
aopradictua dominna abbaa una cum fratribua auia mandavit et precepit, nt bona
aua, qne aub dominio monaaterii kaperet 9 Tcnderet aikique de alio domino de aliia-
qnc bonia proTideret, ^oia nee monaaterio nee aibi expediret, ut in futnria tempo-
ribuB in bonia mooaaterii habitaret» Dcmum et ultimo joramentnm, proprio eyn Or
frede^ coram supradictia pipconaule et conaulibna ac fidedignia et preaertun ania fido-
juaaoribua fecit^ cnjua tenor aequitnr in kec Tcrbat
Ick Hanna Sckawlcz zcn Newinwalde, awere Gote, Marlan der Bjmnel»
konigin , allin ll^ligin unde meynen Herren , Ern Heinriek Stialaw , Aptt
nnde dem gantcain Conrent zcnm Sagen unde alle den Seynen^ daa ick nmbe
dy Czackt^ dj ick an gelcgit bin , nymmermer redin noek nymandia dor nmme
argin noek -fedin v/'d unde mick wedir ay nymmer zcu aelczin, in keynen
Gerichtin ^ verdick noek geyatlick, wedir mit Worten noek mit WeriJA unda
alfia daa mir ky vorezalit unde gesagit ist aleCe, gapaez undelunrorbrookUckin
scn haMin, ane Ar^ unde aue aUirley Eyntrag unde Ifewfunde^ «h& mir fiot
helle nnde alle Heyltgin.
Hoe inramentnm fecit eieTatia digitia in atuba noatra byemali, fidqoaaorea ^^ qnoa *
poauit ad aerrandom sopradietam Juramentom inviolabiliter^ konorakilea ^t yakdca
\ito9y Nicolanm Benewice, Heinricum Sleynkom, Petrum. Blnmel , conoiTcm Saga*
nensem^ Paulum Weynrick judicem cnrie, calrum PirBkcr et Clementeva Piraaer^
neenon fratres auoa Auguatinu»^ P^rnm et Nicola^nn^
Uiertsu iak auf einem Papiffrzettei anpemetkt ^ daaa. im h S4, am Bedwpgi-Tage,
Nlkel Adeler in Bengeradovf «enadUien Eid.gelaiatet.ttnd Bärgen gestellt kabe,
Mack einer Ufk t. 18. Nfifr. 1460 bekannle d« Abt Syxnon (d. 19. Abt) mit
dem Stifte, daaa Angualin Pirsaer» Official zu Frankfiurt^ und deaaen Bruder Hana^
Sekalz- zu Neoenwalde , auf allen Eraatz des Sckadena verzieklet bättOBj der iknen
Tom varstofbenen Hetzoge Jobann .zug^efiqgt .fvorden^ $oiid<fflKh an einac Bfolde an
16. Heinrich IL Herzog Johann L vim Sagan. 297
nam mxm^ partem alibi trananiisit, et ultra hec omuui maniim saam in mbnaste«»
riam 9 fratres et üamiliaiii convertit Nam com feria secunda ante omoiiiiii sancto- sa o<t.
mm frater Hartungus , coqainarius', et Nicolaus aurifabri , procurator , valvam civi«
tatis egrederentur pro piscium empcione in necessitatem fratram, fiienmt prohibiti
reintrare civitatem simalque et cociis noster, qui cum eis exiverat, qai cocus offi^
ciom et famulatum moiiasterii abjuravit, ut* regressmn in civitatem haberet et ex
integre a nobis reeessit« Sed dicti fratres et qaotquot civitatem egressi sunt da
famUia nostra non intromittonlur, nisi sub salvo conductu ad dies paucos. Demnm
neminem penitus de fratribns aot curia civitatem exire permisit, et, quod amplius
est, circomsepsit et circumvallavit idem tyrannus widiqae monasterium, ne qoia
ingredi vel exire posset, custodias desuper observare fadens cwictisque distrio-
cias inhibiüt, ne quis eis quitqaam victoaUom ant qaaramennque necessarioram
preberet. Inhibuit qaoque omnibus artificibus et laboratoribus, ne quis eis qoic-*
quam operis faceret, pistaret, braxaret aut nioleret. Homines vero pii civitatis,
precipue devotus femineus sexus, tyrannidem et oppressionem injnstissimam viden-
tes, fratribtts pro posse subvenire non dimiserunt, sed clam intra altaria et alia
absconsa rbservacula cibos decoctos et crudos potumque cottidie ponentes et oc^3
eis ocuhe insinuanles, nullum defectum eos pati, saltem notabilem, precipue cum
pauci essent, permisemnt. De nocte quoque, cum adhuc nulla fossata retro mo-
nasterium essent sed indagine salicum cingeretur murus, in diebus je)uniorum eis
pisces ad murum attulerunt, quos cum 8porta^3 Aut alia vase sursum traxerunt,
pecuniam pro eis reddendo.
Sed quit de nostratibus scribam? Cum tanto fervore persecucionis in eos
desevit, ut injuriarum multipllcitas , eciam si scripta desuper confecta non peris«
sent incendiis, vix partem decimam earundem scribi et exemplari posse existimo.
Non solum enim census pecuniarios sed et annonas cunctaqiie mona^iio 'debita
ab eis extorsit, insuper et multiplicibus exacdonibus, predis animalium, victua«»
lium ao aliorum vite necessarioram continua ablacione, in tantum eos despoliavit,
nt vix eis vita corporalis relinqueretur, demum ultra hec omnia ad homagium sibi
fiicieudum in dies eos urgere et compellere nitebatur. VM autem, per timorem,
eciam in virum constantem cadentem, non solum non fuenmt moti, ymmo pro
justicia usque ad mortem certant^s, inyiolatam fidem. monaaterio senraverunt
tlnnde aÜquos eorum, in Sclionborn videlicet Nicolaum Franeke •••^
der Briesnilz , dafar gab Omen ab Scbadenenats das Stift 2)- Hnfen Ackers , ehemab
Lehn, jetzt frei*
>) Für: boc,^ wie denn unser Verfasser: orlos, yemare, abilis, ferner: exalo, fnrs
eiJialo; ebitndo^ fiir: .(leliijfcndq^t oioisgilHif) väwt litmagiiwii$ ' önor^ Üri bdnov
Q. 8, w«' setsU dagegen öfters nnigevröhnliek dast- .b binanfnrt^ * Svo es nber«
flässig ist, z. B.: heremm^ f^r,i . erem«»^,. abhom(ilafi^. üir»«* aWminari; VergL
Tzschoppe'a n* Sten^eIs.Ufkk.,Saniflrf*' p« S68k .Anaerlu 4»
s) d. i. pera. saccnlns»^ Du Gängen, d* W* <
>) Für den Vornamen ist Platz gelassen.
38
298 IF. Cataiogm abbatum Sagänensktm.
et nesdo quem aBuin, qaorum posteritaa adhue snb monasterii villis perseverat,
enin ad hoc faeiendam fleeti nreqairent in clibanum ^3 eos ligatos misit , in ore for-
nacis ignem faciens, eos igne et fumo vita privare simulans, illosque pocins
vitam qvam fidelitatem amittere paratos videns tyrahnes (jAc)y constanciam eorom
admiratos, Uberos dimisit.
In bac tempestate 9^3 firatres minores et major pars sacerdotum parrochia-
liom in villis, timore aut favore t3rranni dueti, mandata judicis corttempnentes et
interdictam violantes prophani et 'irreguläres sunt declarati et pablicati. Cumqae
ipai principi conqnererentnr, quod occasione obediencie et favore ipsias ac timore
in hujosmodi. laberintam incidissrat, et ideo eis auxilio esse deberet, ut absola*
donem a sede apostolica obtinere possent, respondit, quod meum et popali michi
oommisffli fuit hoc vobis perswasi, quit vobis liceret aut expediret in hoc facere
vds nosse et agere convenit
MPe capella heaie Marie rirgini» in tnonte et ^«t
a Jfohanne iMpi tetneraria oecupacione.
Anno hnjus patris quarto, incamacionis aatem dominice 1426, cum propter
1426. miiltiplices violeDcias et manifestas injurias tota terra ducis Jobannis una cum
opido Saganensi ecclesiastico supposita esset interdieto, idem dux Johannes, cum
non posset in ecclesiam liostram introducere sacerdotes seculares, qui eam officia-
rent, qoendam infamem, vagum et lubricum presbiterum, nomine Johannem Lupi,
in (capeliam beate Marie propria temeritate, sine uUa institucione canouica intrusit,
investituram ex subordinacione prefati ducis a- quodam cive Saganensi, nomine
Johannis Czauge recipiens , qut tarnen nullum jus in eadem capella unquam habuit,
qui ob hoc variasque alias injurias et dampna, que monasterio intulit, citatus et
excommnnioatos est Hie Jobannes, Lupus nomine et re, ad^sui nequicie robo-
radoneün assumpsit ad se quendam alium presbiterum vagum, sibi in moribus si-
nrilem nomine JBubener, qui contra omnem justiciam et juris ordinem eandem
capellam occupaptes, omnes oblaciones et obvenciones in pecunia, cera, pulBs et
aliis, que tnnc temporis c(^iose oflerebantur, tiee non stgna cerea, ponderosa et
copiosa appensa ad modum Menelay,^} sac^legis manibns abstulerunt et destra-
xerunt Csic3, et cum impudicis ac suspectis mulierculis turpiter consumpserunt , in
eademque capella idem Johannes Lupi^ sine missione, sine cujuscunque superioris
« iti
^) Qibamos ist hier das Innere des Baek<^fewl. D« C a n ge m d. W.
V Am Raode Znaate von etwas jä]ig<erer Hattd'ft vel. pr^edeiite) - pum interdictam in
terras ipai d«et Johanni attbjectas poaitiim p^imiam fm^et.
') II. Maccab. IV. SSL Ratiia aotem^ftfcnrelaiia^'CSammii^ 'aacerdos) atseepiaae se tempos
opportnnnm, anrea qnaedam yasa a templo fbratus donarit Andronico^ et alia ren-
diderat Tyri et per vicinas civitates.
16, Heinrich II. fohanmes LvpL 399
requisicione ad predicandum, non qnidem Terbiun dei sed daoia Johamiis et^aum,
se intromisit, asserens, se ad boc nallias superioris licencia aut auctoriiate indi-^
gere, cum secundam apostolicum , verbum dei non ait alligatum, pkireaque alios
articulos Wickleffitarum et Hassitarum coodempbatos bereticales suis sermonibus
inserendo. Nam publice predicare et asserere non verebatur^ a diei ascensionia
domini nullam umquam animam, quantumcunque sanctam, ad iDektnim gaudia pep-
venisse nee pervenire usque ad novissimum diem ubi electi et reprobi juxta ewan-
gelii sentenciam penam aut gloriam cuncti sunt recepturi. Asseruit quoque.ore
saerilego^ nlebll aliud in predicacione nisi ewangelium Christi populo tote predi-
candum. Hü duo interdictum generale auetoritate apos^lica latum et in toto
territorio pro tunc obser\'atuin , manifeste violare non verebantur, missarum sol-
Jemnia coram duce Johanne et.aliis publice excommunidati^ ^ in 'eaatro et monte
virgiflis gloriose publice ceiebrandp .asserentes manifeste^ nuliiim in SaganD fofö
excommunicatum nee locu|n Jnterdictam, Item, hü duo spipptis secüm qidbasdan
dyaboli satellitibus , videlicet Johanne Rostinwalt, Michaele ffirszlcon, Nicolao
^chelner et aliis quibusdam, apno quo supra, infra octavas ascensäonis, hospitale t4M«
foris Saganum ingredientes manu armata, Johannem Siehe, prepoaitum et Johann ^^* ^^'
nem Forst, subcUtum ibidem, de loco et doi|io violenter ejecerunt et expitlerant
eandemque capellam üijuste et inique. o^cupantes. canetaqoe, que ibidem reperieroiit
.in frumentis, pecoribus, vestimeirtis ac suppellectilibus domiia, sed nee veatibmi
fratrum parcentes, qqe omnia ad L, marcas grossorum Bohemicalium estimata
sunt, diripuerunt et abstulerunt ac in usus proprios coaverterunt. Hüs non em«-
tenti, sed et sacristiam sacrilegis manibus effringentes, cuneta, que ibidem in
cistis, ladulis et alüs armariis reposi^ erant, abstolenint^ niohil peuites rdin«-
queates, propter que omnia a judicesubdekgato^ domino Nicolao de Smniho ad
iiistanciam domiui abbatis et iratrum citati 4H)ntumace8que effecti, com äuis com«-
plicibus supra nominatis, sunt exeommuaicati et aggravati ad moram in loco et
per lU* dies post eorum recessum interdictum servare fuit mandatuin. In ecder
sia quoque kathedrali Wratislavienai et alibi, ubi expedire et AeeesaariiMi feve
videbatur, publice prophani, irreguläres inal]dlesque ad OHMiia sunt dedarati pro»*
cessusque judiciales valvis ecclesie affixi per tabellionem denuo de civitaie et
territorio Saganenai turpiter fiigati et ejeQti aiiat..
; \
He ori§ine eapeiifi beate Mmrie i» «Miiie.
»
9 •
Notandum quoque, quod capella prefata beate Marie ineepta est edifieari
tempore domini Ludulpni occasione ymaginis beate Marie, que adhuc in supe-
riori parte tabule reverenter servatur, que ymago in quadam oavermila lignea, in
eo loco posita, locata fuit, unnde et populus cepit deyocionis graciam ad yma-
ginem hajumiadi habere et' «se^illuc tvim ob}acloA(bii9 'detoTcre ceperuQtque in
di^s homines se illuc dieVtfrentds , meritis v^inis gloilöse, (]que haut dubliim ibi
locum veneracionis sue habere voluit} süflrägia .supernp virtutis percipere, unnde
38*
300 IV. Calalogus abbatum Saganemium.
in dies cepit concarsus populi augeri et oblaciones. Quam ob rem prefatas pater
ex oblacionibus fideliam, adjunctis propriis impensis et laboribas reqaisito et ha«
bito domini episcopi consensu, ibidem capellam constniere cepit ligneam cum uno
altari, que propter variarum torbinom impetam sie mansit asque ad tempora do«
mini Himici Stisslaw ([qui hanc, quo nunc est, murare fecit et cum tribua altari*
biis dedicare aono 1444.^3
Ineideneia iUiut tetnporit ei de vaMtadone SieHe
ei MdUsacie per BLuBsiiat.
itfiar. Sab hnjus venerabilis pairis re^mine, amio gracie 1427 post festa pascha-
lia^ feralis gens Bohemice nacionis, Wickleff et Husitaram heresibus infectay
partes Luzacie et post Slesie igne et ferro cnideliter vastavenint, non parcentes
sexui Tel etati, loca sacra violantes et incendentes, ymagines sanctoram comba*
rentes, secantes et matilantes, ut usque hodie indicia maiüfesta hinc inde in ec«
clesiis apparent, vestibas quoqae sacratis sacrilege abutentes in nsns prophanos
convertenint, faerontque principes Slesie eivitatesque regie divise nee se invicem
fideliter javantes sed unnsqaisque^ prout valoit, se cnm eis composait, civitates
quoque, quia diutina pace fireti undiqae immonite fiienint, ideoqae sine obstaculo
Goncta peragrarunt et vastanmt. Anno quo snpra totam Lusaciam vastaverant,
presumentesque (^nostri^3 pi^m^un Sittaviam, nti in via positam invadi, alie civi-
.tates eis presidio faere, tam cum populo qaam armis. Qni hoc advertentes, di-
missa Sittavia, Luban invaserunt, quam vi armorom capientes grandem stragem
popnli in ea fecerunt et ad mille viros occiderant. Occisus est ibi totus cleros
(^sic])^ dvitas exosta et longo tempore quasi deserta habita^ incolis aliis oecisis,
aliis fugatis. Occubuit ibidem Johannes Rymer, archipresbiter^ cum priore pre^
dicatorum archipresbiterque Seydebergensis cum capellanis et altaristis civitatis
nee non plebanis villarum circumjacencium y qui tunc se tamqnam ad locum tui«*
dorem illuc contulerunt^ fuitque ibidem magna multitudo scolarium, qui de uni«»
versitate Pragensi fugernnt et ibidem notabile Studium particulare habuerunt, qui
pro magna parte occisi sunt Vraerunt post hoc Saganum^ et quia civilas pro
tunc immunita fuit, dux Johannes se tuere contra eos non presumens, promissa
vel data pecunia trawgas pacis cum eis iniit et vexam suam ac populi sui rede-
mit. Abdnxerunt quoque fratres et fngaverunt res monasterii et ecclesie, preci*
pue libros in magno valore, offenderuntque in hostes et multe reß monasterii,
precipue libri notabiles et validi sunt amissi, alii ind^ ei secati, ut paiet in:
^) Das EingescbloMene isf^ wie ea scheint , mir wenig spiter UninigeBebsf. Spktev,
i. J. 1747^ Hess der Abt Karl Leist die Kapelle bumit Moea. Vergl* Zimmer-
manns Besehreib. T. Schlesien. T. VII. p. 74.
>) noster steht am Rande hinzugesetat.
16. Heinrich IL Hussüen. 301
vlia Christi, in: glossa Angnstinns super psalteriom et in missali Gobyn ac aliis.
Catholicon quoque, über notabilis et pre ceteris magni valoris, nostrates dejece-
nint de carra subter nnam sepem et qaidem lanifex desaper stamen panni et
atmmqae permansit illesum. Plarimi tarnen libri faenint recaperati, qnibus viis
et modis ignoro, captivavemntqae simol cum hiis daos fratres, qaos varils iojariis
et ladibriis affectos tandem abire liberos permiserunt
^^Privilegia quoqae monasterii faerunt presidio fuge dacta in Croszin et ibi-
dem perditi, nsqne ad tempora domini Hinrici Styslaw per plares annos, vide-
licet nsque ad annun domini 1445, qno anno idem pater viliam Brawnaw emit,
inventa sunt in una ladala a campanatore sapra testudine ecclesie.
Item, anno domini 1428 eadem gens dyabolica totam fere Slesiam supe- i498.
riorem penraseront, omtiia opida de episcopata Wratisslaviensi , sola Nyssa ex--
c^ta, igne et ferro vastantes, qaasi fiinditas destruxernnt
Anno sequenti, per aliam plagam Slesie descendentes , in terris sex civi- (|41I80
tatom et alibi concta vastantes^ opidum Boleslaviam vi ceperunt et magnam stra-
gem populi in ea fecerunt, occiderontqne de clero dominum Jobannem Sweyde-
nitcz, plebanum, cum aliis quibusdam presbiteris, videlicet conventorem, predi-
catorem et capeUanos.
*
He reeoneiiiaeione dueiß Jfohanni$ ctf im ahhoMe et
•iotMMferio et absolueione €(§u».
Demum, ut acta circa prefatum venerabilem patrem concludam, cum pre*
dictus tyrannus adverteret, cunctum populum, nedum civitatis verum eciam va*
sallorum et subditorum terrarum suarum, dispendia et pericula animarum suarum
confusionemque et dampna infamie graviter ferro, nee se ea, que per tjrannidem
hujusmodi consequi sperabat, perficere posse conspiceret, se ad componendum
cum abbat! (sic3 et fratribus obtulit vocatisque abbati C^ic^ et fratribus sub salvo
conductu in Saganum, variis tractatibus habiti^, ne monasterium graviora dampna
in dies incurrerent et ad extremum attenuatum ad nichilom redigeretur consense-
runt abbas cum conventu in absolucionem principis, anno incarnacionis dominice
1430, die XIII. Slarcii,^ preüalus quoque dus Johannes in pretorio civitatis Sa« .,^^'
I) Am Rande stelif roth t PrivUegia monasterii amissa faeront.
<) Dieses Jabr könnte ymÄX falsch geschrieben seyn , denn ansser den Urkk., welche wir
oben p. SM n. 295 angeführt haben^ befindet sich im Copialbnche noch eine y. 7. Od« j
1431, vermöee deren neinrich Styslaw Prior, nnd Bemiiard Fabri Professns des Sa*
Einer Stifts in Breslau erschienen ^ mit einer Urkunde des geistlichen Verwesers des
isdinms Breslau, Thomas Mas, von demselben Tage, welche den Probst in Sproti-
tau mit der Suspension des wegen der Gefangennehmung des Abts Heinrich rer* ^
hängten Interdicts bis auf acht Tage nach Martini bekannt machte, worüber die
Saganer ein Notariatsinstrument aufnehmen licssen.
302 rV. Cataiogui aibaium Saganemium.
ganensis eoram eonsnlata et vasallis veniani ab abbate et firatribos petivit et refiosio-
nem dampnormn pro posse factornin promisit Sed nichil inde secatom est, qaamvis
in extremis magna signa penitencie ostenderit, nichil tarnen in refnsionem dampnorom
monasterio et bominibas monaaterio sabjectis illatis fecit aut fieri procoravit.
^')Po8t hec idem Tenerabilis pater, aanis daobus adhnc monaaterio presidens,
licet totus cecas, com annis X. abbatisasset in moltis assidue angastiis, anxieta-
tibus, laboribus et pericolis, qnieti sne consolens et bono monasterii providens,
usfi. abbacie officio resignavit anno gracie 1432 in octava visitacionis virginis Marie.
9. jnü. ip^ y^j,^ venerabüis pater, qnamvis, ut premissum est, principi reconciliatas
esset, ei tamen in nollo confidens, quamdia vixit raro in monasterio moratos est
sed in Gmnenberg usque ad mortem preüati prindpis delitoit habens seoam £ra-
trem unom pro eapelbmo et YI. marcas censaom in Gotczil pro expensis bone-
statis. Sapervixit autem ipso dace C^ic3 aliquot annis, post cnjos decessom se
in Sagaanm contalit et ibidem usqne ad finem vite sae in monasterio mansit, ba-
bens mensam solitariam cnm fratre sibi pro capellano juncto, cessitqne sibi do-
minus Hinricus, successor suus, relinquens sibi cameram abbacialem cum stnbello
super domum yemalem edificatis, babitacionem et dormitorium suum habens in so-
lario domus estivalis. Quamvis autem prefatus pater abbacie offido (^sicnt ad hoc
de reliqua inabilis3 abrenuncciaverat , se tamen frequenter in disposicionibus mo-
nasterii intromittere nitebatur, unnde nedum onerosum verum eciam odiosum plu-
ribus se reddidit. Unnde quadam die, dum successor suus capituhm fratrum
intraret et presideret, ipse post eum similiter capitulum ingrediens varias am-
bages querimoniarum in medium produxit et de despectu suo et parvipensione
querulando dixit: se adhuc abbaciali dignitate gaudere, quamvis officio resignas-
set, cum manus consecratas haberet munusque benediccionis ab episcopo recepis-
set; dominus abbas, pauüsper suis importunitatibus intendens, dixit ad u^atres: vos
nostis, cui obedienciam et reverenciam abbacialem exhibere debetis, et sie sur-
gens et more solito inclinans exivit de capitulo, quem fratres secuti, reliquerunt
eum solum cum suo capellano. Aliquoeiens eciam cum in choro staret et sco-
lares minus decenter cantarent , de stallo exiliens importune eos in vasit et emenda-
.vit. Predicacionis quoque officio usque ad finem vite sue tempore opportune operam
dedit, nam cum esset celerioris ingenii capellanum suum sermones sibi notos legere
permisit et mente concipiens satis competenter populo proposuit
XVII. De dotnino Minrico StMan), huju» notninig
ierciu» abbas Saganen$is.
Post resignadonem domini Hinrid fratres ad eleccionem canonicam conve-
nientea elegerunt per viam serutinii donunum Hinrieum jStidaw, pro tone priorem
1) Am Rande steht roth: Resignacio domiut Hlnrici ceci.
17. BeinHch IIL 303
fratnun, anno ab incarnacione domini 1432, octavo die mensis Julii, qni com- Msa.
petenter se cam dace Jobanne comportavit. Rigorem discipline in moribus cober- ^' ^^
cendis juxta regulam libens et, ut plarünüm causa exigente, severam satis ba-
buit, quam VIS enim per se capitalo raro presideret, priores tarnen et suppriores
ut fr^qaenter babuit, religionem viriliter manutenentes et fratres opere et sermone
edificantes, quibus manu valida astitit, rebelies et inobedientes compescendo.
Haboit pro tone monasterium binc inde in villis nostris plares opilionatus ovium
lanaqoe pluris valoris erat, unnde de hiis precipue plura notabiüs valoris clenodia
ccclesie cpmparavit, videUcet monstranciam magnam et alteram argenteam mino-^
rem, Organa quoqae utraqae reformare fecit, anthipbonaria magna, qne adbitc
habentor cum psalteriis comparavit aliosque libros, qui binc inde in liberaria
dispers! babentur; capellam beate Marie in monte, que prius ut tugurium ligneum
a domino Ludulpho cum altari uno erecta ei*at, ipse murare et ampliare^ac tria
altaria in ea consecrare procuravit. Habuit quoque pecuniam notabilem de ven-
dita curia Waryn ac villis adherentibus depositam,^3 qnam pecuniam, ut proba-
biliter arbitror, a predecessore suo dux Johannes extorquere cogitans, crudeliori
tyrannide in eundem patrem et monasterium' debacbatum fiiisse. De qua pecunia
emit idem dominus et pater viginti octo marcas sub titulo reempcionis in villa
Gramschitcz *3 districtus Glogoviensis , marcam pro XII. marcis Bohemicalis mo-
nete; summa pecunie inportat trecentas triginta sex marcas, et bec empcio facta
est anno gracie 1439. i430.
Item, anno 1445 emit de eadem pecunia villam Brawna,^ cujus empcio- i44tf*
nis summa non babelur, precipue cum villa sit seorsum empta et allodium simi-
liter seorsum, pluresque census sub titulo reempcionis ibidem redempti sunt
Bmitque allodium cum lignis, pratis et piscinis in Hermanszdorff,^3 ^"°^ servi-
tutis ejus ultimo, videlicet 1449, pro G. et quinquaginta marcis Bohemicalibus, H49«
I«
1) S. oben p. 250.
2) GrjmischiLu , S. O. S. i M. t. Glogaa. Am 27. Man 1358 im Hause Nicolaus Wink-
lers, Altmeisters der Burg, der Stadt Soran, Meissner Sprengeis. bekannten Johann
Und Ulrich von Bebirsteyn, Herren in Beskaw und Soraw, & Mark Prag. Groschen
jährlichen Zinses auf Gramschatz für 336 Mark Prag. Groschen Tcrkanft xn haben,
was 27* Juni Peter Nowag, Official von Breslau, bestätigte. Urk.
>) Im J. 144S Terkanften Johann und Heinrich , nngesonderte Brüder^ Herzoge von
Brieg nnd Lüben, das Dorf Brannau im Lubenscben (W. i M. y. Laben) an das
Stift ^ mit anafiihtiichen näheren Bestimmungen, welche wegen der Dienstrerliftltuiss«
der Bauern nicht ohne Interesse sind. Crk. i. Cop.
«) Am 2tt. April 1449 bestätige Wenzel toq Biherstein, Herr i:u Soran, Beskow n.
Storkow, dass Hans von «er Un würde sein Vorwerk und Gut Hermansdorf des So-'
ranischen Weiehbildes y gelegen bei Droshe und der Lawhenitz , an den Aht Hein-
rieh Stislaw um eine (nicht genannte) Snnnne Geldes T^kanft habe. Urk. Herms-
dorf, N. W. 2 M. T. Soran, N. ^ M. r. Droskan, nnd ^ M. ▼• Lanbnitz. Am
4. Jnni 4449 erhielt der Abt Augnsttn Qaitnng nfaer bezahlte 75 Mark, nnd
43. Jiilt 1449 iiber 4ttO Mafk.
806 IV. Catalogui abbaktm Saganenthm.
De morie Mariini pape et elecdone Mu§enii ac
concUio BaiiUen$i.
1481. Sfortao Martino papa qnintq, dnno gracie 1431 eKgltar Eogenins hnjus no-
minis qnartas pacifice in arbe, nacione Venetas. dictus Gabriel de Yeneciis et
aedit annis decem et Septem. Qtax primum inaabitatas papa habitas, sed post
breye tempns de Roma violenter expulsas est Ipse autem, adjatas a Venetis,
Bomam rerotravit et sibi Romanos obedienciales fecit. De boc papa^ qoi sibi
favebant malta laude dicgna dixerunt^ e contra qoi adversabantur plnra eoonnia
sibi imposderont , tarnen, quitqait est, ante sosceptam dignitatem vir abstracte vite
fiiit, pQta fraticella ,^) et bone fame, quod postea fertor fedsse^ divino jadicio
relinquatur.
(1431.) Hie concilium Basiliense ,^3 ^^^ P^P^ Martinas panlo ante mortem snarn
eongregare fecit, prosecutus est, mittens illnc virom sapientissiroam et rectissi«
mnm, dominum Juiianum utriusque juris doctorem et sancti Angeli cardinalem ad
presidendum concilio. Et cum concilia propter reformacionem ecdesie in capite et
membris congregentur et celebrentur, prelati in eodem concilio existentes conati
sunt reformacionem ecclesie a capite inchoare. Unnde primum renovaverunt sta-
ttttum concilii Gonstanciensis consequens, in quo determinatum est, quod concilio
omnes fideles obedire teneantur (eo quod habeat auctoritatem et potestatem imne*
diäte a deo} omnes in hiis, que fidei sunt et que ad extirpadonem scismatum et
ad generalem ecclesie reformacionem in capite et in miembris, quacunque, Ueet
edam papali prefulgeant dignitate.^3 Exhinc pro reformadone curie papalis alio*
rumqae prelatorum ecclesiasticorum statuunt, ut nee pape nee aliis quibuscunqve
prelatis dare C^ic} debeat aliquit, nee ipsi prelati exigere quitquam pro confirma-
done, pallio. institucione, presentacione aut aliis spiritualibus, solo moderato
scriptorum sallario dempto, qui in exigendo sallario non ad majoritatem dignitatis
sed ad auantitatem laboris respectum habere debent, et quod si eciam papa aut
Jjuivis alias contra hujusmodi decretum faceret, coram concilio tamquam vio-
ator sacrorum canonum accusandus esset, quod decretum rectissimum concordat
cun\ Omnibus generalibus conciliis ab ecclesie principio habitis a tempore Gonstau*
^) Fraticelli» qni cts fratres de panpere Tita^ Bizocbi,' et Beguini, Hinoritarnm secfa,
aai pura et Candida S. Francisci mstituta aectari se jactabant. Dn Gange u. 4* W»
S» noer 8. Character Mnratori Gesch. v. Italien. T» IX. p» 355.
^) S. aber d. Geacb* des Baseler Goneils Schröckh, in s* nircliengeseli. T. XXXII.
I. II tt., u. Plancks Gesell« d. christL kircM* Gesetlscb. Verfass. V. p. 453 ff«
II der beriilimten vierten Sitzung der Constanser Kirchenveraamiiilnng vom SO. M&rx
1415. S» Hermann ▼« der Hardt^ magnam eonciiioni Constantieiise. T. IV.
p. 86« Vei^l. wegen der Artikel über Simonie Lenfant bistoire da coneile de
Constance. T* II. p. 196 der Ausg. ▼. 1727.
17. Hekiri9k IIL Bäieler KbnfheAversammhmg. 307
tini nagni, anno domlGi 920^ deelarans^ quod at sie promoti qmODiace non ha-
beant titulam io beneficio. Oaod deeretom valde displicuit pape et carialibus ejus
dixerantque , cum patriineniiim Petri valde esset dilapidatuin, nnde papa sumptos
tarn graves, qoas C^c} pro r^imine et taicione ecclesie assidue facere oporteret
reciperetf Responderant, si aliter ecclesiam administrare non posset, podas com-
manem stanram^} ^ ^^^ tocias ecclesie, qaociens necessarium foret, petere et
reeipere deberet, hoc enim licite fiicere posset, illud vero non« Perswasusque
papa Eagenios a cardinalibas, anditoribus et alfis cepit impugnare et revocare eon-
cilium qaod et fecit,^3 ^^ '^^ ^^ torbacio in ecclesia magna« Nichilominos
patres permansenmt in concilio, accnsatosqae est Eugenins in concilio et citatos
svspenditqne concilium ipsum ab administracione et tendit ad ejus deposidonem«
SHgismundus vero, ab eo confirmatus et ejus juratus, post multas vexaciones ma-
ttto habitas ex parte concilii et Eugenii, yenit p^onaliter ad concilium, anno
Christi 1434 et manu potenti scisma fieri prohibuit, misitque cum oratoribus con-
dlii oratores suos, mouens districte, ut revocacionem concilii revocaret jnxta for-
mam sibi datam. 'Papa cum suis advertens potenciam et pmdenciam imperatoris
timensque sibi misit ambasiatores suos ad concilium, archiepiscöpum videHcet Ta-
renthinum cum multis aliis et ballis apostolids, in quibus sciipsit: quia ex revo-
cadone nMbra scandlalnm est ortum, ideo revocamus et irritas denuncciamus nostras
revocadones, declarantes, quod semper vigorem habuit et habebit concilium Ba-
siliense, irritamus eciam omnes processus et privaciones, fiactas de personis con-
cilii, quia non legittime fedmus, ideoque quemlibet in gradum suum restituimusi
In hiis Omnibus subscribunt et consendunt cardinales Eugenii anno domini 1434, ^^^ss.
Rome XYin. kalend. Jaduarii et revocavit duas bullas, datas contra conoiliimi ^ ^^^
et de translacione concilii in Bononiam. Confessus est, se non posse nee potuisse
revocare concilium, confessusque est, concilium habuisse vigorem. Secundambal-
lam concilio presentatam, in qua nomine ipsius declarabatur , quod papa sit super
condlium, negavit a se missam et eandem revocat cum consensu et subscripdone
similiter cardinalium.^3 ^^ ^^^^^ faciunt magnam auctoritatem condliomm; licet
forte hodie aliter fiat interpretado , de hoc committimus Judicium deo.
JDe morte SigUmundi imperaioriM et depotieione
Mugenii a eaneilio et eieeeione S^iieit.
Aono ab incamadone Christi 1437 moritar Sigismundas Imperator, qui in **!sr.
daoboa conciliis, Coostanciensi videHcet et Basiliend, laadabiliter agens, nnioneai ^^' '^'^
>) So steht dentliek im Origiaale, obwobl Mach. Vielletcbt will der VerfSuaer ueh
aaf die «Ilgen. KirehenTefMunnlang ca Mieaea t. J. 325 itesiehii.
*) Btaora, angewSbnlieh fort steoM, atan, atiara, d. i. Steaer.
>) S. diese Bidi« ▼. 4. Nor. 1431 bei BaTaaldi a. J. 1431. N.t 90.
«) S. die Balle r. 15. Dec. 1435 ToUstindig bei Raraaldi s. J. 1434. N.: 1. i
39«
308 IV, Cataloffiu abbaium Saganmkm*
ei ieformacionem ecdesie procoravit et conservavit. et laumlbile nomen sibi aque*
sivit. Fait tarnen negligens in expongnacione hereticorum in Bohemia et Torco*
nun, carnalis qnoque cum mnlieribns, qnas frequencios invitare et solacia^3 ^^^i"^
eis habere consweyit.. Cepitqae mox post mortem ^3 ®j^^ concilinm Basuienae
ai^iiu ^^^^^^ Eogeninm lites movere et pridie kalend. Angusti conqueritur de eo per
' eitatorium ad valvas ecclesie in Basilea, quod indiscrete indulgenGias conferat
beneficia et episcopatos personis non ydoneis donet plus secundnm camem et como«
dum temponde, qaam utilitatem ecclesie et gloriam dei cassavitque creacionem
cardinalium, quos creavit contra prohibicionrai concilii et simul cassavit buUas
Florencie aatas sab nomine concilii de congregatorum reduccione ad Fkrendam
ant Utinam civitatem, ut ibidem fiat concilinm,^} prohibuitque concilinm pape alie»
nacionem bonorum immobilium ecclesie. Cardinalis sancte crucis (cm una cum
domino Juliano commissa fuit presidencia concilii^ de concilio recessit, similiter
et Julianus cum pace tarnen, ea scilicet, ut asseruit, intencione, ut papam iDcIi-
naret ad concilinm ne scisma fieret Papa autem Eugenius contulit d vicecan-»
cellariatum et sie ad se eum reflexit et aput se retinuit, qni eclam viais bulHs
de translacione concilii in Florenciam deceptus fuit, ouamvis alias vir optimus
existeret. Mansitque ex Omnibus cardinaUbus solus caroinalis Arelatensis in con-
cilio cum episcopis et pi'elatis ac doctoribus quibusdam, multiplicantes processns
citacionum et accusacionum contra Eugemum diffiniuntque per decretnm Constan*
densis concilii, fi-equens supra allegatum^ nee per papam nee quamcunque aliam
^ auctoritatem sine consensu concilii translacionem concilii facere potuisse aut posse
^^*\ et contrarium sendentem hereticum censendum. Septime quoque kalendas Jnlii^}
* Gondlium deponit Eugenium , pronuncdans , eum fuisse et esse notorie rebeUem
et contumacem mandatis ecclesie universalis, sacrorum canonum violatorem, per-
turbato'rem, scandalizatorem, symoniacum, perjurum, scismaticum, a fide devium,
hereticum pertinacem, bonorum ecclesie dilapidatorem et jurium, dampnosum et
inutilem, ad administracionem Romani pontificii, omni titulo, gradn et dignitate se
reddidisse inabilem et indignum, quem propterea hec sancta synodus didt papatu
et Romano ponüficio ipso jure privatum, declarat et pronuncdat, prohibens, ne
quis de ceterQ illi, ut pape, obediat, contra facientes privat omnibus beneficiis,
(17. Nor.) gradibus et dignitatibus. El^eruntque prelati concilii Amedeum y ducem Su*
baudie C^ic}, qui relicto ducatu in manu filii sui, in heremo Repario^3 d<MDUMi
1) sdatiom, refectio, dirertiMement. Du Cangc.
*) Wie wir sehen, schon vor dem Tode desselben.
)) Dieses geschah erst am 82. Sept. 1438.
«) Nicht m. Mai, wie Schröchh a. a. O. p. 84. hat.
*) Ripalio oder Ripalliam, Ripaglia, Ripaiüe in Savoyea, am Genfer See, wo eine
▼on Amadens eesCiftete Commende des Ordens des h. Maaritios. Vergl. J. t. Mftl«
lers Gesch. d. Schweizerischen Eidgenossenschafk, Buch IIL c» il» Wcrite,
T. XXBL D. S88. *
17. Hehir^h IlL ^ BeueJer KdrehmverwnwfUung. 309
4eo .selrvivit ^08t m^om sae mortem. Qvd compulsns a cardinali Arelateosi, ne
^deo TJ|aeretar rebellare^ consensit et vocatus est Felix qaintas. Eugenius vero
^ej^ooviQ[»iuu<^ayit , öii^ fiec operantes et sibi nt pape obedientes et Felix e con-
versö; .quilibet emnjL di^iivit^ de necessitate salutis sibi obediendum, et post hec
qaelibejc i>äit| apllici^t rej^s >t principes ad sni ädhesiooem. E2t sie oritor scisma
.v^esifQiHn t^rcifipi norain^^i Iqauditani ab inicio chnstianitatis , nam fiienuit dtto
.se pro.papa ^eremilbu^^* vid^llcet Eugenius et Feljx, tenentes et annis quamplu-
rimis continuanies duo concitia^ sibi invicein adversa, nam Eugenius contra con-
cilium Basiliensa cum suis cardihalibus' congregavit concillum generale in Ferra*
riam civitatem prope Venecias, s^d pestilencia superveniente transtulit id in Flo*-
renciam^ et sie' per illa' duö conciüa et duos se pro papa gerentibus continuatur
et confirmatur scisma pestiferum per annös XVl. usque ad ännum domini 1449.
Causa fuit nova neque ante hec tempora audita, quia concilium Basiliense depo-
suit JSveminm uqioaiil et Indi^iatum pfpaiQf ea^ qilod oon servafet decreta con-
eilii Gonstanciensis, ut dicebatur, nee obedirß voluit concilio Basiliensi, asserms,
magis econtra fieri debere. UnAde «oritur ' grandis altricacio scribencium de bac
materia pro et contra^ neo poterant concordare u^que hodie, videlicet anno 1489.
.Kam una pars dicit; concilium esse'supra papam^ alia pars «contra: non, sed
..papam e^se supra concilium. Sed deus glöriosus, qlu Vbiter est omnium, equus
judex, det pacem suam in ecdesiä sanctä , \ sponsa Ghnsti semper. Felix autem
obedienciam magnam non habuit/ riam mox In exordio scismatis neutralitas subin-
travit, quam neutralitatem magna pars'christianiiatis secuta est. Presagium hujus
scismatis paulo ante precessit, nam tres soles in celo vis! sunt et sequitur statim
triplex regimen in ecclesia^ scUicet Eugenü^' (oocilii et neutralitatil
«
Ve Alherto re^e Momanorum, Vngarie, •
JSohemie ete,
Post mortem Sigismundi Albertus, dux Au9trie et gener Sigismundi, a?-
sumptas fiiit in regem Ungarie et Bobemie ejlectusque Francfordie in regem Ro»
mano^rum anno domiui 143S «die XVliLrMarcii et anno I£r eleccionis sue, P^^^lf^*
multos li^ores, sumpto toxico vUa fimctus est vel, uit alii, precipue dominus ^^'
Eneas in. bistoria Bohemorum^ refert prcmorum,^} - que suavissima iä Austria et
Moravia babentur dulcedine delectatus intemperate comedendo , profluvio ^ ven«^
Iris mortuus est, vir litteris eruditus et totus virtuosus adeoque pius, ut tota plebs ^
diceret, quod mundus ejus presidencia dignus non esset.'3 Reliquit fiUiBD here»
11 i f .
^) Aeneae. StItU kUt. BodemTca. Q%p^ {f6l' sagfi dum pepoalbiis aiminm dcleclator.
*) Den. a. a. U. in Tentrls solulionem incidit.
•> Am 1. MAns 1459 besüitigte König Albert in Breskn die Rechte, Freibeiten, Be-
•itzuogen u. a. w. der Augustiner in Sagtn. Vrk.
310 IV. Cataloffui abbatum Saganeruium.
dem y nomine Ladislanm f adboc in canabulis jacentem , de qdo infra dicetnr , et
filias duas, quarum una nupsit Kazimiro regi Polonie^ altera Wilhelme lant-
Sravio Thuringie; Ladislaus vero edacabatur solHeite ^ bofieste sub tatebi Pri«
erici, duciä Austrie, patrui sui. Albertus/ möx nt in reg6m Roihanoniiki electüa
esty pirohibnit processus contra' tlugeniüm a^ concilSo ^eri^^J ^^ ^^9 ^^^ ^^^
cnrantes nichilomittus ad deposiciooem ejus processerunt In hoc ct)ncilio mvlta
bona et ulilia statuta et ordinata sunt pro reformacione ecclesie in capite et mem-
bris, utinam in effectum deducta fuissent et servarentur^ sed quia a multis aucto-
ritas hujus sacri concilii propter revocacionem pape in dubium yertitur, ideoque
de hujusmodi decretis minus curatur, nee eciam conservatoria in. eodem concilio
data bodie admittuntur aut apprbbantur.
Jüe redueeiane Greearum a4 uniiaieu^ Hmautne
ecctesie.
Eo tempore, quo adhnc ^ogenius concilinm Basillense manutenuit, anno
14». videlicet domini 1433, impefator Grecorom et patriarcha Constantlnopolitanu8^3
miserunt soUemnes nunecius Oic^ ad Eugenium papam, affectantes fieri ycono«
micum, id est conforme et universale concilium, in quo quis libere dicere posset,
quid sentiret, et iuravit Imperator per Imperium suum, et propria manu signavit
in buUa aurea, veUe servare omnfa, que in hujusmodi concilio determinata et con-
clusa forent, ipse cum sibi subjectis. Unnde, ne tam pium opus inpediretur gra*
vitate expensarum, promisit eis papa Eugenius una cum concilio, expensas pro
septingentis personis veniendo et redeundo ac trecentis sagittariis pro custodia in-
terim civitatis Constantinopolis, dateqoe -sunt a c^ndlio indulgende plene remis-
sionis contribuentibus ad tam pium opus. Oberraverunt namque Greci ab ecclesie
unitate a tempore Gregorii magnrper annos circiter quingentos usque ad id tem-
pus variis scissi erroribus et heresibus infecti. Adducti autem sunt ipse impera»
tor et patiiarcha cum alüs multis prelatis auxilio Venatorum (^sic} anno domini
^^^•1439 et in concilio Florehtino, quod tunc Eagenius contra conciBum BasOiense
^ ' . '^ tenuit, multis erroribus hereticalibus abrenuncciavenmt promiseruntque de reliquo
in Omnibus, que sunt fidei, Romane ecclesie se conformare volle, dempto usu
eukaristie infermentato , quöd eis ecclesia libere indulsit, sed utrum hujusmodi
preconeepta nnio iu effectum ducta fuit ambiguum est,^ cum paulo post'Con-
^) Eigenllidi handelte Albert woki iiiclit so vöIUg entechiedai gwn die Klrchenver-
eMomluDg. S. Aeneas SylTius de concilio Baaüiensi lib, iT %u Anfange , fer-
ner: Raynaldi.annales eceles, s. J^.1439. N»: 18«
>) Der Kaiser Jobann Palaeologua IL und. der Patriarch Joaaaph oder Joseph II. $• dar*
über Sc hrö ckh. T. XXIV. p. 386 ff. und 404 ff.
>) Sie ivorde bekanntlich wonl urkundlich , nicht aber thatsidilich lasgefiihrt*
Scbröckh a* a. O. p. 409,
f4jn.)
MiraO
17. Beinrieh IIL Kaiser FrieiHeh HL 311
stantiflDpolis a Toreia capto fdit et Grecia tota occupata et distraota^ ut fe-
riaa dicetun
JDe immßerio JBhriderici Mereii,
Anno grade 14XL* electns est coneorditer Jß^ridericns, dux Anstrie, in U40.
r^em Almanie et Romanonun et inperavit annis....^^ DistuUt qaoqne satis pro-
vide aliquot annis coronari propter scisma, tandem facta unione, a^Nicolao papa rf^
qainto cum magna gloria dyademate imperiali coronatur in urbe. Vir pacificus et^^^^
quietus et pacieqcie aingularis ck^oqae favorabiUs, filiam regis Portugalie in nxo*
rem duxit« ^ic primum adhesit. concilio Basilien^i et decreta ejus recepit, sed
iion multß poat, per £ugenium reäßxus^,. dlxit^ se velle cum electoribus deliberare
et audire, an Eugenius^ posset se legitime excusare de objectis sibi criminibus, et
sie pro onione procnranda congregavit electores imperii cum aliis prelatis eccie-
siasticis in Norenbergam, ubi multis tractatibus habitis nichil tandem pro unione (tM4.)
condisum est.
De aeU9 per^JJrairem BemUnrdum in eodemt
condUo eoD parie möuaiierii»
Misit venerabilis pater, dominus Heinricus, ad concilium prefatum, firatrem
Bemhardum, pro tone monasterii priorem, cui et plura a presidentibus concilii
impetranda commisit, precipue de infula abbaciali, confirmacione bonorum mona-
sterii ac conservatorio perpetuo ac coafessionali. Impetravit autem idem et ex-
traxit conservatorium , quod Karolinam nominant,^} quod ab eo tempore , quo de tf^^O
auctoritate concilii dubitatum est^ nusquam admiltitur aut suscipitur.'} I^^^ ^^* (^^^ö
petravit a domino Juliane confessionale ^3 niagne auctoritatis , quod pro monasterio
summe necessarium foret pro servacione conscienciarum hiis discriminosis tempo-
ribu8| quibus frequentibus censuris ecclesiasticis subjecti et jmplieati freqnenter
fnimus, sed, ut ego conspexi, ex vi verborum fiiit duntaxat temporale. Ipae
tarnen dominus Bemhardus, sicut in quadam cedula reperi, quam domino abbat!
scripsit, quod ipse post impetracionem hujusmodi confessionalis adierit dominum
■*■«•
>) Der Ranm ist leer gelassen, da der Verfasser obiges nocb im J« 1489 schrieb, und
Friedrieb HI. erst i. J* 1483 starb.
') Bulle der Baseler Rtrchenversanimlang ▼• 2SS. Sept. 1453, in welcher mehrmab auf
. Kaiser Karf^ IV«. Qesetae Bezug eettomnien |st.
') Auaser jener h^t . Jf^ch eine Biilie der Baseler RirchenTersanmhing Tom ^ 14. April
1434 vorbandi^i^^* in wclehei^ alle Freiheiten und Immunitäten des Stifts bestä-
tigt..wurden. •• '- '' .^ •
*) XTA. A. Cardinals Julian ▼• 1 St. Januar 1436. Confessionale, Beichtstuhl, wegen der
Ausdehnung der Berechtigung (iir denselb«» so genannt.
312 IV. Catahgus äbbalum Saganeruium»
Julianam cardinalem. pro tanc consilio presidentem pederitqne, ut graeiam linjis-
modi perpetaare vellet^ qoi ad hoc verbo assensum prebait, dicens, se volle et
decerni, nt perpetae dararet.et.solimt ejus Goosensum ^nfficere debere, quod si
de hoc secmi essettns magnam elenodiuni esset menasterio. loipetratam quoque
est eodem tempore iHad generale et perpetaam indulium plenarie remissionis simol
in vila et in mortis articulo, cujus solam sigriatoram habemos, anulo papa)i ngna*
tarn, quod supra in fine presentis compilacionis arniotatum est, quod anno pre-
1458; fati pontificis septimo, Christi vero 1438 ünpetratum est, quo anno concilium ad
deposicionem Eugenii agere cepit.^}
Hie eciam venerabilis cum capitulis Wratislayiensi et Glogoviensi inscrip-
cionem fecit et concordiam, ne una pars, altera irreqnisita, in contribucionem,
ah episcopo vel alia quavls persona imposita, consenciat, quorum capitulomm liiere
adhuc aput nos continentur.
ne 9nis»ione iegaiarutn regni Bohemie ad etusiUum
Ba$iUense ei catnpaetaU» ei§ admi$ai$.
Misemnt barones, regni Bohemie soüennes nuncdos ad dominum Eugeoium
papam et^d Basiliense concilium, uM post maltos cum eis habitos tractatos pro
unione fideli cum sancta Romana et universali ecclesia, miserunt dominus papa
una cum concilio sollennes oratores et legatos, videlicet reverendum patrem, do-
mioum Philibertum, Gonstanciensem^^ episcopum, Johannem Polomar ^ decretornm
doctorem et apostolice sedi) auditorem et alios quamplures vires magno literature,
ad iractandum de fide et unione et pace cum eis. Ubi in plena congregacione
tt^jiüi ^^^S^ baronum et civium, et postea, anno Christi 1436, feria quinta post Pro*
' copii,^3 insigno conventu baronum, ducum ac prelatorum una cum predictis am-*
basiatis sacri concilii congregatis, ipsi Bohemi, nomine sui et tocius Bohemie
et Moravie in manibus predictorum legatorum, presente serenissimo imperatore
Friderico ac illustrissimo duce Austrie Adalberto aliorumque comitum, militum
et gencium multitudine copiosa, in circulo civitatis Iglaviensis, obedienciam sacro-
1) Stheint nicht mehr vorhanden zu seyn.
>; in Norminrnia setxt Aeneas Sylvias hist. Boh. c. 50, vvelcher hiermit zn Tergki-
chcn ist, und dem unser Verfasser wohl voraiigUch folgt, liinzn, slso von CouUnce
in der Nonnandie.
s) S. die Urk, mit vielen anderejoi dazu gehörigen in GoIdasL commentarii de regni
Bohemise jurihns, ed. Schminkii» T. I. apD. docum, ^. 14ä^ wo p. 126 die 4 Prä-
ger' Attüsel V. J, 1434» Die Worte unsers Verfassers sind aber nicKt allein daraus^
sondern auch- aus dem Aufsätze t Responsio legatorum liOnötfii ' Basil. ad dubia
Bohemorum , von demselben Tag^ trie oofin die C^mpactateti , imtiik aber weder bei
(»oldast noch Raynaldi, sandern nur bei Lfiibnitz., in Itfantisia Wd. dipl.
T. IL p. ISO, und in Lfinigs cod. Germ. dipt. I. p. I4S1, wovon Aeneas Syl-
vius a. a. O. nur einen Auszug hat.
n« HeinrUh IIL Die Compaetaten. 313
sancte Rdmane ecciesie et ejas sammo pontifice iec&ant et fnromisaiini in hee
verba: promitdmas obedienciam canonicam, reverenciam debitam, sancte matri.
eccieaie sacroqae concilio ipsam representante, Romano pontifici nostrisqae ponti«*
ficibas et preseoti et aliis canonice intrantibus secuadam leg^m dei et sanctorom
patmm instituta, prp nobis ipsis spiritualibns et secularibus i-egni Bohemie et
marchionatas Moravie. Promiserontque dicti legati sedis apostolice, ex parte
domini apostolici et sacri coneilii, dktjs Bohemis et Moravis soscipientibas ec-
clesiasticam nnitatem realiter et ci/oi «ffeclu et in omnibus aliis, quam itf nsa
saeri calicis, ac fidei et ritibus universalis ecciesie conformibus hiis, qui talem
osam commonicandi haberent^ sipeterent, sub utraque specie commonionem sacram
indulgendam et ministrandam , non perraissione tollerancie aicut Judeis permissus
fait libelhis repudii, sed taliter elargiri a sacro concilio, quod auctoritate domini
nostri Jliesu Cliristi sit licita et digue sumentibus utilis et salntaris, lioc semper
observato, quod sacerdotes sie communicantibus semper dicerent, quod ipsi debe*
rent firmiter credere, quod non sub specie panis caro tantum, nee sub specie vini
sagwis tantum, sed sub qualibet specie integer Christus continetur; et hec dicun«
tor compactala in communibus relacionibus. Mandavenintque dicti legati arclu-«
episcopo Pragensi et Olomocensi, necnon Luthomislensi episcopis universisque et
siugulis prelatis, curam animarnm habentibns, in vii-tute sancte obediencie quate««
nus hiis, qui usum communicandi sub duplici specie liaberent, requisiti, sub utra*
qae specie ministrare facerent nee aliqaos, qui populo sibi commisso mioistrare
sie venerabile sacramentum intenderent,, a promocione ad ordines aacros prohibe«
rent. Roborataque sunt hujusmodi concordie , que et compactata usque hodie nomi«
nantur', sigillis dictorum legatorum necnon serenissimi Friderici imperatoris ac dncis
Aastrie Adalberti. Sed quia ipsi Bobemi ac Moravi hujusmodi promissa et com«
pactata nuncquam servaverunt, nee in execucionem ducere curaverunt, quia unionem
ecciesie, quam recipere et servare promiserunt, nuncquam tenuerunt, n^c commu»
nione sacri calicis, modo quo eis permissa fuit, usi sunt, ideoque saorum . conciljum
concessionem hujusmodi provide confirmare dissimulavit et tandem irrjtayit et postea
Pius papa secundus in publica sessione et consistorio , anno domini 1462, compactata ^^^^*
hujusmodi omnino revocavit, extinxit ac delevit, infaibens quam plurimis ex causis, quas
ipse in responsione ad oratores Gersick,^} regis Bohemie ponit, ne de reliquo popolw
iste eommunione calicis utatur quoquomodo aut qutfvis exquisito colore,
Incidencia UUuß temporU, ne hello WJadMai regU
JPolonie contra Turehoa ei occisio»e ti§U9,
Com post mortem felicis memorie Alberti, regis Uogarie et Bohemie, regnam
Ungarie freqaenter a Turcis invaderetor et oppimgnaretar, Ladislaosqae , filius
0 Au Rande: tWe Gcorgü.
40
zu IV. Catahgus abbaim iSägog^nsivin.
Albert], heres regni, iofans adhac esset, Ungari sedeoi apostelicam pro coDsÜie
fet aoxilio pecierant Dominus autem Eugcnius papa quartns mistt ad eos pradeo«-
tissimum et eioquentissimum virum, dominum Julianam sancti Angeli cai-dinalem.
Oai^3 ^^^ ^^ cardidali induxerunt Wladislaum regem Polonie ad pungnaadtun
pro eis contra Tmces, regnum Ungarie in pre Judicium Ladislai, veri heredbs, ei
promittentes. Qui Wladislaus, eoUecto grandi exercitu ex Polonis, Ungatis,
Walucbis, Bulgaris, Ruthenis ac ceteris Europi C^ic} nadonibus, cottcomitante
cum ^refato Juliäno cardinali ac apostoiiee sedis legato, in Rumaniam usque pro*
fecti tot bellando successos habuere, ut non longe ab Andrinopoli castra ponerent.
Oaod postquam Turcorum Imperator-} aceepit, coUecto in Ada exercitu quadra*
giBta milium pungnatorum, mare trajecit transseuntesque in Greciam, juncti suis
eis mare manentibus , cum magno exercitu , Christianos aggressi sunt neo nostri de»
tractavere certainen, sed in ipsa sancti Martini episcopi die, anno incamacionis
io^^r ^^''^^ 1444, bellum commissum est, quod tam atrox et asperum fiiit, ttt raro
^^' inter mortales tale fuisse putatur. Diu prelium anceps fnit diuque viribus utrim«
que paribus pugnatum est, atque dum nostri pro Christo et illi pro Machameto
eontendunt, tam acres utriusque' partis animi fuerunt, ut cesis inter utrumque exer*
citum circiter XV. milibus hominum, cum pungna par esset adhuc cessare nolne-
runt, sed quo plus sangwis fiindebatur eo ferociores utrimque acies tuijneque pre-
Habantur. Defecerunt utrisque vires fessisque brachiis nee versare gladios am-
plius nee arcos tendere valebant Que res quiescere ambas partes ad magnam
koram coegit donec resumptis viribus ac spiritibus redeuntibus instauratum est pre-
lium, in quo vidt ad extremum Turcorum exercitus, affirmantque, qui ex hello
fiigerunt partium nostrarum, hullum umquam in tota Europa bellum ita cruentum
esse commissum nee pauciores e Turcis quam Hungaris cecidisse, et, si rumere
wlgato fides adbibenda est, octoginta milia virorum in hac pungna cesa sunt In
tp^ pugika ipse eciam rex Polonie Wladislaus cecidit, adolescens spectabilis,
fama ac opere pre ceteris Polonie re^bus commendabilis. Thewtonicam nacionem
valde dilexit ac promovit, in civitatibusque Polonie haue viis omnibus, quibus va-
lüit,^ plantare et exaltare sathagebat. Corruit quoque in ea strage similiter ipse
dominus cardinalis Julianus, vir utique potens pre omnibus sui temporis in opere
et Sermone, suum illum nobib'ssimum spiritum ad omnia quecunque ageret divini-
tus aptum exalans. Quorum gloriosissimorum principum terre corpora nee r^erta
nee, ut Credo, diligenter quesita, nnllp honore, ut dignum fiiit, terre sunt com*
mendata, felices tarnen eorum anime, ut nulli dubium esse debet, ad eum, cujus
terram tuebantor egresse de corporibus sine mora, sangwine proprio loti evo-
larunt Geciderunt in eo prelio Agriensns et Waridinensis episcopi, Stephanus
de Wadir, Johannes de Lasinis, Nicolaus de Perin, Hinricus de Thanasy, Jo-
2
Am Rande: sciiicei Hnngari.
) Murad Ih S* über diese Ereienisa^ vor und wAhrend der Schlacht bei Yarna vor
süglich Hammers Gesch* d. Osmanlschen Rcich^. I. p* 459 ff.
L
. f
hasmes Orsais, Pancracins de Sleid, Nicolaus de Zalcsbörg, undtiqne alii baro-
1100 et plvres anime in hoc prelio hamanis exempti^ oelestia pecienint Inaignisi
hic ifiiirias foit multis cladibus, nam aput Basileam Swicenses usmie nternedo*«
nem a Delpiuuo,- primogeBito r^is Fraade eesa (sic^ sant, qai Delpbinns qaaai-ji444o
plares dvitätes Afaname occnpavit,^} rex quoque Francormn Tallum Verdamiiii- ^^ ^"^
qae cepit Ex boc qaoque tempore, regi (^sic} Polonie Wladislao morttto, cepe«
nmt IJagari paero Ladislao, beredi regni adherere.
♦
'He Morie I^ffenU f ereil et eleeelotte JVIeofal ^lilttfl
!•. pope et iran$Macione concitii BaiiHensi» ae
resignaeione W^Uei»»
Mörtao BagMio anno domini 1446*^3 loco ejus eli^tar in urbe, pendente
a'dhuc SGisnnte, Thomas, cardinalis, doctor in Aelogia totus activus et in con- (1447.)
ceptibas iecuplex C^ic} «t vocatnr Nicolaus qointus prefiiitqae annis octo. Malta '^' ^^^
ifiyata in caria Romana reatanravit et grandem morum in eircuitu pallacii Rome
coiistnixit et totnrn nurum Romana« reintegravit propter timorem Tarchorum.'
fiic paulatim quasi nbiqae obtinuit obedienciam, mirantibas cunctis, qaod vir hn-'
mil&ne nacioms sie prevaleret contra dacem Subaadie, qai fuit qaasi canctis prin-
eiinbas ofaristianitatis affinis absolvitque omnes sibi obedientes ab ömnibas censaris
et penis, contractis tempore neutralitatis, promisitqae omnibos ad se revert^ntibus
infi'a VL menses, dare absolucionem ab omnibas censaris et rebabilitare ad omnia,
et sie in dies cepit maltum pars Eagenii et Nicolai sibi swicedentis aageri, pars
aoiem Felicis et concilii Basiliensis infirmari. Fridericus qüoqae , rex Romano-
rom, in favorem Nicolai et ad scismatis sedaciohem misit Basileam, ad expellen«
dam omnes , qai ibidem sab nomine condlii congregati essent, * qai transtulerant
conciliam BasiUense in Laasaniam civitatem Sabaadie,^3 '^ habita sant hiis die*
bas condMa qaamplura pro onione regom , principam et episcoporom. Videns tan-
dem Felix, qoia in dies obedieneia ejas dirimeretar et Nicolai aageretar, ad oon-
stttam et swasiopem regom Frande, Sidüe, Anglfe et Dielphmi Vienensis, pri- (1449.)
Bkogäniti ragis Franoipy resignavH papatd oneri et honori, et's!^ rediit anio eccte-^* ^p'*'*
sie 'tA fimqim>et iiadobitatom j^store». < De ^a obione^ habetur hic versus:
LVX LVXIt MVndo, Cessit FeLIX NIGoLao.
i\ J)^r I>MpVia L|id^ig.^ iia^bc|ri^]Koi|jg Ludwig' XI^i; .SohliMKafile Karls TU.,
schlug die Schweizer in der blutigen Sclilacht bei St« Jaftdb ao de# oirs., mrfern
94tu ßaael^ Jt& Ang. M44*!' St rp^ügU J« ▼• Mällc}ra^&ehvei9;er«acb* ( fioch lY^
c/1. Wc^lw* .T..XX1H. p. 68.. .. , . a i. .1 M,
«) .lEqgeit ly, 5bU' ^3* FcHilM7..tr :. . .: L . i l.nx • .
3) Lausanne war damals Sayoyiscb. .:, Avt/ i'j> . cU
40 ^^
. 316 IV. Caialogui ahbatum SagmnemhMl.
- ^
In qno venm, si compaientar litere numero denoianda, habetur anmis in*
carnacionis dominice, scilicet 1440. Borne qaoque festum magnum actum eeft
qaaiido deeretani resignacionis Felicis est presentatiun , minde et statim Nicolaiis
papa annttm jubileam> indixit^ teaendam anno seqaenti, videlicet 51, et statuit de
reuquo, perpetuis temporibus de quinquagesimo in qainquagesinium agi, aed aon
longe po8t Paulas secundus deelaravit, eundem ab 25 in 25 GelebranduiD.^3 ^^t
autem papa Nicolaus Felici magnam summam pecunle pro expensis in scismate
factis et fecit eum vicarium suum in Subaudia, multis sibi additis privilegiis, ho»
iioribus et beueficiis. Post hoc concilium Lausanense dissolvit semetipsum , dans
personis omnibus licenciam redeondi ad propria, et dmnes cardinaks, in Basilea
creati, sunt deposiü, et mansit solus Arelatensis in gradu suo, eo quod summus
cardinalium fuit, qui ad suum reversus est sedem in Arelaten. Mirabilis certe
. rerum eventus, prevaluit concilium Goustanciense contra tres papas, eos deiciendo
et quartum instituendo, cum tot haberet adversitates et a nullo confirmatum esset^
illttd autem, tanta auctoritate coUactum et firmatum, nee unom valuit vel ad mo*
dicum reduccre ad normam sui propositi, ymmo e contra processus ejus impeditua
fuit ab uno* Ibi debile principium et finis gloriosus, hie e contra preciae. Nns-
Suam reperitur umquam tarn horridum et periculosum scisma in ecclesia fiiisse, nt
uo generalia concUia eontenderent mutuo cum duobus summis pontificibus. Huc*
usqne multi scripserunt et affirmaverunt, papam supra concilium, alii autem do*
ctissimi viri oppositum diffiniunt, nos deo hec judicanda committamus. Sed hoc
multum facit pro approbacione concilii Basiliensis, scilicet operacio miraculorura,
que deus operatur per merita et preces Ludwici, cardinalis Arelatensis ,^3 V^^
solus inter cardinales perseyeravit cum concilio Basiliensi usque ad finem, et ipse
ex hoc perpessus est maximas confusiones, contumelias et persecuciones in multis
djetis,,pericula viarum, obprobria, subsannaciones et derisiones, que omnia pacien-
ter portavit propter Christum, in habitu humili et sinplici sine aliqua pompa se-
culari incedens, corpus jejuniis et vigiliis ac aliis exerciciis spiritualibus cottinue
afflixit» Hie post unionem non diu supervivens vila functus est. Tempore autem
(f4aoo sepulture ejus et in funeralibus exequiis conspectum et certissime inventum est, quod
lumina, que ardebant per officium sepvlture non sunt imminuta, quod divina po-
teacia operatum nemo dubitat, ad commendacionem' perseveraiicie jpaius* Ad mc^*
rita quoque ipsiua et preces multa ad tumbam ejus in dies signa et, miraeula fiunt
in infirmorum, eiaudorum, debiliom et aliorum afflictorum consoladoBe, que mira-
t) S. die Bulle Nicolaus Y. Tom 19. Januar 1449 in Raynaldi annal* eccies. 1449.
N.: 15, nnd die Panla IL y. J. 1470, das. z. J. 1470. N.: 55. Ucbrigens wurde
das Jelieijahr nicbt 4431,' Bondera 1450 gefeiert; wie unser Verfasser iveiter unten
fsweimal ricktie aagicbt. •
■) S. fiber Ladwtg Allomand, oder Alamandns, Evzhischöt r. Arles, nnd dessen
grossen Anlheir an der Baseler KirclienversaiMmlung« Scliröclcfi. T. XXXII.
p.65 ff. p. 89 ff. Raynaldi z. J. 1442. IS.t 9, nnd 144'^ N.i 7. urtb^iitfrellicb
anders aber ibn als unser Yerfasser.
17. Beinrich lUi BerUhmie ZeUgeno$ien. 317
caU a vifis doctissimis exjtmiiiata et coram notanis et testibas descripta ac cnni
offficio de lp$o ad nniversitates et varia alia loca missa. Ex hoc quamplurimi
ai^ant, ipänm.vtsraiii partem in hae ^cismate (enaisse et defendisse. Zelas quo« ^
qiie sineeniSy ffäo in concilio existentes ducebantur, ad jostificacionem hujus par- '
te8^3 imiltiiiii r owdttc^re videtur, nitebantur namque reformacionem a capite in-
choare, quosemipariam hi^jusmodi divisionis prineipaliter extitit. Ex hoc eciam
scismate scandaloso, ex concilio Basiliensi orto^ abhomiuatur de reliqao sedes
apostolica concilia, non sine gravi jactura tocios ecclesie nrnltoruniqae fideliam
detrimento salntis, et salubria Matüta concilfi Gonstanciensis, de aactoritatc concilii
et eorum eoutinaa^ione, negligontor et oblivioni traduntor»
/•
\
JDe 9iri9 «aitefl« ei UtuttribUB iitiu» temporit.
Nee defecerant omnino hiis malis et discriminosis temporibus viri sancti
et illastres. Floniit namque hiis teinporibus Ludwicns, Arelatensis episcopus,
et cardinalfs, singalaris eölomna concnii Basiliensis, miracdlis choruscans, de quo
clarius siipra.2) /
Sanctus quoque Bernhardinus, de ordine minorum, qui reformacionem
novam ordinis indiutit, hoc tempore moritur, miraculis fulgens, predicator egregios
et devotus, triam episcopataam contemptor. Scripsit sermones optimos, item tra-
ctatum pulcmm de instinctibas, Ganonizatas est in anno jabileo, videlicet 1450^
a Nicoiao papa quinto.^^
Item, Johannes GapistranHS^ discipulas et contemporaneus ejusdem
sancti Bemhardini, vir nobflis et doctor utriosque juris, nee minor (heologus, aui
multorum novorum monasteriorum. nove observancie constraccione , fervida predi-
cacione ac miraculorum per reliquias beati Bernhardini operacione totam Alma-
niam illustravit, moritor in Ungaria post gloriosum de Turcis triumphum anno
Christi 1456.0
Item, 10 Holandria claruit Liduit virgo sanctaque mirabili infirmitate dia
detenta, ubique in toto corpore patitor, juxta nomen suum.O
1) Wohl: parüs« ITebrigens wurde d«ir^. «eine. Balle Clemens VII. v. J. 1527 die Ter*
cliriing dieses Csrdinals gestatlel.
t) S. über ilm hdi^ a* Werke a^di die litt» ^achweisnogeii in Fabricii bibllotheee
latiita, ed. Mansi. T. IV, p. S88. .
*) S. übln^BtvIiardKiilwi iSfnimsiai; welcher i. J/ 1444 sla^b, AcU Sanetoram, SM). Mai»
T. V< iih4,4it^itl».0iiii;HireMll«^ \n Fabricii bibl. )aU T. I. p217.
«) 6. S^brjr J4iliSinft98^ a«(i €laMtf0:A|%,4«|BAb|wxea^. daher Capistranus, Fabricii bibL
lat. T. I. p. 3Sf. Er bat aicli bekanotlicfa in Scblesien sebr bemerkbar gemacht.
VergK ttlose^e Bresl«»^ T*Ji b; 499> und IL 2. p. 88 n* 30.
•) Die beil. Lidoüina st. i^X 14». S. ilaynaldi s. d. J. N.: 31. Der Verfasser
spielt wegen ihrer Leiden auf ihren Namen an.
Item, sanctäs Vihceneitis/ de ordihe pre^icatorum*, ferveiitissniiins pre*
dicator verbi divini, vir homflid et mitis paeiensqu« ^ti advergis, intiqico» snos^^
diligens et eisbenefacicns. IScinp^it qüedam: de' diebas novissAmb^tMtb obscvre,
tfbi a plaribiß notatus est^ quadi nimis ißertitudlnäliter loqoerettir 4^ appropimua-
cione fimsmundi, cum tarnen verbtt «fjtis sanutti iirt^llbctam habefie^pMMift;. x^a-:
nonizatus est a Calixto papa tercio, cui et Ipse promdciönett te^jud ita papara
ante predixerat, dicens: com tb exaltatos faeris in eoeksiaf) tone me eciam
exaltabis.23
Item, flormt hiis temporibns Michael de Aagaanis, Bmoniensis natab's
soll gloria et magnom carmelice religionis, quin ywmo tocins christiabif&tis lami-
nare, post edicionem multornm voluminum terras liqait.^3
(Item, dominus Anthoninus, ordinis predicatorum , episcopus Florentinas,
predicator egr^gios, qai et SünKlnam egregiam.ae latiauaiam sUcjte sor^titre^ ma-
terie practice et predicabilis edidit, miraculis claret/3
JOe umarie dumimi Minriei et eteeeiane aomi»i
Augusiinif Imius nomini» primi.
. . .4
1449. Anno dqmini 1449 moritur prefatas domkiasr Ifim^cas Stislaw cum- abba-
6. Mai. 4i2asset annis decem et Septem , circa festam Johannis ante portam latinam , et
eligitur per modam scratinii dominus Augastinus Francke , Saganensis origiois,
de cappellano in abbatem,^3 ^^ ^^^^ activus et temporalibus oocapacionibos uti
officium .id exigit multis annis implicatus , ndn malte litterature>aut reli^ositatis,
in exterioribus occupacionibus et disposicione bonorom exterioram monastern iäatis
sollers et spUicitud, ad quod fratres, ut a senioribus accepi, precipunm et prio-
cipalem respecttun in eleccione habueront, ideoque justo dei judicio, at formi*
datur, jacturam gravem in srpiritaalibas receperunt. Dixit enim aliqaando domimis
Symon, felicissime recordii successor suus, cum in conventa fratrum de eleccione
memoria fieret: hortor vos, carissimi, ut nequaquam de reliquo oeulum principa-
3)
t) Im Orig% steht verschrieben; inimicns snas.
2) Ist der^ereks t)hen p. St88. angeßihHVVkieetfthi's'iP^iteriM^- Wekfcer'i. 4. f45X
canooisict würde. . Vergl, d. Anmerk..3. das.^^ 0 ;. • . .,. » >
Michael, richtig: de Aygmiris , Geaenll- d^ GatMeliler, '^sl«^ 1886. nach arad^eii
,1416. S. über ihn Fahrfcii bibL lat- T. V; p. 74. i i . T , .
)' ''Das Eingeschlossene ist rtWas später, doch dem Tnfe' iSciHlkli «li^Mifelflg nach-^
. getragen., Antoninus, y. J.''1446 bis 1450 'firtfell«h^^¥/'FK>rehik,^^i«iNi« i.'J..I523
canonhirt: S; über seiki« Werher'.SätfUia M^i^iiilly'thiolbgtea.'WttfeMtoiilrfii, t^a^-
bticii WM. lai: T. I. p. 117. ;• , ' ' *^ > ^';l -^r .^ i p ': ,• J
) Ajn Rande stetit nöch^ zieinlteh gleic&veitiff^BachigeMigen t^^ ^^^ ifWuir nbstri
sculteü In Schoneborn et''Tfcome plebanl: fai Sth'onboirn W Weaesesiai'piebani ia-
Eckinzdorff. * . - ... ■ '. ;: . . .., a ■• a^ 1 tl ■ ii . - • J«v
litei! iiik toi»|^orft]lia'ia*eleceion6.j^^^ re^e^. oele- >
lliwdnil9,.i(^ii|ii deod.tapta naimadyeraipae ultiis est, ut adhuc. monasierium miUe
ikiirebs dßiNi Adieret^i.ttt.Muia noi) laisset« Prefuit wnia et dimidio. ajvio aatem
^119 aei9i]kidoi^t'yideUcel^.,t4^y awiA3 JubileHS! spUeowit^r celebratur fitqiie cracur- i4tfO.
8110 iP9lM0.i^aiil6nd^llR lH>piiloriw oquubus .partibiia cbriatiaiütatis iu curiapi
JBb>iilMmtlj9 L4i^ u/t »eciam .iilyepclesi^^ ßt cin^iteriis coofess^res omnimn liDgwaram
locttettttfr . et popttlus ia ta^tnpi se comprimeret^ ut edanic plores exanimarentiir,
ditati^pbe wnt . SUMBani de advjenanuii expeiisia, vendklerant enim aljmenta valde
t^are, ^ velaermit Sequenti ^aono , videlieet j5l, misit papa Nicolais cardinalem, I4M.
dominum' JVicolaiim Cusa, legatum in . Alemapniam . qui pertransiit predicando
og^^t 0t!refoiiii9nido inuUa.ln.ßcoledia etma^&üuie religiosos dedütque indulgenciäa
pleoarie i«iiBsaionia; tuisf, qui fkriori anno Home noa faerunfe.subcerta forma et
peaitevciA; ivfunota« .. i
: Anno hoc, videlieet SO, ^} ^andia pesUlencia Luaadain ac civit^es anpe- 14IM>.
rior^s una cum opido Saganensi perculit et in tantum in populum et fratres in
Sagano desevit, . qood oaque hodie, muunvis plures mortalitates ab eo tempore
eaecessecunt^ illa tarnen, jn eo^iiwuil Wucione, in Sagano sola vocatur magna,
uajti commniu ßstimacione de populo^ ^ifatis ßii 4ria mili* r ^^ fratrib^s vero mor
naaterii*vigüiti:hunaBi^ ßxen^iti sunt FnerHiit inter eosi baecalarii 4^0 in aj^tibos,
Viri miltäm ireli^gio^i^ maturi in mai'ibus et.üUerati, videlieet Cristofeitis Lange-^
haiia et • . Gerii^ ,^3 ^J^lfue fratres pl^r^s notabiles et val^i^ ita.quoid monasterium
longo tempore jacturam illam non recuperavit. Mir^ quedapn tuno res accidit, ut
domino Symoni abbate, pro tunc priori firatrum, referenle accepi. Fuit inter cete-
ros fratres, qui tunc bumanis exempti sunt, quidam frater, qui invalesceute morbo
soinptiiam vitut, presa^üu Ibturerum^ videlieet se - una ' emA' tnaj4fi numi^M fAk-im
per jiiBttam ad . aiabitii0:- Q:^e nee reflite^ et o«9es,^^ui aecvin ;,e0iiiß^y^V <^
et domino priori nominavit, ipse quoque cum eis, quos secum conventum exire
3iHderat,. eiitties mdrtui/SUBt. jSimile legitur in dyalogo beati Gregorii^) in uno
mooasterionun snomm accidisiße. Misit idem dominua Augusti««?, instigaciooe
domini Symonis fto tunc prioris motua^ eondem dominuni. Syinonem.ipriorem et
posteai adCQeadorem saun «na ctim fratre Urbano Csypftcz, vivo annoso et in mul-
tis experto IA Arro^aaiam ad eapüillom ttmoale, qui illo venientes* invenerun^
moBMteriqift satia diaaeltttom et ab .observaaeia regqlfui plunmum lapsum« Nam
neu multbidapsia^mvits .propter dintinas differencias regum Ffrancie et Angüe
toippore videlieet eoncdii Gonataneienais, bona eorum in taptum distructa et ani^
j !
Tjr"
1) Roftita bei Sommersberg. T. I. p. 83, giebt als Jahre der Pest in Scbleaieo
i4ffl und 1452, eben so Pol in 8. Jahrbüchern wohl richtiger als unser Verfasser,
liti wtkhem^aiii: ZaUvVtBtehrleiieii fceynrkSAsHe, da .4^ Mch .^iiridkhi>nC,44tfl
• " besteht. \ , ^: '■'. • • . '
^) lütr dte VoosaMea ist .der Platz leer gelassen.
<> DUlogor. St. Gregor! i lib. II. c. 57« Qpp* ed. Paris. 1703* T, IL
320 m CataloffUi ahbatum Saganeiuhm.
cMlata faerant, nt per deeennium damtaxat dao fratres se in ttOnMterio contine«-
rent, sicqae Interim edificia una com religione fuerant desolata et pro tue non
ad plenum instaurata, nichilque de monasterio nostro sclveraat, nee in matricala
Intitolatum babaerunt, quamvis antee^sores abbates ecianf eapituliini iiiijiisiiiodi
aliquociens visilaverint, prout ex superioribas patuit. Qm Tfsitaclo dbmino Mar*
tino, successore C^ic^ suo, quampluriinum inconsulta Visa est, eo ^od direete ad
Arroasiam tamquam matrem non videamur pertinere, eo qnod de Wratislavia et
non Arroasia primi fratres monasterii hujos-assampti suntdixitqae, Wratisslavien«
ses, nostros fratres, aliquando sibi litteris patentibns et sigillatis ostendisse, qnod
monasteriom nostrum eis subesse deberet.^3 Fuemntqne per prefatos fratres sta-
tuta nostra, secnndnm ane ^vimns usque hodie, Tidelicet anno Christi 1489, illac
addaeta in eodem libello , in quo nunc babentur et ibidem per fratres keta et
examinata et tamquam Arroasiensibus per omnia consona assumpta et approbata,
sab tali condicione, ut si aliquando de capitulo generali celobrando cerdficati fue-
rimus et per specialem nunccium ad hoc vocati et requisid, una cum statatis et
eonswetuoinibus hujusmodi capitulum ipsum accedere debei-emus. Voluenuit nos
quidem ad certum tempos constringere, sed prefetns dominus Symon commissio-»
nem hujusmodi reeipere noluit, ymmo si in hoc nos artare vellent, nos sedem
apostolicam pro exempcione impetranda requirendam dixit, et sie flexi jnxta vo-
luntatem ipsius Ütteras absencie, quas adhuc habemus, nobis dederunt, sie quod
non sumus ad capitukm eorum visitandum astricti nisi per specialem nuncdum
faerimus eertificati et requisiü.
He per9eeueione^ qua» O^c} idem pater a einibu»
Saganen$ibu» pertuUt et ejus coft/te«ll< tnorie.
Demum anno servitutis prefati patris secundo, anno videlicet 1450^ cepe«
runt varie temptaciones contra eum succrescere, näm cives Saganenses amtn
monasterium et libertatem 'ecclesiasticam varias et iniquas machinaciones intentare
eeperunt, ducibus in hoc aut consencientibus aut dissfouilaiitibus. Nam nitebantur,
quemadmodum patres eorum tempore domini Ludulphi fecerunt, braxaturam, nedum
in villis nostris, verum eciam in nionasterio impedire simulque pisturam et eami-
ficium aliosqne plures articulos dampnabiles, numero XU. vei amplias, coatra
monasterium et ecclesiasticam libertatem confinxerunt Dnces quoque, in ipso
eodem jubileo curiam Romanam profecti, de expulsione nostra quamvis frustra
cogitaverunt^ cum causam nuQam allegare possent. Que omnia ipso domino
>) In der noeh im Originala vorliaadencQ Urkande des Abts Egidiua von AnoTaiBe
v. 4. Oct. 1448 dispensirte derselbe das Saganer Stift bis.s. J. 1470 vom Be«
suche des allgemeinen Cspitels und gab aneh Bestimmungen 6ber die Bestätigung
der Statuten. Yergl. auch p. 177» Aünmerk. tf*
18. Augusiinh Streit mU der Stadt Sagan und den Herzogen. 321
abbftta smt relata,^ ^e omma dictos domiims abbas mmis dolenti anino et meiile
posUlanimi traetans et revolvaia ([precipae cum nee literis legalibus aut aliis con«
dacUntibos scripturis eradUtas, qidbns hujuamodi *impulsa temptacioois modo hor
mano ebviare presmaeret neqae eeiam fratribus per omma confisas} demendam
gravem incnnit, dyabolo suis instigaciombus haut dubiam mesticiam cordis ejus
assidue augente. IJiiade aullam consolacionem^ neque a fratribas neqae ab ex-
traneis, quibus tmic in nollo confidebat, recipere Tolens, crebiios ingeminando di-
oebat: tantam confuaioneni taliaqae dampna incorremus, que im perpetamn non
abolentor nee oblivione tradentur; ipsi videlicet cives monasterinm nostnun et
bona nostra invadent eonctaqne diripient nee oorpora nostra et vita salva enint.
Sic in amenciam quandam ac tediiim rite dilapsus in dies sibi manus inioere eo-
gltavit. Unnde qnadam die frater Nicolaus Antczeyeh, pro tnne prepositns coriei
invenit eam in inferiori staba solom, jam mannter^nm ad suspendium sui pre-^
parare. Qni territos, eum dore invasit dieens: hec sont illa confiisibilia dampna,
de quibns continue predicitis nos incorsunis (^sic}? Altera vero die, videlicet. • • .^3
com confessas sacra misteria misse peregisset, de divino officio veniens et in
thalamom snnm ascendens ad locum necessariam sab typo ventris pargandi va*
dens, ibidem caltram in ventrem suam fixit et lecto decnbait Re congnita ad-
hibetui- cyrolQgas^3 sed ürnstra confessasqae ac sacramentis procaratas die ^1
post casam mortaos est et ecclesiastice traditas sepaltare sicqae saa confasiu
morte lamentabilem confosionem et infamiam monaslerio nostro iniulit, nt eciam
usqae in iiodiemam necdum ad plenam est abolita, moxque fama varia percrebroit
et oltra centnm vel ducenta miliaria diwlgabatnr, qaibasdam dicentibas, a fra-
tribas eam occisam, alii, sicat veritas babait, seipsum occidisse, aliis urbaniori
modo veritatem celantibas, casu in enltrom proprium impegisse. Dominus quoqie^
Uinricus (IX.}? dux Glogovie, Freynstadt etc. ad instanciam fratrmn et ob &vo-
rem monasterii publice per preconem proclamare fecit, ut a talibus relatibus sul»
gravi pena homines desisterent, sed valuit quantum potuit. Miserat qnoque pre-
fotus pater antequam nepbas hujusmodi in seipso perpetraret dominum SymoBem
Amoldi, pro tunc priorem et post eum saccessorem in offido, in Wratisslaviam
ad dominum Petmm episcopum pro eonsilio et auxilio requirendo. Qoi valde
benivolum se exhibuit dieens, se velle duos de canonieis suis in Saganum mittere,
ut pro composidone nostra inter cives et duces diUgenter laborarent et, si non
aquiescerent sed violenciam qualemcunque nobis aut nostra tibus inferrent, mox eos
excommunicadonis et interdicti censuris subicere vellet. Sed cum ipse ^fatas
dominus Symon adhuc Wratislavie esset, venerunt sibi littere a fratribus, de re
bujosmodi scandalosa seriem propalantes ac ipsam monentes, ut consilia prelatö«
&) Hier ist leerer Raum fllr die niitere Beatimmuig^ gdasaen» und dasu am Rnde hin*
sngefiigCi in profiesto irel die Kathertne (95. Nov.)
') elororgtts* Du Cange.
*) J)9f Raum ut leer eelasaen.
41
322 rV. Catalogut ahhatiim Saganetukm.
rom requireret, qaomodo, si superviveret, erga eum se gerere deberent, cum de
reliqno abbacie officio indignus foret. Oui taUa legens et mente pertractans tanla
nentis anxietate et ebitudine tactas fiiit ex confasione rei insolite, ut postea dl-
ceret, imncqaam cunctis diebns vite sue tanto merore cordis sauciatam fiiisse.
(Sit hie Tite excessas, confiinonc et scandalo plenus, hujas vani et mundam pateis
abbalis cunctis saccessoribus suis non quidem imitandi sed evitandi exemplum, ne
videlicet crassitudine carnalium voluptatum depressi vanitatumque secularium impli-
cacione alienati et in sola terrenorum spe innixi, ponaiit carnem brachium suttm
et a deo cor eonun recedens variis subigatur dyaboU temptadonibus , et com siini*
Uter mondus aut caro propria contra eos insorgant nee in deo sperare nee an«
choram spei sue in adjutorio altissimi figere et per assiduam devote oracionis in-
stanciam habitare didicerunt cum insurrexerint contra eos flumina mundanarum
persecacionum et venti dyabolicaram temptadoaum , ad modum istius patris pro*
cella temptacionis obruantur et in foveam desperacionis aut dajnpnabilium et con-*
fusibilium carnalium voluptatum voragine absorbeantui*. Probavit rei exitus hujus
patris, provide de ascensa kathedre pastoralis beatnm Grregorinm locutum fuisse
in pastorali suo, dicentem: virtutibus pollens non nisi coactus ad regimen veniat
virtutibus vacuus nee coactus accedat.
JDe dotnino Sytnone Arnoidi, dbhaie ht^JuB
notninia pritno.
14W* Mortup domino Augnstino anno Chrisli 1450, feria quinta post festum con-
to. Dcc« ^.ßpeionis vi^nis gloriose Marie , fratres capitulariter congregati ad eleccionem
fiituri pastoris eligemnt concorditer per viam scrutinii dominum Symonem Aruoldi|
pro tunc priorem fratrum, confirmatus et benedictus per reverendum patrem do-
minum Petrum episcopum Wratislaviensem in Sagano, episcopo ea occasione
a^A^ monasterium nostrum visitante^ anno 51 ipsa dominica Letare.^3 ^ elecclone
* ^* hujus venerandi patris ipse idem, ut* prefertur, prioratum monasterii administrans,
nna cum fratribus perpendens dissolutos et irreligiosos mores predecessoris sui
exitumque confusibilem cavensque in futurum, quasdam ordinaciones laudabileS|
pro honestate futuri pastoris utüitateque et fama monasterii ex statntis Wratisla-
viensibus et alibi cum consilio fratrum coUigens et in pubiicam formam redigens^
de consenstt imanimi tocius capituli statuit,^} ut nullua in antea in abbaten
i) Am Rande stellt, wie aicli zeigt vom Verfasser nachgetragen, dnrch Abschneiden
etwas verletzt: De hoc venerando patre tanto fidaciafius et eeretus scribo, qaanto
religiosiss • • • ejns conversacionem aenr exploravi y oenlatim conspexi cordique
meo pro imitacionis exemplo indelibiliter impresai«
K) Am Rande steht von derselben Hand: Potest namqne capitnlam nnanimi eonsenso
statotum facere, nt extravagant! de constitutionibus s cum aeceesissent Vielmehr t
Decrct. Vb. 1. tit. U. c« 8.
19. Simon L 323
eleetas^ ad confinnacionem vel administracionem adaiittereliir, nisi
huJQsmodi pablica stipulacione servare promitteret, que servare ipse primus pr(H
misit et acaratissime, uti precepta diviiia vel oracionem Christi omni tempore vite
sue servavit, sed in eleccione successoris sni, videlicet domini Martini^ heo
neglecta fderunt In eleccione domini Pauli fdenint hujosmodi ordinaciones reno-
vatet et quedam pro evitandis jactnris monasterii in temporalibus et spiritoalibos
adjecta, que utinam in futurum sei^arentnn
Hio vir, quamvis rustici de districtu Stynaviensi filius foret^ optime tarnen
indolis et nobilis ac discursivi ingenii erat, ita ut in spiritualibus et temporalibus
monasterio optime preesset dirigereturque divinitus in omnibus. £t quamvis in
nnlla ' facultate scienciarum gradatus esset, fiiit tarnen ab infancia studiosissimus
indagator scripturarum, sie quod nedum in theologia verum eciam in jure cano«
nifX) et legibus civilibus non mediocriter eruditus esset et a viris scientificis magnus
habitus predicatorque verbi divini egregius. Zelum religionis ab inicio sui ingres-
BUS ferventem habens conabatur totis viribus regulärem obseryanciam, sicut in se
ipso sie et in suis subditis, nedum conservare sed et disciplina, moribus et fama
adomare. Honestatem morum juxta regulam, in incessu, statu, habitu acuratis«
sime observabat, sie quod in omnibus nioribus motibusque suis nichil levitatis,
camalitatis, voluptatis, curiositatis aut ociositatis appareret, sed in omnibus, fra»
tribus ac ovibus suis sanctitatis et honestatis exempla preberet. Et licet in cura
exteriorum nichil negligeret sed omnia cum providencia soUicita procuraret, atta<»
men die noctuque sollicitudine pervigili cogitabat, quomodo deo, non de bobns et
asinis ^ed de fratribus et animabus sibi commissis racionem redderet, unnde
summo conatu sathagebat^ nedum fratrum sed et.ovium sibi commissanun mise<*
rabiliumque personarum ad ipsum confugiencium , viis et modis omnibus tarn
amme quam corporis procurare salutem, Habuit sedile confessionis audiende,
quod adhuc in eo loco stat ante capellam majorem, et quociens de missa recessit
nabitu^ ehorali indutus, per ambitum transsivit et quemcunque ibidem genicuIaiH
tem et audienciam confessionis postulantem vidit, mox residens expedivit, et si
fortassis ea hora non valuit, denuncciavit sibi per ministrum, qua die et hora
redire deberet; voluit enim, ut confessores scrupulosis aut gravibus oasibus irre-«
titos ad eum mitterent. Gonfesaiones quoque fratrum, ad quecunque tempora anni
a statutis ordinis ordinata, frequenter per seipsum audivit interdumque, Beet raro,
dominum priorem in adjutorium sumpsit, volens juxta mouicionem sapientis wltus
Eecorum suorum agnoseere. In mensa sua, cum extra conventum comedere^
iccionem competentem usque ad secundum ferculum vel ultra habuit In con*
ventu quoque propter leccionem, quam valde diligebat et attentissime audivit, cum
alias hospites seculares non habuit, frequenter commedit, et similiter diebus jeju«
niorum, cum silencium in coUacione continuaretur, nisi notabilem oceupacionem
distrahentem haberet, scmper coUacioni fratrum interfiiit et leccionem secimdam
Iier seipsum legit. Et quociens conventui interesset, sive in mensa, sive in col«
adone non nisi solus ci)m aliquibus de officialibus exterioribus intravit, nee eciam
juvenem secum retinuit ne quovis modo leccionem impedire contingeret, nisi for-«
41*
324 IV. Catdlogm abbatum Saganensium.
tassis viros religiosos aat alias sacerdolem seeularem vel alinin vintm multhm
disciplioatam casu occarrentem secam introdaceret, rarissime tarnen, solasque ut
firequenter mease presidens commedit. Qiie eonswetado reÜ^osa, quam non solom'.
ipse sed et predecessores diligeoter obsenravenint a suceessoribus suis mitltiuni.
Gontempta et neglecta est. £t quamvis, nti di^itas exigit, nmltis. sollickudimbos'
et caris esset iiaplicatus , oracioni tamea et contentpladoni die nootuque dediti»'
fait et a mane usque ad consumata divina officia, nisi audiendis oonfessionibiis
aut misse celebracioni intenderet, raro alabi quam ia aiiibita^3 ^^ inveniebalur,
nocturno tempore toto, matutinali officio usque ad incepdonem Gursus^3 ^ eodem
ambitu mansit, oracioni et devocioni vacans et qualiter in choro cantaretur inten«
dens. In via quoque constitntus et in curro C^ic^ sedens, quasi continue oravil^
raro cum fratre secum sedenti confabulacionibus se dissolvit» In capitulo et con*
venttt multum fuit maturus et culpis exigentibus rigidus. Nuncquam permisü
priorem et suppriorem succumbere sed eis rebelies gravibus et dintinis crebrius
penis subjecit, disciplinam juxia regulam libens habens et metuendus imponens.
In curia vero cum officialibus sibi jnnctis familiariter multum conversabatur et
optime se cum eis comportavit In mensa et collacione extra conventum existens,
solaciosus fuit, jocos honestos seriis miscens animum sunm ac secum existedcium
humanitate solaciosa ac historiis raris recreavit. Rubricam ac conswetudines sta-
tutaque ordinis per se integerrime observavit et in aliis observare voluit, nee
eciam minimum in statutis et eonswetudinibus mutare voluit, dicens frequenter:
cum hodie unum mutatur cras ad alium negligendum vel mutandtam procedetur.
Scivit namque. non adinvencionibus novis sed observancia veterum relirionem
stabiliri. In cnoro, diebus festivis, sub missa et vesperis assidue stetit et qnan-*
tumcunque frigoris esset intensio nudis manibus libellum ante oculos tenuit, ae
omnes sensus et motus corporis sub diligenti disciplina cohercuit, et quam vis in
sciencia venerando patri feb'cis memorie domino Ludnlpho eqnare non posset, in
zelo tamen religionis, devocionis fervore ac sancta conversacione nuUi predecesH
sorum suorum inferior fuit. Taceo de dom|no Johanni pingwis (^sic^j cujus la»-
des dominus Ludulffus gloriose extulit preconio. HU duo pre ceteris, videltcet
dominus Ludulphus et dominus Symon, sceptra hujus sacre congregacionis tenent,
(]det deos ut in brevi supares habeant^ qui certe mm impari zelo et devocions
religionem hanc ac regulärem observanciam plantaverunt, rigaverunt et ad pleniun
incrementum, gi*acia divina eis assistente^ perduxerunt. Hii sunt namque duo che-*
ridnn, ex auro purissimo duclilia ad omne opus benumj^^ hii duo ubera sponse^3
>) Ambifus proprie idem ac eireidlaa Gem. Krcoigang^ qmit aomitiir aUqaaiuto pro
ipso claoBtro. Du Ca^ge.
*) Cursus, officium ecclesiaaticnm, aen aeriea oratioanm^ paalmoram^ bynomorum et cae-
teraruniprecatioiium ^ qnae quotidie io eccletia docantantnr« Du Gange«
s) Exod. XXV. 18.
♦) Caiit. IV. 10*
19. Simon I. 325
panrulos hajtis s»cte coQgreg&oioidis verbSß, i<»trin»rvm et aemplis bononiin ope-
ram laetaütes et ad profßotiun religiöse ctHiversacionis^ perdaoentes^ hü dao fiUi
olei, qui asaMuot doiiiuiatori ojiiyerse teiTe,^3 P^^ ^^^ ^^^^ congregacione inde-
rioentes {üreces offerentesi; hü duQ ^sic^ olive et dua caiidelabra^3 locencia anta
dosmBum et sais sahstmitKis; momih et .exeihplis haaö 3acram> coDgregadotfem iUa-
nrinantes. Habeat hUit dubiam ; poti^Btatem elattdere ^lum hüs,. qui i^vlta et.
saneta "eoram conversaeione degenerabt et apenre portas ejus öonun ' meritis ei
intercessione eis, qui eonun sancta et religiosa exempla loütentub Cum enim
liogwe eorum hic in tevria olaveä cell fuerunt, quis dubitat, eos in patria ha«
eificacia pdvari?
aeereHstiMtiu
t^uit in diebus Ipsiua in Sagano qnedam vidua, nomine Dorothea, relicta
qaqndam Jacobi Bebir, excellentis contemplacionis et seraphiei fenroris, que post
mortem viri sui, ut altera Anna ewangelista,^} carnem a voluptatibus et mentem
a vaniiatibas seculi abstrahens^ in amaritudine qooqifie spiritas conctos dies vite
sae recogitans, ab omnique scoria per virtutes purgatorias deparatä, ad altissi-
mam gradum contemplacionis pervenit assiduisque flammigeris et seraphicis arAh-
ribus estnans, frequentibus raptibus abstrahebatur visionibusque mirabilibus et iUu-
minacionibus celestibus, in modum sancte Brigitte, sepenumero cor ejus miro et
itaexplicabili modo inflammabator, que, monicione divina pluries ad enm facta,,
cogebatur reFcladones et gracias sibi a deo fiu^tas pre£atö reverendo patri abbate (sib}
et enrato sko revelare. Qui postquam a celebradone misse abscedeiret aBisve
tenporibus congruis, ipsa, finequenter cirioa aediie confessionis enm expectante,
post confessionem factam, hujusmodi gracias et revelaciones retulit^ iiichU ei oe-
cultans, ne dyabolica enm contingeret illusione decipi sepeque numero in referendo
ante isedile rapta fuit. Qui ex hujjisaao.d| revelacionibus et j^acjüß^ ei relatis valde
a terrenis eunctis abstrahebatur et in amore celestium cepit niens ejus intirdescere
et ad hujusmodi s^itimenta gra^ianm, modis quH>iis . TaliQt\se ^tuduit habilitare
meritisque et precibus ipsius, precipnis diebus soUemnibus cum sacra mistefia
perageret totnmque spiritum, quantom possifailitas aua admiait^ ad ialra revocaret,
sepenumero insolita (sie!} devocioms terrme inflammabatur, ipsi ^oqoe devofarie,
nt freqnenter hiqusmodi diebus sollemmfaw ezcessum mentis anstinente, ^se Her-
vor devoeionia ipaius contemplantis patri^, variis ei^ mirandb enigmatibuß Aee^
n Zachar. IV. 14.
^ Apoe. XI. 4.
•\. Mm.* 1* * t
•) derotana, tdicioM^ pl«.
•) Lue. H. 3«.
• » .
• 326 JF. Catahfftts ahbahim Saganendum.
rabatar, nt in reveladoidlnis predicte devotarie clarias condnetar, ^as prediclas pa-
ter in loco confessionis ex ore ipsias mente concepit et postea in scriptis redegit, que
eciam legentibas non parvam C^ic} fervorem devocionis et admiracionis aministrant
Habentor mann prefati reverendi patris exarata in qoodam nfgro libello intitulato:
Liber spiritaalis grade; ^3 sont enim in eo et alie quoqne reveladcmes cnjosdam
oonialis, qne sie intitolantor. Hec devotaria in domo lapidea coria nostre drea
ttalTam usqae ad tempns horrendi , interdic4 propter ducem Johaanem per IDOL
annos observati habitavit Com autem monido super partidpantes publicaretnr
^sa de Sagano in Freynstadt se transtnlit, nbi in gravi exilio et panpertate in
hospitale foris opfdum in ultima, sua infirmitate se dud permisit, nbi et fervidum
illum spiritnm tradidit. Ad terrorem incontinendum clericomm hoc nnnm de hüs
revelacionibus hie inserere curavi.
Erant duo incontinentes et lubiid fratres pro tunc in monasterio, quomm
lOffS non multo post deprehensus est et dure penitende subactus, alter vero totus
irersutus, in regimine fratrum subprioratum agens simul et vestiariam procnräns^
plnrimo tempore lubridtatem snam texit et tandem in multis notatus , ab omnibus
officiis est absolntns et aliquo tempore propter culpas^ que patentes, prinütusque
mtem oculte erant, divino judicio reservabantor. Ipse, «penitenda suscepta, con*»
fiisionem snam non ferens, petivit licenciam transseundi ad arciorem religionem^
aai respondit dominus abbas, quod paratus esset sibi licendam dare, si sincero
affectu peteret et in hoc spirita libertatis et non necessitatis aut adversitatis duce*
retur, deberet ergo penitenciam suam servare, ipse interim vellet probare, quo
^iritu duceretur. Ille non post multos dies apostatavit et in apostasia vita fnnctus
est Rome, nisusque fnit totis conatibus, suis versuciis dominum abbatem fatigarj?,
ied nichil in effectum perduci valuit. Horum duorum pluries cum missas eorum
andiret et in extasim duceretur vidit, cum sacramentum frangerent, quod sangwis,
per di^tos eorum fluens largiter in calicem fluxit ei quit significaret intellexit ac
domino abbati secrete revelavit.
De omaHbuB eecietie et libri$ q«o$^ com^paravii
et honi» im.tnohiiibU9 que emU.
Pater iste per omnia venerandus non aolum zelum religionis et devocionis
magnum habuit, v^rum edam decorem domus dei non minus dilexit, unnde notabiliores
omatus in casuüs et cappis choralibus cemparavit. Nam sUpendarii de bello Prute«-
nomm apportaverunt cappam r^s Polonie^ quam ipse pro prompta peeunia emit,^}
>) Diese Handschrift scheint Teiloren tn aejii«
*) Es steht im Originale: qnas.
*) Am Rande steht hinzugesetzt s Ut rerins nune oog^oyi, Tafidoa Casnar NosUte»
candcm obtuüt et rovit fortassis capelia beate Marie in monte, desiaerat de hae
10. Simon L 387
et haensque in eadem forma eat sioiii. eam rex Mbuit, utlnsigBia ejus in pre«
textis sine brodoris ostendunt. Sunt et ab eisdem stypendariis alia plora, ut^
pote eappam viridem meliorem, que «rat superdaclara cuj«is4diq) Schabe PoI(H
iüce.O Comparavit quoque et ab eisdem casulam albam de zameto elevato, ai>»
reuin babens fuadamentam , item casulam rubeam, aoro iosertam, alia quoqm
plura, de quibus infi-a dicetor. que pro majori parte ex funeralibus obvenerunL
Libros quoque valde diligebaty mmde preter eos^ quos fratres scripseruol^
scriptorem assidue babuit sedentem, et multos libros procuravit, tam in jure ca-
iionico quam thelogia et legibus civilibus, que ab eo tempore, quo impressura
wlgari cepit pro parvo reputantur, que impressura, si in lucem temporibus.suis pso-
dttcta fuisset uti nunc, cuncta, que sibi residua fulssent in libros expendisset
^ll^niit quoque villas in districtuSoraviensi, videlicet Ozunczendorff, Jesch*
kendorn et Gzadelin et aliquos rusticos in Marischdorff,^} precipue propter piscinas cum
antea nullas piscinas preter illas in Brewnaw haberemus ab Hinrico Rogewitcz, anoo
Christi 1463 pro mille septingentos (^sic} et XUII. florenos ([sie} Ungaricales, et in
Irompta pecunia simul exsolvit. Reservavit sibi et heredibus suis dominus Wenczes-
lus de Bebirsteyn reempcionem pro eadem pecunia in una summa persolvenda.^3 P^*
stea vero dominus Martinus, successor ejus, emit sculteciam pro centum et quinqua
florenis Ungaricalibus, item, %mansuma Lawbisch proXV.marcis, item, ^^man-
aum a molendinatore pro XV. marcis et hec omnia junxit, univit allodio, quod antea
valde tenue erat. Concessit quoque domino Johanni de Bebirsteyn, filio supra-
memorati Weoczeslai, ducentos norenos Ungaricales, sed nescio quibus respecti*
biis ipse pater ductus eidem domino nondom anno aut vix elapso eandem pecu-
0
onam propinamj dedh quoqae ipse abbas'^redictnft ei eim summam florenoniai»
ona eam Frnsie companvit, otpole circiter XXX. aoreos vel XXVIIl.
dzoba Polo.. Schuba Serb.,^ sSchaube Deutoch, Teatis ad taloa asqae promisaa,
üebergewand, gewöhnlich mit Pelz gefüttert.
t) Am Rande steht roths de honia et Tiliis in distrlcta Sorayienai noTiter monaatetio
ineorporatis.
a) Kansendorf, Jaachhendoif, Maradorf und Zedel^ aimmtl. 4«— >! H. W« n. S.W. von Sorav.
«) Zaerat 26. J«ni 1460, daim 1. Juli 1463 (FmUff yor Yiaitat. Mariaej erlaubt«
Wenxel jom Biberatein dem Heinze Rogewitz^ eu Triebel gesessen ^ seme Guter
Kunzendorf mit Teichen, Vorwerk und zwei Uäldern Yor Soran, Czadelln nnd
Jeschkindorf, und was er zu Marisdorf gehabt, an das Stift Sagan zu Terhanfen»
wofür ihm (W* t. B.) der H. R. mit 100 Schoek Grl Genttger Mthan. An demad-
ben Taee urkundete Wenzel tob Bibefstein dASselbe für das otift und reiebte jene
Güter dem Stifte, frei Tom Dienste, Fohre und Legir, erblich nnd ewieiich, mit
freier Schaftrift, obersten nnd niedersten Gericbten, ausgenommen Todtschiage, Hin-
gen und das den Hala anlangte, was er sich vorbehielt, so wie dass seine Erben
sollten Macht haben, diese Guter für 1714 Unf- Fl* einzulösen. Am 8. Not. 1463
4|pitirte H. Rogewits ub^ empfangene 1714 Flor. S.^ auch die mangelhaften Au^
suge dieser Urkk.^ mit falschem Datum , in Worbs inyenUrium diplomaticum Ln-
satiae inferioris. T. I* f. 279. Hierzu gaben 20. Aug. 1463 der Abt und daa
Stift urkundlich ihre Einwilligung.
u'v^ev'i^
•I'
alladii aagMcnto vel
fiimUitar illos da-
natarales heredes
si»l^y et sie, ai hodie
lerent; et solam
aliomm qaocan-
id, ^od in dimis-
in hoc pre-
« sine quorom re-*
^ * senioribns
EiSO aateai, pro
reempcio-
'•\ :-.'
"" / .^ « •■ '^"L .-V ^'•-'^ ^C-M«SL Ifee Mtm pater,
— -.-^ — — ■ ■■ » 1^ * Ä«* Biftiiii sibi velle
; ad qnod ego
.:^* ^}^E»*anditOy totas iiirore
--V «. IU1 1 qnad amie dos stellt
* i »n-^. t: m officio knp^disset et
:«ir:!« X iarocen totos versos et
M/.3r *^srraK Baltazarem semoiem
• "^^"^ ^"^ — = — aderat, tarn
ia^'4 >»••=
A«*» " «.^.a* "^ ^*"*_'^e*^ i^^^^CV^U
"* • i
^^ .*• ji --* -^ ,,,^^ „„.^ ^ BÄHteym «üpmviMS, pre-
*-^ U-
,-,_-^ i9f4 Vmg. edAem a&akH, mntkr dock aar dem Htn^
i^ Eimi^muag b^mUhm sallta« aidit aber Icsaca Erbca. 1Ir>*
T. L «^ -'
19. iSfmofiL Mroitrmf CcwOantinäfieli. ^t9'
mesaniatar alienanda, ouod in prinlegiis Mram, precipae Johannis primi regia
Bohemie et patris KaroU qoarti conceätur eis, quod possint bona eoram inmo«
bilia veodere et dare etc. $ie tamen, qaod iUa qpiritaaUbus peraonis non vendant
Idoirco, com illas possessiones, vjdelieet Czonesendorff et Hennanszdorff empte
8ant4ioat datam illios privilegii, »i gnari.et attractiyi domini in possesaionem ilia*
ram terranim venirent, timendam esset de impongnacione. .Sed tarnen in hoc facto
moltum interest, quod bona hujusmodi non a donünis de Bebirsteyn sed a vasallis
eonim comparavinias.
Hie venerandiis pater raro et non nisi brgentibdd cansis offieiales saos
matavit. Ipse- edam pro indnlgendis generalibns pro se et , i|rrtribas bis tempore
sni officii imposuit Hie magistmm Martinom, prepositum liospitaUs et postea suc*
eessorem säum, in^a^nm .de^iyiadam paejla sibi. serviente, qu^ conceperat, una
com subdito suo ßd piirgad^nem «anoQicam eompulit. Jpae qndqtte/ ambitum con-
somavit et . testudinem« ao Imesirap vitreas in cq construxit. . Fuenint ejus tempo-
ribaa dae virgines »cluse js^les, non contempnende devocioois, in orto ambitns
reclase, qni (sie} t^nporibos snis mwtoi sunt et tngnriuni tempore incendii cor-
mit et postea per doniumm ACartinom fiwlawtfipto murata dinita sunt.
JfHcideneid teiinpöti$ 4ttiu$. JDe eaci^dio Comian^
iiuapolUane urbis per TNrt*cJba#.
Anno gracie 1453 Constantinopolis , eivUa» imperialas, capitor a Tareis, 1453^
tradita per Januenaem qaendam, nomine Johannem Jnstiniamdtt, qoi joxta promissa
post trium dierum earriculom a Tiircho vex conatitttHary et die qnarta deeoUatar;
Civitale in dediclonevi reeepta imperatoris^ eaput a»p«iatiir> ipaa jam mortuo fVird
livore et com tota progenie ocdditv. Bellatores^ dn- jtnrribas et mnris reperti
eoncti tmcidantar, alii fecreis nanicis et compedibus ligatl.et.collis eomm Innlbaa
dnctis extra urbem nnserabiliter daeuntor, noblles, plebeiy Monaelii et moniales,
mares et femine, virtutibns predari vitoperabiliter et mqndenier ntiiaeretricale in
hpanaribus pwaütute trahebantor tantaque et talia cnm eis agebantur,.qnanta de
Invtis animalibu« nephas ait eogitare et qnalia sine riiboreiari qnis minime valeat
I^hntes coram- £eiiitoribus Qt apiicbli maetabantur, .matrea filüs jet filii* matribna
privabantar, conjuncti consangwinei et amici in diversas regiones disjoncti venditi
dncebantor, principes, barones et domini, babnlcorum porcariorom eflfecti sunt
famuli. Sed hec circa hamana, sed que circa di^ina geißs^re, -nee üngwa valet
explicare nee aures pie. audire^, qne ex histOria Vsidori . cfrdkaljs. et in Öonatan«
tinopolim legaü clarios habentur,^} fi^V^^ plancljis ingene^ in. tota ckistianitate
i) Xsi^oraa, BfdvopoUt toii Kiew 9 l#%at IVbits Nttolws.V» .imiGdnsla^tinopali igt
yertäHtw eines Bfiebi de fflgiiie. nrbis eversionei welebcf brf«R«yjialdi «nn.
eccies». a. 14^3, N.t. 6 steht und ^ban btfntttet ist. Vergl. ibrigens ▼» Haumera
Gescb. d. Osmaaisidiea Raicbs» T* Lp, 046.
42
33d IV. üaiatagus abbatum SctganeMium.
et timor grandis periitque fides, prius heresibus taiüs infecta^ pene tolaliter
in Greda. '
Eodem anno Nicolaus papa, in die beati Jeronimi, publicavit ballain,^^ ^^
50. Sept. passagie facienda contra Torcum et invoeavit canctos reges et principes tochis
ehristianitatis pro subsidio, sed quia principes ihobedientes foernnt/ nicbfl in
effectum ^ perdactükn' est *
Mfe hello JPrwienorutn contra regem Kolonie et
morte duei» HudulpM Saganensig.
.' ' * ♦ ' -
Bella plnrima liiis^ ternporibns in diversis -Mrtibas ckristianitatis oriontor et
continuantor, videlicet in Pruszia, Fiandria, 'ildgnä^ Romania et Swevia*
i42$4. Anno namque domiiii 1454, majores et pdfenciores oivilaite^ Pniszie, in-
crassati et dilati .diviciis et vblüpt^tibas , ceperont dotfiinis suis recalcitrare et ad
regem Polonle se conferre, ac olam cum eo consilio babito introdnxerant cnM
grande exercitu in Prnsiam, et domim Prulenonim inprovisd infira mensem inferio*
rem partem ten*e eornm pro majore parte amisernnt cum forcioribus civilatibus et
castris plurimis^ Con^uxerunt domini, licet tarde,. stipendarioß ^alidos et nioltos
ex* omni Thewtumca^et^fiotiemica nacione, dnxqae Saganensis Radalphns cnm
exercitu BobemorUl kt' TliewtoMcomm qaasi qtiatnor miliom , accepta pecunia pro
stipendiis, simul Prasiam vadit et commisso belle acerrimo campestri cnm rege
I4M. Polonie eis öbviam vemeote ante eivitatem Cbnis enm tnrpiter fngarunt et mnlta
17. Sept ^.|.^ PoloDornm occiderunt et captivamnt Estimatns namque est exercitns Polö-
norum ad 40 mi^lia bptime >atina(orum, ceperantque predam muUam de percusso
exerdtu, quoniam oen' ati^pMgnandnm sed ad regnandom et magnificenciam regiam
ostendendam putabat se nsx terram intrasse, ditatique sunt snperstites stipendarii
de preda hujusmodi/in aiiro^^ argento, restibus, equis et armis supra modmn et
incliti facti. Cecidit iii eo belle dnx Rudulphus Saganensis *') recuperaverunfque
domini emcifen plures civitatesr et castra et continuantnr bella dura sine traw^s
et pace usque ad tempöra Pauli pape secundi, videlicet annum domini 1466, po-
nitur terra Prutenqrum in solitudinem j Polonia sine intermissione vastatur quoniam
sttipendarii , civitalibus et castris pro stipendüs in dediciouem aceeptis , ferinis car-
1 1
n — r
*) Bei Raynaldi t. 3. iASSi. N.« 9 ff.
^) Am Rande iist gleichteitig nachgetragen : Foit in exequiis ejnsdem doch Rudolpki
prepcAittia pannua nlbeiia de zameto, de qao dominus symon fecit meliorem robeam
caaalam comparando ad Iioc ducis dalmaticaa et crncem magtstralta artificii qaamplu-
rimi Yaloria ad donam prefate caanle. S. über die Schlacht bei Konif^yors. J* Voigts
Geack. de* MAienbarg.'"Tl L p. 4t4. Etwas atarker Als lOÖOfitänn waim also die
Ritter kier doch* Noek am 1; Aii|;08r 14S4 bekannte' fiereog Rudolph iH Sagan dem
Augv8tiuor-Stift&7SDng. Gulden, die ihm der Abt' zu »einer Notkdurft geliehen, bei
füralllcken Worten ^ Treue und Ekre uriederzubezahlen. Crk.
19. Simm L Premsüchet Erleg. 331
niboSy que in magna habondancia habebantnr et frulnentia ao aliis vite neces-
aariis per mare abdueds, sustentabantor magnaque multitudo nobilium et exper-
tornm pungnatornm de ntraqne parte processu temporis ibidem periernnt, et si
concta scribi deberent, texeretar prolixior quam Troyanorom historia, nam et du-
radene temporis Trojanum ^bellum excedit Nicolaus quoque, P^P^? excommani-
cavit et iiiterdixit omnes < Pmtenos de civitatibus Torn,'- GdantoV^, inilleonge^} ^^
alios, qoi contra fratres ordinis ligam fecenmt et omnes in hoc eis prestantes con-
ailium^ auxiüum aut favorelta.
Anno autem tat supra, videlicet 66, cum utraqne parä fatigata et exhausta 1466,
efiset^ deo propieio et populo insolenti caatigato et humiliato, dominus Budulpbus^
I#avantinas episcopus^ sedis apostolice.ad partes Alamannie legatus, eas partes
exposoit et concordayit tali modo, ut rex Polonie datam sibi terram Pometanie cum
najoribus civitatibus Prussie a magistro et fratiibus ordinis Übere i'etinere et pos-
sidere debeat et ipsi domini sab obediencia regiii.fore, nee alium quam ipsum
recognoscere supperiorem, ipseque magister et omnes sibi succedentes omagium
regi Polonie iacere teneantur Polonosque in ordinem secipeje, et eis officia sicut
allia committere, nt Caritas mutuo nutriatur, et demum adjunctum est in concordia,
qaod si papa eciam mota proprio vellet hiis contradicere , qnictmque in hoe pape
aqoiesceret, deberet e3se perjurus et fidefragus, qijiod non*parum vergit lo de-^
ragaciönem auctoritatis et dignitatis papab's, cum secundum ([omnes} \cdnones in
omni juramento auctoritas pape est exclusa, ideoque eciam papa requisitos bujus-
modi concordiam nee recipere nee confirmare yoluit.^3
MBe tnarie JüTIcolal pape et »uccessione CalixU tercU.
Anno Christi 1455, in profesto anuncciadonis beate Marie virgmis, papa
N'icolaus quintos moritur et elegituf cardinalis. quatuor corcmatorum , nomine AI- ^^^-
phonstts^} de Cathelonia, homo LXXX. annomm, debilis et infirmus, preest ^*
ecclesie annis tribus et mensibus VL qiü juravit in promocione sua, omnem velle
dare operam pro recuperacione . Constantinopolitane urbis, sed impediente sehio ac
HMurte preveniente ad effectum.perducere non valiiit, jücet tptus ad hoc conaietar*.
iBJtthxit processiones et oraciones in tofa ecclesia ^ vindulgencias ad hoc dedit^ que
in Slesia satis acnrate observate sunt.
Hie confirmatDs conttaötum reempcionis siviat M artinüs quifatus «ionfihnavit.^}
>) 'Sa itt d* Handsohr.yniaiilreitM; i8t*Klbi0|/ gendintt . ;i.t .i^ii.; .t ..
2> & über 4ea* PrcnniblieBi iGieg ram^im« uThokmkt -WAeim v^^MßAAW Caspar
B) Alphons Bohn» ansi .Valencia ^ 78^ Jafee:all!,> J^lMt^aclAf»^^; gckiiiiit^MK ^ril
14tey mU Palml Galixtm HL» at/ Bi'Aüg.MlS& -i.I 1%/ .*' \'Aiu u'.u.< «I -: .
«) Pakt Martift V« hatte iL: JdU A/U^, ^nCJBittra der. fioialtidiheit dea^Bfeitoer: Spten-
gels, aa die Bischöfe voa Gneaen^* Liel>iia und Olmäta eine Bulie.^erlasimrj 99 «cy
42*
N
332 IT. Catätogus abbaium Saganensüun.
i4M. >)Aiuio domiDi 1494 Ladisiaas^ adolescens spectabilis, Ungarie et Bohemie
6. i>cc. ^^^ Wratisdaviatn venu de Bohemia, ipM die Nicolai et ibi omagia fideütatis
suscipiena yenavitJ^^ ...
• » . . . ■ • "
jDe vietotria mirimda iempore CaUacH pitpe emnira
14116. Anno gracie 1456, in feste beati Sixti pape,^ fideles inirabili vietoria
-^^HS^^' centra Turcc» babita sunt letificati. Gfun efiim imperator Tarconun Constantiae-
polfm cttlineDu Greoie expengaasset Ungariainqae sibi armis subigere oüfpiena, pfe-
fatua dominos Calixtas papa dömininn Johaintieiii car^alem eancti Angeli kga-
tum io Germaniaiii misit, septentrionales vires in T«ri$iim eoneitaturam* Coaetas
est exercitus non tarn araiatas, quam fidelis, wlgus incompositum , popoUares
inopes arma sumpsere, quos etenie vite premia,. non stipmdia militaria cemaMH
verunt. Mahumetesj a GoasMällmpolitaiia vietoria superbiia, eongFegatis ingeii*
seit l&nger als 100 Jahren bei ibneri Sitte, gewesen , dasa ein jeder Fürst , Baron»
Ritter nnd Bürger, welclie ihr Geld nicht nesser hätten nnteruringen können, für
dassell>e von geistliehen oder weltlicheii Personen oder Körperschaften auf Grund*
stücke derselben erblichen Zins erkauft,- nehmlich: für 1 Mark Zins 10, 11, 18,
13 — 14 Mark nach Umständen, .dann ablösbar nach festgesetzter Zeit. Damit nun
dnrch die Kündie^ung zn jeder Zeit, die Besitzer der Grundstücke nicht rninirt wür-
den, so hätten ^e Di&chofe von Breslau und mehrere Fürsten die Contracte so aus-
stellen lassen , ' däss die Ablösung des Zinses nicht erzwungen werden könne. Da
nun auf splch^ Grundzinsen Yiele geistliche Stiftungen gegründet worden^ so he»
sUtigt das der Pabst und verpflichtet zur Zahlung derselben , indem er die Ana*
flucht, dass das Wncher sey, verwirft. Mach canonischem Rechte war Zins lur
Darleihen Wucher. S. über 2inskauf Eichhorns Deatsche Staats- und Rcditsgesch.
T. II. p. 377.
^) Am Rande steht rolh: Ladislaus rex Wratislaviam petit S. über die Ankunft und
Anwesenheit des Ladislaus in Breslau Klos 6. T. IL p. 480.
B) Am Rande ist etwas spAtc^ naebeetragen i Item, (m) dominf 14B9, (vti LX.) ipso
dic^ beati Thoirie de« Aquitio <7. mmm), filit ventos inaoltti fbftilndinta , qni arbovea
Talidissimas radicitus ewalsit et in tanta copia*, q^od. ^ciam aequriboa A^ata viamm
Surgare oportuU multaqui; dampna in: silvis et edificiis intulit. (Nach Pol 6. März
459.) Consimilis quoque eciam antea extitit', anno videiicet 133t>.
^) Am 6. August. Am Rande steht x Eneas Silvius in historia Bohemornm. WBrklicb
ist das Folgende bis zum Ende des Abschnitts aus Aeneas Sylvius bist. Rohem,
eap. LXY. abgekürzt, mit manohen a^wnideadeii IieteiteUi ..von denen wirdic-
• jeni|;cäy.^eKhe zmnoVUrsliBdnidib mäihi^ (wa^Ken^ im Klaimnertt facigeliigt haben^
deren weitere Yergleicbung zeigt^' '^daU uneoB Verfasser die Römiaime: Färbe «der
•' SprdMkdcadiibeji Od^^ls n&Uiaii* Gifick'.zäk^«r abessen auciite^ ddeh auch ihehrere
gute Lesarten mittheille^ welche ttJeSif mitr der» Aosgalie ift 'Fieber s^. rer. Rohem,
ab inid4ripänigeii»iOOfvaateii<4ert''opeisa geogr^hioa iet hbtoiiea« ilchnfil^ £080«: lllo.
überdtfüiiamenc )!«!:'< -^.i} kukhU. l . \ ' .: , . ; • » ■ .
•• V
19. Simon L Türkenkrieg. 333
tibns copiis ex T^acia, per Triboles in Ungariam properans, G. et L. oiiUa
pnognatoriim dacere ferebator, et inflatus opinione sui tantoque tüniens exertita
ml duMtare, quin devicta Ungaria lUiricos penetrarn fines, 'Ytaliamque atque
Romam uno impetu subigere posset. Verum parva urbs et aliquando ignobilis,
tantos ejus conatus reünnit, quam majores Tawurihum ([appellavere} , nostra etas
Albam, i; e. ^tVeyszburg vocant, ad confluentes Danubii Savique silam. Haue
priinum obpungnare statuit propter opportunitatem traasseundi flumioisi. Johannes
Capistranns, ordinis minoram, vite sanctimonia clarus, ea tempestate Ungaros in
arma publicis sermonibus excitabat. Qui ubi Turcos appropinquare (^ac^cepit,
nichil moratus in Albam se contuHt, haiic parvam crueesignatorum manum addu-*
cens; Johannes quoque Huniades, cbntractis raptim copiis, eo profectus est; cai*-
dinalis Bude remansit, auxilia undique ciens. Turcns interim aput Albam castra-
metatus, summis viribus eam urbis partem adorditur C^ic}, qua planus patuit ad-
ditus dispositisque tormentis eneis rare et insolite magnitudinis , priores muros
aperuit, vacuum namque parvum ^pactum intus erat, üsqne ad murum alterum.
Hie crucesignati stacioncs habuere, parum tecta armis acies, hastis gladiisque
byspida, ferodtate animi et celesti auxilio tuta. Ingressi per muri ruinas Turci
cum hiis atrox prelivm commisere, Capistranus ex turri clamitans, christianos hör-
tari, vexillum crucis ostendere, opem de celo pronittere, maledicere hostibus, dei
presenciam implorare sathagebat. Huülades quoque modo huc modo illuc cum
globo militum currere, instaurare ordines, pro fessis validos, pro sauciis infeegros
sufficere, imperatoris atque militis ofiicium exequi curavit Pungnatum est summa
utrimque vi, modo nostri, modo Turci pedem referre. Hinc vivencium clamor
inde moriencium audiri gemitus , audaciores primique bellatores xonfossi gladiis,
cadere super cadavera passim strata sequentes coguntur pulsiqne extra menia
hostes. Instante imperatore Turcorum acriter Christianos in ultimum discrinien
adducere oonati sunt, postremo christiana virtute repulsi denuo pericuU- magis
quampudoris anxii, opidum feda iuga reliquere. Rursus seqüentibus crucesigna-
tis extra muros pugnam instaurare, mox ex proposito fugere Turci, ut quam
remoässime ab opido Christianos protraherent , interim acieni a latere inmittere,
que reditum in urbem egressis interoipiat Furmtes noütri atque victoria exul-
taotes, in quod predpitarentur discrinien minime adverterunt, paululom pfocessuris
et a fronte et a tergo perioulum inminere. Vidlt ex muritf Capistranus tranavcr-
-sam hostium aciem insidiasque cognoscens revocare suos cepit, cumque parum
audiere, tympanis ac tubis confundentibus voces, preceps in pungnam dilabitur
atque inter duas acies, inter tela vplancia procurrens, clamoribus ac signis cmce-*
signatos redire coegit, aput quos niiUa erat Huniadis vel fides aut auctoritas, quo«
nun magna pars Thewtonica foit, Hungarico infestissima gäneri. Fraudati magna
spd Turci In castra redferunt, cum IJni. et XX. horis interdiu mctuque, nunc
muros quadentes, nunc m'anü pungnantes, prelium protraxisseni Multi ex utra-
que parte cecidere, plurimi exTurcIs et quidem prestanciores. De cesis hoslibus
varia est sentencia. Quidam super XL« milia perisse tradunt, nonnuUi XX« milia,
alii ad summum IIII. milia cesa fiiisse aflirmarunt, quod iafra verum esse videtur«
334 rV. Catähgui abbatum Saganendum.
Neqae enim in ianto exercita videri clades ea oecidio potaisset llfajor profeciö
jactara tantam imperatorem fdgere compulit, qui seqaente nocte, inceiisis castris
ac maGhinis, cum toto exerdta trepidus abüt, nee tarn aadax superbusque venerat
quam limidus dimissusque fügit. Traditom est, sub papilla confossum salatem
oesperasse, wlnns ejus obsidioni finem dedisse, inter fagiendum plos qaam inacie
perisse. Victoribus ea tantam preda relicta, qoam non potoit ]|lkis absnmere,
tonnenta enea et arietes ferro graves machinanunqae ingens vis, ad qne videnda
Ladislans rex per plora terrarum spacia illo profectos est Pauloqae post et
Hanniades et Capistranus , idter morbo, alter senio obiere. (Felices anime, qoibiis
tarn claro peracto prelia, tanto populonun favore quesito, egra relinqaere coipora
donatnm cst.^3
De reditu regia EtUdUlai in Ungariam et occiMioue
comitia Ciiie ei M^adiaiai, jßiii Muniadia.
Rex Ladislaus, ot audivit, imperatorem Turcomm com tanta copia anno-
ram regnom Ungarie impetere viresque non esse Ungaris, nt tantam vim fene
possent, reljcta Boda, ubi tone moratus est, in Aastriam se r^cepit fiigatoque
Torco ac Honiade mortuo,^3 s^adente Cilie comite, in Ungariam rediit, duobna
nt sibi videbatur swasa comitis emulis liberatus, aitero qui fraude, altero qui Vi
regnnm sunm appeterent. comiti namque non minus Honiadis obitus quam Tureo-
rum fuga cordi fuit Sed ceca nimis sunt humane mentis judicia, multi namque,
dum se credidere dejectos, in sublime rapti sunt, multos exilia claros fecere, et
optata consecuti sepenumero exicio turpitudiniqua fiiere. Comiti multo salubrius fuerat
Huniadem vixisse, qui Ungariam sue neci destinatam clausisset Nunc metu va-
cuus regein in Albam ducit et hostium spolia recongniturum et campos visurum,
ubi preSa gesta, ubi barbara castra fiiere. Eam urbem Ladislaus, Huniadis filius,
vatido presidio' retinebat, qui, veniente rege, purpuratis togatisque portas apemit,
armatos circiter quatuor milia ab ingressu prohibuit. Hie dum mora protrahi*
tur, rem divinam speetante rege, consilium de more in abdito conclavi proceres
ineunt Vocatus eo comes, an iret alSquando dubitavit, exinde d3rployae, vix
penetranda ferro, indutus proficiseitur. Venientem Ladislaus proditorem oompel-
^) Das Eingeschlossene ist etwas später hinzugesetst , jedoch auch ans Aeneas 8fl'
vius bist. Boh* c* 6ff* am Ende.
>) Am Rande steht, ziemlich gleichzeitig nachgetragen t Hanc hystonam don|ini, ]ßnee
Silvii et pape Pii secandi.iu summa rerborum continnare eara¥i, tum propter. elc«
ganciara et saavitatem stili, toin quia nova, tnm qnia alii de hoc scribentcs inex-
perta plara citra veritatem inserere cnravemnt, ijpsejvero pro tune in curia impera-
' toris secretarins cuncta yeridiora ^relacione didicit. Das nun Folgende ist aus
Aeneae SylTÜ hisft. Boh. c. 66» abgehorzt.
* 19. Simon L Köniff Ladislatis. 335
lat, qtri patrem sepe inorte^3 des^inaverat, (^in mortem namque patris, siljperioribas «
diebus infestissime machinatus fuit3 nunc diem advenisse, quo sceleram penas
luat. Sunt, qui comitem prias Ladislaum argoisse dicant, tamqaam regi rebel-
lem^ qui ejus armatos intrare opidum vetuisset Illud constat, comitem, arrepto
ex manu armi^eri gladio, Ladislai caput petentem nonnullis interjecte manus digitos
amputasse, exorto clamore Ungaros irrupisse, defendentem magno se animo comi- (14^6.)
tem multis concussum wlneribus obtruncasse, nee moratos, regem ea novitate ^^^* '^'^
perculsum adeuntes, occisum regni bestem dixere, digna meritis premia reddita,
regi nichil timendum esse, cuncta ejus imperio parere, nunc regnum ejus incipere,
prius aput comitem fuisse. Rex, quamquam vehementer commotus erat tam atroei
facinori, supra tamen quam etas ejus ferebat dolorem ac iram compressit, nee
dubitavit jure comitem cesum profiteri, amicisque circumstantibus, ferendum quod-
minque id esset dicentibus: at quia sie necessitas, inquif, exigit, ferendum est
quitquit vitari non potest Ademptana comiti vitam reddere non possumus. lUe
suo facto *3 functus est Jussitque defnncti cadaver plaustro impositum Ciliam de-
ferri atque in sepulcris majorum condi,^3
Ipse, Alba relicta, comitante Ladislao Budam repetere statuit, ubi a con-
jQge Huniadjs filiisque suis ac amicis honorifice susceptus,^3 Ladislao ac suis uil
jam dudum ex cede comitis in caput suum verti posse confidentes depositoque
mettt in aula regia primi eslimati cultuque frequentati sunt. Verum amici comitis
regias aures dietim pulsare, illustrem principem, avunculum regis sine causa ne-
eatum xonqueri, majestatem regiam gravissime lesam dicere innltum tam atrox
acelus non esse (^relinquendum3 , ausurum procul dubio in regem, qui re^ proxi-
nram obtruncaverit, jam illi regnandi spem factam occurrendumque priusquam
malum amplius serpat, in Ladislao et facta et meditata inveniri udnora ohimo
sapplicio digna. Rex hils motns, sive suapte natura incensus^ designata hora, qua
filii ambo Huniadis in aulam regiam concessisspnt , armata juvenum manu portas
daudi jubet adolescentesque captos in carcerem rapi, cum quibus et Jobannes
Waridinensis episcopus, rare virtutis et facundie et plerique aÜi. comprehensi
sunt tamquam cedis comitis ac insidiarum quas regi pararunt conscii. Ladislaos
Uli» et XX. annis natus, decreto regio, egre^o corpore adolescens, revinctis
post tergum manibus, talari atque aurea veste, in qua captus fiierat, Indutus, pu* M^^-)
blice capite plectitur. Frater ejus Mathias, qui post longo tempore ai(majrchlam ^ '^^'''
Ungarie tenuit, in vinculis usque post mortem regis detentus est, episcopus vero
Waridinensis, instantibus cardioali sanctiAngeli et Dyonisio episcopo Strigoniensi,
>) qui patri saepe necem pamTerit^ Aen. Sylv., der auch das cnnichst Eingescfaloasene
nicht hat. Dem Grafen Ulrich Ton Giify warf Ladialans vor^ seinem Vater, Johann
Hunyadi, nach dem Leben gestanden an haben. Verffh Mailath Gesch. d. Magyaren«
Bnch lU- e. »«•
») Vielmehr s fato.
') Das Folgende aus eap« 67.
•) cap. C8.
336 IV. Catalogui abbatum SaganenHum.
sedifl apdstolke legatis, secmidiim canones Jadicandus traditar, qoi tarnen epiaco«-
piia paolo poat jadicante rege ut innocens Über dimitütur. Ceteri captivi, dum
jadieiam soapenditur, fractis carceribos evasere. Post hec rex non dia Bade rao-
ratas sicat nee aibi tatum arbitrabator, in Austriam se recepit, Matbian^ Honiadia
fiKam, coevnm sibi et postea in regno sacceasorem , caplivom dncens.
^3 In Awstria de conjage rege dacenda dia agitatum est Tandem consilia-
riis convenientibua et rege consenciente nuUa dignior visa est Margaretha, Karoli
regia Frande fiUa placetqae legatös mittere, qae (jAe) sponsam petant. De loce
aatcoi napciis eligendo contencio exoritur, Ungari Budam, Aastrales Wyennaoi,
Bohemi Pragam tante celebritati depatandam ajant. Dia res trahitar natante rege*
Ob eam caasam Geor^as ^3 Pogiebracias , saccessor in regno Bohemie, com CCC.
expeditis eqoitibas in Awstriam asqae ad Danabiam C^ic3 pervenit, Wyemiaoiqae
intrare sibi saqpectam didt. In campis diebas qaataor eam rege et pwieiadniis
sibi familiaribas coUoqaiam prodadtur, tandem solus eam rege Golloqaiiim nado^
in eam rem tam blandiciia tum meta perdadt, ut transsitam soam in Bofaenäam
ac napdaram sollemnitatem Präge destinaret ordinatisqae in Aastria rebus rex
ingenti apparata Bohemiam petit. Intranti Pragam Rocicezana eam sacrilego pres-
biteroram comitala papam (^mpam3 dacens obviam venit, et habita oradone pro
faasto feliciqae redita congratulatas est. Vix admonente Pogiebrado, rex gradas
egit, hereticam ac pestiferam tarvis cleram ocalis inspidens. Ubi vero aiajoris
ecdesie sacerdotes sacra ferentes occurrerant: hos, inqoit, dei ministros agnosco,
atqae ab eqao prosiliens, consalatatis omnibas, sacram cracem oscolatos est: hii
sunt, Inquiens, Romane fidei imitatores, qni pro testamento dei exiliam longo
tempore passi, Sigismundi tandem vocadone saa loca recaperaveront. Hec La«
dislai pietas maltoram oflendit animos, qni Rockhezane studebant inepciis. Inde
due legaciones misse, altera ad imperatorem Friderionm de pace actara, in qoa
princeps erat Girincherns, altera adKarolam, Francie regem, ejos filiam petitanu
in hac legaeione CGCC« et qainquaginta eqaites profecti sant, in qaa primas par-
tes gessit Ulricns Pataviensis presal, qoadrigeqoe deaarate, matrone ac viigines
8|dendido omata, qae sponsam ducerent vestesque et dona, tanto matrimonio d^a
missa sant Terciaqae legado ad Calixtam pontificem maximom decreta erat, qoi
controverdas de religione dirimeret regnomqae Bohemie Romane ecclede con]im-
geret. Saper hüs, qaarta eura regia orgebat animam, comparandi contra Torcos
validi exercitas, quo tandem nostra etate scelerata Mahametis saperstido peUi ab
Europa possit. Jam de concordie formnla com Friderico convenerat, instmeban-
tur regio nupcie maximo sampta, splendidissimo apparata, Imperator et Aagasta
vocati*, ambe regia sorores eam viris eam celebritatem accersare ferebantnr,
Saxonie, Bavarie, Franconie, Slesie, Reni prindpes maltiqae ex Gallia regali
ventaros se promiserant, non solom napcias omataras saa presencia, ireram edam
A) Aeneas SylTins* cap. 69.
*) An Rande: alias Girsiens.
19. Simon I. König Ladklaus. 337
de taenda re duriatiana contra Tarcbos acturos. Sed hos tantos eogitatas, has
apes palcherriniaS) tantom renim ordinem inmatiira mors ac repentina regia iater^
nipit. Incerte vaneque cogitacionea homüram, fiitanim quitquit ceca caligine deus
occaldt Ipse sibi gabemacala retinet universi, nichil sine suo natu mortales
agonty sapienter ab eo jasteque concta regantor, deniqae in conspeciu eins eqnis-*
sima sunt, que videntnr nobia iniqna; (nichiQ perperam nichil temere mvina ma«
jestaa agit. Noa ceci versamnr in tenebria minimom est, quod cemimaa. Ad
regimen anime noatre liberum nacti sumus arbitrium , ad salvandas animaa lux red-
dita chriatiania. De regimine civitatnm, de mutacione regnornm, de orbia imperio
minimum est, quod hominea poaaunt, magna magnua diaponit deus«
Mfe tmarie itnntaiura nobiU»$inti regi» JLadi$lat.
^^Ladialaua igitur X kaL Decembria, hora circiter XU. noctia, egrotara
eepit. Sunt qui ulcere peatifero percuaaum igwine dicunt, plerique, nullum Signum
peatilencie apparaiaae. Verum mich! rea ita conacripta eat ab hüa, qui diligenter
tum medicoa tum cubicularioa audivere. Sederat jn judicio rex, quod de nobi-«
litate inter Pogiebracium et Cemaboram Moravum magnia contencionibua ageba^
tur, ita ut alter alterum ad duellum provocaret, neque de more suo indutus pro-
dierat, linea tantum indumenta susceperat et deauper Peraicum habitum, quem
schubam vocant Neque toto auditorio ridere viaua eat, triatem wltum notavere
omnea. Id aignum preaagienti^ egritudinem animi judicatum; Dimisao tribunali
cenavit inter purpuratoa, compoaito et gravi aermone uaua, poat multam noctem in
cubiculum ductua, oblataa rapulaa, que aput Bohemoa dulciaaime sunt, avide com-
medit siceramque bibit sermonesque band quaquam triatia inter cubicularioa mi-
scoit. Priuaquam lecto decumberet oracionem de more ad auperos babuit, qua
finita, gravatum se dixit et stomacbum vebementer dolere. Cui unua ex cubicit-
lariia, nacione Bobemua: aacende, inquit, atratum, dolorem sompnus excludet
Paruit rex quieUque se tradidit Cumque ad boram dormivisset, vocato iterum
cubiculario, vim dolens, qui sensim cresceret, intoUerabilem esse ait Hie da
80 Judicium faciens, nichil sompno melius affirmare, sie ^3 dolorem cesaurum di-
cere* Jam noctia hora törcia decima efflnxerat, reginuUa quiea dabatur, netamea
cubiculariia molestua easet dolorem tacitua in diem pertulit. Tunc medici accer-
siti, quod aua]:!am parcium erat, deaperata aalute fecerunt. Georgiua et ipae vo-
catua percunctari cepit ex rege cur doleret, quit morbi eaaet? spem bonam pro-*
bere, ne sibi ipse deesset hortari, peteret quecunque, omnia in arbitrio auo posita,
manoaret parere cupientibus* Ad quem rex : tua michi Georgi jam pridem cognita
fides spectataque virtus, per te Bohemus usque in banc diem mß regem appoUat*
1) Das Folgende ans eip. 70.
s) In der Handscfarifi siebt: ncc«
43
338 ly. Catalogüs abbatum SaganenHum.
Speravi potiiumm regno, qiiod ipse paraveras, nunc contra superi jabent. Bfiehi
morienduni est, n^uin in mana taa erit. Duo ex te peto, alterom, tit proviB-
ciales jaste regn^ pppilMs Tiduiaqae idbedllis Feetiim jttdioiiim patrooiiiiamve ne
sabfarahas, akenm, «t ^i «e aeoiHi Mnt ex Amlda eeterisqae {»thiaciis in pa-
triam sBain invioiatos remittas. Hoc niclii snpremate bmefidttm lie^Megias. 9^
nataras re^ cogüaeiones Georgios esse respoodit, futurum brevi höspifeMi, ex
800 arbitrio regnätunim, deaineret cogitare, que sibi ceterisque tristia edsent ac
confideret. Tnnc rex, apprehensa manu Georgii: age, inquit, promttte, quod
capio, nam ne moritamm certum est« Si feceris, que jubeo, deum tibi propicium
reddam, neque enim ita vlxi, ut celüm michi negari putem« Pro celestilHis ter-
rena relinquo, tu, cave postulatis adversari. Non potuit continere laerimas Po-
giebracius deditque fidem, facturus, quod rex imperasset. Finito sermone, intro-
missis aäcerSotlbus, fte ciräcsioiie arame aotuM oat, cbristiano more sam-amenta
exhibita. Rex ornata sua Pragensi ccclesie delegavit jussilque crines in auri
Bdodom fiilgentes, ne qua superesset vanitas ampotare. Id ministri, causas more
nectentes, neglexere. Ubi anima ^a amplras demorari non valnit saeram can-
delam pecüt eamqae nanu prehendit et intuens sah'atoris ymagfneni crncffixi, ora«
eionem domimcam dicere orsas ad finem usque perduxH pronuncciatisque nlüMis
14»7« veiWs: aed libera nos etc. nil ultra locutns. non extrema pati, sed quietem arri*-
^' ^®^' f&re Tisos , nortalis vite lumen reliqoit. O inbecillkne humane vite conäicionem,
0 inanem gloriam, o cecas homimm mentes, qnit jactamur, quit extollimur? qait
est, quod dignitates, opes, potenciam (antopere flagitainus? perpetuo ubi hiis frui
cui donatiun est? Ladislaus, nobiiissimus adolescens duodeviginti natus aimos, in
ipsa etatis Aare, in ipso glorie culmiae, tot regnis tot gei^bus imperans, tot de^
liciis atque o^ibns alSuens, inter tot auxiiiancium manus inti-a triginta tres boras
pöstquam egrotare cepit extinctus est.
^3 Mortem autem ejus, alii morbo alii veneno imputavere. Medici Thewto*
nes, quorom potissima cura fuÜ, in Ausfriam reversi, palam dixel*e , quamprimum
rex egrotare cepisset se vocatos mpnifesta mortis ac veneni Signa deprehendisse
neque ausud C^ic^ in aliena terra manifestare que viderant, timuisse potenciam eorum,
quorom scelere rex obisset. Regi clam patefecisse omnia. Respondisse tUum,
non ignorare toxicom datum, silencium imperasse, ne regio merti suam adicerent.
Senatus Wienensis, ubi wlgari eam famam advertit, medicomm sennonem pro«-
hibuit, ne Bohemorum adversum se ferociam^3 provocarent. Qui Tiolentam mor-
tem dicunt, Pogiebracium et Rockchezanam eriminantur, famaque multipharia per
totam Abnaniam de hoc wlgata est. Nam et idcirco, fama volante fertur, regem
aput Pragam niipciarum celebracionem decrevisse, ut concurrentibus eo IcathoBcis
prindpibus, potenti manu hereticos eomprehenderet finemque tandem Hussitarum
insanie doet Id presensisse Rockezanaib et Pogiebracium, necem regi pro sua
^) D«t Folgende aus cap» 71.
') forcia* £od.
19. Simon L König fdodUlaus.
839
salttte machinatas. MicM, quit honim reiios videatar, non facila iiienm\ iocerta
neqae pro cerüs ausim affirmare, alioram dicta receoseo et plora scribo qaam
credo. Id constat, preter Rockezanam , qoi regi nimcqaam placuit, cui et regiam
mortem nemo non acceptissimam judicavit, Georgiam et ceteros regni proceres ex-
tincto .fege in aiagoo vierore fnisse et puraoum toto regno Inctiim äsduisae, qui
ad Vn.^3 l^dl^nd. Decembris continuatus est. Tone regia pompa peractis exequiis 95. Not.
defiueti corpus in sinn proairi sni , divi Karoli 4ti, Romanomm imperatoiis sepul*
tum, circnmveccio per vbem more majomm, neglecta est Georgias ea die, que
inter mortem LadislM et foneris educcionem incessit, accersitis proceribus, gaber«»
nacionem suam non exspirasse regia obitu dixit, provinciam sM nsqae ad penthe-
cDsten commissam fuisse affirmans. Arma tenenti, finitom morte mandantis im-«
periam, nemo obicere'ausos, Pragenses gabemacioni sne nichil morati se commi-
sere. Alathias, Haniadis filias, ex Wyenna dactas, qaa die rex obiit P^agam
applicttit atqae in potestate Georgii factus, neo post diu rex Ungarie designatas,
magnis sponsionibus dimissas, e carcere evolavit ad regnam et paulo post gener
Georgii effectos. Advene, qoi Ladislaum secati faerant, suani qaisqae domam
pedere.
^3Ex]nde constitatB die, qua noviis rex eligerött^^ molti traetatas habiti
sant. Karolas rex Francie, qoi filiam Ladislao desponderat, regnam altero ex
filüs petere, aat ei comiti C<^aij fllianm tradere non dedignafetar. Kazimiras rex
Polonie, sororem defianeti regia sibi naptam esse ajebat eiqae regnam ^3 d^l>®f^
Pari racione Wilhelmus Saxoide dax atebatar, cai soror major nata nnpsisset .
Fiidericas imperator, ejus regni ordinadonrai suam esse afifirmabat, in quo feadi
soUemnia neglecta Adssent. Nee sine spe Sigismttndas et Alb^ttts Aastrie daeea
fueve, qoi defioienti regno Bohemie sine virili sobole^ exAostria vocandam veteri
federe principem norunt. Rockezana, venenoram sator, erebris sermonibas asur-
pare, aat regem sae professionis eligendam esse, aat, si nemo tanto fastigio
dignas videretar, hebraico more jadices assamendos, vetferis legis exempla com-
memorais. UM dies constitnta illaxit, auditis legacionlbus in conventa proceram
reqae pro .regni atilitate discussa Georgias Pogiebracius rex pronunciatar, milicie
domiqae apprime ciaras, cui ad res gerendas nee CQnsilium nee etas dees9et.*3
Ea res necati fegi^ sdspicibnem maxime auxit. Ipse ex pretorio primiim in edem (Maaj
btfie Mari^^ vM lUckniia presidet, soUämbi pompli deduotas deo gractaä egit, (^«u^*)
ibique novello regi pubica .salutacio exhibita. Mira teram mütacio et ntfVtti sy-
de'rum inflaxu9. Duo poieiltissima re^a^ eodeni tedopore orbata, ex nobiliasimo
9tque* aliis^o saiigwin^ ad mediocris generis bomines devenere. Nos divine
proTi^pie qiacta irjboinHM. Utriosqiie regte .eleccionem nonnuUi calunipniantur.
iir 'y . ^
v*i^->«Mir~'i'^*>*«rfMM
*) Da» Folgende ave cap. 78<
*) regnnm sibi Cod.
«) deest Cod.
43*
310 TV. CataJogu* ahhattm Sa^amen^unt,
vin adhibitam dtcant, neqne jnre ralere qnod netos extonerit, DobU pcnwasoBai
est annis aqoiriri regna, dob legibus.^3
0« quihutdam alii» evenff&w« iUiu» temporig,
Mtie.^ Ai^arnit aiiDO precedenle, videlicet 66,-^ circa festom Jobaonis bapüst^
■■'• eometes, apamit, ut Terisimiliter ex eventu rei presamilnr, Ladislai regia pofen—
tjssimi tociua cbristianitaüs casum presagiens. Fuitqae anoo eodem precipae circa,
partes nostras, nbi ptures sunt agri zabulosi et argillosi, post festa paschalia sie—
cilaa magna et usqae ad messem contiaoata. Messis aatem taate humiditatis et
iastabllitatis, nt mauiptili coUegi non possent virescerentqae' et excrescerent nal—
tum io campis et secuta est caristia satis gravis, et nisi Poloni suis copiia hiis
terris sabveniaseiit multi homiues fama perisseuL
Mte coronaciene et conßrmaeione Georgii Pogie»
hracH in regend Bohetmie,
_ Eleccioni Georgii de Podebrat in regem Bobemie opposnerant se primom
uoanimiter duces Slesie, cJvitates regales in Slesia, Lusacia et Moravia, pk-
nmeque diete et tractatus facte sunt de modis et viis ei resistendi et opponendi.
i^anjffravius quoque Thuriogie Wilhelmus Cw ex parte uxoris sororia Ladialai
et&t i"' •• '®«'"'"' habere) nitebatur se de regno intromittere ac sibi Losade
öiesie donuma attrahere, plura et valida eis pnuoittens proteccioms auxilia,»)
Bcbrin »teilt noch^rje"»! ^T.*'»«» BSlimiscte GescVichte. Am Rande nnsefCT HibJ
trumt SCeptra Ladrr"^f!£ geschrieben: De morte regia Iinju lubetnr boc ■«•
e* annom iannacian' t. *^^eMei« tV BanCte rotabas. In quo babentnr die»
3 i 1 J^**'««tO «4»7 <»»»tas ipaioB. Nebmlich der T«g de« beiligen Cleaeu
19» Stincn 1« Qeorg Podlehrad.
311
aütqae ^mplores. prineqies eonatl sunt contra eum bella intentare. Sed ipse
non armis sed versuciis cunclos evicit et placavit, conjagia et amicicias uodiqatt
cum eis contrahendo rocavi^ue de regno Ungarie doos episeopos, videlicet Au*
^stimim Jauriensem et Vinceneinni Vliciensem ac Prodiasiam electam , Olonmcen«-
^em ^bsqne pkires^ notabiles ' eeeiesifstid ao-secularis potestatis viros, in quoram
manibus ipse cum coatborali sua 'Johanna die VL meiisis Maji, anno domini 14$8^ i4»B,
iacüs per eum coiporaiiter saerameiitis efrangeHcis, publice ac sponte promisit ^* ^''
atque jorayit, quod deinceps fiddis' atqae obediens esset sancte Romane ecclesia
et illius pro tempore pontHicib«^ eisque-obedienciam et conformitatem more alio-
rum katholicorum et cfaristii^ionukir regum in unitate orthodoxe fidei, quam ipsa
sancta Romana ecscleda katboliea conitelur, predicat et lenet, fideliter obserraret,
ac deinceps fidem ei imam eocksiam prot^eret, taeret et defenderet et populum
sibi subjectum ab omnibus erronbiis, sectis et heresibus ac articulo ipsi ecclesie
ac fidei katholice contrariis revocaret et averieret^ necnon katholice fidei obser-*
vadonem et obediendam, conformitatem, unionem, ritum cultumque ipsius sancte
Romane ecclesie. reducere et restitu^e in dicto regno eandemqüe sponsionem et
obedienciam eciam pontifice (sie} summo domipo Pyo papa secundo, perJohannem
de Rabinste3my sedis apostoliee notariom ejusque oratorem promisit sicque sub
faujuamodi juramentis prestitis eoronatus est a predictis episcopis in regem Bohemie,
tamquam fidelis et katholious • ac non multo post per Fridericum imperatorem con*^
firmatus, sicque infra annum sine armomm virtute duces Slesie, marcbionatnm
Moravie Lusaciaroque ac civitates regni omnes, tarn in Slesia quam Lnsacia, sibI
homagiales fecit, sola Wratisslavia , Namslavia et duci C^ic^ Baltazaro se sibl
opponentibus. Propter quod idem Georgius, collectis quibusdam copiis ex Bobe*
mia, civitates alias regni in Sleda, qae jam sibi subjecte erant, vioelicet Swey-
denitcz, Jawur etc. quosdam edam :principes \et nobiles contra Wratisslavienses
eoncitavi^ ac hello eos impognari (jnc) cejiL Ceddit in hac tempestate Wladis-»
laas dux Glogovie majoris/} qui quibusdam copiis vagi popnli collectis, summum (i4ii9o
mradere conatus, jaculo percussus et in Glogoviam deportatus vita fimctns est *« ^*-
rimesqoe de suis in Odera submersi sunt, Wratisslaviensesque ad sedem aposto«
licam conüugientes, dominum i^ostolicum Pium papam secundum pro consilio et
BUJLllio imploraverant, qul misit ad eos legatum dominum Jeronimum archiepiaco«
pmn Gretpnsem et Fraaeiscu», de Toleto sacre theologie professorem, qui Concor-
diam inter eos et dictum Georgium regem feCerunt trawgeqne recepte triranii et
unius mensis, quo elapsi) ipd:Wratisslavienses ad modum aliomm homagium fide-» mm.
Btatis presttre deberent. In ^ua liga trawgarom dux Baltazar Saganensis fastnoso ^««cviitr.
■iliftiV^if)
^»»•*»4 I ■
• I «
')
ladtslaus^ Herzog von TesclieB, war mit seinen Brodern Herr der einen HäKte
Ton Gro88-Glogau, und 'starb wenigstens nicht erst im J. 1463^ wie Sommersberff»
U. p. 689 angiebt, vielmehr wahrscheinlich bald nach seiner Verwundung 1459.
VergL Stenstel tob de#T1i€tlttng dckp Stadt Grosb-Gtogan im I4ten u. liSten Jahrh«
in y. Ledebnrs ilüTchiTe» YIIL p. i48. vad Klose, ul. p* 68 ff*
3i2 IV. Catalogw äHoHdb .fiapmmfltm.
animo iuflatas ac Wratisslavienses TiBpendenS eue Boltait, lumde et per dictam
Georgium de Sagano depulaas eat^ ut infra.dicetor. . .
Daobtts iHJtein annis itä decursia, cv» idem Geer^ns Bohemie rex iiil de
maamodi juratis et promitela se faetimoti Dttendevet, prefataa domiknia Pjraa papt
per certurn säum ntincciam, «t lwjiiamodi..afiQai«iaiiibQS et jjiirejiirfli)do satlaliQaret
regnumque Bobemie ad u&ionem sancfe MttbSa.eGdeafe iMMeret aoUieitad fecit
Ipse autem Georgius, tra^sacto post liec huiub. anu spacio^ ad dMusum aposte*
(1409) licom soUemoeft oraiores misit obedienciaiiiqae^ iit ante reitbideno^ non realeps pro«-
(2i.MftrB.) ^^n petivitquB eoimnonionem calieia juxta eompadata concilii Basiliraais sihi et
aibi sabditis in Bforavia et BißkßmiR iadulgeM etiCMfifmare» DMinma auteni apo»
atoliotis pluribus ac mamfeatis raeioaibas öaieDdil^et ia . 8er]pti& predioliA oiatoribiia
üradidit, quod pennissio» hajaganodi eoBmurion» nieqaafaiin: da «apedket, ynne
noxias et dbpnoaus eis haJHismodi' usus eis C^e} foret» Cooipaotata qnoqae clare
ostendit eis promissa, sed Boncqnm conceasa aut coafirmata, com neqae conciliimi
neque domiuus Eugenins papa eoBfinnare. et ratifiearCi aponsionem hujasBMidi vo«
laenint, nee ipsi compactata hnjuamodi wnqBam suscepemiit aat servaverunt juxta
disposiclonem eä factam q)saque i^ompactata. pro tane pcefatQs papa Pius 3~
%i^^ delevit perpetuo et extiiudt anno €hri8tl IjMQj monuitfae prelafaim Geeigiiim per
'' proprios saos oratwes, ut dinnssff vesania siut aa -ketetiOL pnaunpciaiie sopra
articulo commiinibnis UajitSMiodi ipse cum regno Bohemie eedesie. sancte ae aJÜis
r^is conformaret, miaitqtte ad eandem Gmrgiuni domiauai Vantiniifli de Valle
atriusqae juris doctorem et ad Moraviam äliaqae domihia r^;m Bohemie, qm in
10» A«f . conventa proceram et prelatomm in Bnmnäw. coBgnFgatorfim ipso, die saneti Laa^
reneii sibi commiasa fideliter exeqaens. et eimdem com baronibus et prelat» ad
exeeacionem promissomm^ et iaratonuD monüt äe de fide et reBgione reqaisivit
Qm ibidem cum ejn ooirthoraü sibi coosedeate^ in prelatOTum,. proceitunetmagBa'»
tdrom preseocia , pastqoam in papim ac Rotnän^m et apoatolieam eccleaiaii MUia
detraecionibus et blü^hemiis invebisset snbfuindt: nema de nliqiio de fide et re«
ligione mea, conjugis et Bberomm meoram' didnus existat, mmc palam et piblioe
prafiteor, carisaäMs parentea meos in kac vieritate commnttionis calieia utrinsfae
apeeiei aertooB esse meque in eanatttmi, edbeatop osqm ad hee teinpora vixiaat
▼ivereque et mori velle cum liberis mefa et mxoftey «ssefena- commMi^Mm illam
de fieeessitate aalutis, a^ecitque, deomagia quam homnu&aft.e^ parendtm, pn^
dictomque Fantimun apostoüce aedia ofato-em ' ^ariasinii» otrceriboa mancifaTit.^}
Ouod domimia apostolicua ecerrimo anfmö tulitL Wratisskylenses et eis adheie»»
tes ab observacione concordie ac faciendi omiigii. i^bsolvit. et airsolaioa dechravit
et in proteccionem suam suscepit, cunctis principibus civitaäbus omnibusque et
aingulis prefato GeorgiQ quovis modo adherentibus mandavit-sub pena exceteNir
nicacionis late sentencie^ ne prcfatos Wratisslavienses , Namslavienses et_ali
f 1
1) Vergib die ansAkrlicIiere EcaMrfmir nni: M i«egaleti ktidisl ii^leidigairtla Rtda bei
Esckenloer Lp. 191 ff. nnd Rloae IIL p. iS5k ff.
19. iSftmon^f; Georg Podiibrdd. Pius IL 343
eis adberentes bello distürbfent «tK in rebus et bonid suis impedient vel eciam id
facientibus ah'quem favorem ai^t loci receptaculum prebeant, annoOhrisÜ 14W.*) . t4ö5,
M^ mmrie pape CälHa^tt 90re§^ et trleeei&ne JPff H^.
^ ' i Aiiiio Christi 1498, Ipso die SiJttf, in quo festum transfiguracionis instituit JJ«.
aÄliiO' uno elapso. moritur papa Oaliktus tertius' hoino pius et elemosinis deditus, * ^*'*
. et eleetus est in papam En^as liSiIvius ISenensis , vir eloquens et orator magnus
poetaque laureatos. • Qui tt in iconctUo Ba^en^i notabilem tractatum seripsit: De
aucMritate «öneifil:^^ Ipse etletitk canonizarlt ^aMtdm l^atfaeriilam de Senis anno
grede 1461.») Cöwocavit prirttipei et rtges toeJus* chrtstiäriitalis in eivitatem «40i.
Mantuatn ad t^actmdiiin cum.eis w fM^i^o ^enet^ali eontk'a Turcos, sed pauei (14^0
persoviallter venerüM, pataciores auidflK ivon^fserant, .videBcet duiutaxat dnx Bur^
gundie et dux Mediolanensis,^) ^ qt^t^rnm induccionem dederat dominus apostoli*
ea» antea largas i^dulgeneias plewiHe remissionis contribuentibus et crucesignatis.
Sed 'V^setis et Ungarisr cum -!Pti^iM' federa pacis inenntibus et sie crucesigiiatis
rectorem noii' babew^os nicKil acti^m est, plures attamen venerunt Rome , qui ple-
ifarlas fndulgi^ndas doitöftcuH äunt: ^^ • • ^ ^ ^ ^
• ' « II». •
tPe eccptitsione tftrcl« Aaltafurit a Bagano et intru^
,^»ione üucU^Q^q^vmißp.jT^ ei tnorte
Anno doiiHni'1460^ ipso die-Beati' Augustini, mortüa est prima uxor dncis i460.
Baltitearis in puerperio.^} In Cujus ?ftiheralibus su][)erpositttm fuit pHmun pannus ^* ^'^'
sericius flavii coloris aurSrfgiatus , de quo facta est. pappa choralis^ que in dupH-
dbus cum ei consimfli antiquiori viridi 'coQbris txponitur. Item ita exequiis ejus-
dem stamen zfcmeti nfgi-i eoiöris '£^um vlrido fuAdihitaento , de quo ^minus Symon
procdti^t ' easulam 9 eomparans ad boc pulcerrimum et arttficiosum cruclfi^cum, quod
diorBo'iejtiä affixuüi e^t. OfaStqutique H eo tempore dojnlna Scohstica, mater
predictomm ducum, in cujus ele^fAffls sujpefposuit dux Baltazar siamen zamefi
>) Die Bolle r. St9* Mftrz 1463 machte der Erajb.tachof Hieronymns yon Creto, tb Legat
in Polen, Schlesien und Preosacn« 13. Mai 1463 in Breslau bchannf» tJr&t VereL
Kloße. UI. p. 189.
«) S. über s. Schrffteü Pab^iÜi MU liit. TA. p. 27ff. u. T. V. p, 500.
•) S. Raynaldi 2. X 1461. WS.: l23~12l
«) Philipp der Gute nnd Franz .Sforta*
*) Dass Balthasar zi^eima! verheiralhet gefitesen, war bisher unbekannt , auch weist
man noch jetzt nicht , wes Herkommens seine erste Gemalin war.
344 FF. CatalQgus ahhahan Saganemhm.
llavii Colons, de quo facta est casala, qve pro nimc in diebns aposfoloraiii fre-
quenter expoDitur/
1461« Anno qnoqae seqaenti, videlicet 61 , qaia dox Baltazar pro tone dominas
Sagani dedignabatar cnm Wratisslaviensibos sascipere trawgas pacis^3 P^<* domi-
nam Jeronimnm archiepiscopom Cretensem ac sedis i^ostolice legatum praeticatasy
ideoqae trawgis iUis pendenlibns dux Johannes, firater ipsius, pro tunc Georgii ca-
rialis, quamplarimas querelas contra dictum ducem Baltazareni fratrem sunm in dies
auiibus regis inculcans, indaxit, ut coUectis qaibasdam copiis ex Bohemia cond-
tataqae Lusacia ac civitatibos superioribos Saganum obsideret doxque Baltazar sa
tueri non presumens de civitate clam fugit mitt^ns^ae qaosdam de suis secretariis
com sigillo proprio regie majesitatis capitaneps in civitatem iptromittere commisit,
qui opido sine pngna in dedicionem accepto i^f jparte regis duci Johanni commise-
runt et panlo post Georgias, misso capltaneo^ GJbcensi, WalJSl dicto, precepit Um
civitati quam vasallis ac domino abbati Symoni, ut predicto duci Johanni tamquam
vero heredi et domino eorum* homagium ndelitatis prestarent Quod cives ineta
inducti primum fecerunt compulsasque est dominus Symon comminacionibus duris
idem facere, quam vis ad presenciam regis appellaret et cum vasallis stare velle
80 crebrius exhiberet, non fuit sibi admissum.-t Vasalli quoque ad regem appel-
laverunt et paulo post se obtuleranit 6ciam ad carceres se preparando, tandem
non diu post et ipsi predicto duci Johanni homagium prestiterunt. Dux autem
Baltazar, qui antea fastuosa elacione Wratisslavienses spemendo ac ribaldos^^
inconstantes nominando, amissis possessionibus suis se pro venia impetranda ad
Gersickonem contulit et curialis ejus effectus est, qui paulo ante trewgas pacis
suscipere contempsit, et in curia ejus\isque ad relapsum et professionem per-
fidie prefati Georgii pennmiAt petivitqiie dictas.tpoorgioa.rex, postquam dux Jo-
hannes jSaganum in dedicionem recepit, a monasterio prefato duci Johanni cari-
tativum auxilium conferre. ■ Dux autem:^ qx qujus instiactu peticio hnjusmodi
processity . postulavit a monasterio mille florenbs iJngaricales, eo quod sumptos
graves pro recuperacione patrimonii sui lecisset et se pluribus debitis involvis-
set, variisque Iractatibus habitis tandem dedit ei dominus Symon quadringeotos
florenos et ad non multum tempus vexam suam et suorum redemit.^3
1408. Anno sequenti, videlicet 62, idem Geoi^ius pro tunc pro rege Bohemie
honorifice habitus vasit per Saganum iq Glogoyia^ , ubi conyenit cum eo rex
j^olooie eciam personaliter, habentes sj^pretom'cqnsilii, quod pro tunc a paucis
agnitum est, post mortem autem prefaä Georgii apparuit, cum videlicet Bohemi
0
Nehmjich 8> Dec* 14S9. von denen, der Herzog Balthasar, doch nur durch aeine
Schuld ans^eachlossen blieb, TergL^KIoae. III. 1. p, 04 ff. und 111 ff,
*) Ripaldi, hier: acortatorea, scprU publica aeclanCe», perditt et vilissimi homineB^
aonst: iniRtes, qni prima praella tentabafat^ eniaas perdus^' Unstreitig stammt daher
unser Schimpfirort : Riepeh
') ^ci'gi* Worba Gesch. von Sagan |}* 105 ff. dessen Nachrichten durch unsern Ver>
fasser mehrfach ergänzt und berichtigt werden können»
(1408.)
(tf. Jiwi.)
19. Simon L Georg Podte^rad. 34j(
nodernam Wkdfelaam , ejus primogeiHtum , in regem poBlalaveruiit et iii^ Bohe-
miam introdaxeraht, videlicet quod rex Polonie jus, qaod ex parte uxoris sue,
videlicet sororis Ladislai ad regnum Bohemie habuit, noa peteret tempore vite pre*
lati Georgii. Item, de seeuritate viarom traetaverant et conveneront et de thelo«-
Heia novis nusqnam erigendis. Item, ut unas alten contra infidelimn invasiones
anxUium preberet suisqae adversariis quibuscanque non adhereret Intentavit quo-
Sne dictQs Georgias eodem anno bellum contra Fridericum, marchionem Bran-
ebargensem, et obsedit CottewitC2^3 ^^ Lusaeia. Qui non multum post in Lu-*
sacia convenientes confederati sunt, sicque ex tunc Gottewitcz opidum, quod pro
parte rex et pro parte marchio in possessione babuerant, roarehioni cessit, rex au-
tem alia marehioni impignorata in recompensam libera accepit
J9e i»ier4i€to dan^pnahiU in dueaium. Saganensetn
induiiu duci» MtaMiaoforiM positi ei per EHM.
anno$ oh$ervaU.^^
Anno quoque Christi 1464 dox Bnltazar, qui tunc post profes^ionem here« 1464.
tice pravitatis per regem Georgium in Brunna publice factam a curia prefati regia
abscedans süperbe et in Wratislaviam se conferens, eorum, quorum ante spre«
verat consilia, bumiliter auxilia flagitavit, quorum fultus auxilio rescriptum duris-
dmum contra fratrem snum ducem Joliaonem et sibi adberentes impetravit habuit^
qae in judicem dominum Johannem Dwistir, prepositom ecclesie Wratisslaviensis.
Dominus quoque abbas cum conventu suo in eodem rescripto fiierunt inclusi cita-«
vitque prefatus judex auctoritate apostolica prefatum ducem Johannem, ras^Uos ac
consulatum civitatis necnon abbatem cum conventu suo. Dax autem Johannes
comparere contempsit, Gersiconis xonsilio et presidio innitens. Sed dominus ab-
bas per certos fratres, videlicet dominum Martinum successorem suum, comparuit
et se raeionabiliter excosiando extraxit^} sicqae tamquam contra contumaicem mox
I) Cotbns. S« Lancizolle Gesch. d. Bildang d. PreosBiachen Staats. I. p. 526 f..
und die mehnnals gedrockte ürk. im Aaszuge in Worbs luven tariam dipiom« Lor
sattae inferioris. T. I. p. 227.
K) Der Schreiber der Chronik, hat so häufig Verstösse ^egen die Latinitat nicht nar,
aondera seihst gegen die Grammatik gemacht, dass ^ir diese nnn nicht mehr mit:
aicl bezeichnen werden, da bei der soi^fitltigjßn Correctar, weiche auf den Abdruck
gewendet wird, die Fehler des Schreibers nicht dem Ueransgcber werden ziur Last
{eiegt werden.
3. Sept. 1463 snspendirte Johann Dnster, "Welchen Pahst Pins IL zur YoIIziehnng
des Bannes gegen Herzog Johann IL beToUmächtigt hatte» auf Verwendung^ des
Herzogs Balthasar, für das Augustiner -Stift in Sagan die VoUziehnng des JBaQnes.
Urk,
44
346 ^ TV. Catalogus abbatum SaganenHum.
jttxta rescripti continenciam sentencia data est et interdictam in districtas ef opida
Sagaoam, Prebusz et Nawinburg positum ipso die sancti Joliannis ewangeliste,
infra octavas nativitatis Christi, et per integres qaataor annos, ano dempto mense,
sine relaxacione continuatum , tenebatorque interdictam post recessam Saganensiom
jaxta tenorem sentencie et rescripti per dies decem fuitqae primum in circam-
jacentibus opidis, interdum per dimidiuni, aliqaando eciam fere per mensem inter-
dictum observatum, artatique snnt Saganenses ab ingressa circumjacenciam civi-
tatnm et odio ac labidrio cunctorum habiti. Et quod gravius fuit, tandem sen«
tencia saper participantes promalgata et absolacio solo C^ic} jadici reservata est,
nee quisquam eciam de partieipantibas ab aliqao sine permissione et consensu da-
eis Baltazaris absolvebatar popalasque a divinis alienatas totus dissolatas efficie-
batur et pleriqae desperati, nichil de censara hnjusmodi curando. Indacebantar
(amen cottidie semionibus et predicacionibus ad pacienciam et spei fidaciam, pre-
cipue cam ipsi in culpa non essent, ad festa qaoque paschalia saltem ad confea-
sionem, licet absolvere pro tone non possemus, et primo quidem anno, antequam
Processus promulgaretur contra participantes, familiäres et filif ac filie familias
privateque persone jus civile in civitate 'non habentes convocabantur ad festa
paschalia in districtum Soraviensem in villam nostram Gzunczendorff,^} ^^^ ^^^
mnnicabantur. Aliis autem annis nichil actum est, nam omnes ligati erant ad
minus sentencia participacionis , a qua absolvendi nobis facultas non erat clausa-
raque facta est ecclesie circa altare Petri et Pauli et circa altare Anthonii; cum
gravique et oneroso labore, precipue diebus festis, eici poterant de ecclesia,
steterunt plerumque sacerdotes ad missas celebrandas induti ad dimidiam horam in
altaribus antequam expellerentur et manserunt tempore divini officii hü, qui devo*
ciores videbantur in ambitu vel capella majori. Moxque in inicio interdicti domir
nus Symon abbas a facie tyrannidis ducis Johannis fugit mansitque fere tote teoh-
pore interdicti in Grunenberg. Laboravit idem venerandns pater tpto quadriennio
sui exilii ante finem vite sue gravisidmis iorsionibus et doloribus calculi, confir-
mati ita, ut interdum tribus diebus ac noctibüs nee ad horam requiem habere pos-
set, et cum hoc persecuciones et exib'a gravissimasque persecuciones^^ ^ ^^^
Johanne pertulit curisque aliis gravibus propter continua gravamina, que ipse
tyrannus nostratibus intulit gravabatur. Nam toto illo tempore modicum quit ba-
l>ere yoluimus a rusticis nostris sub dominio ejus existentibus , ipso duce nei^um
pecuniam sed et frumenta censualia, ex quibus curia nostra sustentari conswe^t
diripiente, que omnia ipse venerandus pater longanimi spe et pacienti animo (olit
>) Cxuotezindorf fKunzendorf S. O. ^ M. t. Sonn) häufte I. Juli 1463 auf Genehmi-
gaog Wenzels von Biberstein , der Abt Simon, nebst den Dörfern Czadelin (Zedel)
und Jcschlsindorf (Jäschhcndorf) und . etlichen Bauern in Marischdorf (Mfarsdorf) im
Soranischen Weichbilde für 1714 Ung. Gulden von Heinze y. Rogewitz, trelcher
' f&r die GeneLmigung dem Wenzel yon Bibersteln 100 Schock Groschen uad ein
•Hans vor dem Sciilossc in Sorau gab. Crk
') persecnciones ist gleichzeitig, v?ie es scheint, ausgestrichen*
19« SifMH L Johann JL ton Sagan. - 347
et qaa&docomqae relevamen ab infirmiiatibiis suis qaaleconqae habcret, eiim fra-
tribus ia mensa et coUacione familiaris et solaciosus erat, propinas de cerevisia
'Saganensi eis frequencius faciendo, posuitque mox ipse dux in inicio iiiterdicti
süpeDdarios in monasterium , qaos nos in onmibus necessariis cum equis eorum
pi^ovidere oportebat.^
Anno quoque secundo^3 uit^rdicti prefati post festa paschälia ipse dux in-
travit monasterium et convocato domino priori et fratribus in refeetorium yemab',
conquestus est coram omnibus presenti nobili . . Spornecke curiali regis Girsick,
qaomodo dominus abbäs erga eum infideliter egisset, ideoque monuit nos omnes
seriöse, ut alium abbatem sibi et regio majestati fideliter ac gratum eligere'vel-
lemus si dampna gravia et irreparabilia evHare vellemus« Dominus Laurencius
Zenffreyber, prior, respondit, boc nostrum non fore quamdiu ipse viveret, nisi
voluntarie resignare vellet, attameu hoc ei insinuace nos volle et ejus consilio uti.
Venitque prefatus dominus prior cum tribus senioribus monasterii in Grunenberg
et proposita per ducem domino abbati exposuit petivitque ex parte fratrum, ut
pro bono monastei-ii officio abbacie cedere vellet, quod tarnen ab aliis fratribus
petendum non accepit, nee conventuales fratres in Sagano de hoc sibi quicquam
Gommiserunt nee sciverunt, unnde de hoc non parum indignati sunt. Unus tamen
de predictis senioribu^ videlicet Martinus Bontczil, preposilus cutie, domino abbati
danculo insinv^a vit , hoc de fratnuQ.scitu' et assensu non actitari, sed ab ab'quibus
abbaciam ambientibus illud subordinari. Ideo habito consilio fratrum, secum in
Grunenberg pro tunc degencium, eis responsum dedit, quod libenter et gratissimo
animo agere vellet, quod postularent et secum melius agi non posset, quam quod
n extrema sua infirmitate a tantis laboribus, curis et erumpnis eximeretur, si
presumeret, monasterio et fratribus id utile fore, ideoque se subiceret disposicioni
domini episcopi Wratislaviensis, qui informacione ex uti'aque parte accepta, si
ooDsideraret, id pro utilUate monasterii cedere et sine derogacione honoris sui id
fieri posse firatresque id unanimiter affectarent, paratum se ad renuncciacionem
offerre. Quo response accepto de reliquo nee verbum de hac re factum est.
Tandem cum jam biennio aut triennio interdictum continuatum fiiisset institerunt
tarn cives quam vasalli unanimiter erga ducem, ut de relaxacione aut absolucione
cogitaret ac provideret Ipse eis respondit, illud libenter agere volle , ips! debe*
rent de viis et modo congruo cogitare , quibus id agi posset. Unnde pecierunt, ut
domino abbati et magistro Marthino successori suo salvum conductum in Saganum
daret, ut cum eis de hüs concorditer conferri posseut, quod ei fecit» Unnde ia
^) Am Rande ist etwaa später Linzugesefzt: vel 5^**. Am 5. Sept. i463 entschied Bi-
schof Jodocos von. Breslau, dass ^egen des päbstlichen Bannes , Interdicts nnd Pro-
ces$es Herzog Jobann dem Augustiner -Stifte nichts im Argen gedenken , Tielmehr
seine fürstlichen Geschösscr und Renten so lange dem luoster lassen sollte, bis
.. dessen vom Herzoge angerichteter Schaden ersetzt sey, dass Kloster aber solle die-
sen für seinen Erbherrn erkennen« Vrk»
44»
348 rV. CfUalogus aJbbahim Saganenskm.
Saganam sab salvo conductu^} vocati ac adanatis vasalKs et tiMisoIata in domo
estivali abbatis conferentlbus tractatusque protraheotibas, nescio qait tyrannas ipse
Buspicatas aut qua suspiciosa relacione accensns, vemt eam qnibasdain suis lainW
liaribus in curiam monasterii et forenti aBimoevaginatoqiie gladia domain ubi sede«*
runt ijQgressiis, dominum .abbatem nisas est transfodere^ sed vasalli eam arripientas
Tiölenter tcfauerttiit, donec dominns abbas cum magistro Maftino evaderent et se
absconderent Dominus vero abbas ante clausaram civitatis in carra eductas veidt
in Nawiijbarg, nbi noote hospifatns, mane miserunt rarsum nunccios post eam et
sie eoncordato abbate cum dure tandemque eeiam advcmiente intuitu monasterii do-
mino Jodoco episcopo Wratislaviensi a rege Girsicko de Praga per Lasaeiam in
Saganam, comitante eum magistro Martine sapra memoralo^ indux^runt prefatom
dacem at compromitteret causam suam in dominmn Jodocom episcopum Weaässla*
viensem et Caiuadum Olsnensem ac Gonradum albam Wartenburgensem doces
Siesie , tamquam« in arbitros arbitratores , sicqae missi sunt nonccii ad sedmn apo^
stolicam sab tali pretexta pro absolucione laborantes ac rescriptnm apostolicam
.reportantes, ut si dictus dux^3 in prefatos principes arbitros consenttret et com-*
promitteret, absolvi com suis deberet et Intei-dictum relaxari ad octo menses, Sed
quia dux in prefatos arbitros auctoritative consentire rennuit |ed dumtaxat condicio«
naliter, ideoque^ex dicto rescripto nuUa relaxacio admissa est. foterhn mrstfm
abbas cum megistro Martine prosoribantur et exiliantur. Tandenn anno 4^ «onll-
(1407 j nuacionis hujus interdicti^} invocatum est auctoritate judicis et mandato domini
Rudulphi episcopi Lavantini sedis apostoUce legati^ pro tone electi in episcopum
Wratislaviensem , brachium seculare monitique sunt dux Hinricus 61ogovi€^sb
alieque terre et civitates regio ad introducendum ducem Baltazaretti in possessio*
nem suam, videlicet Saganam, ^^i se unanimiter opposuerunt. Dax aotem Bai«
tazar Interim, sab bona spe adjutorii et eciam favoris civium et vasallorum Sa«>
ganensium, coUeeto auxiiio Wratfsslaviensium aliquibus copiis, pute trecentomm
aimatorum, venit in Freynstadt, de auxiiio et consilio ducisHinrici confidens, «ed
opidum intrare non permissus lacuit cum suis in cimiterio sepoltare ^communis ali-
quot diebus* Interim dux Johannes, stipendariis et ciVibus Sagattensibns ac va»
sallis aliqaibus de terris sibi subjectis coactis de ^ero civitatem egrediens mana
ante dilaculom inva»t eos armata mann et dejecto rallo «imiteriom cingente acer*
rime oertamine, quamvis parvo tempore eommisso, ducem Baltasarem ciAn sota
fagavit captisque spoliis militaribus in iSaganom est reversns. Itfonittks 'est Amt
Baltaear ea noete bis aut ter a vaaaUis Saganensis distrietaa sed fidem adh%era
noluit, dicenS| ducem Johannem nee ad spacium unius stadii civitatem presuAiere
0 Am Rande steht rotIi:.])e tiiTasione liofstlU «ab salto tondoctu domini STmoiiis«
*) Am Rande steht daiu ziemlich gleicbceitig geschrieben : abhesione Girsickonia abaee-
derel et in prefatos.
>) Am Rande: Tidelicel 1467, .De pröstracione dacis Baltaxaria p^r dneem Johannem
ante Freynstad opldonu
19. Simcn L Bd^anr undJ^^tmlL v(M Sagan.
340
egredi. Habuit pro tunc Ata BältBMt mtäbites vlfos seotttn, TideUoet dominam
Abraham bargraviam Donensem • . ^^, Bede^eivem Wratiellivienseiii et aUos, ^ai
gravia dampna receperunt iiec aliqua refdsio postea eis facta est, concessitque ca»
pitulum Wratislaviense dicto duce notabilem sumniain pecuniede deposito ecclesie,
cüntemt^e em.>poa(m\in 3i^«m.feM|ei89lk^?«ci Te^>ft^.vcq^ ^apru-^fl^
ouiiia dedifc; qaoiiaqae denvo da^^gaso dapulsii3 et jaortuos ^t^
JDe olfMidione Sagani et eacpuUione dueis Jfohannia.
*Hiis actis am^os kisteterant idominas tegakis w eHaM judex pro «sei«*
tando brachio -secdari. ^ !lpde qaoque dux BinneM) ^vuncul» prcdictonrai fra*
tnttt, plus cottfii^oneiii Bibi ^faetam ^brvitiletdma quitm- toct^tatiem judicuin mim-'
advertens, suos convoeavil et 'apparatum belli eaumpestHs instpiiMt. Ne^m alie ei-<:
vitales et daniiiii circumfaeentes tarn Slesie quam Lttzacie fe«eraftt Saganumqoe
ex OfflRi parte vaUantes obsederunt. «Ihtit Johannes ^ licet cSvitatem mullum
mmiiiFerit) attamen emn lalluro ^raxiymD a C^iMtcko rege Boheraie habere po^set,
se contra tantam multitoAnem taeri taon pfesomens, in manus duds Htnrici junto^
ris ac nobilium Lusacic'et Slesie sttb spe eencoi^e <S^^ qoi ca$tMtt^ (Mca.)
com dvitate stypendariis suis raunientes, diem placiti coram domino legato et prin* ^'^ ^^^*^
dpibus SIesie designarunt. Ipse qnoque dux Johannes ad Girsiciccum se con-
tulit^ apui quem mtffe ^cceptw eat et ^»W veloai fniUle finge evaatowt vaiiMlis
attt morti eum destinassetY in qua edam Xiiga vix precipicium mortis, de alto
monte cum equo in aquam desiliendo evasit. O^t dicam de isto duce hovissimo
omnium in hiis terris de stirpe sancte ^d^gis, in quem tota fex malomm
omnium superiorum principum transfusa est? qui, etsi vir magnanimus et beliico-
8US in bellicisque rebus stddiostts fot^, non 'Mt - temporfllius suis -(^sicul et de
Berode Agrippa scribit Josephus^} hotne, qüi tante mutaMUtate forturie subjeMu*
fnissei Ter namque 'omnibas possessienihus suis in lamum spdliatus fuit , ut Me
passum pedis pro(»ii laberet Tandem per dominum Ruftilplram , sedis iapesttfÜetf
legatom, pitncipeaque Siesie ^et ^nebiles Ijuiiacie 'Codcordia i inter dictos principe»
&cta %st, ^ut ducatua Saganen^ ' didtKdtam PrebusMUs^m,- quem 4(ix * 9<ibannefli
impingnoraverat, relneret Hiuxqae BaltaKsr. Ui> "pamesition^n' ^Sagaid reittituerelir
duxque Johannes priores lares suas, videlicet Prebus reciperet, quod et anno
liXlX. in dominica penosa'3 ^^ effectum Ultimatum deductum est Oportebat i460.
1 1
I I» i<»*Ki***— »»«»te» I I « I I H
»l ^
>) 'Es nt ledret '^Ramti ftr' den Vornamen gtlatrsftu«
•) AntiqttitiMttm Judaie. Üb. ^m. «. S^^ff. ' , '' '
>3 lliibdoma poenosa öder 'poenaHs , ' ' qua '^OÜt^lMr
.«
itnhlH, die ' Martertf^che,
Charwoche. Dominica pocaoaa miiis'BlAo dter Paltatfaniitag, i. J. *i46ll 'fi6. M&rs
•eyn, eine Beseichtanr , welche -BKder Sil tau §, fiotli iFelwie, Slciubeck,
du Caoge, noich die Verfasser der: Art de ir^rifie^ Ics dates anfuren.
380 IV. . ', CaMögus mbbafum SaganenHum.
monAslerimn ad hnjusmodi luicionem contribuere ducentos floronos Ungarieales,
quos a predicto dommo Rudulpbo mutuo recepit.^.
: • . iE
duci9 JfohannU patris JfohanHit, et0u» hee
memoria agiiur,
I4e8. Ea tempestate, qaa premittitar obsessa fiiit Saganum, anno videlicet 146S
]nortaa3 est ib Crosnaw diui^ flüpricos denior .OQtuageQarins et ultra, frater docis
Wenpiseslai, Johannis ^^ganensas et Rumpuldi, de quibus supra circa tempora
domini Ludulphi actom est, qjii lere per trigii^ta annos omnes iratres suos super-
vixit. Vir pacificus , fautor cleri et proteotor , in cujas eciam terram abbates et
aubditi monasterii nostri tempore tyrannizacionis ducia Johannis, fratris sui, et dacis
Johannis, filii ejusdem, ßemper refugipm habuerunt Deductqs de Crosnaw in
Freynstadt et ibidem sepdtas in capella nansionanomm^ quam ipse fundavit, cum
deeantaeione horaram de pas^ione dcNniKU^a, reliquitque unicum heredem, Uinri-
cum juniorem, qui pro tunc in obsidi^ne-S^agaaensi pecsonaliter fuit.
Ae pasMagio contra • 9%lf*ello« per papam JPium
ordinato et morie ipHus ae eleccione JPauU
. . .;: tecundi.
■ « • •
Licet, ut supra patuit, donpius apoatolicusi papa Pius 2* desertus esset
a djuce Burgundie, qui personaliter cum eo contra Tnrchum ire promiserat et
eciam a Venetis, ob quorum confidenciam passagium instaurare conatus fuit, ipse
tarnen in proposito suo perse voraus , coUectis ündecumcupque cppiis classem aput
Anchonam multis sumptibus paravit et per^oualiter illuc veniens, infirmitate ibidem
prevratus, testamentum diajBpnens rpgfvit pro.omnibus, qui consiüum, auxilium
«ut favorem^ ad hujusmodi . passagiuiiif pi^titenmt,^ et omnibus, qui iter acripue-
HieMus kann Worbs Geschichte von Sagtn wieder mebrbeh ergtust werden. Am
7» April 1468 bekannte Herzog Baltbasar von Sagan, daas der Abt HetBrioli SUalaT
ihm und Beinen Bxiidern Rudolf^ Wenzel und Jobann 28. Dec. 1447 100 Scbock
Groschen gegen 10 Mark Zins ,anf[jSchönborj|^. geliehen} ferner, dass ibm-nn^
Brüdern, als sie Ton ibrem Bruder Hans bol^Iegt^w^^en, ,^^iir|)^
eemen isruaern , als sie yon ibrem Bruder 4an8 .l><QMrie|gt|
noch 100 FLj, devsf^ dcni.^ersogefllMoM^J?^^!!^^» .^«=1^ gi?« ätbrssjp» »og, «au-
lieh ihm,. Baithfpar,. lOQ pl.^ al|| »iiph fiur gen..Pi'eiis8en,:«oej und. dann noch
inehr geliehen . ids die fierxoge yjin Atm Mgan ,#cbiedca una den Sagan wieder
einnahmen* lJck.>
19. Simon L PabH Pins IL und Paul IL 351
nint^^concessit ptenarias indalgencias oravitque devoUssittie pro omnibos detraclo-
ribas et perseeatoribus suis et sie anno Christi 14M vita ftmetas est Antequam 1404«
aiitem proficisceretar ad passagium predictum posiiit jodices, • qai contra Georgium
occnpatorem regni Bohemie jure procederent, videlieet Nicolaum Gasa, ciardinaleiii
ad vineala Petri et ...< cuirdiffi^Mii 46 S^leto\^3 et ajt: ttuio: mstri devodns pio
nobis orabnnt et virilius expectabant reditam nostrnni k Turd^, si disposaerimi»
legitime, qae domini sunt. Qvto mortao electus est eoncorditer in papam ipso die
decollacionis Johannis bapfiste^} cardinaUs sancti Marc!, Venecianiis. filins soro-^-^Mr*
ris Eugenii pape et ab eo promotos in cardinalem , et diQebator pulcher cardinalis^
quia homo decorus et ornatas moribus. Sedit annis Septem ^ libenter legit et se-
InvLs missam aadivit aqoievitque sanis .consiliis et quamvis non esset excellentis
iterature bene tarnen rexit, pacem servavit et peregrinorum itfnera tuia reddidit,
occisis latronibvs et raptoribtas pacem bonain in Yiitlta prbctträvk. Hie statim
approbavit celebracionem festi presentacionis beate Marie ,^ sicut Pyus predeces-
sor suas. Hie in sigiiandis peticionibas maturus jhit et jasticie tenax , qaasi me-
lius forel pauca condonare «t firmiter servare, quam plura signare et postea revo-
care. Grande quoque pallacium construitit Rome aput sanctum Marcum, ante
cujus complecionem m'oritar etino Cbrisü 1471 die 21. Julii.^ Mntavit quoque i47t.
in favorem animanim annum jubilbuiii de vicesimo quarto in 25^^, ut quia super- ^* *''^'*
babundat iniquitas, superhabundet et gracia. Pestilenoia maxima hiis annis totam
Almaniam vastat pluraque loca bominibus vacudntur.
M9e eond€tnpu€U!ione et deposiciane Girsickoui$, aiias
GeorgU de JPodebrath, regis Bohemie.
Papa Paulus acta domidi Pfi pape prosequens commisit tribus cardina*
libas causas relapse heresis Georgil, ocupätoris regni Bohemie, et anno 1465
dtant eum, ut personaliter infra VI. menses coram eis compareat, et post plures
Processus contra eum legitime habitus (süc) Paulus papa secundus die precedenti
nativitatem Christi aniio Christi 1466 in publica sessfoqe decfaravit predictum: I4m.
Georgium alias Girsicum here^ilm - pertinaMm , hereticorum faatjorem ac heresom^' ^^'
jam dampnataruni de&nsiNrem, perjtfrdni sacrilegum fiiisse et cMse^ ipsun^ digoitate
regia, marchionali,* ducali etc« boilfiaque ottmibos ac temporaMbus domnmis et jori-
< *
^) Eschenloer Lp. 243. nennt die Cardinäle, denen Pius IL den Auftrag gegen
Georg gab: St Petri und S/Subinae».
^ Nach dert Art de yeriCer les dates. T. III. p. 408. 51. August« nach Raynaldi
B. J. 1464 N.> tö^ 30. August.
>) 21. Noyember.
*) Paul IL St. 28. Juli, Aach ders Art de Tirifier les dates a. a. O., nach Mnratori
Gesch. T. Itai. in der Nacht cwiachea 2&. und' 26. JLoli. Vtrgl. (layDaldi z. J»
Uli. N.: 62. .
363 rV. CataloguM ahhqiuM SaganenHum.
bos pi*ivavit absolvitqiie onuies dicti. regni ab anm! sabjeecione bona^i ei
tatis joramento et yiacalo posterosqoe siios filios et liberos iBhabilitavSt et inabiles
dedaravit a dictl regni, marchtoiiataS) üacatus et cajuseainqve dignitatis snsoepei*
one et deccione« Ipae autem Girsipkeaa predictufl mak scripta et muiccios ad
domioimi imperatorem et priocipe^ Almanie, m qn&iis ae t^rde nitebator excoaare,
«ffinnaitt, se nanoqoam foisae bereticttin et per consequens nee relapsam judicari
debere; item^* nuncquam legitime citaUim, variisqse aliis aonbagiis verborain nite-
batur sentenciam apoatolicam aiiullai'e aut saltem ad peniteaciam recipi debere.
Sed heo omnia exciodit professio. publica in Brunoa facta.
ife ciade tniserabiU lWroMa$lavien$iuin et aliamtn
SieBice nmeionia in S^nutekestetfth .
1467. Atino qve supra, videllcet 67 circa festum Jobannis baptiste abaoIoUs
conctis ab homagio et fidelitate nominati regis Bobemie, Wratislavienses UAa com
doMdno Jodoco e|»scopo Wratialaviensi ceteriaqne de Skfiia sibi adonatis obside»
rnnt Monster berg et Franckeiisteyn, eo quod de bereditaria possessione Gersici
easent et gravia . eis dapna de hiis emioere eowpicerent acceptaque Monsterbei^ lo
dedicionem cepenint opidmn Frand^ensteyn, Md castrum habere non vakienuit,
babueruntque ibidem Wratisslavienses grandem apparatam belBcom in bombardis etc.
Adveniens autem Victorinus, filius Girsickonis, ac circumvallans opidum, tradi-
mento, ut ferebatar, percussit stipendarios V/ratisslavienses et crucesignatos mul-
(U.Jwu.) tasque captivos abduxit ac apparatum bellicun muld valoris Wi-atislavieosibus
abstulit.^3 Bxhinc eodem^ wm» circa festott AUofaaelie l^atus sedh apostolice,
dominus Rudulphus, paulo post episcopus Wratisslaviensis designatus, ex com*
RMsäioflie domiiii pape adiit rege» Polome om plurimia bullis' noranuD faculta-
tum, monens, ut se tamquam jure succeasionis- ex parte uxoris debite intromk-
teret de regiio Bohemie contra Girsicum, sed quia antea amio 63 cojb pre*
dicto Gersidco confederatus füit, ideoque evaaiewa causa respondit, se cum Li-
twanis et Rutbeius aliisqne suis sobfectia conailiuiii desuper habiturufL Bequi»
ritnr mmililer imperator Fridericus cunetiaque,: qwl jufl ad regpam habere vide-
baatur tnipentibu3 -et dissimulaiitibua) Mathiüis'rex Upgarie, geber pre&ti Georgii
ex Qxore jaaa sine liberis deluneta, Bdg§oiua): ec(4esie sab. cojore, sicut ipse
semper asseruit et scripsit, reverencie sedis apostolice, que eum pro tunc ma-
* xime reverebatur ac tuicionis et proteccionis miseroram hereticeque pravitatis ex-
stirpacionem ob rectum sedis apostolice per legatos suos suscepii. Sed, ut
expcriencia manifesta postmodum edocuit, noo ob extirpacjouem. heresis sed
^' ■>»■
1) S. 4«»ttb«r «urubviick £ich«alo«r. T. IL p. 36 ft oud Hlac«. T. lU.
p. 4i$i ff.
19.^ Simon L Georg PodUhrad. MaMas Carvinus. 3S3
anibicionis regni et fastas causa de regno Bohemie se intromisit^} Pr^dicabantar
hinc inde indalgencie plenarie remissionis cruciataque ^3 dabatur tarn in Slesia quam
Blisna aliisque terris sigoabanturque plurimi communis wlgi, sed nuUus principum
qaitquam ad hoc faciebat ideoque hujusmodi crucis signacio Indibrio patuit Ad-
hesernntque regi Uogarie Mathie mai-chionatus Moravie et ducatus Slesie nobi- (IMS.)
lesque ac civitates Lusacie et quidam precipui barones Bohemie, videücet Szancko
de Stellis et Lepus9^3 ^^^9 ^^ ferebatur et experiencia postmodum edocuit, plus
ambicionis regni quam zelo fidei, ideoque parvo tempore perstiterunt Sicque
regno diviso multiplicata sunt mala in terris Bohemie, Sleszie et Moravie, et
rastate-sunt terre hujusmodi, nedum a Bohemis verum plus a rege Ungarie, qui
duobus vel ultra annis per Moraviam in Bohemiam exercitum ducens, Bohemis
ei obviam venientibus in Moravia mansit et sie ab utraque parte terra vastata
quasi in solitudinem redacta est. Bohemi simiÜter Slesiam circa montana pera-
grantes crebrosque insullos facientes teri-asque vaslantes grandem predam ali*
quociens abduxeruntt
Mneideneia quedam alia iUiu» temparU.
Anno quoque 1467 episcopus Ferrariensis legatus sedis apostolice et Fri- 1487«
dericus imperator convocaverunt electores imperii et principes Almanie circa
festum Johannis baptiste in Nurenbergam, pro tractando de regno Bohemie et
exercitu mittende contra Turchus, sed dissidentibus principibus nichil in effectum
dednctum est.^3
Circa hec tempora, mense Julii^} obiit Philippus dux Burgundie, vir
aenex, qui promisit Pyo*pape IL iq propria persona se cum eo contra Turchus
itarum, sed adveniente tempore contravenit et confusionem grandem in ecclesia
et populo christiano fecit Successit ei Karolus filius suus, vir in actibus mili*
taribus strennuus valde, qui circa tempora mortis patris sui exercitum, contra
Leodienses, wlgariter Ludecker ,^3 ducens, civitatem potentem quinquaginta miUa
1) Am Rande steht noch; Foit et ex jiost per eatholicos barones Bohemie Mora«
Tosoue et SIesitas in r^em Bohemie electos et a sede apostolica approbatas et
confirmatas.
s) nehmlteh: bnlla, vergl. EschenloerlL p* IIa* 16, und über die merhwiirdlge Stirn-
Biong in den Nachbarländern ober das ungerechte Verfahren des Pabstes gegen König
Georg, p. 17*
») Zdenko von Stemberg nnd Johann von Hasenbnrg, Haup^egner des Königs anter
den Böhmen. Eschenloer* 11. p. 6 and 5S4.
«) S. J* Müllers Reichstags -Theatrom, ivie solches unter Kaiser Friedrichs V» R^ie«
rang gestanden. P. lY. c» XXXV« p« S24*
«) Philipp der Gate sUrb tö. Joni 1467, 71 Jahre alt
^) Karl der Kühne besieffte and demüthigte die Lütticher noch i. J» 1407.
45
354 /y. Cabüogus abbaium SagafienHum.
pnngnatomm cum disposicione suf&cienti civitatis edacere, ad extremnin hmniliavit,
omnia arma et privilegia eis aaferendo ac prostratis muris ad similitadinem abjecti
opidi i^digendo.
Artifices qaoque hiis diebas mira celeritate sabtiliores solito fiant et im-
{iressores libronim multiplicaiitiir et succedente tempore, paucorum annomm evo*
uto eurriculo, totom mundum copia Ubroram replent Inventa est ars lila
ehristianitati utilissima in novissimis hiis diebas, ' mundo in seniam vbrgente,
in Magantina civitate eirca annum incarnacionis dominice 1440 ant parum citra
vcl ultra,^)
Reformacio fit plurimoitim monasterioram in diversis mondi partibas,^3 4^^
erebrins leguntnr facte, sed pene nalla in vigore remanet, qoia solito more per
sQCcessum temporis ad pristinum relabantor langworem post venerabiliam patram
mortem, quoniam Status omnium hominum hiis temporibus totus muliebris effectus
est, ita ut nuUus aliquo rigore discipUne propter deum et salutem anime sue su-
bici velit, sed omnes pene sensualitatis appetitum ac carnis voluptates insecuntur,
sua, non que Christi, ^on que reL'gionis sectantes,
MBe «iorfe quorundant vMignarun^ virarutn in Miaiu
Mf^riUuUi et dotnini ;§^«iOfil# aJbbati».
1464. Anno gracie 1464 moritur dominus Fridericus,^} episcopus Magdeburgen-
sis, non alter Vdo sed vir optimus et devotus, qui circa annum domini 1444
postulatus baut dubium disposicione divina in episcopum fuit Erat enim pro tnnc
homo laycus, parve aut nullius reputate scripture, prepositus et gubemator eurie
domini Uunteri, predecessoris et cognati sui. Qui cum diligentem sollidtudiaem
curie gereret, canonicisjuxta formam conciüi Basiliensis congregatis, ab OBmibas
onanimiter episcopus acclamatus est, quamvis magne nobilitatis et literature essent
Gumque sibi postulacio denuncdaretur et consensus ejus requireretur, stupefiactas
flevit dicens: o viri prudentes, quit agitis jnrati, eBgendo laycum illitteratum in
pontificem! acceptisque induciis et ad deum se totum convertens rogavit humilibns
1
) Am Rande steht roth:^ ars inpmtoria libromm. — Da dieser Theil der Chronik im
J. 1480 geschrieben ist. so giebt unser Verfasser eins der ilCesten gesehichtfichen
Zeugnisse fnr die Etlinanng der Bachdmekerknnst In Mams, da Senaab in seiner
Gesch« der Erfindend der Bnehdraekerknnst, .Mains 1830 — 51. 3. T. kein älteres
dieser Art als t. J* liSü^ dann v. i486 ermitteln konnte. S. T. 3. p. 470.
) Vergl.^ d. Sehreilien des Cardinab Nieoiaus von Cusa v. J. 1451 an den Enbiaehof
Friedrich von Salzharst de reformatione quomndam monasteriomm ordinis eanoni-
eorom regnlarium , bei Amort. a. a. O. d. 7X9.
') Friedrick III. von Beichlingen, Eiiblschor vom J. I44S— 1464. S. Ratbmanns
. Gesck. d. St. Ma^ebnrg. T. UI. p. 111 C Die Besiehnng auf Udo geht trobl anf
den vecschwendenschen Emblsehof Otto von Hessen , st. iSßt»
19. Simon L Berühmte ZeitgenMten. 855
«
et lacrimosis precibns, ut sibi volimtatem suam in lioc iospirtre dignaretitr«
Tandem canonicis instantibos consensit et a coucilio BasiUensi sasceptns et con-
firmatus est pallioqae gratis potitus. Dominus aatem Eugenius papa 4^ propter '
scisma inter papam et iconciliom emii deposoit et excommonicavit et dedit archi-
episcopatnm comiti de Spigilberg, postea vero anno salatis 1447 a Nicolao
quinto restitnitor et manet in gradu suo et fere omnia monasteria sub dicione saa
reformavit, castra, villas, opida et alia jura ecclesie vendita et impignorata rede-*
mit optimeqae in spiritualibus et temporalibos prefuit dilectas deo et hominibus,
solis perversis religiosis odiosus. Qui, ut a medicis ferebatur, toxico lesus^
Gunctis bene ordinatis post confessionem et sacramentorum percepcion^m inter
manus clericorum in sedile sedens placide obdormivit in domino signisque cla-
rere fertur.
Anno quoque salutis 1467, sabato dominice 2^ in adventn/} obiit reve- t467*
rendus pater dominus Jodocus, episcopus Wratisslaviensis, baro de l^losis, na-^^* ^^^'
cione Bohemus, electus eo anno, quo moriebatur Ladislaus rex, videVcet 1457^3
nulli dubinm quin contemplacione regia. Nam et si rex vivere debipsset, haut
dubium, quin nedum clerus sed et tota Slesia tuicionem et promocionem aput
re^am majestatem habuisset per eum, Iratres enim sui potentes erant in curia
regia fiiitque vir prudentis et celerrimi consilii, zelum fidei et discipline ecele«
siastici habeus, sed a Wratisslaviensibus tempore disseosionis cum Girsicko sem-
per suspectus liabitus est. Hie, nescio quibus de causis, parum ante mortem
suam dominum Johannem Dwister, prepositum ecclesie Wratislaviensis^ virum pre
ceteris prelatis potentem captivavit et secum a Wratislavia abduxit atque usque
ad mortem suam vinctum tenuit^} Gumque cadaver ejus in Wratislaviam duce-
retur noluerunt Wratislavienses intromittere eos, nisi simul prepositus veniret.
Fttitque homo magne stature ac ponderose corporis, juvenilis aclhuc etatis, utpote
nondum XXX. annorum, cum in episcopum eligeretur, totus voluptatibus carnis
dedittts. Non fuit ab inicio princeps in Slesia , qui totum sie se voluptatibus eama* •
libus subdidisset uti ipse, plura enim milia florenoriim pro solo zuccaro annuatim
exposuit cunctaque fercula ad mensam suam, que mira cura et industria cocorum
preparabantur^ zuccaris condiebantur. Pluries noctunio tempore , quando appetitus
1) Ala Jodocns Todestag wird gewülinlich Mittwoch IS. December 1467 angegeben.
Klose UI. p« 406. £schenioer 11. p* 96. sagt nnrx Mittwocb, nebmlich Tor
Nicolai, DlogoBsas in vitis episcopor. oad die vitae epiecoporom bei Sommers-
berg. IL p. 170 D. 194: die martis, 15. DeeembriSj, Heaelius das. IlL p. 16,
eben so; Sein Grabmal in der Domkirche giebt nach Sommmersberg. I. p* 67,
12. December, womit unser Verfasser übereinstimmt , denn der 12. Dec. 146/ war
Sonnabend in der 2ten Adventswoche.
*) Nach den übrigen Nachrichten wurde er 14S6 gew&hlt. Vergl. nbrigens oben p. 169»
) ^^^» Dingossi vitae episc. Wralisl. Sommersberg. IL p. 170, und Klose III.
p. 469. Von dem weiter nnten ange^hrten auAiHeiid starken Genasse des Zockers
spricht anch sein Zeitgenosse Dlngoss.
45*
356 IV. Catalogus ahhatum Saganensium.
eom InvuH^ ministri ei cibnm preparare oportebant Unani in hiis satis mimm
fait, qood in bujasmodi deliciis de venereis volaptatibns nuncquam suspectus ha-
bfdif est nee cum mulieribus contubernia aliqua babuit Dedernntque hujusmodi
roloptates Infemperate finem vite sue in meliori etatis sue.flore^ utpote circa vite
ioe quadragesimum annum.
Dcmum venerandus et religiosissimus pater dominus Sjmon post diutina-
nrni rraviumque infirmitatum perseoucionumque et exiliorum laborem, que ultra
quadricnnium lonj^animiter pertuÜt, crebra peccatorum suorum confessione ao sa*
eramentorum devota suscepcione rounitus, vita excessit in bona sexta feria sero,
IM*/ fidelieet nocto preccdente, anno Christi 1468, hanc nactus sortem, ut qui passio-
t4f kfri\. n^yn domiiii nostri In corde et corpore suo jugiter portavit, eadem die anniver-
iarla piiaslonis domlnioo nexibus corporeis ejus felix solveretur anima fructibusque
dominfoe paaalonla potireturt
De tirii ei muUerihue iUuitribue ittiue temparU:
Quamquam htfs novissimis temporibus, caritate refrigescente superhabun-
danteque iniquitate diminute sint veritates a filiis hominum^3 statusque vite immaoe
omnino muliebris eflTectus sit et in extremam fecem viciorum coUapsus, non tarnen
fatendum arbitror defecisse sanctum omnino de terra, sed dominum adhuc sibi
reservari non paucos, qui non incurvaverunt genua sua ante Baal, quorum meritis
bunc mundum subsistere nemo dubitare debet, licet majorem eorum numerum plus
deo quam hominibus notum nemo ambigat, qui et eos sub umbris alarum suarum
oculta dispensacione divine providencie sue protegit ac ab implicacione hujus fal*
lacis mundi custodit De quorum numero, qui hiis proximis temporibus mundo
innotuerunt aliquos annectere curavi*
Floruit hiis temporibus Johannes Soreth, prior generalis ac reformator Car-
melite ordinis, vir sancte vite et singulariter Christi fhictificus, postea quam Car*
melum totum viginti rexerat annis Andegavis obiit die 25. Julii, ubi quampluri-*
mis nunc miraculis choruscare fertur«^3
Item, in partibus Westphalie opido, quod Hammo dicilur, puella quedam
nomine Stina aperte et verissime sdgmata dominice passionis habuit in manibus
ac pedibus et latere, virgo noviter conversa, anno scilicet> 1464, post spacium
quindecim ebdomadarum circa festum corporis Christi coram 12 testibus ea osten-
dit et predixit, quod post duas horas reairent| quia tunc ea non invenirent, et sie
factum fuit, quia loca sanata erani
I) Psalm XI. S.
3) S* über Johannes Soretli, welcher im J. 1471 starb, und 0» Schriften: Bibliolbeea
Carmeltlana. T. U. col. 99.
19. Simon 1. Berühmte Zeitgenossen. ^ 357
lo Sagano oQoqae qaedam devotaria vidua, nomine Dorothea Beherynne,
ezcellentis contempladonis claroit, de qua supra patuit.^])
Florait eciam hiisdem temporibus dominus Anthoninus, Florentinus
episcopas de ordine predicatorum de observancia, ^^l, sciencia, doctrina et vita
preclaras, miraculis elarens post mortem. Gujas nos Summam in quataor magnis
volominibos impressam habemas.^3
Item^ obiit circa illa tempora Erfordie doctor Jacobus Carthosiensis^
Almanas, vir abstracte et contemplative vite matureque et rigorose conversacionis,
theologas magnus, qui profectos et vicia religiosonim in dyalogo suo et in tractar
tulo, qaem: octüiun religiosomm intitalat, clarissime depinxit, ediditque plores
alios, videlicet de sollicitudine ecclesiasticonim , de restitacionibas , de via arta,
qae ad celum, et spaciosa, que ad infemnm dacit, et alia qaamplnrima pro reli*
giosis uülissima. Fait hie primom frater ordinis Gistersiensis et de samptibns
ordinis promotos fuit in doctorem theologie. Factns abbas monasterii Paradisi
vidensqae non posse fratres ad pnritatem regnle rednci abbaciam deseniit et de
licencia concilii Basiliensis Erfordie ordinem Cartliasiensem ingressas in qaiete,
eontemplacione indagacioneque assidaa aacraram scripturarum reliquam vite sae
tempus expendit.'}
XJE. De domino Martina p hvju$ nomini» prima.
Post decessmn venerabilis patris domini Symonis viri religiosissimi et de« (1468.)
vocionis precipae, post festa pascnalia electas est concorditer per viam scratinii, (^pn^*)
qaatoor aomtaxat fratribos vota saa in kÜos dirigentibas^ magister Martmos Rin*
kenberg de preposito Gmnenbergensi in abbatem Saganensem. Hec eleccio, licet
ut premittitur multum uniformis et Concors facta faerat, compertum tamen post-
modo est, vix mediam partem firatnun in ea eleecione libera et sincera intencione
ductam fiiisse. Nam dox Hinricas junior, qui pro tone diclo magistro valde fa*
vorabilis fiiit, pro eo scripta ad capitulum dedit per minasque graves, quamvis
>) Vergl. oben p. 32» t
^> Antoninns, Erzbiscliof von Floreni ▼• J» 1440 bis 14S9 wurde im J. ItfSS heilig
gesprochen. Hier ist nnstreitiep seine: Snmma theologica sive juris ponCificU et
caesarei summa, welche in 4 liieilen, Venedig 1477, dann Nürnberg 1178 erschien,
in welcher letztem Ausgabe sie aich nach dem noch- vorhandenen Cataloge in der
Saganer Bihliotheh befand.
>) Jacobus Junterhuck, Abt des Klosters Paradies im Grossherxogthume Posen, dicht
an der Schlesischen Giinze, hat ausserordentlich viel geschneben. S« Fabricii
hihi, lat T. IV. p. 8 f,, wo p. 10 aus nnserm Verfasser fiher Jacohs Autorschaft
des Werks : oeulns considerationis und der übrigen ohen angeführten Werke , welche
weder dem Bernard Pes noch Fahrieius und Mansi simmtiich bekannt gewor*
den zu seyn scheinen, das Nöthige ergänzt werden kann.
358 rV. Catalogus abbalum Saganensium.
non scriptis tamen per alios vive vocis oraciilo timorem simplicibas fratribns in-
Cttssit, dicens ac eis denunccians , qaod nisi eum eligerent nullam de reliqao ab eo
consilium aut aaxiliain in qaibusque necessitatibus sperare deberent, de quo tarnen
postmodum com vitam et conversacionem in regimine sao audiret et videret mul«
tmn doloit. Per quas minas, ut ndchi postmodum retolerant plures ad emn eli-
gendom indacti faerant Faeront et alii, qui ante eleccionem valde ei detraxe-
ront, eciam oculta mala, qne qualitercumque perceperunt äuribus fratrom incalcan-
tes, nt eos ab eleccione ipsius averterent, qui tamen postmodo, considerantes
magnam partem fratram incnnari ad eum eligendum, primi de eligentibus eum fue-
runt, ideoque juxta merita eorum«deus, qui profunda cordium scrutatur retribuit,
comperi enim pro certo et justum dei Judicium expavi, quöd cunctis diebus vite
sue et regiminis ipsius nuncquam gradam et favorem sincerum obtinere valuerunt,
quamquam aliqui totis eonatibus ad hoc niterentur. Videant ergo futuri, ut in
eleccionibus deum pre oculis habeant et consciencie sue satisfaciant , ne indigna-
cionem dd et justam divine justicie ulcionem incurrant Scripsitque ipso die elec-
donis dux'Baltazar, dominus Sagani, ad capitulum nisusque fuit per scripta sua
eleccionem dicti domini Martini impedire, swadens, ut hominem bonum, simplicem
et zelum dei ac reUgionis babentem eligerent, et non dissolutum aut secubribus
vanitatibus deditum, verens, ut presumebatur, ne astucia sua versucias dicti du-
cis, quibus tempore antecessoris monasterium circumvenit refelleret et se sibi op*
poneret, deo tamen boc discuciendum committimus.
. Hie dominus Martinus magister arcium studii Lipcensis fuit, vir optime
indolis, magne experiencie, lati discursus et astuti atque celerrimi consilii, cu-
rialis autem et secularis totns, ita ut nicbil de seculari vita, nisi habitum mutasse
videretur, vix enim annis duobus in conventa fuit. Erat filius cujusdam fabri
erarii , Joseph Rinkenberg dicti , habuit filiam elegantem , quam dux Conradus niger
Vlsnensis^3 sidamAvit et in uxorem duxit, cujus auxiliis in universitatem Lipcen*
sem est missus et magisterium adeptus et ad tempus cancellarius predicti ducis
effectus ad tempus eciam in curia domini Gonradi episcopi extitit, unnde et totus
curialis effectus fuit experienciasque plurimas cepit. Fujt tamen semper valde
Studiosus, nedum in literis secularibus verum eciam sacris, precipue tamen studio
et practice medicine artis frequencius et quasi assidue invigilavit multasque ex hoc
sibi sollicitudines et occupaciones accumulavit, ita ut pene omnem sollicitndinem,
quam pro monasterio egit, excederet et que precio et sumptibus assiduis de apo-
tecis comparavit, aliis liberaUter tribuit, de firatribus tamen suis infirmis nullam
aut modicam curam habuit. Familiaritatem mulierum scandalosam multam nimis
(quibus et semper promptus et paratus erat^ ex hujusmodi exercicio contraxit,
1) Konrad der Sehwarze (st. 1471.) war ein. Bruder Ronrada des Weissen (st. I499.)9
des letzten Piastischen Herzogs Ton Oels, beide waren Söhne Konrad Kanthnera
und Neffen Konrads senior, Bischofs von Breslau» Von der Yerheirathung Konrads
des Schwarzen mit der Schmiedtstochter ist sonst nichts bekannt.
20. Martin L Privilegien. 359
sciensque qaem fractam ex hujasmodi exercicio ipse habuit, samine cavebat, ne
qais fratram studio aut practice hujus artis implicaretar, ymmo et in fdturam pre«
cavens ante finem vite sue crebrias districte commisit, ut libri artis prefate dili-
genter recladerentur nee in manus fratrum incidere pennitteretar. In collacionibas
ad clemm et sermonibus wlgaribus ad populum nia^[stralis multum extitit sicut et
coUaciones in capitulis generalibus per ipsum facte, que in libris sparsim inserte
continentor clarius osteDdont, ita ut nee secundum ante se in hoe monasterio ha-
buerity nee fortassis in futurum de facile habebit Rethorice et poetrie omatu a
puericia quodammodo deditus fuit curialisque multum in perorando et scribendo
(am in Latino quam Thewtunico super omnes predecessores suos fiiit seque un-
dique curiis et consiliis principum ingessit, magnusque plerumque et gratus ab
ipsis habitus, ex quibus ut frequenter multorum curialium nunc amiciciam nunc
invidiam contraxit, mnltiplicique variabilitati fortune in dissensionibus multipha-
riis, que inter prineipes suis temporibus acciderunt, ex hujusmodi implicacioni*
bus bona monasterii subiciebantur^ nunc' tuicionem^ nunc pericula, nunc dampna
ex hiis incurrendo.
He privUegii» per, eutn a prineipibut itnpeiratit.
Cumque bona monasterii nostri, tarn in districtu Saganensi quam duds
Hinrid plerumque particulatim empta essent, sie auod super eisdem bonis, sicut
hodie apparet, partita, imperfecta ac diminuta privilegia hinc inde haberemus, ipse
sagad sua industria ac curialitate vilsque et modis astntis, vix pro tnnc duobus
fratribus sibi familiaribus congnitis, conquesivit nobis optima privilegia generalia
omnium bonorum nostrorum, nedum in ducata Saganensi a ducibus Slaxonie,^^
verum eciam a duce Hinrico juniori et Johanni, ultimo de stirpe Hedwigis^ ejus
successori,^3 ^^P^^^ bona in districtibus dictorum dominorum situatis« Insuper et
innovacionem et confirmacionem privilegii Alberti regis Romanorum per Ma->
thiam,^3 ^^S^^ Ungarie et Bohemie non sine optimis et providis respectibus per
ministerium domini Hinrici de Miltitcz/3 militis, impetravit Que privilegia in
i) Der Rurfurst Ernst und dessen Bruder Albrecht bestätigten K. Aug. 1482 die Urk.
der Herzoge Johann, Heinrich, Heinrich nnd Wenzel &ebrnder von Glogaa, Sagio
und Crossen über die Güter des Stifts in ihren Landern y» 9. Dec. 1410.
B) Herzog Heinrich besUtigte 6. Febr. 1476 dem Stifte die Güter und Dörfer Klop-
sehen u. Qnelitz im Gloeauischen, nnd Bnlendorf im Freistfldtischen Weichbilde, zu
rechtem lUrchlehn nnd Kirchrechte« Dasselbe that Herzog Johann 7. Sept. 1477.
Hans Ton^ Biberstein bestätigte die Güter Gunzendorf, Zedel, Jeschkendorf nnd
einen Tbeil Ton Marsdorf für 1814 Cng. Gulden.
») Am 7. Januar 1478 bestätigte König Mathias die Urkunde Kaiser Alberts
1. März 1439.
0 Dieser Heinrich von Miltitz erscheint in mehreren Saganischen Urkunden als Theil-
nehmer an ivichtigen Verhandlungen.
vom
360 IT. Catalogui äbhatum SaganenHum.
hiis nubilis et variabilibus temporibus nobis maltam sunt necessaria. Indaxerant
eum ad hanc providam soUicitadinem capitanei a dominis Saxonie freqaenter mu*
tati, qai, ut hujas popali moris est, profunda flaviorom scnitantes, ad morem alia-
rnm terramm predictis ducibus subjectaram nitebantur in jddiciis libertates bononim
monasterii tarn privilegiis antecessorom qaam conswetudine terrarom jSlesie obten*-
tamm et observatanun crebrias infringere^}
JDe peiHMeneia generaUp que tune Saganutn
graviäsime pereuUi.
Dax Baltazar, qui in exilio suo somptos quamplarimos fecit et se gravi-
bus debitis involvit, misit prefatum reverendom patrem mox post adeptam bene-
diccionem nna cum Petro Prompnitcz pro stipendiis sibi a dominis Pmtenomm
debitis petendis, in qua legacione vere per totam estatem et partem antomphi
absens fiiit.^3 Interim pestilencia grandis Saganom percolit, anno videlicet domini
1464 cepitqae circa festum Johannis baptiste et duravit usoue ad finem anni.
tM4. Mira dispensacio divine providencie ibi apparuit, nam anno Cnristi 1464 in au-
tampno et estate pestis nee totam fere Slesiam et aUas affines terras pervasit et
oppressit Saganumque jam in vaserat et in adventu invalescere cepit, sed mox ad
introitum interdicti tota ipsa pestis sedata est, temperante divina providencia rigo-
rem sae jnsticie. Sed post quatoor annos, solnto interdicto,^ mox pestis därior
rediit conaescendiique divina pietas pro tunc ex iuanicione monasterii nostri , qoia
propter assiduas bellonun incorsus a pluribos annis nnlli firatres faerant assompti
et pauci facti fiierunt ut vix horas canoiucas cantare possent, ouUus fratrum mor-
tuos est, dempto converso uno octoginta quatuor annos natus, qui solus matura
sua morte alios liberavit Fueront attamen duo infecti, unus vix mortem evasit,
alter de facile convaluit
JDe aeti8 ^UMdetn loenerandi patr%$ eirea ditpoH^
cionetn monasterii rubrice ei cofifteefifcll-
num aliquarutn. ^
Eodem anno capi(alum annuale, tum propter pestem tum propter absenciam
(14(NS.) abbatis, juxta conswetudinem circa festum Egidii servatum non fuitsed anno se-
'* ^^ quenti circa idem festum capitnlum annuale ipse pater dictus primum celebravit,
^) Am obero Rande ist dazogescbrieben s item ^^conserratoriam perpetonm de curia
Romana monasteria eciam conqnesivit cum qnatnor jndicibna et anbdeiegatione eoram*
*) S. oben p. 350. Anmerk. 1. und p. 330« Anmerlt. 2.
20. MarÜnl. Pest. Kirchendiefut. ^ 361
Hl quo et.pliira umOTavit jazfa proverbiom generale: nowsTex nova lex. Pnmo
namqae de special! licencia dofluni ündalphi, ^isci^i Wratisslaviensis ac legati
apostolici post benediccümem , quam ab ipso recep^t Wradslavie in ecelesia beate
Bfarioi ordinia^nosüj^ «conoesfSt fratribns . iiti biretis agiiel}]nis, qui prias non aliud
quam dalmucia pro coopertura capitis, non utiqae sine gravi ' gravamine capitis et
parvo calore' religionis bdid^aid;^}
Item, iastitoit ' de indulto prefati pontificis, ut a feste trinitatis ns-
qne ad adveatnm domini et ab octavis epyphanie usque ad quadragesimam , com
esset alias de feria tenendum, teneri deberi de sancto Augustino patrouo no-
Btro , * qaemadmodom dominus Symön instituit feriis quintis teneri de • sancta
HedwigL . ,
Jiiem, amio ejusdem'2* in capitnlo annuali, ja» elapso biennio per domi-
licim Jodocum . Qqvd obiit anno gracie • 14S7 in ecelesia Wratisslaviensi , sabato do-
minice secunde adventus domiui sepnltns} et post per successorem suam dominum
Rudttlphum iiistitutum et confirmatum festum presentacionis beate Marie ',^3 ^^ s^b
daplici feste a tote dero soUemniter peragi debeat, dominus Martinus instituit,
eonformiter peragi debere. < '
Item, circumcisionis ad mödum katbedralis ecclesie sub triplicis festi ofB-
rio nee non Anne,. matris Marie, et Wenczeslai, que antea dumtaxat festa novem
leccionum erant, sub duplici lesto soUemnius peragi instituit, proeuraeionem fratrum
juxta conswetudinem antiquam super se recipiens.
Item, in eodem capitulo annuali, considerans premendonatus pater et do-
minus gravamen monasterii crebenimasque differencias et discordias, quas habue-
ramus ex parte capelle beate Marie virginis in Bewtin, favente et approbante hoc
reverendissimo patre domino, domikio Rudulpho, capellam predictam commisit ple-
bano in Bewtin sub tali pacto, nt mediam parlem ipso die nativStatis Marie de
oblacionibus sive in cera sive in pecunia sive in aliis quibuscumque monasterio
perpetuis temporibus prestari deberent Hec inconsulta dimissio, licet colorem
queodam pietatis et conservaade religionis ac pads pretenderet, forfactum tarnen
avaride ibidem latere postmadum eompertum est, nam census in Czabilwitcz, ut
fratres ibidem sustentari {lessent cum honorimciis predecessores eis reliquerunt^
quos pre&tus pater ad monaaterium retraxit. Insuper et pratum et domum Ten-
didit 6t pecmnmn iidmrsavit, capellam oudam sieut Christum in emoe sine pro-
icuradone dlvini officS dereliqueas, minderet verendum est, desenente nos beata
virgine Maria, in binis incendiis ac aliis cladibus justas ulciones pertulisse, fuit-
que eadem capella a nobis deserta nsqua ad annum domini 1487, ubi resignante
,'■ »I'»»H » .
1 «> • «•
i) S. ober die Terachiedenen RleidangsatUcke der Chorherren i Ensebias Amort Tetas
" diBciplina canonicomm regnlariam p* 4lff d. 709, and yiele andere Stelien ia den
Teisckiedeaen Stataien*
») Das Fest der Opfenmg Maria, 9t* NoTembet , Tom Pabite Gregor XL im J. 1374
^^'''-"tigt and erneaert Haltaas, Galendariam p^ i62*
46
362 JF» Caiak^tu id^baium SayäneiuiuuL
nobis eccksiam parrftcInalMi ia Bewtin dbinim Sylniie Nawiiweider ^ plebano
ibidem eandem cum capeUa predieta jieajßoöftaviBni&
Item) attento.qaod inefiiali tastest mater discordie^ insttttiit, «t fmtres in
mmoribiia cooßtitliti, ul pota cum alfis •eqoakm redpersiit coJlaeioiiein, «um ipd
pritts m]^ ^nedifi ntertnkir ealkoiouek •; it > , ';i^
Item, instituit ut omni anno circa festum Bardiolbbiei unua^iaque fratroni
mooasterii de camera abbatis . tnidäam növam aoc^ereit ei vätnstam unam pro usu
pauperum capellano presentaret, idqne in prepositaris observare mandavit*
Item, immutavit nsnm et inciaioiiem tomcBrum ab antiqQo observaCiim, nam
uaque ad hoe tempas üratres utebantur tunicis pKcatis, ciix^a collum depressis el
brevibus, sie quod nisi pelliciis desuper induerentur, nadis collis incederent . Ipsa
yero OFdiiiavit, üt panaos k iquatbor dumtatajt partes difviderebr et coJftfittm duo-
rum v)?! trium dtgitomm haberetnaditätemqde colli et nückie tempore yenöili a fri*^
göre et estivo a nuditate scandalosa tegeret ei preservaret
Item, destinavit ut nuUus ioantea fratrum in primiciis auia i prandium ia
civitate pro amicis suis diaponeret, sed m q« ex aaucia fratrom kujusmodi ad-
venerunt, ad mensas suas in curia sua recepit Ipse quoque, nisi rapionali causa
oocurrente, fratribds ad civitatem eimdi Ifcenciam m)ii eoBcessit nee eos in allo*
diis estivo itempore, uti predecessores sui permiseruai, laborare padebatur, scfens
eos noD ita f'eljgiosos et disciplinatos aicut exieraut i^eYersuros.
He edificiis ftorl«» qtße cousiruüpH e$ pi$cini§,
^uat J'ecU*
• ' .
Cum supeijoribtts iemponibua ntonasteiäam mKsr^m . defectom' baberet ia
piscibuS) prefatua väierabilis pater dedit converitui tres piscirias in Hennaasdorff
et inferiorem in R^girsdorff, fecitque laborare Aias piadnas ootabilea inBvesQitce
majori , tres in Rengirsdorff et nnam magnaiu k Gre^haV». Piscina supetW ia
Bresnitcz fapta est io fiindis aoulteti et flebani cum horum libero conaeusu trii^tque
fundum eciam alteriua nättoi , v^licet MaAis Bafaer^ quibus hot^ modo aatis«-
factum est; sculteto renissa est runa maroa annicenaas aaper labefna et Rfniaaqa
est ei equua .feudaUa solum ad sue viia Tempora, stod ip8# mortaD h^reAes auf
tenebuntur ad equum sen^aadum; plebano datur oauii amia una märcal annioeDaus;
sed , tercio rustico videlicet Bahir ^3
Iqferiw vero facta est super fuodo Jacob Petczse^ cui id reatauran emit
pi-efatus pater eidem IUI. \nrgas agrorum a Rumpeler pro XXV. marcis Misnen«-
sium grossorum remisitque ei censum frumentarium ad VL «usoa, quibus imtia
» - • • • • • ■ -
1) Die letzten Worte fehlen. Der Vertrag aber den Obarl^ldk So BiloBiiite wnrde
la Jam^gf 1490 abge^eMomeo, der Vert^gr fib^rS Teicfae öpd ciaehi Gidicn in
Rengersdorf 1. Juni 1487. VMu. ,
20. MojpHn f. FU€htei€h^, GebfiUl/e.
663
fecil com eo concordiam perpe^n, Ua fupd sibi et w^e^sof-ÜttS sots remisit
eensum pecuiualein et frumeDtorasi totaleoi^de i|p;uitaor vir^ a üfioipeler emptis»
Piado^ in I^Dgiradwff infeiior facta eat. ia fun^a Kqpjpjl.et Wentesil Schaitoz^
c^m qi4bua taUter cQucordatiuu e^t,, ut K^pil df^MinfUDso, ia quo pisoina eat^
aoivet eensum dmntaxat de dimidio.oianso,^ sqd Viueenoiiia ScboUce^ qni habet 14
virgas^ dejnceps dablt Mnaam de. }Uiy% virga-O
{Idifi<*avit quoqne post pfimam monasterii vastadoneni ehorum superiorem
eam stallia suis, nee aliqua alia stalla qi^iradiu vixit coq^rtruete permiait. In qoo
choFO omni tempore^ vi^ sue multnm qiuet^ fratres Jieras eaaonicas diornas ao
aocturnas decantaveiimt, licet plw^a e frifttribiifs buju^odi quietem moleate fecrent)
asaerentes se gravari tarn ex te^tqdlae decliyi^te, qoam ex sqni recloaioneu J^aq
vero et viveas et mori^na <mniea ^ati'ea cfoatestatua est^ ne eundem ebdram dese-
rerent, malediccionea varias eonirariam facieptjbas impreßaado. Bdifieavit quoqua
gravibas caris, sumptibiia et laboiribaa .rnjurum retrp oonaster imn cwi iossato a
valva Soraviensi usque ad loeum neceBsarium cutß 9taba balnei et infirmaria«
Fecit hoc precipue ad comp^icenciaiii dominorum nostrornm dacam Saxonie , ideo-
qo^ ploribus fratriboa in prineipia multam hpc .^esplicuit, sed tarnen post, cum
aolaeio orti ameni potirenUpr omnibua grati^sigiaia fuit. . Habemiill aQper hquamodi
orto et fossato privilegia optiipa iiedam dnepin Saxouie venun eciam ^onanlam et
eiviom Saganensium.*}
Ineidenda ittiu» ietnpori» et primo de va$tacione
apidi Sapmni ue eiKUtüime «i§u§dewn.
'. ^ Dux itaque Baltazari a^ctoritate aedis.apostoliq^ i^ atmorum vi in Saga-
nom redactuS| qaamvia vetulua, ventro^iua et ad carnales amplexus de reliquu
^) Ba scheint 9 als. bitte der Verfasaer noch mehr Einseinheiten anfuhren wollen » da
er die halbe auf obige Worte folgende Seite leer gelaaaeii hat und erat auf der
folgenden fortfahrt« Die Teichatatte zu Rengeradorf; auf der Heide, ala die Straaae
fon Atti(h^)>af!h ,af/ Rttagwadtorf/ubtr den Oan^m ge^t, h^ulJUe dar.Abt i|0(;h Sk Hai
1489, kurz Yor .aeinf^. T^e* [ i - , . -, -'-<,..'.
t) 12« Mäcs 1481 iir)kqi|deten RfirforatvEriiat nnd qein B^nd^r Albrecht, daas ale dem
Aagnatiner« Stille ihrer. Stadt Sagan einen Raum :^^. einem Garten gegeben: hinter
der Jianery ^w^ifiger ni|4 Pichen, .ve|che di«^.,ConTentnalen gemacht haben hanter
ihrem Kloster ausserhalb der ning^HMiei^ der Stadt zaGntc^^n f iner Featenung, und
13. Mai 1483 eaben dieselben dem Rlorter einen. ^li(t^,:)znriachen 4km Zwinger und
;i^chf|i w^.!|fw, Pji»^\ A^r^i^.r&m^U^ Äff Ringmauer^ au
. , eine^i; G«4te^i Wa Mm^jf^de def l)Rb*aus^». >^nj M.,Älij|^.ga^^ Sifadt Sugan
di^J^fU: deia Pl^n iMM tillM9^ fWIg W i*?*"'^V*W^WW* Ring-
mauer und dem Pärchen gegen das Spij|;|\i9th(»r •bui;fj).,^„lal^t^..p|M$rfenf|tef^f!a der
Pw4^n"M^9aP'|i9^»wog|«0^^ Kjl^ater ;4e/.$ta4tj^iiiqm am^fn, guna» beseichneten
Platz abtrat. irr ..' .y • , *: .
46 *
1:«^
1
364 IV. CatalBgus ahhatum SaganenHum.
inabilis et invalidas, in odinin tarnen frairis sqi, nt presamebatar, dnxit axorem
javencalam, neptem dacis Przimkonis Theschnensis,^3 sperans ducatui Saganensi
contra fratrem soum ducem Johannem * soseitare heredem, qvod factam animum
dueis Jobannis contra eom darios inflammavit, onnde in dies contra dncem Balta-
sarem et dacatum Saganensiem machinare eepit.
«478. Anno antem Christi 1472, circa festum beate Agnetis, in signo Bbre, se-
^'* *^*"' cnndam astrologorom indicia, cometes insolite magnitudinis et claritatis apparere
cepit et fere per mensem doravit multonun futarorum presagia malomni, qoe in
effectum per multa lerrarom et regionum spacia subsecuta sunt indicia preferens,
cni antecessemnt et subsecnti sunt anni aridissime et necive siccitatis preter alia
gwerrarum ac incendiorum multipbaria incoinoda.^3
Fait hiis temporibus Gracovie famosns ästronimns, nomine Johannes Scliil-
ling,'} qui eo anno in suis indiciis avisavit, jSaganum maxime ab igne caveri de-
7. ftfu, bere. Unnde accidit eodem anno asceusionis dominice feste, ut dux Joliann^,
opidtam pro tunc obsidens, nocte precedente et ipso die igne, ferro et maehinis
impungnaret et opidum una cum monasterio nostro ignis voragine nsqne ad fundnm
vastaret et absummeret ^ Fueimt sacramenta instigadone mea de inferiori sacra-
rio in sacristiam docta et conservata, illa vero^ que in choro erant, neglecta et
combusta.^} De bac vastacioM fecit dominus Martinas abbbs hos sequentes
rignms C^ic3 sj^ve carmina:
. Anno, milleno quadringen L bis Xque secundo
' Ascensus feste, hujus facti memor esto.
Bn furit gens seva,. spargendo flammea tela.
Mox mit Sagan ignis voragine fracta.
Ob^essa capitur, sevit frater fratris inedeni
£t domus hec perit daustrumque Marie,
Quam reparat abbas Martinus Rinlcenberg dictus.
Hunc virgo virginum celi perducas ad arcem!
1) Natfli-Sommmersberg {. p. 699 n. 709, welcher hier '44fn Dlogoss* Btht an-
gliiclfilich corrigirt, faiess ^e Anna und v.ar Boleslans* vom Tischen xochter,^ivii9
aber nicht richtig seyn kann, da sie dann Casimirs Ton Teschen Schwester gewe-
Bcn wäre. Durch diese von unserm Verfasser angefahrte zweite Heirath Balthasars
Märt sich einigermassen sein Verhältniss zu seinem Bruder und dessen Haas näher
auf. Vergl. Worbs Gesch. t. Sagan. p. 190*
^) Am Rande steht roths Cometesv
9) Ob ein Schlesier? Haflke,* de Silestis indigents eruditis hennt ihn nicht. Wenig-
stens war ein' Magister \HichaeI WrattsIaTiensis i. J. 1M5 Rector ite Cracau, wo er
ii. J. fBOO elikt Itfti^duetoffam Alst^onomiafe elueidanB Aimanach^ herausgab. S.
Miscdtanea Cracotien^faseic,* L |p. 86.
«) Am Rande steht roth: Stt^a«!- prima exustio. - Vergl. Ober di« Daner der Belagerang
noch Worbs Gesch. t. aagan. p« 126 ff.
20. Martin L ' Die Herzoge Johann IL und BaUhasar. 366
Dax qaoqae Johannes fratrem sunm dueem Baltazarem, quem in Castro
Gaptivnm cepit, in Prebasz vinctnm doxit et nsqne ad mortem detininl, qai et
iiifra quatuor. menses mortuas est ^3 ®^ ^^ Saganum dnetus in tamalo uxoris sae
prime sepultus sab analogio leccionis ewangelii. Potaisset haut dabiom in hac
vastaeione dei adjatorio ac hominam pro tanc copiose ad monasteriom confagien«
ciam, dormitoriam fratnim, qaod -tanc recenter tegalatam et tectum faerat, incom-
bustam servari, si non tarn abbas quam fratres alii ex insolita ac inexperta igniä
impetuositate hostiumque invasione stupefacti ante necessitatem urgentem fiige pre-*
sidium petissent. Cum enim dominus abbas, qui pro tunc propter hostUem inva*
sionem nee vite sue securus tecta ecclesie conflagrare conspiceret, hörrore ignis
insoüto pavefactus cunctos tamquam a re desperata fugere jussit. Qui in eellis
^s plura relinquentes omnes per fenestras monasterii in scala descendentes et
per aquam fossati, coU'a eorum attingente, fugerunt Ceciditque testudo chori , quo
alias in ruina torri anno 1439 facti labefacta fuerat, alie testudines* omnes salve
remanserunt, sed eodem anno dejectis meniis et apicibus murorum ecclesie per
tempestates ingentes, qu9 eo anno acciderunt, prostrate existnnt alie due testudi-
nes, videlicet in medio ecclesie circa turrim «t testudo liberarie. Captivavitque
dominus Johannes hac tempestate v^nerabilem patrem, dominum Martinum abba-
tem, sed sab fidei sponsione liberum dimisit ad negocia monasterii ac .sua agenda
et ^sponenda. Ipse vero abbas, suo astnto sensu et prudenti consitio sie se ges-
Sit, ut servato juramento et fide se a captivitate eximwet et tyranni amiciciam et
famiüaritatem recuperaret bonumque nedum monasterii verum eciam todus ducatas
Saganensis procuraret
JDe vendicione ducaius Saganensi» ducibus SacconiCp
et uMiis quibutdatn incidenciig, videlicet »iccttate
et ariditate inconsmeata.
Eodem anno, videlicet 72, imortuo duce Balfazaro in Castro Prebusz in 1472.
vinculis, Mathias rex Ungarie et pro lUo tempore dominus supremus et rex
Slesie, instigacione ducis Pi-zemkonis ducis Theschnenszis , cujus neptem duxerat
dux Baltazar, indigiiacione acerrima contra ducem Johannem moius, euudem du-
cem, ut se in Bada suo conspectui presentaret, sub*fide et honore obligavit.
Qu! dux Johannes, timens regis gravissimam ulcionem, quam utique demerltis
suis exigentibus digne recepisset, tempore comparicioniä 'adveniente se langwere
simalavit et consilio com domino abbate et quibusdam aliis habito ad dominosSa-
xonie duces legacione missa ducatum Saganeosem venalem exhi|[)uit vendiditque
>) Er starb IS, Joli aaeli Worbs, was wohl aiehC sicher ist Johann liess iho
^ verhuDgem. ^
366
rV. Catalogus ahbahun Sagatteiukim.
1475.
ebdem Ssgmmny Prebus et Nawinburg dacibus Ernesto et Adalberto fratribus
Sndivisis pro qoinqaaginta milibus florenoram UDgarieaiiaiii.^3 ^^ V^^ veoilicioiie
dominus Martinas, abbas predictas, nmltiim sao astata coosäto cooperatus eat et
ol| bonoren beate Marie virginis^ ut predictiim opus secnndaret, unarn missam m^
|ralis ebdomadibos in monte legendam disposuit Et sie iila nobiliasima atirpa
beate Hedwigis, cnm a virtate et religione predeceasorom saoram ntniani dcjge*
nerasset ac ad Qrrannidem et profundissiuMin vicioram voraginem ae dimaraiaaet,
jnsto dei jndieio primiun de illo dueata Saganensi et post pancos annoa ecias de
GlogOTienai, Fr^stadtensi et Crosnensi perpetuo exterminata est
Fuit quoqae anno seqaenti vastacionem Sagani, videlieet 73w y^na teaa»
peratissimna, pauce bumiditatis et nuUarnm nivittm, aanns quoqae supra modott
maturos* Nam infra dominicam Reminiseere et Oculi in ipso equinoceio flonie-
si.Mfes. runt fere oaines arborea nee flores hujusmodi, temperanento aeris auecedente,
afiqpu) algoria rigore tabeaeebant, viim quoqae fortissima et inatora babondanter eo
anno partes nostre attulorunt. Fuitque secuta eo anno taata eatatis siccitaa et
-ariditas, ui müla nacio homimun similem reeordaretur cepitque cnm intenao ealore
a«. Jmm. circa festum Jobamiis baptiste et duravit uaque post festum nativitatis virpnia
a^Scpt» Marie; licet ferme totus annus multa sicciiatQ quassaretur. In qua siccitate fera
omnia meliora Bngna meriearum, silvarum et nemorum radiciti» inoendio perierun^
subtua eimn terram ignis invisibiliter quasi assidue serpsit et arbonm radicea
cum terra eomburens, tnmcos arborum illeaps et inustos deiecit.
Mortuas est circa beo tempora, anno videlicet 70. Tel 71. enrorm et be»
resum in Bohemia seminator et defensor Rockizanus, ab opido sie dicto nomina*-
tns,^3 vir inveteratus dierum malorum, quem brevi temporis intervallo secutus est
Girsicus Pogiebraclus, occupator regni Bohemie et nereticus relapsus et con-
deft^natua, de'quonun interitu multi^ quam vis frustra gavisi sunt, preeipua
Skesito, quoniam postea ex contencione pro regno bablto novissima dampna, gra->
Yioril priojribua fuerunt
JDe eoDUBtUme apidi tSprvUaw.
i>i7S. Abdo Chriati 1473, circa festum beate Mai^retbe, prefatus pater ex c4NBI-*
-'"^* raissione ducum Saxonie ad dietam ducum Sleszie transsiens in Sprottavia apot
Sigismundum Lodwig, magistrum civium^ hospitatus est, equos curriles in alia
domo Tieina cum servo dimittens. Qui servus summo maae equos paacere voleoa
S* darüber Worbs a. a. Ö. p. i37.
S. über dieses, binsichtlicb der Witterung sebr merkwürdige, dqm Jähre 1834 iho*
liebe Jabr, Eschenloer. II. p. 2$)9.
nokyceaiia, im . Ptlsieiier Kreke ia Böboeo, Jobana B. ataHk 22. Februar, und
Georg Podiebrad 22. März 1471.
20. MarUh L Ghroue Dürre. Broful Sprottau's. 9fft
«am Ittiiiine in stalmfo neglienter egit domamqae incendit, sieqiie to(a civitas^ Ino*
nasteriom monialiiiBi et tectom ac turris ecclesle ignis voragifle absai^pta sud^
asdieiksqQe .communis wlgas, occasione abbatis incemliam suscitatnm, in furoren
^▼ersiis, msi premonitus in equo evasisset, eum vlx vivom reÜqaissent. T^mUjf^
idrai prdEatns pater axori prefati magistri dvinm diutino antea amore ooBglatinatiia.
Uiinde tvnc grandis exorta est fama nosqae omnes nioa cmn eo non in parvani
con&sionem ymme et indtgnacionem nedom Sprdttaviensiam sed eciam principia ae
aliorum plarimorum positi fuimus. Ipse autem dominus abbas multoa ex civibaa
Sprottaviensibus in Wratislaviam citavit et compnlsi sunt coram duee Hiarico ju-
niori ac eonsiliariis ejus com eo concordiam inire, in qua concordia, quantusi
valuit, de hujusmodi dfampno se expnrgavit Fuerunt pro tunc in quodam brasia*
forio predicti magistri civium cuncti Ubri nostri vaUdi nna cum clenddiiB et Of*
oamentis meliiMribus ecclesie post vastadonem Sagani tamquam ad Idcmn tueiorem
dacti iUucque r^ositi, que grandi periculo subiciebantur, cum nee faospes domua
nee quisqnam de ejus domo in pubUco apparere ausus fiiit, sed extra opidum in
SVeynstadt et alibi exnlabant Duo tamen presbiteri villani nobis favorabiles, vi»
delicet Nicolaus Ganter et Laurencius Senffi*eyber opidum ingressi cum suis caoi*
panatorSms redimeront et cMservarerunt predictum reservaculum , ne incendium
iisque ad fundom penetraret. Post paucos vero ^ annuente et tuente nos duee Hin»
rico, res hujusmodi in Sagmium reducuntur.
MBe di990iuia viia ef irreiigioßa eotwersaeione
priisf^H veuerantH pairit,
•
Descripsi sucdncte glsrioBum et laudabilem inddem hvjns veneriMidi patria
actaque laude digna, qui in omoibus giorioaus et eaae ac videri voluit, aedatiiiani
18' eunctis biis in tantum gloiiam^ que a solo deo, quemadmodum levem aoram bor
mane Tanitatis quesisset Sed.quit? Nuncquit^ qui Yoluit opus bonum uniua mu*"-
lieris predieare per Universum mui|dum , non .voluit eciam sceks Jude atUo fenree
in ungwe adamantino exarare?^3 ^^ ^^^ '^^^ ^^^^ scriptafe^ «ut aon dQlniii
pacem sed et prelia, non tantum virtutes et merita sed et .vicia^ ne dioam malor
rom verum eciam bonorum qui de infirmitatibus eocom convaluerunt^ enarrare^ «t
videiicet per exempla bona discamus quit imitando agere^. per mala vwo quit
refiitando fogere. Bt ut causa brevitatis de ceteris taciam, de illo aeto r€|^0
propheta David exemplum ponaanis, eui deus per seipsum teatimoniu» perlttbiRt^
^Hod invem'sset virum secundum cor auom , cufus et laus per' tetam iseripturaai
eaoram commemoratur. Nonne cum multa ejus merita commemorat, adatterinai
eum Bersabee et bomicidlum Crie tacuit? Nuncqvit delictam in numeiMione po*
puli ailuit? Aut cum manswetudinem ejus et erga iuimicum suum capitalem Saul
>) Jereitt. XVII. i.
d68
JT. Catahgm abbaium SayanenHum.
fidelitatem ac pielatem mnltipliciter exhibitam extulit, iBiquaiii divisionem bono-
rum Miphiböseth et violacionem jarisjarandi Jonathe factum ocnltavit? Qoit am-
plius? Ue quanto ejus merita effert, de tanto transgressiones ejus feci|im miitimas
non abscondit. Nolo tarnen perfodere parietatem^} nee abhominaciories pessimas
plus deo quam hominibos notas qualitercumque in lucem prodncere, ne patris mei
verenda impudenter *revelando me cum Cham juste malediccionem incurrere con-
tingat, sed dumtaxat de hiis, que publice agere non verebatur, ad futnrorum can-
telam aliqua annotare curavi.
Hie namque venerabilis pater, quamvis in multis secundum usum seculi
gloriosus fnerit magnusque babitus, poduit tarnen maculam in gloriam suam, in^
clinavitque ut alter Salomon femora sua mulieribus et utinam unius vel duanun
solacio contentus fuisset, nil insoUte rei novitas fuisset. Sed antequam illo p3ro
flagello, de quo infra dicetur, tangeretur, sub typo medicine tunnatim ad eum
conflnebant ,^ quas contra laudabilem honestatem omnium predecessöram suorum fre-
quencius tempore estivo , nunc in inferiori , nunc in superiori parte domus estivalis,
yemali vero in stuba communi et plerumqne in superiori stubella coUegit et ple-
Tumque us^ue in noctem cum eis collacionem protraxit. Mutavit enim ut frequen-
ter noctem in diem et diem in noctem , serotino tempore assiduas . sessiones in
noctem protrahendo, quod eciam omnes fratres attediabantur cum eo sedere, dis-
solutique et distracti ad omne opus bonum reddebantur ex hoc et aliis fratres
sui officiales et curiales. Mane quoque et post prandium ut frequenter dormivit
In conversacione sua et verbis totus carnalis et lubrifus ac vanus fuit in t^ntum,
nt plerumque cum xonsortes consimiles secum in mensa haberet, cuncta in mensa
apposita lubricitate et scurrilitate verborum suorum inquinaret. Ipse quoque, ut
alter Hierobeam , peccavit et peccare f ecit suceessores suos , a religiositate et disci-
plina predecessorum suoram valde degenerans et successorfbus suis exempla de-
generandi prebens. Cum enim annis multis preesset (^senioribus, a predecessori-
bus suis religiöse educatis et exemplis salutaribus optime instrnctis, viam universe
oaniis ingressis} cum ex corrupcione nature sensus et cogitacio humani cordis pro*
mota slnt ad vicia quam ad virtutes, verendum est sicut cuncti reges Isi-ael non
David, non Ezechiam, non Josiam, religiöses et devotes reges Juda, sed ffie-
robeam et Achab omnes imitati et secuti sunt, nee a viis eorum recesserunt,
quousque captivi de terra eicerentur. Sic certe verendum est, cunctos sucees-
sores suos abbates vix ad integrum a semitis viarum suarum declinaturos et ad
honestatem disciplinamque suorum predecessorum reyersuros, nisi fortassis deus
ex alto oculis sue ipisericordie hanc vineam suam nove plantacionis respicitos,
de lapidibns duris et indolatis filium Abrahe susdtaverit, sicut et Josiam re-
gem religiosissimum de perversissima stirpe Manasse tribuo (sie} Jude susci-
tare dignatus est Beete itaque ore veritatis dicitur: ve mundo a scandalis,
1) Oaaa jparietalia , medicis barbaris^ ^ paries, ossa teinporam s. tempora, also die
Schläfe, hier: parieCatea, f&r: parietes , sehr UDg^wönnlich.
20. Martin I. Seine Lebentmetit. 369
. . »
ve a scandalo, quod commamtaü iogerUar^ ve amplias-.a scandalo^ qaod poste-
ritati relioquitur.^J ^ . ,
Gravis muUam et onerosas multam fuit fratribus suis officialibus propteri
ifuam iiuprp))ain importonitatem , creberi;imis B0mque et scandalosis malediccio^r
oibus eQs frequencius , molestavit, interdum eis manus yiolentas ioic^re niteiiatur
et aliqaociens effectoaliteur fecit, et ad amaritudinem vitam eorum perdaxitl , Ijij
sensa qapqae soo mullufn habuodans vix aliquando consilia et perswasiönes ix9r,
tram suoruin soscepit, rarius requisivit. et si aliquocieos eos ia hiis, que eunt
facere siae conseasu non decuit requisivit, nuncquam advertere valui quia ideo
requireret, quod consilia eorom audire aut sequi vellet, sed ut si res sit^strunr
ejatam Laberet recusacionem haberet, qoia com scita et cönsilio eorom . feclsse^
unnde . quicomque aliud, quam quod ipise mente conceperat consulere aut perswa-
dere Ditebatur vix sine confusione eyasit. Ab ioicio siii regiminis sempcr cumu-
lande pecunie invigilavitj licet, disposicio temporum ad hec facienda non condu-
ceret Post mortem quoque, notabilem summam diversarum pecuniarum reliquit
in dq>osito, quamdiu enim vixit,.tiullam umquam pecuniam pro censibus eciam pro.
testamentis perpetuis receptam exponere voluit preter ea, que in melioracionem
aUqdii in Kuntc^endorff exposuit, quamvis pro edificiis^ uti pro iunc tempore,
Qxigeban^, plura exposuerit, ymmo et bona monasterii crebrius sine nece'ssitata
impignbravit et fratres ad Jiojc variis fucis colorum ad hoc cönsencjiendum induxit^
et haut dubium, nisi p^o flagello Qei tactu^ fuißset, nuncquam tempore vite sue
aliquit de eisdem reldisset.
Nonam septimanam thelond^O .4^^^ ^ inicio translacionis nostre in Sa-
ganum hereditario jure habuimus, ipse dominis nostris ducibus Saxonie ad
emendum Oibtulit et vendidit vix -pro dimidio justi precii fratresque ad consen-.
sum buiusmodi vendicionis dolosis. p^rswasionibus induxit. Apparatum equorupi
et familie super onu^es predecessore^ suos auxit vqnaticosque canes plures sibi
Goacervavit ^ in die^ educavit^ et cuni eis in propria persona, grisea .aut nigra
tonica breviqne indutus^ cultroque breyi desuper acdnctus, habitu nedam regubui
verum eci^m clencaU t^cto. et eccultato, ad venacionem perrexit, aliquociens ca-
nes manu propria extra civitatem ducens, et si quis eum alias non novisset, non
solum non religiosum ymmo nee clericum agnovisset Et quia prepositus curie
in sustentacione hujusmodi familie ac equorum defecit, dimisit ei omni tempore
vite iBte ^jorenam etomdettr it .Owdiias^et 3Hiiwani «ovp.' doni4BI]^9i3*>^^s JHSirici
junioris in Clo|pfc)ün. £i^. büa^et^^^i^ fama k^dabili^. monasjtepi noa^tri, quod pro
M MatK XVIII. 7 jf • • .
«r In einer Ui^k: V: lj/l2ll ^Ü'tibeli^p^ lind S lenz eUt^hlt. Satnml. p. 37ft,
verlieh Herkog Heinrich I. dem Yineeni -Kloster zu Breslau: nonum for^m, doch
vielleicht nicht gerade den nennten Theil der Einkünfte aller Märkte, wie dort ver-
nia»«ihet wd^Aondfra^^^^^^e. •ff.dw.^i^igf^ SieUe in ven^then ist,.d»fii^fidle von
.je dem nennten 'Markte, je^ nachdem njui 4erep Betrag sow mochte.
47
370 IV. Catahgus abbahwi SaganenHum.
«
omnibas monasteriis Siesie aput viros grsivres Wlgatmn et famosam tunc erat, per
ejus inordinatam et dissolutam vitam plurimum deprimebatur et fedabatur, ita nt
toto reginnnis sui tempore vir! literati et timorati ingreäsam monasterii hostri re*
fbgerent, ita vt Höh tahtQiii incendfortiin et dampnoram äfiömm intuita, qüantniii
fame de^titüte bc(^aslotie imonasteriäni irostratti in- 'fratribus noh pärvuM defefetnm
pttteretor. . ' ^iialitos gehiitod quantave isuspirtii qdaiitasque lacHiliäblles jvf&tes fra-
(res religfosi et deum timentes canctaqüe nee et shnHia coitldie ceriientös et au-
dientes die ac nocte ad dominum fuderuot, quis ennmeret aut penset? Oogitave- *
rollt pAeitkmque de qualicumque emendacione aut salteiA 'ammonicione sed frastra.
Nam Omnibus viiä et modis se contra faec armaverat, videlicet oonfederacione
princijputn secularinm astuciaqafe et induätriB äc jurium seculariom expbriencia,
quibus cutictos 'fratred suos precellebat, pecbniaqne sibi ad matnum erat, quibus
ärttiatüs jpleruinoue fretHbus in faciem iosultalrat diccns: ego adfauc ros omnes
cotifündere vblo^3 aitetafiptate, que voiueritis, e^o cum peiiunla T^stra contra vos
certabo. Oue omnia fratres nbn tarn paciencia quam anxio et äiharb aniino tolle-
rabant tis(j[ue. dum misericors deas, eos ex alto respiciens, pya flai^4ilk), de quo
fnfri dicetur. etim tahgeret et refrenaret. Gustödivit et conservavit jA^videncia
divtna, haut dut>iam merltis et präcibud vfrgiiiis gloriose Marie et beate BFedwigis
futrdatricis nodttej liils itubilia temporfbäs mlro niödb obiservahcidm regtilarem hujos
monadterii, Cum üon sblüm disisolucib paätoris Verum jfitfcitas dampna pro tünc mo^
nasterio assidue illata per ineendia, rapinas ^t dppressiohes ac damptnficacioties
multiplices bonorum monasterii ac fratrum ad alja loca dtspersiones muuum ad koc
conducebant. Verum quideih noh diffiteor, . venerandum patrem iiliim nöii |)arvum
habuisse zehim religionia, sed utinam secundum scienciam, dixit nam^üe aÜquo-
ciens iu plena fratrum congregacioae , quod p^odus vellet detrjm^nium thembrorum
Corporis sui patf, quam relfgionis, sed niodüs et vias leandem con^ervandi plerum-*
que itoinim^ advertit et curavK. Priori hamqu'e et stibpriori rarb fidenfi auxilio
et Gondilfo astitit ymmo plerumque, quia cum eh rirö coricordavit, visrendom est
ex evidencia &cti eum libenter^ percepisse, nt 'fratres adt^ersaiites eis baber^nt.
Qua de re in multis, que sine ejus auxilio em6ndfare. non poterant eos dissi-
muliare oportebat * ..
'».. . • • i"'.' "• , • I " .
ÜIB aHqmibm9dant aaiiiite-€(§U§ Off»iiiftaiel«ftlbiM et
stukutiM de UiriMf qim»^ e^mim
Et ut hominum curiosorum et vanam liujus mnodi gloriam ambiäAdimi moris
est vetusta fastidire et semper novis adinvencionibus invigilare, ips,e statuta ^ve-
tera ordinis, ac predecessorum fluorum^piirwiii autfej^p lucUr.cuira^tj^ jseA quam-
"•'■»■ I . , • " .
) A^ Ratete 'stellt: k VM^Vr^b ^fl ^ Ikb^'i^^^
Stare cruciare. Sclief2 OtöVriir. 'ti. tf. 'W:
20. Martin L KtrehÜehe Einrichtungen. 371
pluriiBft nova atatnta et ordinacioaes edidit, non tarn religioni. fffL^m tQWoni sae
, conducencia. Que licet fratribus essent pro majori parte multum Qontrari^ attamefi
cmn ea in capitulo annuali jjromalgaret et consensam eonw ire^uireret ^ • proj^te^
«uam .iippbi^üoiUiein . iiuUus argu^re ai^debat«: firant a^qua. ex'eis minas racipnar
bilia, alia difficulter observabilia , que nee ipse exactus servavit, peciitqäe
a domino Johanne episcopo Wratislaviensi j cam in monasterio nostro hospitaretai^
pro hi^usmodi statutomm confirmacione. Domiqas autem c^iscopus, iit expe*
.dit in tallbus non levitate usus est, sed respondit, ut statuta hujusmodi sibi
traderet, . ipse vellet ea examiaare, quam examinacionem ipse venerabilis pater
vereiis, de reliquo ab instaacia confirmaoionis et execueionis hajoamedi atato«
torum miievit.
Inter cetera auteqi ordinacionis id temporibus vife sae satis ntlque disci-
.pljna^e et religiöse observare voluit, ut leccionem quam podt nonam fratres juxta
dispo3icionem regule in cellis suis male observare consweveruut, in choro aupe-
riori post ejus construccionem publice , uno sine aceeatu legente, servaretur,
qqod usque ad mortem suam satis disciplinate obseryatom est, sed ea Tita foncto,
iastancia plus ^igrorum quam reUgiosorum fratmm id cassatum est
Item instituit antiphoniam: Gaude dei genitrix, omni die mane ante pijmam
decantari, tribqens pro bujitamodi cantu perpetuo. observando doaüno pripr| sex
mareas annicensus sub titulo reempcionis in pretorio .Freynstadtenai aablevaodas a
fi*a(re domini fratris Mathie Vnrw pro duabus missis singulis septimanis ief^endis
empte et date, que ad tempus in choro superiori lecte et observate sunt €om*
posuit eciam ante ea antiphonas satis prolixas septem, quas voluit ante Inicium
Septem horarum cauonicarum cottidie decaniari a fratribus, que jcM^ quia fyisset
fpatriboa pluridium onerosa neo tempus, precipue in quadragesima ad bM auffe-
cisset, ideöque fratres biia se oaMimode et untformiter öpposuemnt Ad iUam
autem antiphonam ante primam tamquam racionabilem et portabilem coQsenserunt.
|tem instituit, ut antiphonia: Ave regina celorum, singulis diebusi fest! vis,
quibus processio servaretur a scolaribus ante processionem decant^retur, recto-
ribos seble aut prebendam continuann de mensa sua aut unam marfpain groaaorum
amiuatim dare promrittens. ^3
Wegen der Sellenbeit TOn TJrIcnndeB «ua dieser Zeit, welehe Gegenstiiide der Art
betrefTen , inag die naeIifoige|ide jius dem auf Pergament geschriebenen Originale, an
dem' di^^.beiclen Siegel^ des Conyents und des Abts, beide von weissem Wachse^
das ab^ei^^^he mit. übergelegtein' rotTien Wachse, an Pereamentstreiren btagen, hier
Tellstänil^ slehn, da sie ancK beweist, dass der Vcrßsser sie ror sich liatte und
yicileicbt sieibst schrieb, wenigstens ist .sie Ton derselben Hand, wie dieser Theil
.der jChronik ee«;qh rieben. . * ' '
Nos Slarliniis, niiserafione divina abbas, Baltazar Boedem prior,. Petrns
Waynisnceht subprior. magister Sigisniundas Schonknecht preposltu^ in Grünen-
berg, Johannes Bndissin preposifus in 'Nawinburg, Gregorius Plstoris prepo-
situs hospitalis, Michael Rnobeloch prepositna monasterii, nee oon totus con*
372 ' IV. Catalogui abbalum Saganenrtum.
• • •
Item^ volait et orilinavit satis racionabiliter inter cetera, at unasquisquair
fratram regalam scriptam b. -^tigustini in cella saa haberet, et, ut supra tactam
lest, libenter legit ac Studiosus erat . librbsque amavit. Ideoqne prettrea, qae
In edlficiorum struetöHf^ e^cposuit, in fibrös de impressura, quo tempore vife
i^
Tentas ordinis bcati Aagnstini eanonicoram regnlariam monasferit beafe Mari«
Tirginis In Sagano presentibus recotignoacimns , quod et ai ore proph«tico domt-
jinm in aanctia eiiis laadare jubemor, maxime iltuoi laodare rideinttr,- ai Ulan
laodia preconio extollimaa , ane omni laude digniflaima covprobatnr, virgipen aci*
licet Mariam matrem inmacatatam^ cujus utique statnm maternitatia natura, non Iia*
bety UMia iieaciyit, ratio ignoravit^ mena nou capit humana, cclnm payet, atnpeC
terrena creatura, et snpercdeates spiritua mirantur. Hec yirgo omnium rerum opi*
ficem , cell terreque dominum , inferui yastatorem, cell reparatorcm , mundi redcmpto*
rem, perditorum liberatorem, deum omnipotentem, sua yirtute omnia Gonttnentem,
mo caatiaaimo protulit ex utero ^ ideo hec yirgo ut regina celo principatnr, ut do-
laina tearas.moderator. et ut potentiaaima patrona aua invictiaaima yirtute hostes tars
tbareaa aub pedibua auia premit, noaque peccatorea ab eQrnm fallaci potestate eri^it
etai^lyatojrl noatro tociena qoociena a nobis inyocata fuerit reconciltari non deaiattt.
üt antem tantornm bencficiorum, qnibus celum et terra multiformiter repletur parti-
eipeb aumua, ad iliam auperbenedictam matrem et yirgiuem aiiquibiia landnm yi-
cwaitndinibiks eonyertamna, et ai'non dirais, cum et mena et Anffwa humana ad
lavdea ejus non aufBcit, qne yirgo diyinia et angelicia eat excellenciia laudata pre-
coniia, noa aaltem iilam laudibua quibua yalnerimua proseqnamur, ne ut tacendo
tantornm beneficiorum maneamua ingrati, certe cum yidua paupercula, que duo mi-
nuta era deo gratiaaima öbtulit, nee propter boc offerre nichit debnit, quia majna
offerre non Valnit, noa talia et tante yirginis amatores indtgni, de erario noatro
mifemliaaimo hec oÄTeramus dona et atatuimua perpetuis temporibua obaeryandam, quod
Omnibus^ diebns dominieia et celebribua, quiMa aecundnm consyretndinem eeelesie
noatre circuitnaflty ob preconinm apeciaie nujna aanctiaaime yirginis, finito sermone,
hec antiphona: Aye regina celorum mater regia angelorum ctc« per scolarea aollen*
nlter cum lenore diacanto et contralenore in ecclcsia nostra cantetnr, pro qua aicnt
premittitur cantanda cantori acole prebendam qnotidianam de mensa abbatia aut unam
marcam eensns annui dare promisimus. laauper et ordinamus, ut in miaaa bcate
Marie, que matura nominatur^ singulis feriia quartis et se;iUis . pro ycrau AUelnja ean-
tetur antiphona; O Maria mater Cristi* A septuageaima tarnen nsque ad festnm pa-
ache, quando AUehija auspenditur, loco offertorii tencaturl et singulia sabatinia
diebna mbaa ejnadem yirginia gloriose cum nna de aolienntoribua aequenciia et in
organis sollenaiter decantetur« Fro hiis omnibus diliffcnciua obaeryanaia addidtmna
ipsis maturistis de monasterii nostri redditibus, annis singulis tres marcas grossorum
currentis et usnalis monete ad sallarium prius habitum , demum ordinamus , ut omni
die per Girculnm anni, quando prima cantatür, ante ejua incepcionem antiphona:
Gande dei genitrix, yel consimiKs cantari debeat, pro qua antiphona de^antanua con*
▼entui ct^ofncio procuracie sex marcas in bohis opidi Freynstadt in'Obirsegirsdorff
aiiis, sub titulo reempcionis emptis et pro centum florenis Ungaricalibus rclnendia
eontulimus i^t conferimns ac ratificamus hiia acriptia. Ut autera bcc omnii^ in futurum
inyiolabiliter obseryentur , decrcyimns sigilUa majoriÜns tarn abbatia quam Gonyeatna
presentes literaa communiri. Acta^ conclnsa ac roborata in capitnio annuali, anno ab
incarnacione domini millesimo quadringentesimo^ octuageaimo qnarto' proxima feria
quinta posf octayaa nativitatis Marie yirginis.
20. Marftn I. kirekUehi Einrichtungen. 373
sne supra modum dilatata est et maltiplicata , ad ducentös florenos Renenses ex^
posuity ita ut hujusmod! liBri novi atiliores ommbus aliis veteribus qaodanj-
modo existont.
; »
veneranäi pairis aecidii.
Anno grade 1480, saliato ante Oculi accidit eidem patri lamentabilis casus, uao.
IK'ain quidem frater, Andi'eas Rittir nomine, qiri a poericia ebrietati studait, mis- ^' ^^*'
SOS ' per priorem in eivitatem ad quodam mandatum exeqaehdum circa horam pri-t
main'post meridiem, qui elrcoiens- eivitatem plures domus intrarit et usque pöst
completorlum absens mansit ac se ultra modam saffudit. Decantato completorio
et frätribus jam quiescentibos prior anxius pro frätris illios diatina tardacione ab-»
batem adiit causamque indicat ac consilium reqairit. Mittit mox dominus abbas
sunccium ad locum ubi presumebatur fore, Tidelicet a4 domiun Gabrielis Phutcze,
demandans ut si pedibus incedere posset eum induceret, ut ad mouasterinm iret
et quieti se daret, sin ibi remaneret quoadusque sobrius fieret, retinens interim
priorem licet invilum secum. Quo vettiente et priorem cum abbate dimul vidente
mox totus exacerbatus est wltuque totus inmutatus. Dominus autem abbas jussit
eum intrare refectorium et solus ciim priore secutus est dimissoque priore, ad
solitarium colloquium, eum recepit verbisque durioribus eum corripuit, non inten-
dens eum publice punire, ex certis catisis liic nön necessarie inserendis. Ipse
autem ebrius frater, - ut bujusmodi hominum moris est, in verbis suis mox im-
portumis et protervus foit dominum quoque priorem confosivis^} verbis aggressus,
nominans eum latrqnem et traditorem. Dominus autem abbas importunitatem ejus
lerre noh . valens misit priorem post servitorem custodem carceris , quo vocato,
fratre videlicet Stanislao, jussit aperiri carcerem et ebrium äc scandalbsum fra-
trein introduci. Qui frater, quoniam cum eo enntritus fuerat, carissimumque sem-
per habnit, peciit multa ilistancia, ut dissimularet u^que in mane. Abbate autem
in Kdc äibi non aquiescente nee fratre Stiiniälao sibi obtemperante , jussit priorem
dormitorium ascendere et fratres vocare. Quo ascendente et in medio graduum «
jam coasistente rursum dominus abbas ' fratrem Slanislaum invadit carceremque
aperire ac'fratrem Andream introducere jubet. Quo iterum dissimulante et dila-
cionem potente, ibhhs fbrore accensus, sicut ad'violenciam semper proims erat,
f rustum ligni satis pondero^ arripuit. QuqA frater (Stanislaus viden^ , simul appre-
hendit et ne cum eo eum feriret tenuit. Quid videns frater Andreas 'Rittir, qui
ferme per XD. vel amplius passus ab eis elongatu's iujt, acturrit et abbatis pectns
coltro asperrimo transfodit. Prior, pro tünc adfiüc in gradü *existens, audiens
^) confosiTe, igaominiofte cum dedecore et pröliro« Du Gange, ^fonfiJsiTUS feLII ihm
uoeh; liinfiger ists confusibilis.
376 IV. Catalogus abbafum Saganenukm.
«
lalos SQOS ad quos alias eoireccio vel paiiieio calparam et exeessimin ho«
ju^naodi et simiHum pertioere dinoscitur vel deputandos ab eisdem per
su3pensionem ab officio per octo dies auctoritate hojas cioionis^ pumatar.
Per hoc autem non iQtendiknas prohibere, qain ioterdum in di^lyis festivis
precipue celebribas in missis et prefatis diurnis officiis aliqaando pwsx^
oancie misceantar, qae melodiam sapiant, puta octave, quiate, quarte et
hujußmodi secundam cantom ecclesiasticum et simplicem, sie ti4nen ot ipsias
cantus iolegritas ilUbata permaneat et lüchil ex hoc de bene memorata ma-
sica inmutetur, maxime cum hujosmodi consonancie aaditam demulceant,
devocionem provocent et psallenciom deo auimos torpere non sinant, Nulli
ergo hominom liceat etc.
■
Be iraM»$iiu duci§ JohannU in JPolaniam.
1474. . Anno Christi 1474 dox Johannes, desiderans regi IJngarie Mathie recon«
ciliari, xoliectis qnalibnscumqae copiis snb propriis expensis Poloniam vadit cum
tribus milibus viromm et incendia ac rapinas plurimas facit in Polonia, qoia Po-
loni congregati erant cum rege suo circa Cracoviam, contra Mathiam regem Han-
garie pungnatiiri et sie ipse dox per neminem impediebatun Tandem ipso die
%i. M&n. anuncciacionis virginis Marie in Kewil,^} opidum Polonie, veniehs et diem virgi-
nis gloriose incendiis et cladibus violare non formidans, armiitus in ignem cadens
tantum eo involutus est, ut nisi extractus per pedes fuisset, totus combustus fuis-
. set manusque ambas totamque faciem combussit, nt per quartale onios anni vix
mederi posaet alipramque manibos eum eibari et potari oportereL v
JDe morie JPauU pape »ecundi et »ueeeitione
SioDti quarU.
i47i* Mortuo Paulo papa secundo anno. Chrisd 1471 die viceaima prima mensia
JuBij eligitnif Franoiacus de Savonia prope Janoam.^} Hie ante eleecionem fuit
minister generalis oi^inis minomm vocatatque ad cardinalatnm absque sdto suo.
Eo anno orator Bemhardus Justinianus Venetorum recitavit coram eo, quod
t
^) Ridbel an der Obra , jetzt im^ Grosahersogthnme JPosen , etwa eipe Meile toü dat
. , ScUeaiBchen Gränze des FfiratenthumB Giojg;aa... Dingos s. IIb. XIllcoL S12 giebl
fiir Kiebely Köpnitx, westlich 1 M. t. Kiebel. S. anch ainser Worbs Gi^h. T.
Sagan, über Herzog Johann. jmm^ Pachaly'B.Samnilnng yenchiedener $^|li|iften
,. übei; Schlesiens Gesäh. n, Yerfassoiig. T«. lt. p. 197 ff»
») Paul n. St. 28. Juli itH. Sixtiis IV.,. ans der Nah^ toq ^Savona .bpi Genua ge-
b&rtigy wurde 9. Aug. 1471 zum Psibsle gew&hlt.
20. MarHn I. Herzog Johann IL EL Ma&iat. 377
Tnrcns abstnlisset eliristiamtati duo imperia, qaataor regna, viginti provincias et
dacGJitas nrbes popakmqae absqae numero utriasque sexus, hortabatar quoqae, ut
ad resistendum se disponeret.
Eodem anno Turci nobilem Veneciaram eivitatem Nigropontem , alias ab
antiqao Gälcidem in insula Euboie sitam, terra et mari ita munitam, ut inex-
pungnabilis estimaretur, cum eopiosis exercitibus navalibus et terrestribus longo
tempore obsedemnt et post multas strages, quas ibidem pertulerant, tandem vi
armomm cepemnt omnesque Ylalici generis puberes illac repertos variis et hor-
rendis penis affectis occidemnt, Grecanam dumtaxat gentem sab hasta vendiderunt,
alienis incolis et popolis dvitatem munientes.^}
MMe vatMaeione Steofie a trihu$ regibus» Hmui in eam
eowoenientUm» et tnorte ducit Burgundie,
. Anno gracie 1475^ in antumpno convenernnt tres reges in Slesiam su- (H74.)
Eeriorem, videlicet Mathias rex Ungarie et pro tunc eciam Bohemie, nomine et re,
icet dumtaxat Moraviam, Luzaziam et Slesiam, obtineret, qui in exercitu suo
non multum sed expeditum et bellis asswetuip populum habuit, venitque contra
eum rex Polonie Kazimirus cum grandi exercitu incompositi populi, filius quoqqe
ejus Wladislaus, qui anno preterito circa festum beati Laurencii in regnum^ Bo-
hemie introductus fuerat,^3 ^^™ exercitu non multum valido Bohemorum, vastave*
runtque ex omni parte superiorem Slzesiam igne et ferro usque ad ducatum Leg-
nitczensem et posiierunt quamplurima terrarum spacia in solitudinem, que multis
subsequentibus aunis inculta et sine habitatoribus relicta sunt Rex namque Hun-
garie et pro tunc eciam Bohemie et Slesie non presumens propter imparitatem
cum eis in campo congredi, ut eos fame de terra eiceret^ primu^ concta ante eos
igne absumpsii Ipsi quoque tarn Poloni quam Bohemi, videntes se terram con-
sequi non posse, similiter terras ip^as ferro et igne vastare cepemnt multusque
populus de exercitu Polonorum fame et penuria periit, nee minimum castellum
in tota Sleszia aquirere valuerunt, quoniam rex Ungarie cuncta peregrino po*
pulo munivit. Tandem suscepte sunt trewge tempore yemali^3 ^^ ^^^^ annos
et unusquisque reversus est in terram suam. Cloncordia quoque ex post in
1) Ncgroponte wnrde im J« 1470 Ton Mobammed II. erobert. S. t. Hammers Geaeh*
d. Osmanischen Retcbs. *T. II. p. 98 ff.
.t) Dies ist irrig, ea geschah i. J. 1474. Kioae III. 2. p. 199 ff., welcher iibcrhaapt,
nebst dem ^eitgenossm Eschenloer IL p. 30t ff., die Schlesiscben Angelegen-
heiten dieser Zeit ansfuhrlich, erörtert.
>) Wladislans wurde 24. Aug. 1471 in Prag gekrönt, nachdem er 27. Mai d. J. zum
Könige ausgerufen worden war«
«) 8. Dec. 1474. Klose, a« a. O. p. 221).
4S
-/ B78 JTF. Catähgui aihatum Sa^wnenskm.
{XV9,) Olomutcz^} celebrata est ita ut ambo, vulellcet qiiod tarn MatBias res IBTongarie,
quam Wenczeslatts ,^3 primogenitas regis Polonie , lihdmii regni Boliemie ob^e-
rent. Sed Wenczeslaas obtinuit Bohemiam in possesBioiiem et Mathias M oraviam,
Slesziam et Luzaciam in pignus pro quadrii^eniis milibos flofenoram, et sie
jegnum Bohemie divisnm foit toto tempore vite re^s Ungariei iQue divisio, ex*
eidii, depopullacionis et extrejmi exterminii moltis annis seminanom fait, ore ve-
ritatis testante: omne regnom in se dlvisum desolabitur. Ipse qnoque Wenczes-
laas, primogenitas regis Polonie ^ qaia heresi Bohemorom non favit, Bohemos
bereticos precipae Pragenses cum civitatibas eis adberentibas nancqaam fideles
sed semper rebelles habait, nee qnamditt rex Hoogarie yixit, alicujas potestatis
foit, sed sicat ydolam in regno habitas est.
1472$. ^3 Anno qaoqae 1475 venit ingens moltitado locastaram in qaantitate minate
avis, qae catervatim volabant et Ungariam, Aastriam ac Moraviam miserabiliter
vastaverunt, ubicomqae enim residerant, segetes, gramina frpodesqae arborom
ex integre vorabant, et cam alie in campos vacaos venirent, nichil pastas in-
venientes, ad horrea laycoram se contulenint ac blada devoraverant, saperio-
ribasqae eciam annis Ytaliam pari modo vastaverant^ et est «ngalaris plaga
divine indignacionis, sicat et de hiis legilor in specuto historiali^3 ^^^ tempora
Karoli magni.
(1477.) 53 Item , eodem anno famosissimas dux Bargandie . in actibus militaribas
strennnissimas , postqaam plarima bella prospere egisset, tandem contra Beynar-
dam dacem Lotaringie, et Swiceros aliasqae commanitates illi €onfederatas bel-
lam ingens babuit et tribas preliis superatus in ultimo prelio, dolo ut fertur con**-
dactorum sui exercitas, occiditar et in medio saorura militum lancia reperitar per*
fossas.^3 ^^ 4^^^ heredi feudali caruit, anno 76 "Q Maximilianas Austrie dax,
Friderici tercii imperatoris filius^ Mariam Karoli filiam prüden tissimam in oxorem
accepity succedilque Karolo in dominio, strennaus in actibus milicie, qui et aiiBO
secando dominii sui prope Flandriam bellum babuit memorie dignom^ in quo
0 Der Friiede ivwde nacb den in Brönn 28. März und in Ofen 90. Sept. 1478 yer-
abredeten Artikeln , 2. Mai 1479 in Olmtitz abgeschlossen* S« EscJienloerU.
s
ß> 588, wo er abgedruckt ist. Vergl. Klose III. 2. p. 288.
er Schreiber gtebi hier und weiter untei
Wladislans.
') Der Schreiber gtebt hier und weiter unten mehrmals aus Versehen Wenzel ^ for:
*) Am Rande steht rolh; locoste terras vastant. Vergl. Pols Jahrbueher z* J. 1475.
T. II. p- 110.
^) Des Vincentias Beliovaeenftis nehmliehi Iib. XXIV. c. 41. Von der in Miimberg
i. J. 1485 gedruckten Ausgabe befand sich ein Exemplar in der Saganer Bibliothek.
^) Am Rande steht roth: Karolns dax Bur^undic occiditnr.
^) Karl der Kühne blieb in der Sehlacht bei Nauci, nicht i. J. 1475 , sondern 5. Ja»
nuar 1477. S. über diese Ereignisse Jobannes ▼. Müllers Gesch. d. Schweizeri-
schen Eidgenossenschaft. Bnch Y. c. 1. p. 210 ff. Werke T.* XXIV«
7) Am Rande steht roth : Maximilianns dnx Burgnndie efficitnr. Maria Ton Borgund
Tennihlte sich indessen erst 18. oder 20« Augast 1477 mit Maximilian.
20. MarÜuL WmUi;er ßHede^ Bekirich XI. v. Ghgau. SY9
magna cimi vicforia Franconm potenciam saperavit longevaque bellä contra An-
dagavenses et aBas potentes civitates BraiMiBcie confecit, in qnibiis Adalbertas,
dox Saxooie, domkuB noster, pluribus annis dax belli cum non parvo pericalo
salntia'vite sne extitit, qua edaBi dvilia bella in tantom eum aagarianint, nt neo
saam paternam hereditatrai, rideücet Auatriam et Stiruwi contra Mathianii regem
Ungarie tuere poaset.
He Morfe duci* Minriei Juniarit ei tilfli»!
CHo§ovien$i9^
Anno salutis 1476, in die kathedre PetriH obSi doninns dox Hinricas <476.
jonior, omniom dacan Glogoviensiam de stirpe Hedwigis nltimus, monasterii no-»^*^^'*
stri graeiosissimas faator, cujus anina requiescat in pace. Hie medicoram judicio
toxico lesus ferebatur. Hie dox niclifl tyranniditatis in se habens nulli gravis um-
quam extitit, sibi soli nocivus, eo quod totus lubricitati et voluptati deserviret,
miserrimeque mortuus est Nam consiliarii sui ita rexerunt et habuenmt eum in
manibus, quod nee comedere nee bibere auderet ea, que sibi fuissent profutura,
Bec ut deceret eidem in infirmitate providebatur de necessariis. . £x tunc omnes
consiliarii sui plagati fuerunt post mortem ejus, nam primus, Andreas Sweidenitcz^
capitaneus in Freynstadt, privatus fuit lingwa per canceris exulceracionem ; alter,
Greorgius Glawbis, morte aubitanea vita functus est; tercius^ Malchiar Goeer,*3
> Cnraens n. Pohl geben 21. Febr., Eflebealoer II. p. 530 im März, bei Sem«
mersberg stekt dafür durch einen Droelsfcbler, April* S. über die folgenden
EreieniBse aasser den Genannten baoptsächlich t. Lancisolle Gesch. d. Btlduog
d. PrenssiBchen Staats I. p. 331 ff* mit den wichtigen Nachträgen Geores y.
Raumer in y. Ledebnrs Archiye U. S. 167 ff., wosn irir noch einige wisnnd«
liebe Beiträge fagen.
^) In der noch am 6. Febmar 1476 yom Herzoge Heinrich dem Aognstinerstlfte gege-
benen Bcst&tignng aller Besitzungen des Stifts im Freistädtisclien und Gloganischen
erscheinen als Zengen: Andress Sweydeniez, Hoptmann znr Freynstad, und
Melchior Goren, Hoptmann zu Loben. Lüben nämlich , y^elches eigentlich früher
zum Glogauiscben , dann znm Fürsteothome Johanns yon Steinau gehörte^ üher-
licssen i. J. 1338^ 85. März, die Herzoge Heinrich und Conrad yon Glogan und
Oels dem Könige Johann, da Ihnen dieser den Kauf der. übrigen Länder Herzog
Johanns yon Steinau bestätigte. König Johann nberliess es an Boleslaus HI. yon
Ltegnitz anftnglich als Pfands dann fiir immer* So blieb es der Lie^nitztsehen
Linie bis es 9. April 1446 die Herzoge Johann nnd Heinrich an Heinrich Von
Glogan nnd Crossen^ den Vater Heanridis XI. iur 4tf00 Marh Böhm. Groschen yer-
pfändeten. Hierauf war i. J. 1482 Lüben in den Händen der Katharina^ Herzogin
Ton Gross »Glogan nnd Freistadt, Fräulein yon Lüben^ welche gelobte, Lüben zur
Lösung, an Niemand als an Herzog Friedrich I* yon Liegnitz zu bringen, welcber
ihr i. J. 14ttff den Besitz auf Lebenszeit nusicherl«. Im J. 1486 sehloss Ludmille,
48*
380 Tf^. Catalosu$ aihahm 'Saganendum.
GtuB fregit et igne PersicoO eodmi pede sacceDsas' est SeAj qnia nuUmii
heredem post se reliqnit, dux Johannes, qui pro tone neqne ad passam pedis
proprii habnit sed dumtaxat promptam pecuniam , quam pro ^ncata saganensi ao-
eeperat, tamqaam heres propinquior, terras suas tamquam sibi jare successionis
debitas peciit, qnas tarnen prefatos dox uxori sne, ducisse Barbare, filie dneis
Adalberti marchionis Brandeburgensis in dotaliciam ascripserat, licet tarnen sine
consensu et confirmacione regis Ungarie, qni pro tone nt rex Bohemie ducibus
Slesie prefait. I^em, capitanei regis Hongarie easdem terras postulavernnt, tam-
qaam feudum ad terram Bohemie devolatam.^3 Item, Wenczeslaos,^} primo-
genitas regis Felonie, a Bohemis pro tunc pro rege habitns, sibi tamqaam vero
regi et domino omagium sibi prestolari poscebat - Sed dox Johannes, qaia
promptam pecaniam habait, stipendarios condaxit et sine difficnltate gravi caneta
opida predicti dacatas in dedicionem recepit. In Freynstadt attamen hii, qai
arcem tenaerunt, se viriliter opposaemnt ignemqae in civitatem sine intermissione
cum sagittis miserant, £t primo die ingressus ejas opidom igne coosampsissent,
nisi stipendarii dacis tam viriliter obstitissent oportebatqae eos caneta tecta de do-
Henog Friedrichs I. Wittwe^ einen besondem Vertrag über Lohen mit der ge-
nannteo Katharina*
1) rgnia Peraicns, oder aacer, ancli diviihia, eine vtie es scheint tödtliche krehs«
artip;e Krankheit an H&nden, Füssen^ Brost und Wangen. Do Gange unter«
Ignis«
2) Am 8. Dec. 1476 befahl K. Mathias allen Edlen, Vasallen^ Borgern ond Einwoh-
nern der Länder des verstorbenen Herzogs Heinrich Ton Freistadt, da er als König
Yon Böhmen ond obersler Herzog Ton Schlesien dem Herzoge Hans das Herzogthom
mit allen Rechten in einer besondem Urhonde erblich übergehen habe» demselben
zo holdigen, so bald es ihnen vom pAbstlichen Legaten Balthasar de PIseia, dem
Haopf manne von Schlesien Stephan von Zapolia, oder Fabian Hanco, Canonicos
von Brcslao, als Bevollmächtigten des Königs, werde angezeigt werden. Am
15. Juni 1477 erklärte Baltliasar de Piscia der Mannschaft nnd den Slädten Gross-
Glogao^ Freistadt, Sprottao, Crossen , Schwicbus, Züllichan, Poiknr|tz nnd Neo-
städtl, dass nach dem Tode Herzog Heinrichs vorgegeben vrerde, dieser habe feiner
Gemahlin Barbara das Herzogthom als Dotalitiiim verschrieben, was ohne Gench*
mignng des Königs Mathias geschehen, also nngültig sey^ eben so onrechtskräftig
sey die Huldigong, welche einige Vasallen nnd Städte der Barbara geleistet, die
den König Wladislaos, den Feind des Mathias, für ihren Herrn erkannt, angeb-
lich Bestallgong ihres Dotalitioms erlangt, ond indem sie den Mathias om seine
oberste Herrschaft zo bringen gesocht, jeden Ansprach aof das Dotalitiom verloren
habe. Herzog Johann habe erklärt, vom Könige Mathias belehnt zo seyn und ver-
lange die Excoramonication gegen die, welche ihm die Holdigong weigern* Der
Legat befahl, onter Androhong des Bannes, dem Johann gehorsam zo seyn, ohne
Rücksicht aof den der Barbara oder an sonts Jemand geleisteten Eid, den wir in
Vollmacht des Pabsts hiermit lösen. Schon 12. Sept. 1^77 bestätigte Her-
'Zog Johann acht Privilegien der Stadt Glogao, welche seine Vorfahren seit dem An-
fange des i4. Jahrb. ertheilt hatten.
*) Vielmehr Wladislaos. S« oben p. 378« Anmerk, 2.
so. MarHn L Glogauer Krieg. 381
mibns deicere dnravitqae obsidio quasi per totani estatem. Advenitqne iUnstris
priiiceps Johannes, frater supradicte ducisse, margravius Brandeburgensfs, cam
exercitu VIU. vel IX. miliam pngnatoram sperans totam terram de facile in de-*
dicionem rebepturam , sed tarde venit jacaitque fere mensibus duobas ante opidum
Freynstadt, ned^illos in Castro redimere valuit nee quitquam virile egit, sed ter--
ram igne vastavit. Nam fere tolnm districtum Grunenbergensem , subnrbana in
Freynstadt, ploresque viHas circumjacentes igne absumpsit. Tandem autumpno
inuninente ipsisque penoria gravi et periculis assiduis expositis simulatam Concor-
diam cum dace Johanne iniit et cum confusione recessit, tradito Castro in Freyn-»
Stadt in potestatem ducis Johannis.^3 Qua simulata concordia pendente dux J(h
hannes dolum undique advertens, interim opida »Swebussin et Czulch^ que sibi
adhnc homagium non fecerunt, ~ sibi attraxit.
Fuit hac tempestate com marchione episcopus Habelburgensis,*3 homo no-
bilis, ferus et totus vanus et tyrannus, nil de dericatu preferens, quem et manu
propria quamplurima incendia fecisse asserebant Hie exercitum marchionis relin-
quens et ad propria redire disponens per stypendarios in via captus est et a duce
Johanne ad aliquot tempus vinctus et tandem plurima pecunia redemptus übertat!
restitutus est. Gonciliatusque est dux Johannes hac tempestate regi Hungarie,
nam marchio Brandenburgensis promisit primogeniii regis Polonie , pro tunc a^ Bo-
h^nis pro rege habito, volle tradere in qnietam possessionem ducatum ducis EÜn-
rici, si filiam suam, predicti ducis uxorem re|ictam, legitimo matrimonio duceret
oxopem , quod rex Bohemie annuit et missis soUemnibus nuncciis eam sibi despon-«
sare et per intemunccios copulari permisit.^3 Ideoque rex Hungarie, qui pro Aas«it.
tunc hils alia via obstare npn valuit, misit stipendarios duci Johanni in adjutorium^
ut viribus contra marchionem ageret et in possessionem acceptam tneretnr. Quit
de hiis sponsalibus aut matrimonio doclores senciant non cura mich! pro nunc
>) Es wurde 9. Januar 1477 zu Freistadt ein Stillstand zwischen dem Herzoge und
dem Marhmfen bis znm 23. April d. J. abgeschlossen. Curaeus p. 325.
^) Wedigo Gans Edler von Pntlitz, Bischof von Havelbei^, st. 1460» S. fiber ihn
Lentzens diplomatische Stiftshistorie von Havelberg p. 51 ff.
>) S7. Juli 1476 stellte König Wladislaus die Vollmachten für seine Abgeordneten zvr
Unterhandlung wegen der tleirath ans , 20. August d. J. wurde der Vertrag deshalb
zitisclien dem Könige Wladislaus und dem Markgrafen Albrecht, dem Vater der
Barbara 9 abgeschlossen, 12. Sept. genehmigte der Köuig den EhcTcrtrag und yer*
sprach die Vollziehung, welche indessen nie erfolgte, "vergl* Pauli f^renssischtf
dtaatsgesch. II. p. 336« nnd K. F. Jn'ngens misccilaneornm T. I. p. 507. Schon
am 26. Ane. 1476 nannte sich Barbara: des Durchlauchtigsten Fürsten Herrn Wla-
dislawen, nönigs zu Böheim, ehelich Gemahl, geborene Markgräfin yoi^ Branden*
bnre, Herzogin von Grossglogau, Crossen etc. in einer zu Freistadt gegebenen Urk.
in der sie der Mannschaft aus den Städten, welche ihrem Befehle gem&ss dem
Könige Wladislaus gehuldigt, Schadloshaltung wegen der Anforderungen Anderer
an die Erbschaft versprach.
393 IV. Cataiogui abbahan Sa$anen»km.
est Hoc coram est,- quod uterque hacasqae, id est ad annnoi 1490 ^e ma*
trimonio inaiisit.^3
1478* ^^Anno quoqoe 1478, sabato post Francisci^ dox Johannes Crosnaw obse-
iOt Oct ji^ misitqae marchio contra eum popuhim expeditom et armia exercitatum , vide-
Hcet Francones et Misnenses, qai mane clam exerdtoi ducis Jihannis apropin-
qaantes, cum fugere de opido vellent et jam curras distraxissent^ eos subito in-
▼asenint plaresque occiderant et wlneraverant aUosque m Francfordiam captivos
dtixenint, angastis cellerariomm ergastolis inclodentes nrnlti eoram periemnt ex
fetore et pressura, alii peconiis redempti^ qoidam in domos eonun dedacti obie-
runt, alii vix convalaenint; currnvagi quoque capti snnt et abducti. Tandem
i marggraviüs , videns dacem Joliannem terras dicti ducis defdncti semper arcius
sibi astringi multisque predis et incendiis soam vastari, se ad regem Hungarie
(14790 eontulit ac ejus judicio subjeeit, concordiaqne facta est inter eos ,^3 sie quod
marggravius opidum Crosnaw et Sommirfelt, quod dux Johannes post vendiciooem
Sagani emit pro quatuor^) milibus florenorum, pro dotalicio fiüe sue in pignua
teneret, reliqua dux Johannes in possessione quieta haberet ^3^^^ quoque Jo«
hannes tanta sibi arridente fortuna non contentus, cum partem Glogovie, quam
dux Beinricus et sui predecessores justo titulo possederant, in dedicionem rece-
pisset 9 manum ad forciora misit et alteram partem civitatis invasit^ dudssamque,
relictam uxorem Wladislai Glogoviensis , que predictam medietatem civitatis et
4480« distrietus pro dotalicio suo habuit, anno Christi 1480 in Castro suo Glogovie ob-
sedlt in inicio quadragesime et sie predicta domina ducissa de castro clam absce-
deas vita functa est, haut dnbium merore et angustia ad hoc conducente.^3 'P^^
quoque castrum vehementer impungnans tandem cepit vasallosque et communitatem
^) Im J. IS07 cassirte Pabst Alexander YI. das MatrimoniDm zwischen Wladislaus und
der Barbara. June. a. a. O. p. 308. Dock muss bicr in der Jahreszahl ein Dmcli-
fehler seyn, da Alexander Vi. i. J. 1503 starb. Am 26. Aug. 1478 stellte Wla-
dislaus zwei Urkk. aus, eine über drei Hufen, zu Benthen gehörig, und eine an-
dere ^ in welche^ er seine H&lfte Ton Benthen an der Oder an Hans Gewalze, den
Sohn Wieglau's, gab.
s) Am Rande steht roth: de pro^tracioue dncis Johannis ante Crosnaw»
s) 10. August 1479. Vergl. d. Urk. d. Königs Mathias v. Stf. Oct. 1482 in ▼. Lc-
debnrs Archive IL p. 186. ^
4) Corr^irt% für das ausgestrichene: qnadraginta.
6) Am Rande steht roth: de invaslone medi... et castri Glogone et expulsione ducisse
per ducem Johannem*
*) Vergl. Stcnzel ron der Theilong der Stadt Glogau im 14. und 13. Jahrhunderte in
T. Le debnrs Archive YIU. p. 15S ff. Johann kam 5. März 1480 nach Glo^u
^ und forderte Ton den Büreem seines Antheils einen Eid gegen den Könie Mathias,
erhielt ihn anch und Tcriangte nnn von der Wittwe des Herzoips Wlaaislaus von
Teschen, Margaretha, Partheüosigkeit der andern Hälfte der SladC. Als diese ge-
weigert wnrde, knndigte ihr der Herzog Fehde an,* belagerte seit 11. März die
Bnrg, die Herzogin bat 30» April um Frieden und flfiditete 1* Mai^ nach lieber-
gebung der Burg.
20. Martin L Herzog Johann IL 383
civitatis ad homagiam compulit propterque i-orsom aput regem Hangarie a dace
Przemkone filio prefate ducisse acousatas est indignacionemqae ejus gravias m-
currit. Demttm com rege conciliatos est^ rex qaoqae satisfecit prefato duei
Prymkoni, dans ei alias terras et opida pro Glogovia et Goraw sub tali eosdi« (^462.)
cione, ut si dax JoBannes, qai heredi feadali caruit, sine berede decederet, tota
terra ducatas sui ad eum devolvi deberet^ angarians vasallos et communitates ad
homagium regi faciendani; dotalicio uxoris sue et provisione decente filiaram sua-
ram aumtaxat exempto. Qae res, quia dux Johannes fidem regi non servavit,
occasio fuit destraccionis, nednm predlcti dacatus verum eciam tocius SIesie et
Luzacie in parte , ut infira dicetur.
- Mfe quihusdam alUs incidenciis iiiorutn
temporum.
Anno Christi 1476 et 77 fuerant yemes multum graves, ^gidi» durativ! IWL
et plurimum nocivi. Nam anno 76 cecidit nix grandis in profesto beate Barbare'' ^^^
et duravit sine intermissione usque ad festum sancti Gregorii et in festis pascha** 12« Märt,
libtts adhuc ex integre abolitus non fuit, corrosaque sunt hüs duobus aiinis in
agris melioribus et pingwibus fere cuncta blada siliginis et tritlci, in arenosis
autem non nocuit aut parum, habnndansque ordeum crevit eo anno, ideoque mstici
ordeum cum siligine miscentes pro magna parte in panes converterunt.^3
Item, anno domini 1477, orta sedicione Florencie Jub'anus Cosme Medicis (^^7'*)
in ecclesia sancte Reparate cum pugione wbieratus inter missarum soUemma a
quodam Francischino, de Paccis dicto, cive nobili Florentino et mortuus est^3
Laurencius eciam Cosme, frater ejus, letali wlnere wlneratur et evadit incolumis.
Qua de causa dominus N. ,^3 cardinalis tituli sancti Gregorii detentus fuit Flo«
rencie in custodia secreta , et dominus Franciscus Salviatus archiepiscopus Pysa-
nus ad pallacium dominorum Florencie in habitu episcopali suspenditur et multi
alii de familia domini cardinalis et archiepiscopi suspenduntur et occiduntnr diver-
simode. Ob quam causam a summo pontifice Sixto quarto de consilio dominomin
eardinalium excommunicacio horribilis promulgatur et fit interdictum Florencie hör-
rendum, oritnrque bellum atrox in tota Tuscia per ecclesiam. Tandem intenrentn
oratoris Veneti redditur prefatns dominus cardinalis in libertatem et Rome profi*
ciscitur. Duravit autem bellum aliquamdiu inter ecclesiam et Florentinos, tuidev
ecclesia misericordia usa et paeata est cun^ ilüs.
1) Vergl. Eschenloer II. p. 338, und Pols Jahrbücher z. J. 1476. T. II. p. 111.
') Am 86. April 1478. S. über d. Verschwörung der Pazzi, des Macchivrelli
Florenfinisclie Geschichte Buch VIII.
s) Raphaei Riario, p&bsllicher Le^at und Vetter Pabst Sixtns IV., welcher mit in der
Verschwörung gegen ^e Medieis war. Moratort Jahrb. y. Ital. k. J. 1478.
3S4 IV. Calalogui abbaium Saganensium.
Kein, in tivitate Tridentina Judci forati fuenint paerulam ^endam, no«
mine .Symet)n , feceruntqae in euin misteria quodammodo dominice passionis, qoi
detecti fuerunt dispensacione divina et puniti joxta eoram demerita; quem paerum
postea mortuum repertum duxeront quidam in ecclesiam majorem civitatis et fit
concorsus magnus populorom undiqne concurrenciam et fiunt miracola ex ipsios
devocione propter memoriam passionis domini nostri Jesu Christi.
IPe eacacdonihus et gravatninibut , quas Mathia»
reao Ungarie mönasierio nostro et toto
clero intuMt.
Tempore regiminis hujus venerandi patris rex Hungarie Matliias exaccio-
nibos gravissimis totum clerum Wratisslaviensis dyocesis oneravit et oppressit,
1474* plura milia florenonim a clero pro subsidio postulans. Anno videlicet 1474 vel
prope, quando videlicet prefatus rex secnndo Wratislaviam venit, ubipro con-
cordia prefate exaccionis dominus Rudulphus episcopus synodam convocavit, vo-
cavit dominum Martinum abbatem , ut propria in persona ad predictum synodum
veniret, qui nescio quibus ex causis infirmitatem fingens illuc dominum priorem
una cum fratre Gregorio Pistoris misit, taxataque fuerunt cuncta monasteria, col«
legia, prebende et beneficia et unicuique taxa imposita. Et quia dominus et pater
noster abbas juxta commissionem episcopi personaliter non comparuit, domini de
capitulis tam Wratisslaviensi quam Glogoviensi, der^cta inscripcione. que annis
superioribus tempore Hinrici Stislaw inter nos et ipsos facta fuerat^^j taxam ef
fascem^3 nobis inequam et gravem nimis imposuerunt, videlicet sexaginta aureos,
monasterium nostrum toto coUegio Glogoviensi equantes. Quam fascem tamquam
injustam et intollerabilem dominus abbas omnino abicere nitebatur, scribens domino
episcopo aliisque prelatis nobis favorabilibus, uti adhuc literarum copie reservata
ostendunt, vix tamen in X. florenis diminucionem obtinere valuit, quos dominus
t480. episcopus super se recepif. Anno quoqüe domini 1480 prefatus rex alteram priori
similem exaccionem clero Wratisslaviensi imposuit, sed quia pro tunc pre&tus
« pater non sensit, se pre aliis notabiliter gravatum ideoque capitulo Glogoviensi
ad cum scripta dante et de inscripcione priori avisante et requirente, misit me
ima cum fratre Gregorio Pistoris et sicut ipsi prius fecerant sie et tunc evasionis
verba redonabat et cum domino episcopo, ut potuit, de eadem contribucione com-
Sosuity mittende quinquaginia florenos Renenses, 'Requisitus quoque fiiit clerus
(adissinensis et Luzacie, sed dominus episcopus Misnensis se viriliter opposuit
1) S. oben p. 512.
•) Finde ich in der Bedeutung, ala Anscklag^ Ansttz, nie ea aacli "iveitcr unten Tor-
j&onimt, in keinem Glossare,
20. Martin L Kmig MaMas. 385
et intalliatus remansit^ extorsitque idem rex plares exaccioAes a civitatibnar et
rasticis, nedum in terris sibi inmediate sabjectis sed edam principnm Slesie
contra eomm privilegia et omniom predecessorum saomm conswetadineoi ^ consen«
aerantque ei in hoc daces^ ezcepto duce Johanne.
He reeontecraeione eeeletie nottre et aUquarum
atiariUMB
Anno saluös 1479 Feverendissimns in Christo pater, dominus Rnddphos MW.
episcopas Wratisslaviensis una com domino Baltazari de Piscian sedis aposto-
lice oratore venit de dieta, in Gabin celebrata pro concordia marehionis cum duce
Johanne in Saganum sabato ante dominicam Misericordia domini, et dominica die SB. April
insequenti ecclesiam nostram ignis voragine exsecratam de novo una cum annexo
sibi cimiterio consecravit, . audiens namque, tam miserabiliter exustam et collap«
sam, securius judlcavit de novo consecrandam quam reconciliandam. Est autem pro
tuno consecrata in honore sancte trinitatis, Marie vir^nis, Johannis baptiste^
Hedwigis et Auguslini episcopi; Hedwigim et Augustinnm in antiqua consecracion^
pro titnlo non habuit, quia consecracionem priorem estimo ante tempora beate
Hedwigis, aut ea adhuc vivente actam fuisse ante adventum nostrum in Saganum.
£!st autem in summo altari sola aleior tabula consecrata, et dixit dmiinus episco-
pus, ai eciam minor tabula frangeretnr aut ammoveretur, non minus maueret altare
consecratum. Consecravit et pro tunc duo dumtaxat altaria in choro, videlicet
abbatis et Johannis , alia non erant debite reparata ideoque consecrare nduit, fiiis«
setque sibi nimis onerosum cum alias in confirmadone hominum valde gravaretur.
Postea autem anno 1482 veniens ad nos dominus Johannes episcopus Cizicensis tioi.
et suiTraganeus episcopi Wratislaviensis consecravit alia altaria, que rursum post
annos quatuor itenim violata sunt, saltem pro parte. Consecravit et cappel-*
lam sancti spiritus foris £aganum et cimiterium sepulture communis ibidem, quod
pro tunc noviter fuit ad hoc deputatum. Fuit enim ortiis prepositure pro quo
consolatus dedit nobis planidem, que novus ortus dicitur, de communi pastura
civitatis.
Item eodem anno, videlicet 82, reverendus in Christo dignitate et ^^^.g^.
pater, utpote octogeoarium excedens, dominus Rudulphus apoplexie morbo tactus^ ' *^
vita functus est, vir utique manswetissnnus, pudicus et hdmanus, spiritualium et
temporalium rerum sciencia et experiencia instructus. Fuit in adolescenciori etate
quondam referendarius domini Eugenii pape, ut ex post in curiis tam imperatoris
quam aliorum principnm famosus et de legatö sedis apostolice in episcopum Wra-
tislaviensem postulatus nostri monasterii sincerissimus fauti^r et promoton Cui
1) Der war sehon i. J. U64 in Breslau ab ptbstUcher Sabdelq;tt. Klose DI. p. 298
ans Eschenloer.
49
^
I
J-
8S6
lY. Catalögus abbatum Saganensium.
successit domiiftis JtihftiiMs SWdVos, ib NorenlMtgemi distrieUi na(RS^ promoeione
regis Hangarie Mlithie et preivisfiane. a^stölica plm ^ttniti eldcdoiife eanonica
eplscopatuin WraUssAatleftsetn 'fiaMU9>} ^eientes UMH^ue MfiönSdl Wititiafelaviäu-*
ses. hunc disposicione regis et dj^YobneicAie seüt liffiftsteKto jafii epfbcM^Mi Wm«
tisslaviensem desigDatam et ob tyranniditatem regia contraire npn valentes, tunc
IJmore regis a eanonica eleccione declinaverunt et dimissa forma concilii generalis
in ifaftt&i idänviftilcfrites ^t liehbei-ätione hablta; etm pto ttairc salvis )SahiS » )uri*
bns prebendarum et ecclesiarum svbiMn ftBter "igere nequirent, in enm consense-
ruht Hie cum cum soliemnitate per civitatem in ecclesiam cathedralem introdu«>
ceretfir, tanta tempesOis Subito äuodita est, fit üOm ultra (lOAt^n -df^Hus esset,
nl^a torocedere nMi valentes in capellatfi aanctf Petri prt>p^ ))ontekii dfec^tverunt
et Ibidem ää teinpas 'sustinui^i^ufit, quod eiineti t^niquatt piesagkntt ftttUre tßm-
Sestafls oeciksitfne ipsius i^sdtande acci^erunt. Hie pöst conflraiacioneiii et bene-
fcciottett ismate, ipiibiDs e^ cavMs tfut qua ctflpa nfec coram pro tanc fdHy egre-
Sium deiitoi-em ^dominum Micolflum Sculteti, Inter Mteros prektoa ecei^sie kathe-
räl^s potentem op^re et sei^one captivavit et tn vfi^alis teteri^fs <per aatium
dfmidimn vA ampliua tenuit Qui tand^m liberttffe donätus et ad acä^m-} teeen-
tem deVettieds humatiis ekutos eat.
Mfe ohMidiane Modii civUatit ei vattadone regni
ApuHi ae eltofflwff» W^OruhUe per Turehow.
^480. Anno Christi 1480, die X. Inetfäis Junii^^} Rodium, civitas maritiina et
'munittssima, a Tui^is eum eentum milibus armatoinin classeqoe makima ac bellis
mirabilibus et inauditis impetitur sepfusqae insultibas arfimosis aggreditar. Tandem
aa. Jdi. ipso die Pentbaleonis post maltorum Turcomm particulares strages, cum civitatem
undique instantiäsime oppungna<-eiit jaiiique muroa conscendissent, domini JobM-
niie divinitus, ut certo creditur, adjuti, coserds foptiter 'cum hostibus manibus, ab
rosis sie muris eminus/repulerunt non absque ingenti Turcorum podore et sträge.
Sicque obsidio soluta est, injectis tarnen pritts X^t fertttr} octo liiilibus lapidibus
et nno, ex bombardis et machinis Turcorum. Ex liac victoria Johannite ex tunc
tributuin dare solitum Turco nequaqüätoi prestant ut olim. Inventa stint in hac
pungna. super menia, fossa in municionibus hostium et man eecidisse Turcorum
tria milia quingenti; totoque obsidionis tempore, que diebtas 89 duravit, ut ab •
hiis, qui de notabilioribus viris ad ipsos Rodianos defecerüdt äceepttttti est,
IX. milia ceciderunt et quindecim milia wlberati fiienmt
»)
*)
')
VergL über Bischof Radolf uad Johanns IV. Wahl Klose UI. 2. p. 311 ff.
Hier wohl freilich sonderbar; extremum, ans dem Oiicchischen , yergl. Du Gange
unter: acris nnd iiera. Sollte irielleiehtt aetatem, stehn.
S. Hammers Gesch. des Osman. Reichs. II. ^p. 200 ff.
\
20. Martin L (hmanm.
887
fiodem anno, obsidione Rodi dimissa, cum ingenti genmiin multitadine et
elasse in Apuliam applicuerunt e^ civitatem sedemqae archiepiscopalem Vdrunti«»
namO obsederunt et muris machinaram impeta eversis vi armonim ceperont, viris
partim occiais partim acerbissime servitutis jago subaclis, violatis matronibus,
atnpratis virginibas, captis ^anctipionialibas , fedsti? adolescentibus et senibos tra«
cidatis, saoerdotibtia -chideliter jugfltatis et oocisis, archieiHscopam Ioci| Tirom
senem, poutificalibus indatum' a^ura Iq^iiea, diytstwWJt in frusta; popaloqae suo Qn-
eolatisN expulsis ac deletis3 copioso numero peregrini popali armisqae ac victuali-
bns civitaiem momveront.
JQe inieriiu Mßhwmeti Offoniaiil itnperatari»
Turearutm.
*
. Anno qaoqne 1481 Mahumetos Oitomanua, qni jam per triginta annos in« t48i.
ekristiaaos persecutop fuerat moltisqoe terris christianorom sae dicciom ^'' ^*'*^
sabjogatis atrocissimis bellis, taudem humania exutoa deaoendit ad inferoa tercia
die Maji tumakoaque magnus Gonstantinopoli oritun Pc^iüiia namqae posce^p
bat Bajssetam filiom Mahumeü majorem natu in imperatorem, sed baronea Ha*
hometi Zaliabom, minorem natu volebant Tandem cum popo^ns vicisaet, ipsi
fiUum Baisseti, donec ipse Baisetus pater, qui tune aberat, regrederetor,
in loeom imperatoris eonstitanat , qui sexto kalendas Julii ^3 Conatantinopo- M. Juni.
lim ingrediens imperator salutatur. Zaliabus vero^ cum victum se cognovis-
aet, Kdiens ex Siria et imperium cupiena obtinere Asie, Prasam^} scceiMt,
quem poatea Imperator Turcomm Baisetua fugavit et patemnm Aaie imperium
recuperavit-
liiis eciam temporibus Turei, tfd Otrantem aliaa Ydruntiuam in Apu-*
lea espoognaveraiit et detinebant, audito Mahumeti imperatoria obita, aafvis
rebus aese dedidere,Alphonso Ferdioandi regia filio, quoa deindo in mancipia
detinuit.
Eodem anno Baisetos, imperator Toroorum, Riaanum*^^ opidum e manibus
Pannonie regia eripuit, Matliias vero, rex Pannonie, djoionea pene omnea aupra
»)
«)
')
*)
Von der Landane bei Otrantö 88. Joli 148S, zn gleiclier Zeit mit der Bestarmung
von Rhodus, s. Hammer 11. p. 180.
Korkad, Baj^aaids Sobs, tvnrde 4. Mai 1481 aam Stattbalter seines Vaters
ansgerafen, gegen Dschem, gewöhniieh Zizim^ Bajessids Brnde^ nnd dessen
8Qbn Qgttscban» Bijesaid Iiam IM). Mai nadk. ConstantinopiÄ« S. Hammer U*
2&1 tt.
ehern
I. 254.
Dschem zog in Brusa, untentiitat ron den
p. 2Ö4.
Risano, S. O. Ton Ragiisa, N. t» Cattaro an der
Hammer a. a. O. p. WS*
y eun« Hammer a. a. O»»
▼oa Dalmatien*
49*
888 IV. Catal0gu$ ahhakm SagawnHim.
Danubioni Tarcoram sibi tone sobjagasset, nisi beUrnn, quod inter ipsom et Fri*
dericam ünperatorem terciom gerebatur acriter inpediiiiento fiiisset. -
He ca$u tenerahUi§ patrit domini MarUni per
JluoDum apapleoDie.
1481. Anno Chrisü 1482 venerabilis pater, dominus Maitinns abbas, infra octa»
SB» Oet« ^gg beate Hedwigis nocturno tempore gravissimnm floxam , quem guttam vel apo-
plexiam nominant incorrit^ qui et lingwam ejus et totom dextnim latus tetigit et
semimortuum effecit. Acamen tarnen ingenii sibi non abstolit sed discursnni mal-
tum impeditum reddidit Brachiam dextrum omnino invalidiim et tamqnam mor-
taum dependebat, iq pedibus ductn et adjutorio aliorom male incessit Moltis
tamen medicinis et gravibus expensis et laboribus competentes vires resompsit,
ita nt divina ofScia, eciam pastoralia, licet raro, perageret et sex annis com dl**
midio post casum fiujasmodi prefoit et licet in consiliis acutus et providus esseti
in loquela tamen et discursu semper impeditus remansit. Et manu sinistra eum
mandttcare, bibere et scribere ac alia quecumque agere oporlebat^ in divino
tamen officio, quantum sibi necessarium fuit, dextra manu cum adjutorio sini*
atre agebat»
Fuit hoc pyo flagello, haut dubium divinitns sibi dato, multum immutatus
et a yanitatibus seculi, ambicione bonorum ac implicacione secularium negodorum
(quia eciam ad hec de reliquo inabilis3 quamplurimum abstractus. ' Inpignoraciones
bonorum monasterii, quas sine necessitate fecerat reluit, exceptis censibus in
Qwelitcz pro altari Marie magne in Grunenberg» Canes venaticos et mulieres,
sine quibus nullum sibi videbatür gratum solacium, abdicavit in tantum, quod
quamdiu vixit nee caniductorem minimum servaret. Inpaciens tamen et importunus
non minus quam antea fuit, ymmo ab officialibus suis minus quam antea sustinuit,
multumque temperate in cibo et potu (^sicut et sibi pro vita sua multum necessa-
rium foit3 vixiL Medicine quoque studio et exercicio tarn pro se quam pro afiis
aollicite intendebat, propter quod et üavorem hominum ac Camam bonam recupe-
ravit, organaque minora comparavit,. que non pleno anno uno duraverant et igne
supenreniente combuste sunt.
MBe carUHa^ que hii* anni§ jitit*
Fuerunt anno 1481 et 82 anni satis graves pauperibus, precipue 82, in
quo propter excessivam et diutinam siccitatem^ que in flore bladorum accidit et
usque in messem duravit, frumenta extorruerunt , ita quod post festa paschalia et
ante messem modius siliginis pro floreno Renensi vel modicum citra emeretur,
fuernntque vina bona et forcia.
9(K MtcrUnl. Pett, Klotterbrand. 389
^3 Bellum qooque, quod rex Hnngarie cam imperatore Friderico habiut, -
eotituraatur assidae eaptisque tandem meBoribas civitatibus Aostrie^ videlicet
Wienna et Nova eivitate^J aÜa oon gravi labore in dedicionem recepit impera*
toremqae de paternis suis ierns^et heveditatibiis expolit^ ita ut in civitatibas im*
periaHbas iisqae ad mortem prefsti regia Hoogarie ezularet,
J9e peiUtencia generali.
Qaemadmodom moris est caristiam pesfilenciam sequi, eirca annos domini
1483 dtra et ultra pe^tilencia gravis PoloDiam, Slesiam aliasque partes Almame
perculit. Tandem anno 1489 epiam Saganum invasit et per estatem aliquas do* I48&.
mus infedt, in autumpno aatem ampHus invaluit, ita ut quadringenti vel quingenti
homines morerratur, nullusque hoc anno fratrnm mortuus aut infectus fuit Se- ^^M*
qaenti autem anno iterum in estate pestis rediit et in autumpno gravius invaluit
ac usque ad fcstum natalis Christi duravit, hiisque duobus annis non minorem na-
meram populi utriusque sexus, quam anno 1450 (^quöd solum nomen magde pe*
sttleneie habet} absumpsit. De monasterio nostro quatuor . fratres mortui fueruut
et quinque infecti convaluerunt. Mansit primo quidem anno dominus abbas in
Sagano, V"" vero anno, peste gravius invalescente in Nawinburg, (quod hae
iempestate a peste immune permansit} moratus est, seqnestratique fiierunt hoö
tempore eonfessores a firatribus et in infirmaria morabantur, quorum duo infecti
liierunt, videlicet Georgius Lange et Geor^us Molner. Primus mortuus est, 2^**
Gonvaluit, terdus absque eontagione permansit; de monasterio quatuor fratres mor«
tui sunt et qninqne infecti convaluerunt. Ad conducendum quoque defunctorum
Corpora noa ni^i duo fratres admittebantur. Remanserunt in hac peste viUe et
rastici in eis pro majori parte immunes ab infecdme. Freynstadt in hac plaga
panmi tacta est, similiter et Soravia.
J9e «eetinffe Sagani et moneuterii eoDUtUone.
Pli^a peaCilendali vis sedata, cm jam vidui et vidoe se aliis nupciis co-
pulassent et fortassis plnritas hominum minime hujusmodi plagata emendata iuisset,
mox gravior ira dei supervenit. JVam anno 86. quidam faber ferrarius instrumen- t^M.
torum famosus, nomine Schersmeth, habuit stubam unam balnei in solario suo
satis periculosam« ^vX feria quinta in festis penthecostalibus eandem calefacere ^^ M»-
faciens incendium suscitavit, fueruntqui^ cives pro tuno pro magna parte absentes,
alii in nundinis, alH in merieis, alii ad limina sanctorum ac alias hinc inde distracti
li* Kl
>) Am lUndc atehC: Bellani recls Hnngarie cum inpcntore.
*> Wienerisch NeiiaUidt. VefgT. Bonfioii rer. Ilngaricamui «
deeadis IV. Kb. 8.
\
390 JT. Catalbgm jMkhm.Sä^aneMiunC
et dispers!^ qood vix meAetas domi fore estirikabatar , faitqpe tiiiic iiotabilis
siccitas veraique sunt com hoo hii, qid presenles faerant, u sedieionem sie qood
pro estincdoBe« neglieocios agerent, sicqoe igoia, ligore acoepta omiiia absompst,
sie qood pretor eastrom et stabulo eqooram^in soburbio ejosdem nee tectom qoi*
dem onum in tota civitate remansit simülqiie eoßlesi^ et monasteria ambo perie*
runt Potuisset pro tone ecclesia nostra una cum moiiasterio de facili conservari,
si, qui tuerentur, affuissent. Remanserunt pro tunc septem fratres in monasterio,
tres in sacristia, qui conservavenmt efaonim ioferiorem et onus solus ex eis, vi-
dielicet frater Zacharis, chorum superiorem, qui tres in satis gravi periculo foe-
runt et gravati fumo» Remanserunt edam dno in relectorio yemaU, qui nullo
gravamine affecti fnerunt Prepositos qnoque curie cnm^rvo sao celWario re«
mansit in curia et cum ab igne urgerentur, sub patella braxature que pro tone
extructa fuit, se absconderant. Mausi et egö, pro tunc prioris officio fimgens, in
lii>eraria , in quam oancta suppelleotiBs cunctomm fratrum conventualium fiiit de-
portata, et com hoc ibi non solum fnerunt libri sed omnes meliores omatt eccle-
sie, habens mecum copiam aquo, qui ibidem per tres horas igne eonflagraate per-
mansi et vix suffiDcacionem adjutorio dei et aque evasi, nam janua comburebator
ex integre dneqne fenestre, videlicet minor ad aquilonem et una ad meridiem
combosttt samt nee debite repagulate per ventum aperte fnenmi Atestodine quo«
que per lares^) pro aque ductu dimissas, que pro tunc apeiid fuerunt, copiosus
ignis et fumus ceeiderunt, sie quod nisi aliquis ibi fuisset, qui curam adhibuisset
impossibile fiiisset humano modo reservaculum istud potaisse inustum permanere,
eo quod repletum fuit vestibus et lectistemiis. Ideoque multum eonsuitum ^fore^
si umquam, quod deus avertat, talis casus emergeret^ ^ut nil vesttum aut aÜanrai
rerum facile incendibilium in liberariam portare permitteretur, cum alias habentur
cellaria et refectoria, in quibus res reponi poterunt et conservari.^ Biam si rao-
nasterium adhuc bis exustum fiusset, non tanta et tarn irreparabilia dampna incnr-
rissemus, sicut ex sola liberarie combustione. Fuique tandem post trium hcMraram
spacium tantum fumo, et calore fetoreque fatigatus omnibusque \iribus destitu-
tus, quod defecissem, nisi fratres me per fenestram in scala eduxissent. Gravi
ex hoc langwore fdnne per meosem decobni, fuerunlque post meum abacessum
supplectiUa incensa per carbones a testudine per foramina defluentes sed mane
sine notabili dampno bat mcendium sedatom. Premaniverat doMnua abbaa post
>) Ich finde dieses Wort nirgends angefahrt, es scheint fast eine Jftöhre tum Ablaofe
- des Wassers, etwa in der Art eines Schornsteins gebanet, an bedentea. Vergl. d.
fol||^. Anmerh.
^)
Unten am Rande ist ziemlich gleichzeitig .nat^hgef ragen « Pra n^B(c vero liheiafia s^tis
munita est contra ignem, nam et fenestra minor ad aquilonem, qne sola in hac parte
pericnlo sttbiacet, habet pro nunc januam ab estra ferratam^ aqaaanctus cclam ego ipse
obstruzi calce et lateribns, provideatur solnmnodo, nt janna lignea abieiatnr st
aliqnando necessitas et pericolum emerserk. et fisaesti^'faene',clindeMarHel*ehseitlitnry
nee sapp^Uectilia fanportare permittentav sine lAclusioae ciaMram* '
'99. MurÜn L * KXoiterbdu.
391
prinam eonibttstiofieiii hiaMlMiila snti sie, qtatfd ih snibiibtts domibas suis sola (ecta
übsitaipta eoflit', )n gianäAo qaoque redfatfeiliiit jnfevioröoi testudinen. Testodkies
£ioqu0 eeelß^e ^o taue otniMs räiMta^<A^dl-ilfibiWd d^portav^rd^ ea taba*»
6 -alMUmii,. 'cMdell^ «t.feto'^ttfniä DinMMtithlti c^eUam et aniWtiüii, noros«
tniik «Horlltun igdteVeliMtrd «'«Htbbi ' lübeteii^ ^ed de i^eliqno niilhis videbator, 4p&
ttfldm mmMi prtf «oÜtbltilOH« -«ktontferet ^eii musqtiiäquie facta sba eofitemplavit;
fiiflrliiarikfll ilotaiki in Orth ek Mttbfki aMeiimMlid Johannes conveTsas com paaco
adjutorio ' sibi ftoto ooaservavtt, quam et fr^Mres feire per totam eatMem pro dor-
nitorio habueront
• •
1 »
* Poat exiiadoilem VetierabiÜs pafter ^domirfas Maftinos, qoamvis im^lidaa
corpore, operam taufen 'aolUdtam pro reedÜcaeione monasterii fecit, proeurando
Bgfia a domiois noatris dliciboB Saxonltf et A ddmino Jehanni deOebirsteyn, opti^
mas aia^mtö "trabies pro talo granario et pro solaifls intbr duo refeetoria, sie qood
de nostria lignia ^iii cottiptiracSone extradeoriim pabca constampsfiiias. Tone t6fi«ade
rabttis^ donnitorium antiqMAi istrata «M pHamin terra dt lateribus, qaod prias asae*
ribas stratam foit.^)
Du qaöqile gravM assidue efjfaccioiies In snbditos snos feoit nostrateaque
pro canetis afliis, laboribtis ac veeturis aasidaia supra inodam graraTlt, ttnniendo
civitatea, opida et casira umito möAa, preeiptie tainen *arceni Glogovienaen mex-
pniigiiablliter qaodamniodo nranivf t contra regem Bungarie. Tranatalit monasteriimi
mlnoramde Obdervancia Ologovie, oapellaiiW aaneti ^Georgii in sommo valde um«
nivit et vallo firmissimo ciroumdedit* circa qiiam munidonem expngnandam fracta
est bombarda Legnitczensis ingeiiiis molia.
JDe infi^eiUaie ei rebetUame 4t$eiM Jfohanni$ eonMra
regetn Mungarie Maihiatn.
Dax Johannes , volens providere HL'abas suis et eas heredes terramm sua-
ram relinquere, federa ac matrimonia cum duobas^3 ^^ ducis Hinrici de Glatcs
. »
•«
>) Am Rande steht fStot gMfelscMg"Mckg«tr«geat In altero qaoqiie dormiiorio optima
' teatodo aub aiiceaasore eal^ 'l'iito atMita et fcaa 'kontra igoem ondiqne mnnita.
>) Eigetttlick dr«i TMhtar «a drM BlOder,- JUkeH^ ^M^tiad Karl ton Mtoatarberff.
S. So«imerab€rg sa Tab. jpeiiea]. II. Tf;« St7, 118, 30. Vergl/ anch Kloa€ Ul.
iL p. 34t y nad-'Gebhardi ueach. ▼• Schlaaiea. p. 848 S. mit den daaelbat aoge-
^hrteo Qaelleo.
993 IF. Catahgui aibulim Sagafiimkm.
et Monsterberg, filii Gerdckonis contraxit^ da«8 eis filias tradendQ sibiqiie ad hoo
eciam alios duces Skesie precipue ducem Oppaviensem^^ coaciliaiiß, speraoa
§468. eciam, vi armoram contra regem Hui|g«rie prevalere posse. Amio itaqae 148S
(6« Jm.) post festa nataÜs Christ! , mipcSs ioatafiratis convocatiaque OBmiam . opidomm such
nun consaliboa ae vasall^, eos modis omnibas indqcere conabatmr, ot dietis fiBia
Hinrici de Glatcz homagiam fidelitatis lacerent, qti onanimiter responderant, hoo
agere non posse honorique eomm derogari, eo qaod ad homa^om regi Hungarie
faciendom , per enm prius eciam coacti foia^ent. Ipse nichilominas minis teterrimis
ad faciendom qnod juberet instetit* Vasalli in domos soas reversi sunt, Glogo«
vienses die ac nocte in amus vigilantes fneront Nitebatar interim sUpendarios
(0. Febr.) condacerc, Bohemosque dux Glacensis^} in notabili copia mittere conabator. Sed
dux Legnitczensis Fridericns, capitaneos Slesitarmn in bac causa per regem de-
sagnatas, mox eis in occnrsnm yens eos repnlit et in Bohemiam redire compnlit,
qni montana peragrantes tandem circa Zittaviam per Luzaciam descenderont et
per castmm in Glogoviam a dace ducti , . convocaUsque per ducem Johannem con-
solattt ac communitate, habens circ» se. annatum populum, ex eis plures captivoa
(MiM.) cepit, videlicet .. Keppil magistrum consulnm, virum in literis secularftus em*
ditum et magai consilii ac fame ac alios ^ sex vires BOtabiles potentes eonsilioi
opere et sermone eosque in pi-olündam torrlin projecit, in quo fere toto obaidionis
tempore detenti, penuria, tabe, fetore et i^alore carceris consumpti sunt, unus
Stptl»ff. post alium miserabiliter mortui, pro tuicione reipublice hec paciendo.^ Recepit-
que Glogoviensium omnem dcpositam et paratam pecuniam in gravi quantitate,
molendinaque, idllas omnes ac priviiegia et libertates, eosque ad homagium juxta
veluntatem suam faciendum coegit peragravitqne cum dictis stipendariis alia opida
sna. in Freynstadt Johannem SchuUcz magislmm civiqm, virum industriom et
eloquentem, teterrimis carceribus inclusit et post aliquot dies spensioae et cau-
done ab eo accepta, ut cnnctis bonis suis venditis terram suam abjuraret et ab-
scederet Uberum abire permisit, Daniel quoque Timonis vix manus ejus fuge pre«
sidio evasit In omnibus opidis novos consulatus et presidentes posuit generum«-
que suum ducem Georgium secum retinuit et in Glogovia tempore obsidionis man-
Sit. ACätque rex Hungarie pree^uim betlorum suorum capitaneum Tetbawir cum
1) Johanns II« Gemalin war Tochter Herzog Wilhelms Ton Troppan* Wahrscheinlich
nabm anch Herzog Conrad der Weisse von Oeis Theil , noraus sich dessen traurigea
Schichsal erklären liesse. VergL Cnraens p. SOS.
1) Herzog üeorg von Munsterberg*
3) S» das Schreiben der sieben Ratbm&nner, die 1488 zn Glog^n im Gefanmisee
Hnngers starben, bei Worbs in deasen' neneoi^ AreldTe II. p» 171 y una des*
sen Aninerhnngen dazn. Wie koi^ile doch Worbs sich entschiiesse»9 den
Bradermörder nocb entschnldigen %a sollen, den vrir,. wie seinen Vater ^ ana
unserer Chronik nbr jbu eenan kennen lernen. Hat er die Rathsberren nicuf seit
8. Mars nnirechtroässiger Weise eingekerkerl? Der Inlialt des Scbreibcns allein Tcr-
nrtbeilt den Mörder«
20. Martin L Johanns IL v. Qhgau Empörung, 293
aBquiftiid eo^is annatoram eqaeatriaiii,^ V^ voml cmn principe Friderico et Wra«
tislayiensi episcopo com eo binas vel tnuM tractatus habaerant, modis omnibas
ei perswadentes et consnlaites, ne se regt opponeret, promittentes, se regem pro*-
picim et favorabilem fiictiiros, solmniiiodo fidem sibi jaxta cepta oon violaret,
qui in nallo consiliis ant perswasionibus eoram aqaiescere curavit sed derisoriis
et protervis verbis eos sabsannavit sicque rex contra eam tamqaam infidelem, pro-»
tervum et rebeliem procedere cogebator.
JDe morte duci» X^riäerici J^egnUcaensis ei ob$iäiotM
Cfiogaeie ae ewpuUione dudt JfohannU,
Com Iiec agerentor dnx Fridericns Legnitcsensisi qoi per regem snperior (Msa.)
eapitanens in liac tempestafe faerat designatns, infirmari cepit et quod toxico lesns (^* ^'^^
esset a medicis aperitor, lectoqne ad quindenam vel modico ultra decombens mo-
ritor.^l Que mors magna incon^oda liüs nabilis temporibns toti Slzesie intnli^
nam dax iUe exeAitatos in rebus bellicis, multum activus et severus fuit, com-
pescuisset liaut dubium multum illum barbarum populum, ne tanta et abhomina«
mlia dampna in cedibus, incendiis, rapinis ac ecclesiarum efiraccionibus undique
fseisset, de quibns extranei capitanei nicbil aut parum curaverunt dedissetque sine
ambiguo hiis rebus celerius finem. Rex itaque Hnngarie, cum ducem Johannem
sie obstinatum et rebeliem audiret, misit in Slzesiam ad eum domandum flagellum
Aeiy populum inbumanum, populum partim infidelem partim fidei corruple, manci-
pia viddicet Sarracenorum, quorum dux et capitaneos fuit Despoth, dux Sar-*
vie'3 ^ Turcis depulsus, dominum qnoque Johannem Hawgeinritcz cum Theutunico
popmOy qui duobus integiis annis, cum rex alias a bellis quiesceret; usque ad
mortem regia Sbsesiam etLuzaciam occnpantes miserabiliter vastaTorunt, nemini
parcentesy nee etati nee sexui, virgines stpprantes, inatronas violantes et renitentes
oecidentes ecclesias violaverunt, sacramentum corporis Christi de monstranciis
eicierunt et monstrancias aliaque vasa sacra et vestes rapuerunt et in usus pro-
Ibanos converterunt Hie itaque inhumanus populus, adjunctis sibi Slesitis et
4usatis circa festum ascensionis, anno quo supra, videlicet 8S, Glogoviam una ij^m.
cum duce Johanne et duce Georgio Glacensi valido populo armisque ac bombar- ^'* ^'■*
dis cunctisque aliis necessariis habunde munitam valide obsederunt, bombardas in-
geiitis molis de Sweydenitcz^ Wratisslavia et Lignitcz adducentes sed nichil cum
^p
s) Die berachtigte Bchwane Bande^ 8« Stenzels Gesch. d* RriegsTerfassnog Deutsch-
lands ▼orziigl. im Mittelalter p. 5264.
s) S. Thcbesias Liegnitzische Jahrbtteber II* p. 300 ff.
*) Wen der Verfasser damit meine, (ob Wilhelm Tettauer?) neiss leh nicht, da.
Georgs Brancoyieh Kinder todt waren und Servien 1459 Türkisehe ProvinE wurde.
Hammer IL p.30 ff» YergLL. A. Gebhardis Gesch. d* Königreiche Dalmazicii,
Groasien, Szlaronien, Servien n. s* w. p. 364 ff. Ueberhanpt giebk unser Verfasäcr
ein^ ^anafüJirUchere^ firüAier nicht bekannte Nachrichten iiber diesen Krieg.
50
994 If. Catalagui ahbatum Saganemjkim.
£is prafeoerant Sicque tandem totam dvitatem yallp clreimidedeniiit, mmdclottn
ad fossata constraxenmt ^ nt de reliqao nemo exire vel intrare posset Hiiiricosqao
dux Monsterbargensis et Glat€zenais^3 ^^ ^^^™ fratre sao Hinco, vendito nno
Castro aliisque boQis inpignoratis condaxit exercitam qaatuor miliam expeditoram
armatoriim et venit duci Johanni in adjutoriam. Dax quoqae Johannes, de elvi-
täte cum tribus equis latenter fugiens, vasallos cum civibus et rasticis de diatri^
ctibus Freynstadt, Sprottaw, Granenberg et Swebassensi congregavit, int^ens
80 eis ad latus ponere. Ipsique Bohemi anteqaam descenderent, terras episcopi
aliarumque civitatam regni ferro et igne miserabiliter vastaverant, qaos tandem
Johannes Hawgevitcz cum adjutorio Wratislaviensiam et alioram repulit et cum
descenderent, a latere eos cum mille et qaadringentis equitibos secatus est, mi-
sitque ad Tethawir, qai exercitui ante Glogaviam prefuit, at quadragentos equites
sibi in auxiliam mitteret ad invadendam Bohemos. Qai cum in hajasmodi aaxilio
negliens esset, ille nichilominus eos secatas est prope Sprottaviam, abi illis jam
sine cara et sollicitadine ineedentibas in eos imiit et magnam stragem feeit, mal-
tos occidendo, plures captivando et wlnerando plarimosque carros eis abstrahendo,
precipue, quod eis non parvi incomodi attolit, qainqae tonnas Am pulveribos ra->
piendo. Cecidit ibi nobilis et generosas • • baro de lUinburg, et si in aaxilio sibi
prestando non faisset neglectas sine dabio campam et cancta obtinaisset Sicqae ana
cum dace Johanne ante Sprottaviam sua castra metantes ibidem ultra mensem jacaenmt,
nichil agentes nisi quod terram circumqaaqae vastaverunt et depopulaverunt, tandem
altera via reversi sunt in Bohemiam , relinquentes in Sprottavia notabiles bombardas,
quas secum abducere non valuerant. Geperuntqae ante hee de parte regis sommom
Glogoviense per quasdam insidias et astacias plaresque de Glogoviensibus capti sunt
Videntesque de parte ducis Johannis, non posse retinere summum, incenderant coneta
et in civitatem fugerunt, solam ecclesiam sancti Georgii, quam tamqaam arcem .finais»
simam dux Johannes maniverat^3 ^^ quam, bombardam Legnitczensem addacentes
fortiter et instanter inipungnaverunt sed nichil profecenint, ymmo et ipsa bombarda ibi
firacta est. Dux interim Johannes hinc inde a regibus Bohemie Polonieqae ac princi-
pibus antea sibi federatis consilia et auxilia querit sed nasquam invenit.
JDe capcione eivUati» et progretau exercUui ad
alia opida occupanda.
Obsidione tandem se in longum protrahente, cum jam equis pabula acco«
moda deficerent, equestres nocte, aperta ona porta valloque intermpto, centam
^) Heinrich I« st* 1498, der Vater der drei Schfriegersöbne Herzog Johanns, und
sein Brnder Heinrich oder Hinko st 1482. S. Henelius in Sommmersbergs
Script, rer. Silcs. !• p. 116,
0 Hier fehlt ein Wort, etvira: defendentes« Yergl. iibrigens Klose lU. 2, p. 311
and die das. angef. Quellen.
20. MarHn L JoHanng 11. lam ^Icgau Ea^järung. 39S
irel prope eqais fiminlis comnusäis, de civitate edaxerant et per Odoram natantes
effogenint, pauois eoriim captis. Bxinde com canies eis deficerent, equos reB-
^os oedderant et comederant. Maniverat antea dax Johannes casiram farina sili-*
ginis molta nimis, qne Gorrnpta et ultra modam muscida effecta est ac ad usnm
humanuni inepta et insana, Unnde eandem adhac in mensura stipendarii commedere
compulsi, alii mortui, alH peste et infirmitatibus gravibas depressi sunt sicque
obsidione usque ad festum b^ati Andree^} protracta, media et peste, nedum cives H88,
sed amplins stipendarii coacti sunt, non solum civitatem sed et castrum, quod^*^^^-
inexpungnabiliter muniverat dare« Captaque Glogovia et in dedicionem recepta^
fropulo Slesie et Luzaeie ad propria transsire permisso, peregrinus lUe'et barba-»
^s populus cum capitaneis suis se ad alia opida, videlicet Freynstat, Sprottaw
Mntulerunt, qui et nallas viriles inpungnaciones ibidem fecerunt, sed dumtaxat
terram vastaverunt. Fueruntque in Freynstadt stipendarii plurimi incensaque est
dvitas drca festum beate Hedwigis^3 C^n neglienda aut malida aut ex propo-
dto , non per omnia tunc darum fuit} funditusque exusta' una cum ecclesia et turri
ac campanis. Tenueruntque vasalli cum stipendariis castrum ad tempus et tandem
ex se dederunt, ^jacueruntque ante Freynstadt et Sprottaw ultra unum mensem
cnncta, nedum in terris ducis Johannis, ubi jam fere omnia absumpta erant, verum
eciam terram Saganensem et Nawburgensem vastaverunt cottidie« Fuitque eo
aniio yems satis temperata et eis ad hujusmodi agenda satis acomoda et non
solum eis, verum eciam pauperculis rusticis, qui tota yeme messuerunt re-*
manentes reliquias precipue siliginis, que in eampis partim stände partim ja-^
eendo in spicis multum excreverat^ quas colligentes, plus nauscantem* quam refi-
dentem panem ex eis eoxerunt
Fuit eo anno magna copia omnium frugum sed in dictis terris major pars
mansit in terra.
Fuitque anno sequenti in eisdem terris precipue Glogoviensi lanta multi- 1489,
tudo murium, que cuncta, que seminaverant , pro majori parte destruxerunt
Post hec venerunt partim ante opidum Grunenbercg, ubi pauco tempore
norati, similiter suscepti sunt; ^dehinc in Orosszin venientes prohibiti sunt per
dvitatem transsire, ideoque Cn^snensibus eis adjutorium prestantibus pontem in
Refeit ^3 reficiehtes Oderam trandsierunt et ad opidum Swebussin se contulerunt,
qaod pauds diebus in dedicionem recipientes ibidemque invenientes terram nondum
depopullatam fere per mensem manserunt cuncta vastantes. Abinde quoque tan-
dem abscedentes contulerunt se ad yemandum in Soraviam ac alia opida Luzaeie.
Circa et post festa paschalia convenerunt undique in Luzaciam et nitebantur bei- ApriL
*lum indicere marchioni Brandenburgensi. Sed verentes domini nostri duces Sa-
xonie, quod marchioni subacto id ipsum ds facerent, coUegati igitur et confederati
domini nostri cum marchione collegerunt undique populum annatuln paratique erant
^mt
t) Andere geben 16. November an. Pol II. p. 14&.
<) Dae ufisste also 15. Oct. 1488 geseheheil seyn.
•) Rehfeld, s&dlieh dicht bei Crossen.
«0»
390 IF. Catahgus abbatum Saganensktm.
assidae ad eis viriliter resistendom , nitebafttarqae eapitanei modis eniMbiis eos
seqaestrare, ducibas Sazonie secaritateBi promittentes, sed fides eis adMinta non
fioit. Ideoqtte tandem misit rox Hungarie episcopam Waridiensem et se evm eis
Jaul, composait sicque circa festam sancte trinitatis Luzaciam dimktentes, circa Saganiim
per pontem aput sanctam crmcem Boboraiii^3' trajecti, in' terram, opida et castra
dacis albi*3 ac ducis Oppaviensis ^3 terrasqae et opida domiiii episcopi se trans-»
talerunt tota reliqua parte estatis , autumpno et yeme asque ad obitum regis ibidem
manentes, totam superiorem Sleziam miserabiliter vastantes et anichilantes^ totaiii
terram ducis albi in dedicionem ex parte regis recipientes et sibi de annaali pen-
sione certe pecunie providentes. Bex enim Mathias pro tunc in extrema iiifirmi-
täte, qua et mortuus est, laborans, cum imperatore trawgas pacis protraxitet sie
populum hunc inhuinanum, cum eis stipendia debita dare vel non haberet yel^non
posset, duobus integris annis in Sleszia et Luzada jacere permisit, qui nemini
parcentes, amicos sicut inimicos percusserunt, wlneraverunt et occiderunt et Sie*
ztam pro majori parte Luzaciamque miserabiliter destruxerunt et depopulave-
runt. Et nisi omnipotens deus regem Hungarie ab hac luce subtraxisset, vix
Slzesia ab eodem barbara populo quamdiu sustentacionem in ei invenissent libe-
rari valuisset.
H« extrema ä^eecione et eaoiMio nUserabiU ducis
JohannU,
«
Dnx quoque Jobannes cum nxore et liberis suis a eunctis possessiombus
suis ejectus ' et expulsus , se contulit ad ducem Himicuin Glacensem genemm
suum ibique de duce Slzesie civis Glacensis effeclus est, domum quandam coih
ducens, ubi cum suis habitavit nee propra ad passum pedis habens. Nee diu
ibi morätus generi sui imposuerunt sibi culpam amissionis bonorum .et terrarum
suarnm seque ad regem Hungarie contulerunt, ut aliquam de amissis terris reba-
bere possent, se excusantes, ducem Johannem incusarunt regique conciliati smt
Quod ille non ferens ab eis recessit et in Wratislaviam se contulit Ibique exol»»
tus est usque ad obitum regis Hungarie. Ecce quanta mutabilitas fortune in ho-
mine illo; pridem fuit dux Slesaüe, dominus pluiimarum civitatum et castronim^
qui eciam regi maximo tocius cbristianitatis opponere et se contra eum tueie non
^) Heilige Kreuz, dicht oberiialb .Ssgans am Bober.
>) Conrads des Weissen, des letzten Piasten von Oels* Die Gescliiditc^ dieses Fürsten
und der Zersplitlcrubg des alten plastischen Fürstcntbums Oels wird dorcli wicL«
tige noch nngedruckte Urkunden yon mir zn gelegener Zeit mehr anfgeUart werden
als es bisher möglich war. «
') Victorin von Münsterberg -Troppaui Sohn Ki Georgs Podlebrad und Bruder Heia»
rlcbs I. Ton Münsterberg.
'
20. MarUn I, Johanitf U, ßndf, a07>
formidavU aeo dnbttavit, bodie*^} in^püHnns et hoqpes abjecti (^tdi hdm est;.
pridem tyrannidem exercebat lo subjectos et e^teros^ bodie iofirmomm bominam^
putet ladibriis. Sed fortass^ nqn in tantum in^eam .novercata est fortona quan-
tom proprio yolontati^.xnafi^i^«. . In eo.namgu^, nt sapria^rinemoravi,. completa est
*t^anniditas omniöm predecesMram saorimi. C^mifex fiiit, flagellom dei fdt
eiinctis diebos ab adolescencia usque in seniam, .qnocamqi(e se divertebat Ipsc
saa rebellione et infidelitate totam jSlzesiam et Luzaciam ad dampna gravissima et
extermiuia perdoxit 0 qdaDlam ramusculi isti novissimi, predictus videlicet dax.
Jobannes et pater suiis^ a nobilitate et vliinositate ac claritate sui originis dege-
nerarunt, qui quanto parentes babuere clanores tanto ipsi evasere obscariores, ut
tot labpres:pt.malto ampliores.bU £lii novissinu perpe^i videantor in sectandis vi-
ciis qnot parentes eorum in sectandis virtutibas, tot denique studia ac sollercias
filii in perdenda nobilitate inipendant, quot illi in aquirenda babuere« Idque in
eis aperte videmus impleri, quod quidam sapiens de Affricani filio ajebat,^3 k^^^
licet ex paire elarissimo genitas plarimis viciis sordnit, et si nobilftas per manqm
tradi potuisset, - clarissimum illum pater Aflfricanus effecisset. Defecitqae exindfe
(jasto dei judicio meritisqne haut dubium beate Hedwigis, que tarn obscuros suc-
cessores de reliquo sustinere dedignata est^ ex biis duobns ducatibus, videlicet
Saganensi et Glogoviensi , stirps illa predarissima ducis Hinrici , monarche qu<m*-
dam Felonie et beatissime Hedwigis« conthoralis ipsius, Sed ob memoriam illius
preclarissime et sanctissime stirpis ciiravi bio ejus originem in fine bujus opus-
euli inserere.
J9e origine et $Urpe cMariMtima preäieiarum
dueutn ISiesafie,
- ^ /
Ut annales terre SIesie astmunt,^ quod olim Julius Cesar, dum terraa
illas Romano conaretur subjugare imperio, Julia sorore sua cuidam Lestick dicto,
qui Jätens erat et tribus preliis eum confoderat, in conjugem data, ita illum et
hella compescuit, quem ibidem sibi subactum ducem constituit et terris prefecit.
Qiu videlicet dux iwa cum nxore sua Julia radicem originis in se ^t ^suos poste-
a
früher gcnchrieben*
() Doch wohl Yalerlus Maximns^ IIb. III, c. St qai a praeclaria parenttbns degcncrai
ranty §• i*
s) Ea ist hier uMfulüg :dia mi^e; Nf lU« milßetl|eUle Cbrtnica principum Pobmia«
p. 43 ff. gemeint.
898
IT. Catahgui ahhalum Saganemiumt
lös tradoxemiit ei snccessu iemporis mnltipHcati, in exteros armls aiofis iionmmi>
qaam gloriosis victoriis efferebantur et tandem facta divisione ferranun , effasa super
eos contencione se beüis intestinis lacerarunt et libertati, qua fungebantur priya-
verunt^ quos olim Johanues cecus, rex Böhemie, pater Karoli quarti imperatoris,
variis argutis viis et modis sibi attraxit ac subegit et per imperatorem pro eo
tempore existentem suo dicto regno Bohemie cum omnibus ducatibos, terris et
dominiis earundem perpetuo uniri et incorporari obtinuit Quamobrem plurimis ex
eis siue liberis dudam vita functis, reges pro tempore Bohemie, virtute premisso
unionis eomm ducatunm et dominia , utpote civitatem Wratisslaviam , Sw^eydenitcz,
Jawir cum adherentibus terris gradatim apprehenderunt et possederunt Quo^^ol
reliqui sunt ab ipso regno dependunt in feudum, salvis dominorum ddcum juri-
bus et privilegiis.
X.XM, JDe morte pr^ati veneräbiUs patria dwmini
MarUni ei eleecione dotnini JPauM.
iMOi Hie venerabilis pater, cum annis viginti et uno prefuisset, anno 1489 in vi-
18* April» gjjjj^ pasce infirmari cepit gravique fluxu de novo tactus est , qui tarnen neo
loquelam nee sensum sibi . abstulit , licet in loquela aliqualiter impeditum redderet
18^ ApriL decubuitque ac ipso die Vitalis marliris cum bona racione et amara cordis con-
tricione humanis exemptus est sepultusque in ambitu sub effigie oracionis Christi
in orto, ubi vivens sibi sepulturam et elegerat et paraverat. . Successitque sibi
dominus Paulus Hawgewitcz, de priore in abbatem per viam scrutinii electus, cu-
jus vitam inter procellas hujus fluctuanlis seculi omnipotens deus dignetur in
oflenso pede pro utiütate vinee sue misericörditer dirigere. Hie decorem ecclesie
multum zelavit et mox in principio sui regimlnis, cum propter recens incendium
ecclesia nostra suo decore multum destituta foret, totum ad hoc conatum suum
pro reparacione ipsius fecit. Et primum eodem anno eleccionis sue totam eam*
de novo tingere et dealbare disposuit. Eo quoque anno deambulatorium inter duor
refectoria reparari cum fenestris fecit, quod a tempore combustionis prime usqoe
ad tempus illud tamquam horreum sine fenestris undiqüe apertum fuit. xDelune
anno 2'' sui regiminis Organa minora comparavit et tabulam in altari summo pro
C. et XXX. florenis Ungaricalibus comparavit. In primo quoque capitulo annuali,
qaod anno domini . 1489 eelebravit , festum presentaeionis beate Marie virginis^
qaöd predecessor in ecclesia nostra Sub daplieis festi officio agi coaunialt, snb pro-
pria nistoria teneri et agi constituit. Insuper et festum transfignradonis «domini
aostri JhesQ Cliristi, quod n Galixto papä tercio insülatum^^ ^^ ^ dyocesf Wra-
1 1
^ Vom Pabtte Calizt HI. im J. 141(7. Die F«ier diMCt FMtet war weit ilter aber
nicht allgemein.
21, PaMh K, MatkUu Tod, .^ 89»
fisalavleosl obsemtom est, edam sab propria historia ni doj^Id feste ih inoii»*
alerio uostro agi et celebrari proenravit»
Mncidencia ittiu» tetnpori» loidelieet d^ «torle
MaiHie,' re§i9 Mungarie»
Aono prefati patris primo, videlicet Christi iiati 1490, ipso die palmanuiiy 1490*
Mathias rex Hangarie, cum jam fere anno diimdio graviter langaisset medicinis-* ^* ^^^
que et confortativis aasidais fotus et sustentatas fuisset, subito gravi invalituijine
tactoSj sine sacramentis mortaas est anno regni sni Hangarie tricesimo tercio»
Uic quamvis juvenil et adbac ajolescens ad regnum pervenit, assidua tameß belli|
duxit, et nescio an toto regiminis sai tempore un^qaain uno äanö a bellis quievit,
Primam quidem contra Hongaros ei ee:rtanien < f uit , qm so ei «t plorimam m prin?«
cJpiq opposueront. Dehino contra Turchns bella plarima prospere gessit nemi-
nemq^e io tota ^hristianitati uti ipsui» et potentissitnum Vem^^orpm senatum yeriti
sunt, ex qaibas magnam famßm in tota chilstianitate et a sede apos^olica graciam
et favorem in principip sui regni et .annis plurimv», obtinuit Post deposiciqnem
qttoqae Girsici regis Qoheigde , soeeri sni ex miore primeva jam mortua, ad pcitii«^
cionem sedis apostolice se de regno intromisit et annis qyanqilorimis contra enm
bella, nunc in Moravia nunc in Slesia. ge5sU> Moraviam et »Slzesiam non minus
ymmo plus quam Bohemiam per hec vastando et distruendo« Tandem cum impe^
yatore Friderico tercio longeva bella usque ad mortem suam . confecitp eum de
Omnibus terris et , possessionibus eiciendo. Propter que bella assidua et plerum«
que injusta subjectos suos, nedum seculares verum eciam et clerum in Hungaria,r
Moravia et fSlzesia ßuper omAes predeeessores suos reges Bohemie et llungaria
gravavit exaccionibus et talliis terrasqqe , nedum exteras ymmo non minus pron
prias per suos infideles et inhumanes süpendarios sine omni misericordia vastavU
et destruxit ac in multis locis in solitudinem redegit, totus in tyrannidem versus.
Callidus et versutus , raro alicui fidem stabilem servans propterque in extrema sua
etate omnibus odiosns effectus est et de morte ejus quasi tota christianitas exhi-
lara|a, preeipue tamen clerus et homines ejus dominus subjecti quasi fasce et
feuOTi gravi alleviati supra modum gavisi sunt. Innumerabiles enim pauperes et
mendicos temporibus suis fecit, sicut superius in pluribus locis patuit
Mfe quadam induMgencia generalis retnisttoni» taii§9ime
auciaritatU pro Wune in Sagano pubtieetie.
Anno primo regiminis hiy^s venerandi patris, anno videlicet Christi 1490,^3 ^^^*
>) Dlesa Angaba ist sehr auffallend^ da i. J. 1490 kciii Jubiläum von der Romisehen
40^ iV. Cäktiogm abbatum SaganeMhm.
\ qaedam gracia hdalgäntialfs pleiusBime remissioiua insolife änctoritatis,' qaam ja-
^ bileam nominabant, qae et per Gennaniam lange lateqne pubHcata fiut, in qua
et onmis aactoritas apostolica inclusa fuit, nam nullos casns^ nallnm votnm ex«
cipiebatar, sed dumtaz9t iUi ad sed^m apostolicam jemittendi erant, qm in graeiam
ipsam offenderent, quam indulgeneiam et domini nostri duces Saxönie ut plurimam
fiStFdur« manu tenuerant et promoverunf. M isit quoquV ad nos ipsa dominica InvocaviC
subcominissanns, magister Gregorias plebanus Numburgensis punccinm suom cum
transsumpto balle, requirens nos ac monens, ut eandem populo intimaremns et,
7» Bli9s» Qt ad proximam dominicam Beminiscere soUemniter introduceretnr provideremns,
dyocesano episcopo irrequisito. Rescripsitqne dominos abbas eidem, qnod hoo
gratissimo animo facere vellet, si disposicio juris scrifiti et condlii Viennensis,
extravagant! de penitenciis et remissionibos^^ abusionibas indifferenter servata
esset, ut videlicet bujasmodi indulgencie a domino episcopo examinate, approbate
et admisse forent, contra quam disposicion^ juris, ut eum nrgere non vellet^
S» lOis, petivit. Qui scripta hujusmodi egro animo suscipiens proxima sexta feria seqaenti
in Saganum personaliter cum litteris eommendaticiis dominorum nostromm ducum
Saxonie venit, asserens «ibi non fore necessariom, ut dominum episcopum in bpo
facto requireret, precipue cum in nullis aliis locis sue diocesis extra dominia
. ducum ISaxonle quitquam agere intenderet nee ad boc commissionem baberet.
Dominus abbas, deliberato coiisilio cum fratribus suis habito, verens penas oon«
tra contradicentes in buUa fulminatas necnon indignacionem dominoruni: nostrorum
ducum Saxonie eum admisit sub spe ratihabicionis domini episcopi, tali tamen
ftdjecta condicione, ut quantocins dominum episcopum requirere vellet et si non
ratificaret, ab incepto <lesisteret, quod et promisit. Moxque dominus abbas misit
nunccium eqüestrem ad dominum episcopum, qui negocium egro animo tulit re-
acripsitque domino abbati prolixam epistolam, in cujus exordio posuit, quod ea,
qne acta essent, pro infectis habere non valeret, declarans, prodigam hujusmodi
indulgenciarum effusionem suspectam fore et fandamento carere. Factusque est a
dominica Reminiscere usque ad dominicam Misedcordia domini ingens concursus
Af rO« populorum in Saganum , et licet fere diebus singulis sedecim * et ultra confessores
a mane usque ad occasuiü solis sederent raro tamen populum ad plenum expedire
valuerunt penitencieque sollemnea cum laudibus crucis cottidie sero, Juxta morem
tmm
Kirche gefeiert Worden ist, denn das niicliste aaf das im J. i47S gefeierte war das
im J. lB0O> welches Alexander VI. 20. Dee. 4>I99 ausschrieb. .Da die Bezeichnung
dorch unsern Verfasser zu genau Ist, die Zusammenstellung und Umstände auch
hier' kaum gestatten, an ein chronologisches Versehen zu denken, so musste man
annehmen, dass dieser Abschnitt etwa im J. iöOO geschrieben und daher durch
irgend ein Verodien . 1480 für. 1490 gesetzt worden sey»
^) Vielmehr Clementinarum üb. V. tit. IX. c* 1. Clemens V. in concillo Viennensi
a 1311, denn Extraragant. commun* lib. V. tit. IX. de poenitentiis et remissio«
nibna bezieht sich nicht auf das Concil ron Vienne^ so wenig als: extra , oder& X.
de poenitentiis et remissionibns.
21. . Paul 1. slnAdgemen^ . QUgau. . . Borau. 401
BolMlln rrrlffriiT oteertafaailiir/ ) Wiämafap^ iiii^iifai qnUiqiia-
gitttit ttUta.et. dtn. ihterdiuan fantcim persoiie and die «iitiul oMosqae scpDOS, qne
penitencia soUemnis, in aliis inddgenciis non obsenrata, magBao - foinaiii g^ciehtiic
prestitit Et licet dominus episcopas scriptis suis quodammodo dissimularet et ta-
cite consentire videretpr^ attameQ ^cujn tantnm concacsam audiret et in; a]ia looa
graifäiiUkijlisniodt dilatari ao^^Hibi^) indignacii^em' noniniidnitoi, non tarn ipsios
quam aliorum prektitamta^hMiiMK^^ ipsius neglecta
et Gontempta luerit in exormo, tum quia per confessionaüa , que dabanlur pro
quadtf tarnte floreni lUneibia .pleqisdM remissiMis aemel^u in mortis
artiwloiefe cum hdc.aiictoritas di|^edK.'(amfes9orem, qui. tocieqs o^^ peiere-
tiii' jMiMret auctoritatem. abSsolvämii ab mnnibus caäbus, is^Ds aem apostolice rq-
secvatiB «xöeptis/ äuctoritaa epiBGbpi(!Mt']^rv^n8a''et exioanlta,. t«m eciam qula
eedc^iiä, katliedcali -et .coU^iatis^ multmn |nihoe detradam'^fDit in öbvenciönibtts
penitMcktibp'et m^i dojadnus efpisMpn ex ewfis'pro tuie «tantibns cau^- tain
favorabifis iiobis üodaset, sine: crafuinone grai^ et^ fortaasiB eciam mukta i^ eva-
aissemus« Nam et ex po^ pre&tus eammissarius eandaii • gradisun ^ iteram irre-
qüisito episcopo publicairit inOipanaw, mdx dominus epiäcopus plebanom citavit,
qui per aos se excusavit acpropter nos eeiam aibi> paraum iuityi pro^seuciQ tarnen
lii^ttsmodi nßgoeii fait inteitmisaa. ' rHec ^Uc lannotare «curavi ad caut^lam'futttrö--
nmy ne swasibus .meUitis ' aut «riids * tetfis: indacti et ibotl jh simüi cara eilte
cMunisaione et examinamone dyocesatf i^ueatorM.' kujusmodi aut dmiles' aÜqui^
teaus admktant.
*
Mneideneift qnedam fliortfui feii»|»off*tr]fi.
Anno Ohrifldi 1439 Glogovia poat >Iades varias ebsiAonum^ quia infidbliter im».
dvea hlljos?4^ta^sjerga fie invicem egetant virosque elaros et reftnpuUicam xelan-
te0 vini^Üis et morti destinwennit/ «ti isupra patuit, terraqne efreumquaque oooa-
aioae tpsomm ac : dikeis . eorum ' quodammodo in solitlidlnem redacta fuerat, deus
omnipotens, qui eunbta. saf ienter et juste disponit,' ne hujuamodi infideles, qui fti
eomparadime alioram parva dampna reeepemnt^ eomodum de sua malicia repor-
tarent) justo sno judicio pennisit, ut negfieneia popria ipao die aseensionis eivit^fis aa^iiai^
ipsa ignis* vongiiie "fimdUus ^3 ^^^™^®^^^* ' '*
item, 1490^ leria VJ.. poal feitam^ asnnsifids domMy d^ittui Jofaamiea 4e 1490.
Bebirste3m, dominus Soravie, Beskw etc., ultimus omnium dominorum Soravie^3 ^^* 1^*
sine heredibus moritur terraque ejus ad duces Saxonie devolvitur. Operacione
namque donnni Martini abbatis, cup ipae doninq^ JfotiamieSj impatens ad ba^dem
procKandom ioret, .iactus esl ourialla ^doeMi Saxonie suaoeperuntque eum in tui-
donem etprotecdonem' ipsonm^^tdederunt iniUa forenornn, et arege
.1
*J7' .; ^ ./ iii , i'^l'AiJ^c"'^ \\\\ v: [i^it u • .« J^fffl • !iJ ''i
>) Am Rande stellt sieniieb gleicbzeitig hinzogesetzt: quasi pro parte media. * / ^
*) Am Rande atekt ziemlicb gleicbzeitig hinzngeaetzt i de lUa prog^e baraaieo^.faict^
51
402
IV,.. C<ftaJogu$ nbhäiim .Sagantndum.
HongarieMhdua; ^ pro fane Lnsacie prefoit, obtinoerunt. tarras ejiis in taiimi,
fecenutqne sabdSti prefati domini Jobaimis docibus Saxonie homagiiun ^ ipso «diiae
in humanis sane agente et consenciente.^3
•p^ actis pri^ati 4omini . Jl^ßvß!(. äMtaiiß hMU»9
mMnU9§9erii M^Mmini§\primti,
Oaamvis Iinjas rererendi patris acte qoedarai laHdabilfa ^ qae in inicio sni
regiminis egit, sapra commemoravi, Jinnc. com liberiore atilo, (instigante reverendo
patri domino. Jodoco primo ,^3 ^"^ süccessore]) «ti valeo , alia ada sua iMdabilia
. prosequi coravi. Anbitam s^utdre fratram^ loajga' monartern vastasione fenestris
vitreis omnino anidiilatis de novo reparare et fenestrare procwavit. Fait qaoqm
In ilta aroplissima graeia^3 V^^ deoore ecclesie et ornatuom ejus per fratres con-
fessoFe9 plorima coUecta peconia^ de qua Organa^ primo minora pro majore parte
eomparata/ dehinc, cum- adhuc aubperesset peconia, iiistetit diltgenter dominus
Georgius Blolier pro tone enstos, ut eciam majora Organa coniparanda apprecia-
.jrentur, ad quod fedendum dominus Paulus satis gravis erat Frater autem Geor»
-gius, de ulteriori stibsidio bonorum dominum confidens, isuper se totam curam et
procuraeionem faojusmodi nogocii cum pecunia ad :hoc deposita suscepit appreda-
.taque fiienuit Jacobo Phabrtener pro centnm florenia Ungaricalibus et sustenta-
done in cibo et potu pro se et adjutoribus suis sibi necessariis, qni et post pri-
mam monasterii combustionem Organa prima fedt et sie nobiscum hucusque per-
mansit. Et quia sumptibus ddidentibus iaterim duo alia Organa aub pane mona-
sterii fabrlcavit usque subsidio bonorum bominum tandem anno 1496 ad effectmn
i486, perdücte fuerunt. Pro sola quoque pietura data fuit pecunia XXV. florenomm
•Ungaricalium. Cumque dictus Jacöbus tam ezimium opus ad perfectom perduzis-
aet y dominus Paulus abbas promisit sibi mensam suam una cum habitacione an*
tique infirmarie, quam dis ambo viverent Et ne oblivioni tradetur fuerunt eo
tempore ad peticionem Ipsius sibi promissa post mortem omiiia suffragia, que pro
fi-atrlbus monasterii professis in elemosinis, missis et aliis fieri sunt consweta, in
qua tam dominus abbas, quam aliqui de firatribus ae graves ostenderunt promifr-
tente ipso, velle pro hiis satisfacere aufficienter sub tali condidone*tadta, si
iu Inturum id üftteiy fitma foret promisaio, ain autem ^ fieret quod equnm et jusUini
')
Hierdarcli erbält dieser fSr die Slclisisefce und Lausitziscbe Gescbicbfe nicht gtDS
unwichtige 9 bisher sehr dnnhle Gegenstand ein neues Licht. Veivh Worhs Gesch.
der Herrschaften Sorau u. Triebel in seifieni Archive p« 5KUS.- • j^och am 80. Fchr.
1490 stellte Johann y. von BibcMtein eine Urh. ans. Worl>s Inventarlum diplom. 1.
J. 310»
as Folgende ist also nach dem Jahre 1907 gesdirieben^ in welchem Jodoens Abt
wurde« . , '. '• .i\ *
S. oben p» 40O«
• t •
21. PmUL Orgdn. Klotterbau. 403
fieri yisam foerit, et dato sunt ei desaper lUtere d« diami meä, %1gillis abbatis
et oenvendis comiMDute.
JDe aiiis 4iilft«#ilivti» e^fieU» ab eo eitecHs.
Insnper et anno soi re^minis secundo, cum nee vestiaria nee alie officine
sub novo dormitorio nee ipsum dorinitorium adhue Stratum foret^ trabes tarnen per
dominum Martimim pro magna fiieront pafta Aoiate et in aralnlq. ao alias reposite,
ipse permisit inferiorem partem solis asseribus pro vestiaria, scola noviciomm et
omcina caniiam sterni. DeUne ^peribrem pro dormitorio, spissa testadine, pri-
müm lutd dehinc latericio cum calce nözto pro dormitorio', sie quod pro nunc
inferiores officine salve sunt ab fgne, satis laboriose et sumptuöse adjutorio
et diligencia fratris Andree capellant Qqm in hiis et ^3 utilitati monasterii de^
serviebant sollicitudinem diligentem impendit3 sterni permisit et desuper cellas
fabrifieri.
He stallis in inferiori eharo et hdbUacione
ftora abboHg.
Preparavit denique predecessor sans*domimis Martinus ligna liliana, dispo*
neos dolare, serrare et in asseres aptas ad staUäin ehoro inferiori erigenda, fecit
ut soUemnibns diebus et festis^ fratres decenter sollemmtates divinorum in eisdem
agerent, aliis-^*««* ^1*0 diebus in cliöro 9uperiori horas canonieas cantarent, ma-
lediccibnem'eciam eisinprecando, qui adisferiöra eos cottidie 4ivlfia agenda descen-
dere facerent Cujus tamen operis execudo dilata fiiit usque ad tempora dicti ab«
batis PaQÜ, ubi dominus Georghis, pro tunc prior etam äliis quibusdam, quibus superior
nimis strictuä videbatui*, dominum abbatem crebrius instigarunt, ut opus bujusmodiad
effectum perdiiceret. Quod cum ad capitulum perduxisset et omnibus placnisset *
frater Andreas capellanus^ curam super se suscepit, et tum in Sagano artifices ad
hoo opus, satis peritiy videUoci tres fratres I>orreDbach dIcti babereatur, anno
Giiristi 1493 qras ipsum ad eomplementum perdnctum est, et ne quo vis modo de ii89.
reUqoo eontingeret in superiore choro horas agi, frater Georgius pro tunc prior
disposuit stalla transferre in capellam majorem j ubi pro nunc habentur, pluribus
stallis abjectis, que locum ibidem habere non potuerunt. Denique cum dominus
Martinus .muros antique stube balnei alcius elevare et erigere procurasset, inten-
doBS HA MmfAsan Ibuamum et abbatis babitacioDem facere, "sed occurrente altera ;
monasterii combustione et aceidente sua infi^mitate res ipsa intennisaa fiiit Quod
I • • • I '
. f
\}f
^) Färt el^ ifitdfiohli ^e^ cu scbfeibea oder dieses sra evgftasim sejn.
2) Es ist hier für ein Wort leerer Raum gelassen.
51*
404 IV. Cataügus aJt^batnm ShganewiunL
opus dfiniiras Paolop et evm h99 ambitogi 911^ nunuA hraaiaitoni «squ ad
antiqaa babitacala abbacie satis gravibas exspensis conainixit' manaitfiiiB' fmat
obitnm sütiin propter eandem stracturam debitor, XXX. florenoram Renensioin
domino Aliexio plebano in Ditterszbach et XXIIU. marcas officio yestiarie pro
qoibus ascripsit su^ ütjil^ re^^eiönib BL inarciBi^ Yes(iari9 de Gqpso YL flore*
noram in Czallnig/}
Httcaaqae ea, qpa* landvbÜiter gesait acripai piro parte tesipMe vite sae.
Nanc reyeilar ad exor<tiom so^. promocionis et eleccienk» in abbaten , » ubi conti**
geranty qae 090 absafde aatmno aoaot«re.]tt caatelam futttronun« Predecessor
namqae saus dominiis Martinus^ homo per oimia defectuosas et paraliai tactasin
latere et brachio dextro, per sex awos totiis iav^lidos, eciam ia loqaela non pamm
impeditus in dies cogitavit officio cedere , erat nichilominns , adhuc consilio asta-
tas et providns. Nescio, nee intelligere potui, qua via et forma id agere vellef,
voluit quidem habere abbatem^ qui tamquam ^coadjutor cuQi consilio suo iaceret
omnia, unnde tunc priöratus officium me gerente, auno per seipsum nunc persnam
capellanum Andream Foyt sepiu^ teiiq;)tavit« Bge ex simplicitate nee temptacio-
nem adverti, quia nee unam venam in toto corpore habui, que ad hanc dignitatem
aspiraret, ea, que micht cordi efant' ^ine f^rmidiae evomi, ünaide considerans,
quod sibi in omnibas ad nutum in fotitrum non ferem^ capitulo annuali ultimo^
quod ipse tenuit «pno 1488 , ctini .m«lta eouniendMione et beoivoleneia ab officao
pdpratus me absolvü et prepo$i(lim hospitaHd coAstHuit Paulumque Hawgewifcz,
f^co tüüQ, sabpriQrem /dt vestiadumt^ priöreaü bidinavit. O^i rem chriu^ me intel-»
igei^, se peir ooii^a et modia omnibas quibus potuit, tarn abbati quam firatribus
graciosum et bonivojism exlübiiit^ Imbidt enim in owitbns habondantem sifficiea-
ciam. Reliqui ego sibi cum offido priöratus tria parata brasia et XVIII. narcBSj
et cum hoe tenuit offiicium . vestiacie pro tuna eciam eptime provis«»y firatras sua
lil^^ralitate sibi coneiliiyU inmiil .cum abbate. Unde aceidit^ ut , anno, insequenti,
U89* videlicet. 89^ ipse dotniffuSiiMdrtiQus abbas^ non ut in corde ano d^pasult,. aed ut
^•Affil deiip Toluit^ ces^it officia per mortem ipao die aancti Vitalis^ cufis toima sit
semper dQO co^imendata,. poomovens in extremis suis dictum doorinum Paidam
pnorem ^ swAdqns eum eligi- in ahbatem^. lliind« ex boo ae benivolenda ae libe-
(U.lffti.) ralitate^ quam ^rga. omnes. frntres exhibak inductt. fiierant nedura ijumoues sed et
seniores ad eum eugenduoi^. Die igitur eleccioilis. pne&xa comreoientibafl frattftosy
qw debebant et poterant adasse^ efecii sunt examinalor)e8.vooam:.dom]ifi|i ma^ster
0 3. Febr. li$00 yersehrieb der Abt Panl tdr 24 Mark, welcbe der VeiUUrias des
Klosters auf der Badslobe Tor dem Eckersdorfcr Thore ia Sann vor Altera gebabt,
dem Officio Teslisfiae zwei M^rls jibd« ifiaderhiBflidiQu Zämas^anf CkallBig lin
Freistädtiscbeu.
31. PauJ I. Dessen ErwahlUngi 405
Sigismandus prepositus Gnineiibergenns , frater Baltazar V^vi: senior et ego
frater Petrus. Infatuavit autem (^oculto dei jadicio3 dominus cor nagistri^ Sigis-
mnndi, qui omnia agere voluit, eciam aliorum scrutatorum consilio omisso, scra*
tinioqne facto fuerunt voces fratrum varie disperse fueruntque quinque fratres
electi^ pluralitas tarnen vocum in magistram Sigismundum et dominum Pau-
lam pro tunc priorem fuerunt directe, fraterqne Paulus magistrum Sigismundum
inV. vocibus excessit, nallus tarnen eorum ad majorem partem capitufi pervenit,
nnnde pnblicatis vocibus et collacione facta, nulla fuit canonica eleccio. Ut autem
ad legittimam eleccionem devenire possimus ego primum juri meo cessi, dans
libertatem iis, qui me eligerunl, aliiim eligendi. Idem fecerunt frater Gregorins
et Andreas capellanus. Et cum ad aliud scrutinium se dare deberent^ frater Gre-
gorius discurrit per fratres capitukriter sedentibus (^sic!} sine notariorum et testium
presencia aut invocacione de , uno ad alterum transsiens inquisivit unumquemque,
ntrum in eum, qui plures voces liaberet consentiret, qui affiimative responde*
runt se consentire. Sicque magister Sigismundus, pro tunc sensu obiiubilatus^
putans mß vel alles , qui renuncciaverunt juri suo, vota in eos coUata in supra-
dictum Paulum posse transferre, eciam me m secreto sugillando, qnod eum de-
sererem et alterius partem promoverem, nullo consilio cum scrutatoribus aut
afiis fratribus habito pronunciavit publice in capitulo eleccionem domini Pauli
nulloque contradicenle et cum soUemnitate in ecclesiam introducto rursum eandem
eleccionem coram populo publicavit michique commisit, quantocius coneeptum de-
creti elecciofiis faeere* Quod cum ad hoc agendnm • residerem et inspicerem for-
mam eleccionis canonIce, cum aliquantulum processissem vidi eleccionem invali-
dam nee notarios posse decretum super lianc legittimam facere, venitque ad me
magister Sigismundus, tarde in se reversus, conspexit ea^ que notavi et dixit:
noa est verum. Et ego: quare tunc piq)licastis eleccionem? sieque ambö silui-
mos.* Ipse autan publice dixit, invalidam et non legittimam fore elecdonems
Cumque qui parti alten adberebant una cum electo eum interpellarent, quod non
faceret eis impedimentum nee monasterium aut domum sibi commissam amplio-
ribus gravaret expensis et fatigis, cum ipse eleccionem tamquam canonieam pro«
nunociasaet in capitulo et postea in ecclesia publicasset eam impungnare non
passet. Sieque prandio peracto, convoeatis fratribus frater Paulus prior uberrime
fleos petivit, se in eonfusionem non ponere, aliique in parte ejus instanter^ id
petentes, flexus tandem precibus et verens frustra contraire cessit et ipse juri
SUD sieque cuncti fi-atrea in dominum Paulum unanimiter consenserunt, de quo
tameu facto postea penituit, unode in Gruaenberg veniens coram fratribus Omni-
bus ibidem exiateii^bas dixit , si quis ekccJonem invalidam inpnngnare velkt,
in eqQo bbne aa snunptlbus eum providere et Wratislavie adjutoria , qui cau-
sam prosequerentur, procurare vellet. Ad quod faciendum nuUus repertua
est, cridaque^J data a dondno episcopo et valwis ecolesie affixa, nullua fuit,
^) erida^ proeiamatio, qate per praeconem fit^ praeconisatlo. Du Gange.
406 IV. Catalogui äbbaium Saganensium.
V
qui in conirariam mntiret Sicqae Ubere de reliquo confirmacionem et
donem obtinuitO
)9 prasentirte das Capitel den Panl Hangwitz als: legitime et eanonice
1 abbatcm, dem Bischöfe Johann zur Beslätigong, welche dieser 4. Jani
I) 14. Mal 4489
neo-electam a ,
erthellte. Die nachfolgende Urkunde, welche die am 147 Mai vor der Erwfthlmg des
Paal Haagwitz eefassten Beschlüsse^ des Convents enlh<, zeigt doch, wie man
•ich bemiiLete , den Unregelmässigkeiten einer willkükrlichen Verwaltung der Abtei
einigermassen zu begegnen. Das Original hat an Pergamentstreifen die beiden Sie-
gel des Convents nnd der Abtei YOn weissem, nnd zwar jenes mit überbelegtem
fiTÜnen, dieses Init rothen Wachse. Der Abdruck erfolgt mit den Fehlem des
Originals,
In nomine domini amen, Quamris dndnm sanctomm patrum anetoritate sancti«
tnm existat, abbatem monachorum non debere polestati snbjacere, nt Tidelieet abbatls.
ad quem tota potestas pertinere dinoscitur soaers soUicitudo nniyersa, qne Tel ad
divitti cnltns reverenciam Tel monastcrii utiiitatem pertinent, fideliter et stndiose ad*
implere et exeqni Taleat, quornndam attamen prelatorum oculos sie aTaricie cecitas
ac damnande ambicionis improbitas excecant carnalinmque Tolnptatnm crassitndo
obnmbrat« nt agenda non Tideant et a Tctitis non declinent, propter qnod plemmqne
Caritas fraterna frigescit^ fama TÜescit, naufragatur Migio dispendium spiritnalinm
mraTisqne jactnra sequitnr temporalinm. Idcirco nos, Paulus Hawgewilcz prior,
irater Nicolaus Gollpergk supprior etc. totumque eapitulum canonicornm resnlarinm
in Sagano, uniTcrsaliter singuli et singulariter universi nnanimiter et coneoratter, de-
liberacione matura prehabita^ zelo rdigionis accensi indempnitatibus ecclesie nostse
et periculis fnturis Tiam precludere cnpientes , Tolnmus et promittimns in Tirtule
obeoiencie, quam quilibet nostrum in sua professione fecit ^ nt quicumque de coU^io
nostro Tel alias assumptus fnerit in prelatum , requiratur per priorem vel alium fra-
trem^ seniorem ex parte capituli coram nctario et testibus, quod puncta cum clai^
Bulis* infrascripta, fide data manuali et yiya Toce^ sub testimonio obediencte sne,
quam fecit in professione, fideliter absque dolo et fraude, qnacnmqne occasione et
^uotIs onesito colore cessantlbus, observare promittat, quod si facerle recnsaTerit^
nuUus sioi de fratribus obedienciam faciat nee ad aliquam administracionem tempo-
ralinm admittatur sed cadat a jure sibi per eleccionem acquisito« Si Tero postmo*
dum aliquis prehtorum sue salntis immemor nnnm Tel plures arttculos prlncipales et
notabiles de subscriptis solTcrit cum efieetn, ex tnnc prior cum seniorinus &atribna
ipsum caritatiTC moneant et nt sc emendare stndeat diligencius adhortentur^ qui si
admonitns se^orrigere neglexerit, ipse prior et seniores Tel alii zelum dei.et rdi-
gionis habentes hoc domino episcopo, qui pro tempore fuerit, denuncctare debent,
qui yisitacione prcTia transsgressorem censura compellat ecclesiastica ad obseryan*
ciam predictornm, nee ipse prelatus quoTis modo fratres illos denuncciantes tcI tI-
aitacionem canonicam debet impedire, qnod si attemptaTcrit , ad ipsius deposicionem
secundnm priTÜegia ordinis nostri et iormam juris quantocius proeedatur. Tenor
autem punctorum et articulorum seqnitnr et est talis. Primo, qnia prelatns orndi-
cionem ecclesie sue meliorare potest deteriorem autem facere sacri canones non ad-
mittnnt, idcirco Tolumus, nt ipse prelatus inantea pro quocumque debito nequaqnam
fidejubeat aut promittat nee aliqua clenodia, census Tel alias res monasterii monilte
Tel immobiles pro se tcI alio impingnoret^ nee insnper aliqua debita notabilia con«
trahat, nee structuras non necessarias et sumptuosas, necessarias autem proTide et
discrete proTideat, consilio seniomm sibi communicato, tiisi in quoUbet predicionim,
21. Pa*a L Denen Erwählung. 407
üTtfiic de eJU9 anorldtf« et aMU$ ip$iu9 aeUbus
protequar.
Confirmacione et benediccione suscepta totas se dedit carnalibas volapta«
tibas 10 cibis^ potibas, sessionibos se'rotinis crebrisque balneis vjnoqae precipae
crnn faciendom foret tocias capitali tcI saltem majoris aat Miiioris partis ejm per
cxpressom obtineat consensam. Item, q^aantumcttmqae potei4t stadeat evitare, ne
pregnantes cansaa extraneas paCa incendarioram et liojaamodi, qaamm öccasione mo-
naaterio posset inferri noeomentam^ intaito qaammcamqne pcrsonarom ad deciden-
dorn aaanmat, ne delictam persone contiogat m dampnam eeeleaie redondari. Item,
qood omnes tanglt ab omnibus sacri canonea doccnt diffiairi, ideo abbaa inantea
caasaa Bcrapnloaaa sine capitalo Tel ejus parte aaniore non conclndat, mediocres
tarnen eanaaa cnm consilio aeniornm poterit expedire, isto tarnen in aingolis ne|^cii9
et conailiis pertractandia obseirato, qnod omnes eqaanimiter nullias Tocem mter-
«iniendo, nee aliqaem sneclamando andiat, ut nnnsqaisqne in capitolo et aliis con-
ailiis libere mentem snam prodncat in mediom, reverencia tamen prelati in omnibns
aemper salva et tone id qnod melios videbitnr enm consilio seniornm de piano eon-
dttdat. Item , dampnis monasterii et aliis pericalis futoris aditnm preclndere copien*
tesy Tolnmns nt prelatas noster inantea in nuUo contracta, yenoicionnm Tidelicety
empcionnmy obli^^acionnm , coUacionnm, permutaclonam necnon in matnacionibos
in notabili qaantitate yel in perpetub locaeionibos bonorom ipsias monasterii Tel
qnoromcnmqne aliorum actoram yel agendornm moeasterinm directe yel indireett
concemencium, sigillo abbaciali ntatnr nisi com eonsensn capitali yel ejns partis
aanioris« Insnper ad yitanda scandala et dampna, qne propter abosnm sigiliornm
contingere possant, yolwnns qnod sip;illam conyentns et sigtUnm prelati majns snb
eommnui deposito diligenter et fideliter snb tribns clayibus cnstodiantnry qaamm
nnnm prelatns habeat^ secnndam prior , terciani yero firater per conyenlnm etectas,
nee prelatns nti sno sigillo sine eonsensn capitnli, nee capitnlam sno sigillo sine
«onsensn prelati presnmat* Malla eciam litera sigillo capitali sigUletnr nee cniqnc
presentetnr, nisi prios lecta eoram capitolo aot saoiore e|as parte fuerit| et copia
ipsins in registro monasterii registrata* Demam com prehtns remm monasterii' noa
dominns sed procnrator existat, ideoqne nnlla bona monaaterii mobilia yel inmobilin
nt propria sibi yendicet, sed omnia common! cedant nsui secnndam ipsins dispen-
saetonem coogrne per oflBciales ;ordinandam. Et nt infideli dispensacionc ant Iran*
dnlente et furtiye dilapidacione 6onomm monasterii ntcnmqne yia preclndator, do»
creyimos nnanimitCT) nt de reliqno deposita peconiamm tam abbatis quam offieialinm
monaaterii qnommcnmqae in commani deposieione com sigillis redadantar, ad
qnod' commane depositorinm tres dayes, nt snpra taetnm est, babeantnr. Attamea
qnia aec abbas nee alii ofBciales monasterii sine prompta pecania sna ofBcia proyide
proenrare neqneont^ potest abbaa post nltimam compntacionem, ^am anais singnlb
circa capitnlam annaale facere consneyimns^ centnm florenos, prior triginta, yestia*
rins yiginta de proyentibns eomm, st soperfaerint« a^ad se retiaere, jieconiaa qno-
mie censnnm reemptomm^ siye ad officium abbatis stye aliomm ofBcialiam spectan«
eanm, aimiliter in commnni depositorio dejponere debent. Item, com secandTam re-
galam in omnibas motibos aostris aicail fieri debeat, qaod ^cajasqaam- offendat
406 ly* - CaMogm Malum SoffonenHum.
et' assidae ntebatiir. De labrico eanus iiichil scribo^ honestios tadnsqne in boc
se gessit qaam pnidecessor suas^ Vino precipue cotüdie et raro alio pota nte-
nspeetain, careat preeipne prelatas, ad cnjns Tilam et conyersaeioiiem ocnli emnhiin
fliiliditoiviii respieiunt, iit iamiliariUteni noliermii aoUieite eTitet, ne lame macalam
tat ampicioDia ainistre opinioDem incwrat, qood si contif(erit mtoitn refamndi
eoBsilii aire alia quacnmqae koneata caaaa^ molierea eam Tiaitare^ iieqaaqoam d«
reliqoo ad aoperiora domoram aoarimi habitacala siye antra dacat aat dacere per*
mittat, aed descendat ad caa et in stnba commnni aire domo estiTali in presencia
fratrnm Tel aattem boneate familie cnm eia loqnatnr et qualitociaa eaa euaediat ae
dimittat. Extra ^nonasterium eeiam radena aemper ad minua unnm de.frafriona loeo
capeUani aecnm dncat. Inanper etai conmani fratmm refeecioni propter canaaa
occnrrentea in eonventn adeaae non 'poterit, ^nichilomkiiia in domo ana conaiatena,
ne et ipae eibi apiritoalia expera'fiat^ leceionem ad menaam..auam ad minua in prin-
eipio Jtabeaty njsi foraitan peraonaa talea aecnm babuerit propter qiiarum preacnciam
lepeionem ipaam intermitti oporterct^ nicbilominna tarnen ante menaam banedioite et
gvaeiarnm accioinea poat menaam atando^ dicaL Item , ut eapeUam beale Marie Tif-
{;inia in Bewtin^ a predeceaaore ano ineonanlle deaertam, ex qoa ioprovida dere*
iecione divine majeatatia ae^ Virginia glarioae offenaam »oa incarriaee ac jnala vin-
diete peoaa anperioribna annia excepiaae formidamna,^ deeenler provideal^ nt aaltem
dne vel Irea nuaae per ebdomadam, aiye per fratrea ibidem exiatenlea aire.eetam per
Jreabiteroa aeenlarea ibidem^ legantar. In^ testamentia inanper pespelnia moderamen
abeat, preeipue oe de reli^no aliqaa obligaeio perpetnarnm miaaaram pro aingnlia
diebna Tel ebaomadibna aoaeipia^r^ com et prionibaa obligaciOttfbua aaiaaaram raro
ad pleanm aatiafaeere valeamna, nuUaaqne miaa quaaennqne obligaeionea pecpetnaa
aiTe in elemoainia aiTe in anniTeraariia apectalibna aine deiiberato et mainrv eonailio
nnanimiqne conaensn tocina Tel aaltem aanioria partia capituli lecipiat ant fralrlboa
imponat, inacripeianibaa ad literaa mortaomm et anniveraarlia commanibna exeeptis.
Ut antem dictia pnnotia et artiealia ila premiaaia plena adbibeatnr fidea et in ano per-
naneant robore atqne in temporibna iatnrta congrovm et debitam poaaent aortiri
effeetnm, ne inantea qniaquam monaaterii noatri prereaana aive prelatna ant qnivia
alina premiaa^ omnia et ain^ala ait anana infiin^re, ea omnia et aingula in formam
iatam pnblicam per aubacriptoa notarioa redigi mandaTimna, promitlentea inaoper
omnea et aingqji pro nobia et noatria auceeaaortbna, anbmiaaia notariia omnia et ain-
ßla premiaaa inTtolabiliter obaerrare. In Iqnomm fidem et teattmoninm pitaentea
eraa et preaena pnblieiim inatmmentnm pretacta pnncta et articnloa in ae conti*
nentea ant continena aigillia abbaciali et eonventaali jnaaimna commoMiri. Acta
annt kec anno domini milleaimo qnadrtngenteaimo octuageaimo nono, indiecione
aepttma, ponttfieatna aaneitaairai in Gbviato patria et domini noatri domini bnocen-
di diTina proTidencia pape octari, anno ano 4]ninto, Joyia die, deeima qnarta mensia
M aji y kora tereiamm^ Tel qnaai ,^ in refeelorio byemali nobia omnibua ptedictia ad
eleccionem noTi abbatia et paatoria oapitidarilar congregatia, preaentibna , ibidem bo-
hondiili et proTidia Tiria^ ^ domino magiatfo Nieolao Gebelczig plebano in Soravia,
Johanne Eyaxemort, Gabriele Pbmciman et Peteo SaMiUe opidama in SagaBO> teati-
bna ad premiaaa Toeatia pariter et rogatia.
Et eßo Yincencina hgangk de.SprottaTia, Wvatialavienaia dioceais
pnbltcqa aacra imperiali auctontate notaitna» qnsa dictia ptmctoram
et articnlorum edieioni, condicioni, conatitncioni necnon.eorimdem
ad obserTandum promiaaioni et obügacioni altiaqne omnibna et ain-
21. Paul L Denen Erwähhtng. 409
0
batur, vokitqae assidae saos cnrie officiales in Golladone seeav habere, qai de
hoc maltam gravabantur, presertim cum mero incaloisset cancta ordinäre voluit et
nana nnnm nunc altenun sagillabat. Qacd egre ferentes, quantum valaeront se a
eoUacione sua abstraxerunt, camqae sejiius renovaret et statntam desaper faceret
promitteiiSf ^tra horam aßflimMM eos sön pretrahere, aed e«m wa ai^eiiorani
nonam se qaieti daret^ ipsi ahiehteB miserunt com C^nulia soa sedere, qoibas tanc
oportebat saperhabandantem superflaenciam polas ministrare. Fait qaoque dictas
pater Datoraa lentate et, at ita loqaar, quadam naliebri Uandicia preditos, per
3aam se conalbatur firatribos gratoai reddere. Fratres, precipue iseniores et deo
evot09 et religionem sacrani zelantibus dilexit et bonoravit seque ab eis hono*
rare volaiti «dispensaciones non necessarias ymino in naufragiuip reÜgionis ver-
4(entiba8, yer quas, ut domioas Jobannes Gerson ,dicit, fe^e omnes ordines a
atattt primevo cecideront, non aolum petentibas faciliter indulsit, ynuno aliqoo-^
.ciens obtalit| sie qood eciam lanionim osns ad caiqaem jam peae in abasum ductos
fuit. Proi^onenti domino Jodpcp soccessori siio id in capitub annuali nicbil ad
hoc respondit, - n|si qood usus canisiantm fere ^b omnibns in conswetu^inem ductos
ioret, meqae dicente: af at, .patemitaa vestra, ut aaUqni com dispeneacione paterr
^tas vQstra, qwbps aecassarium yisuip, uauin hujuamodi hi^ant et non in gene-
jtBl^m conawetik^ne«! iUqd daoatur, p|l ad hoc responditw Doininas autem ^Vodof-
ens, Bopcessor ejus^ visitando cellas nna die oquies cainiaias lineas^J ^^^®9lkic4v-
jstrict9 prjobkb€v4o.| 9e quis eis de rpliqao ahie speciali ejus di^pensacione etJA^f^^
«ei« pteretur« Sicqie In bi^ <et ftliis per dissimulacionem ejus rigor monastioB
di^cij^Uie in mwwBtwio .et prepoaitur« irelaxatuß ifiit et disaoladoi t^or>
goUs ptemissis, dam sicut premitütvr fierent et agtrentvr Mt cnai
prenomiiiatis tedtibiM preseM ittterfoi etqae emsia et singnla oim
cum Panlo Moin^ir) aotario'pnblioD oalkga joieo sie fioä vidi et ao-
divi ideoane in hta^ fomam paMieam e^ Ufiii« mea pr^ria €0i(«
aeripta redegi aignoane et Booaine meis aolitia et iconaaetis coosi^oaii*
do^ aigiUia abbaciali et conventos, scita et mandato pretactomm do-
miDorum sabappeoaia corroboraDdoni eommaniTi, rogatus et.reqaiai-
tas. in fidem et ^eaiimoniani onini|iiii.et aingolovaiBi preinijtsormB.
£t ego Pairias Mofaaer d^ Sagano, WratislaYleimB dioceais
pnUicos aaera iropcriali aati^ritate notarios, ^nia dietis ponetorom
et artfeoiomm eaicioni, condicioiii, eonatitaeioni neeann eornndea
- ad obaerrandam promiaaioni et obligacioni aliisqne omnibaa et aio*
gulia premiaais dum aicnt premittitnr fierent et aeerentnr vna.cnm
preDomiBatia teatibua preaena .inlerfiil eaqne omDia et aingola nna
cnm lcjS«ü Tiro ViaiceBcio Irgangli, notario pnblieo et calbga mm
^ fieri Tidi et aodivi mann mea prQpiia reqniaitaa me aifkacripitfi^
aigno et nomine meia aolitia ^t conanetia conaijpnaTii aigiUia abbap
ciali et conventas, acita et mandato pretactomm dominorum aoliap«
penaia roborandam commnmTi, rog>attta et reqaiaitaa in fidem'^t
teßtimoninra omnimn et aiognioram preinias6rom.
^ WoMi laneaaT ' Vtel. Stalnia oaaoniaor« regnl« per diotccaim Frfaingemtm aate*
Xiy> a« & bol Amiort p. 7W.
52
410 IV. Cätalogui abbaium SaganenHum.
nrietas et alia vicia iavalaenmi Taceo de carnalitate et labrieo earnis scanda-
losa maliemm familiaritate.
MMe jtrequenH htufUB patri$ eattra m^otMuierii rago/^
cione et demoraeione ae peeuMio.
Fuit ab inicio regiminis patris hujus monasteiiam ei carcer^ et aliene do-
müs paradisas fecitqae in vagacionibos et extraneis mansionibas multas inutiles
et nocivas exspensas. Quamdia enim daces nostri pacem habaenint vix fiut an-
nas, quo non semel, aliquociens bis Vratislaviam visitaret, ymmo semel eciam
Nyssam cum gravi familie equitatu uullain aliam assignare habens^ idsi quia au-
dierat, dominum episcopum infirmatum, quem consolare vellet. Quam causam
episcopus audiens subrisit^ et, ut firater Georgius, qui secum ivit, retulit, ad XXV.
mareas in eadem resa frustra expendit. Frequenter in Bresnitcz, in Nawburg et
in Brwna patria moram traxit, unnde eum de celariis monasteiü vina, ceirisia,
oondimenta et alia ad usum necessaria sequi oportuit. Baque de causa in Naw-
bürg, Bresnitcz et in Brawna habitacula aingularia sibi edificare disposuit Cum-
que hujusmodi sumptos inutiles capellani graviter fetrent pluraque in amicos, in
'T^st31>us, pecuhiis et equis conferret/ crebrius postulavit eciam a domino episcopO|
slbf^^sibgularem jprovisionem fieri. Gumqne fratres et eciam dominns episcopus,
böc ^non esse religiösum nee voto paupertatis aut ntilitati moüasterii hoc congraers
ymmo dampnabile exemplum in hoc posteris relinqneret, tandem ante duos vd
tres ante mortem suam annis, cum neque seniores nee officiales ad hoc inclinara
posset, ipse propria auctoritate reservatum sibi attraxit, utpote censos sub titub
reempcionis in Gramschitcz et in Czallnig, proventus de allodio et piscinis ac
ovibus in Brawna, omnia offertoria fewdafiumque ac penarum a rusticis proventus
inscripcionesque et aUa, que sibi comode attrahere potuit fecitque de eis tempo-
ribtts conswetis computacionem ut voluit«
He curioMiUtie efut in pieturisi vaHs, «etflmeiill«
et alll«.
Ab inicio regiminis sui picturis et aliis hujusmodi curiositatibus deditns,
habiiaciones saas undique variis picturis omare disposuit« Posthec cum interim
Aobis frater Martinus advenisset, pingendi arte sulficieater instructus, in refecto-
riis fecit vetustas picturas delere et novas snperducere fecit ubique se suis inna»
tis et infulatis insigniis figurare permisit. Et cum infimus omnium precedencium
abbatum esset, quoniam et predecjessores sui, etsi non in äpiritualibus in tempo-
ralibus tamen pro vidi et activi, iUe in nullo eorum super omnes se extulit, famam
suam et naialium snorum ampftficare desiderans in sumplibus, equitatnris, vestibns,
vasis et clenodüs aureis et argenteis. Fuit pixis ana ai^entta et ab intois et ex-
2L Pauli. Dessen Kunst ^Liebhaberei. 4il
tra deauraU pro sacramento corporis Christi ad infirmos deporiandam fahre facta,
qae de hello Prutenoram ad nos pervenit, ia circumferencia XII. apostolos solide
nisos magni ponderis, quam conflare et exinde duas ymagines Kalherine et Ur-
8ule fieri fecit B^ueruntque plares callces optime deaurate, residue ultra usum
fratmm in tuia ladula dadum servate, qaos pro majore parte conflavit, anram
fluoqae, quo deaurate erant, pro nichilo ducens aurifabro dimisit et ex hiis,. con*
nato quoqae priori baculo pastorali duos baculos pastorales fabricare disposuit,
tarn cum sustentaculo baculo quam curvaturis, cum unus haculus pro duahus cur-
vaturis suffecisset. Thuribulum quoque ponderosum nimis, quod in usu hodie ha-
betur, similiter fabrefierl fecit et cum argentum deficeret apoliavit huroeralia, in
Saihus multe et late fibnle deaurate erant, et cum hoc cannulas et reciacula de
almaticis optime deaurata abstulit, ubi ijiterdum aurum tanti fere valoris quanti
argentum erat, et hoc semper occulte, solo custode sciente, aurumque aurifabro
in comodum suum verti permisit, auod, ut verisimiliter estimo, uni aurifabro ad
quinquaginta aureorum valorem de hujusmodi vasis deauratis dedit, quod si sepa-*
rare prius permisisset, potuissent vasa nova exhinc deaui-ari. Sicque cuncta , quo
de novo comparavit, semper cum dampno et sine consilio fralrum fecit verens
aibi in talibus fratres obviare et contradicere. Anno quoque ejus quinto aut citra
cum Wratisslaviam vasisset una cum Georgio Moller pro tunc priore et ciphos
argenteos et deauratos invenisset venales, remisit dictum Georgium priorem ia
Saganum requirere fratres seniores, cum pecuniam tantam secum non haberet|
affirmans eciam sibi consultum a prelatis ut XL. aurei sibi de deposito predeces^
aoris sui mitterentur pro duobus ciphis solvendis. Qaod fratres omnes multum
egre ferebant et varia contradiccionis verba ab unoquoque adducta fuerunt, que
omnia antequam reverteretur sibi indicata fuerunt, unnde rediens unicuique ea,
que in consultacibne dixerat improperavit michique eum suscipiente, vix de curra
descendens dixit: vos eslis jam senio gravatus et non potestis de reliquo labores
monasterii ferro, ego mittam vos in unam prepositiiram« Priore quoque Georgio
perswadente, quod deberemus sibi pecuniam tradere, ipse modis decentibus eum
indttcere vellet, ut resiliret, quod si utique non posset, sue voluntati satisfieret,
emitque duos ciphus pro XL. aurei^. Nee in hiis contentus disposuit sibi fieri unum
dphum altum totaliter deauratum, cujus valorem L. florenos Ungaricales estimavit et
tantum constare dixit. Tribus vel quatuor annis ante mortem suam procuravit sibi
varium novum in Polonia pro XX. vel ultra florenos Ungaricales, in longitudiue ultra
sura pedum descendens, multum ponderosum, quod successor suus dissolvi et breviaro
permisit, quod adhuc nimis amplum, longum et grave existit. Mu)ta in vestimepta
expendit et cum aliquateqna decolorata fueront, amicjs dedit,
JDe <t|/W Ia et poniiflcaUbut^ que ip$e «toniMf^rlo
proeuravii.
Cumque abbas Lubensis infiilam et alla pontificalia a sede apostolica inpev
trasset, ipse dixit, se nolle inferiorem ahbatem esse, si non veuemns afinaere,
62*
412 IV. CabUogus aibatum SaganenHum.
qttod pro nKmastorio perpetoe hajasmodi pontificalia procuraret, vellet pro persona
Sita tempore vite soe providere. Quo aliquociens fratres aiidito, pocios, licet
inviti, consensimi prebaerant^ ut pocios in perpetitiim privilegiam liojasmodi obttae-
retir, qaam in fatumm mraom novoa samptos &cere deberent Unnde diaponendo
plnres snpererogatorias gracias addidit, pro quo proeorator de cmia noMs scrifK
Sit: si in tantia addicionibus extrahere oeberet, ducentos dacatns vel ultra nos
expendere oporteret, ai autem in ea forma ^ in qna pro nunc eandem habenras, pro
lOO aoreis obtuiere posset Qne scripta dominus abbas ad capitulnm misit, ut
fratres de boc deliberare deberent Qui probabiliter presumentes, quod ab hae
re non resiliret, ne novas fatigas et snmptns nobis aeomularemus consenserunt
fratres, licet plares eorum inviti. Et cum depositom predecessoris jam totaliter
esset exhaustnm mutuo accepit a Jacobe Phartener dominus abbas C. et XL. flo-
renos Ungaricales, spondens post annum reddere, liduciam nobis prebens, quod
ex patrimonio Jobmmis Budissen solveret mutuum buiusmodi videlicet ducentarum
marcamm. Sed anno elapso in eomparacione infiilaruin aliorum omamentorum
tantas expensas fecit, quod in omnibus defecit, unnde inpignorata sunt et aseripta
X. floreni Ungaricales annicensus in omnibus obvencionibus monasterii dicto Ja»
cobo, de quo tamen censu bucusque nee unum florenum recepit, contentus de
provisione cum uno ministro sive servo, ipse in mensa abbatis cotiidte comme*
am. dens, missaque est pecunia in curiam per cambium,^} Anno quoque 1493 nobis
indttltum apostolicum de curia missum et apportatum est, cum soHemnitate et bo»
nore snsceptum ac domino episcopö presentatum. Qui pro inrestitura eclam ali-
qua babere voluit, sed in pecunia nichil sibi datüm swasu pre}atorum} lA aliquit
in propinam potus vel clenodii, michi non const^t,
jDe depo$ito dainini MarUni ahhaH9 in protmpta
pecunia, «troif «torlettr reHq^iU.
3'* uit predecessor dominus Bfartinns notabile depositmn in auro et ar-
um valorem monete tunc currentis ad mille vel modicum eitra flore^
nos Ungaricales se extendens. Nam reliquit sexcentos aureos, qaos semper quam^
diu vixit imminutos servavit et quando alios in alrquas emergentes necessitates de
eis recepit, quautocius nacta oportunitato reslitpit. Quos florenos cum detrimento
monasterii coacervavit et cum majori dampno successori top reliquit; vc^uit enim,
ut sapra de ipso scripsi, qua intencione ipse et dens no^, paratam semper pe-
cuniam babero, unnde omnia festamenta et reempciones act cameram ejus spectan-
tea resenravit et deposuit. Nonam ebdomadam thekiitf dominis nostria obtnlit et
^) Die Bnlle Alexanders Tl. • dwob welche der Abt Panl uiid deaaen NailiMger das
Reclit des Gebrauchs der Mitra^ des Riagca und Stabes, der Sandalen and anderer
^*—^'-'^-^- Intigoien erhielten, ist Tom SS. Jani 1499 datirt.
21. Pma L MarHiu L NaeUast. 412
vendidit, boda monasterii sine neeessltite impignoravit, sio mod «tfne aangttlia^
annis VII. marce sunt in^ngnorato de reanpeionibns akariA Mario BfqpUene Ur
€hiinenberg, Vempore eniiti sw censos fait reemfbasi^ ifiae aumm leoepit el:
villam Ow^öBtcK pro eo itiipi|^ora^. IMxi fiioqve domino Pauk e|iis saccesaofli
&liqaecieii8, quod ncm urtos floreaua da life DC. in eodem dapdsito esaet, ^oiMM}
de hnjasmodi perpetoia aot teaiporattbos testamenti» vel eimiMbos mooaateria ad-^
venisset, ideo iieceaaariini fareC taliter expendere, -ut fotvi de hoc liabesent
Qni semel mich! respondit: si non idlter peeoniain hiqnamodi camulare voluisseCy
melius falsset dimittere. Item, reliquit idem domimis Martinas centom florenos
Ujigarieales mfnas da^bns pro coRinioni nsn mpnaaterii de proveatibos anlipiisj
item centam et K flormos Retienses; item G. mareak gtoasöram gladiatorom Ufara«
tonim,^3 nt in offioinam monetariam venderentur, numaionim qnoqae Gorliteaenmom
LiX. marcas^ de qutbas omnibus quit habeamus nescio, nisi fortassis ea^ qoe Ue
sabiciimtor* Tabulam in snmmo altari, tres cappas diorales et totidem vel mo-
dieam an^Dns casnlas de sameto, II. brunatfci eoloris et onam viridi coloris onam*
qve rubeam de Atlasx pernio ,* alle vere, qüe suo tempore oomparala sont^ aliunde
Dobis obveneruflt; una de sameto rarü eoloris et aareis floribas aobia venit ex
testamento domini dootoris Merboti canoBiei Wratislavienefo, aHa de nigro Adaaa
de doctori Gaspari Mariennam eanonioo Wratifldavien» nobis aocessit Fiit quo»
qae ernx nna , qae easnle nigra de sameto pro nunc est affixa in easnla virida
antiqdore selis margaritis contexta, ' que eom eentinoe cadere eqnssent dominos
Martinas misit eas abradere et qaamdiu vixit in ana barsa eondasa senrarit, da
quibas dominas Paulus primam dao hameralia et doos eUpens pro eappis melio«*
ribus appendenda diebus soUemnibus neendn ujtium notabile oroeifixam, quod auno:
nibee casule antiqaiori aflfixum est^ ae postea hiis defidea^bos, aadBque de bum»-
ralibus et aliis pmamentis margaritis detractis, sumptaoaam iaMam et nimm peiH
derosam fieri dlsposuit, qua propter ejas ponderositatem sacoessor ejus rara ea
usus est, pluresque quoniam ipse comparavit, Ifeet non tanti valaris, casitlas ei
cappas chorales sine reqaisicione et eonseasu frainim dedit aliis ecelesiia. Pre-
ci|Nie ecelesiam in Brunaw memoriaai sei babere velma plorians tattims oma*
meatis deeoravit
<
Nume de ^ut libevaitMte 9fii, H tficl debe^» pro» '.
digiBHUfie inMer alia mmftare cmrmvi*
*
In aompfibas quos idem domin» abbas tmi plarimamp iacoBtiaena et in»
constderatas fuit sie quod fratres sai, qiti sepliis leite comitaliantor extra monaate«
ilum dixecoiit« ^domimtm Marfinam Maeatiori modo ano floreno somptoa fiedase«
^ SebfreHjrroflcliea lltss seil 14I{7 Gliiirf* Ffiedrieb IL roa Stchaen prigm. Btflime's
SieiiB. Groacheoeabinet* M.s 78 n. 79.
416 JTF. Calahgus aibahm Saganenritnn^
patibas sive diocesibus vix invenirentar. Sicqae fratres plories dixeront, nos plas
didiconkBi am Ja ivbcioa nostta, ^9* BobcM in mis örroribmy ymno tamiiter
fratres tres officiales in nno eorra extra monasterium in via existentes, nnus de
feria, alter de beata virgine, tercias de uno sancto horas tenuenint. Sic in eon-
'TSRtu -frsfrM hoiiai de aliqiio 'aaacto ek totnmiasienß ribbatl^ tenaeraht, Ae quo in
«cnria vel prcpositoris niehil miverant, omniaqne festa dnplioia, iriplieift vel IX.
ieeeionam, qae eoolesia Wratialavieasis in codsWetndine ki^it, teneri eeiam . naiK
4av]t in eadem fmrma soUemnitatia. Qued cnm primuin ordinäre et institnere pro*-
-posmsaet, ega niaUmn in böe «ontrarins ^taai libbati qoam priori Georgio MoUer
eaotki praeter siffragioraBi defnndomm imillain diarincionem. In eoflürariiun iut
^Georgios MolUkr pior, eoviodum bffiaü aoi in tec querens et prevalait Ego ta-
uen ad hoc dUigenter insteti^ nt salteia in recompensaai vigtlie tenerentor et an-
ariveraarii per wtavas 4ripliciam featoraini, qaöd et ipse domnnte abbaa aie fied
iorSuMit^ jrttanen poslea frb BuqoDe parte buj«niofK üiiffragia cadeM.penBi^
üeseio oiiot pctavia exciaptis. Qvod. viiena prefatos Cieorgins ^bordiaatvit^ qvod
tn ari|)^einentiini bujnsipodi ne^lieaciara» per iquadrageabnani :pleae vigUie IX.
4eociaiiu]n aingaiis idiebos tenereBiar... Ad. qood iadendim, licet aanior pars fraf>
^brum eonaeatirBt^ atännen iion nlai cn» nnraiaba aaaadneet maledicciaaibna ege-
Tmt nsqnead daidan regiiaiais^ dqmini Jodod sQOceaaoiSa /SBi, . qiii onmia hüjus^
abodi diqiUcto) tviplitia.iet IX. kedanna fea^äreeenler introdaeta ad msom rnbrloe
nostre veteri redacere et sub ea forma et sollemnitate, qoa antea in nonastem
Dostro senrata fnemnt^ tenere mandavit Omniaque festa trium leccionnm, qnonrai
aliqua edam ab antiquo.in nsu non babnimos, ad conformitatem mbrice Wratis-
laviensis ecclesie, trt ctrni eis in Kons nnanalies essemn^ , tenere In primo ^capitulo
generali anno 1508 pcRIiJOEAMoneai ^lesliteeloaBftBiari^ camisprivio celebrato
commisit Hinc et nova kalendaria michi scribere et signare commisit, qne et ad
«MJesr:pr^p9sitiira8 imonasterio aolqeeiasiiBisit^ atide reliqao' joxta irc^^uäm nna-
aiilBilas fadberetiir^ »nltefae alie cansaretaldinte^ qaaaaii aüqiie laudabilaa^ aHa
Meroae, >alie iafradnoaa ^kal «ariaae Aieriii^ raA>ol»fee plnresque rhudabäes nsqoa
Imlie tflianent JSed, dBoet:aliqais^'aaacqiiit male egU in diidnis^ ae matrici eißdo»
nie conformando? Beapondea: nallus acbas moralis boima ^eat^ nisi 1>ae liat d
eondbiis boaia eircamstanciis ait ^veatitas et onaataa Hie %aHem paier sie aiiia
aonsHio ^foadhHmaodo iniotadie ^itibipcam cwaado^ f^cit oaaträ daa. preeepita regok^
IttJaH^v^^ ^^'^^^^'^^^^''f'™^^^^^ maximesjn divinis laafiUs obaei^*
t«re^ddba<)pä^ de«Oy ftod'Jidtmgbla::^^ -niohii fore bantandum.^ qaad nan-ka etc»
übi Hwö'3 ifk exposicibne litten^ möüM qiiit in riAiica mriaaduat ant-
■■ ' ■■■■ ' "* ' '.'1 ' , ' . ' ! ' f
1) Aegola S. Angaatini c. XIV. b^i Amort p« 129.
«) Daselbst c. 22* p. ISO. ^..-. . . _.
3) Hngo de S. Victore st. um 1140. Unier Yerfasaer beziebl aicb woU aaf desacn:
ExpoBitio ^ 3ni tenlam !!6.( :Aiitfffia'tikh iavibmitea Bande : de) ri^i^a/^lAcimSbea.
•d. R4ith«a»agee«:*<ra^Ji iM4B. T/JL.^«tti«. S. «bcriha.üi^bricisiInbL lal.
T. III. p. SOG. .0 . . u
>« " »• •
21. Paul /. Veränderung der ^/uitik. 417
dam utile viram faeiit, nön unias vel daQnuq arbitrio agatur, sed tota congre«
gacione capituli arbitrio qaod racionabiliter agendum fiierit detennjineUir. Nee
veraciter utile aut acomodiun nobis existit, in omnibas cooformare m^trice ec-,
clesie in sollemniis 'Omnium festorum, propter nimiam suffragiorom defanctonuik est
anniversariorum diminacionem , tum eciam quia sunt festa plura, que episcopi in
anis eoronacionibus instituerant Sunt et alia, qnc alii prelati, notabilem somoiam
peconie aut census annui sibi procurantes distribuendam biis, qui hujusmodi inter«-'
essent institui procqravernnt, que nos non Ugant, cum et eollegiate ecelesie bujos«
modi festa plerumque non curant.
MBe vi$itaeionibu»f quibuB deu$ infirmiiaUbu» et
aUiä eum vi$iiavii.
Et quia, ut supra scripsi, se totum voluptatibus carnalibus in exordio sui
regiminis dedit et quia potu vini inmoderate deditos bina vice acutas febres in-
ciät, in quarnm cnra plura in Legnitcz et Wratislavie expendit, tandem ad
validiorem et stabiliorem statum perductus conswetudinem priatinam non deseruit,
acciditque ut circiter sex annos ante obitum suum ut juxta conswetum extra mo«
nasterium in Bresnitcz aput plebanum jaceret pro solacio, dixit enim, se in villa
natum nee extra villagia solaciosum fore, quia refugiebat curam omnem, ut pre-
decessor suus una noccium sibi apparens eum seriosius moneret , ut officio et digni«
tati resignarety quod asseruit, sibi eciam manuali stipulacione promisisse. Mox*
que mane ad monasterium rediens me (jprp tunc novissime prioratus officium ge*
rente} vocavit, visionem et sponsionem narravit ac michi quendam C^^c} gene«
ralem confessionem fecit. Ego eun^ totis conatibus monui, ne visionem' et spon-
sionem hajusmodi parvipenderet sed prosequereturi quia in magno periculo tarn
anime quam corporis in tali statu positus foret ()iioA minas fidenter ferens,
michi quedam verba objecit, in quibus me videbatur sugillari, quod ambicione
dignitatis abbacialis id swaderem» Idcirco de hac re verbum nullum de ce-
tero locutus sibi fui. Ipse autem successu tem))oris, cum feiiciori corporis vali-
tudine potiretur ammonicionem hujusmodi parvipenctit tksque adeo per mortem
miserabilem id agere coactus est. 0 quam saluberrima fuiaset »bi hec avi-
aacio , si eam secutus f uisset et in quiete corporis , et anime salutem anime
sue quesisseti .
Mfe ineiäeneiU varii», 4vie tetnporibus iUiug
Anno Christi 1492 , mortuo MatKia regi Hangarie et electo Wladislao regi 1489.
Bohemie, Turci fines Ungarie invaserunt^ qul ab electo rege adjutorio Hongarorum
viriliter repulsi sunt.
S3
{
418* /Fi CaUiop^ abhaium Saganemkan,
Kasfininis res Polonie, qal temperate in dbo et pota vlvens et ad tM^
ttmn periodom vite boinane perveniens moritar« Filii oaoqae ejus, onus post
«lium in regno soccedentes , se totalitär volupUtibus carnaiibas dederont et in p&u-
cis awis, duobas vita fiinctis^ ad juniorem, videlicet jSigismondam, qui pro nunc
regnat, regnuni pervenit^}
Anno domini 13S7 circa festum decollacionis Jobannis baptiste fuit- ingens
Imindacio aquarum in mulds terrarum locis, dampna gravissima hominibus faciens,
Bobere autem ipso die Jobannis , de quo bii versus annos incamacionis domi-
nice condunt:
SVrgIt qVindo del CapItatVr graCIa LIMpba,
AVCtas EgldlVs attenuare petens.
Unum M tria G onum L sex V Septem I.^}
Consimilis etsi non major et generalior, omnia enim flumina tnnc genera-
liter inundacionem passa, gravissima bomioibus intulerunt nocumenta, anno nani-
1490* que 1496, altera die post assumpcionis Marie virginis, Bobera velocissime crevit,
* ^"^' supergrediebatur sepes in orto Scbilling ex* oposito monasterii , ita quod navigio
sine obstaculo sepem pertranssire potoerunt. Abduxit borreas plenas frumenüs
eciam de novo eonstructas, in montis capelle pede sitas sepesque quasi omnes
ibidem in ortis dejecit, ortos et campos ac agros circumquaque arena steriii longe
lateque obtexit, omnia molendina super Boberam constructa distraxit, presertim
molendinum bospitalis totaliter cum domo et stuba abduxit, manserunt tamen ali«
que rote in molendino circa valvam Soraviensem. Molendinum autem circa sanctam
crncem omnino destruxit una cum ponte, ut nee quidem unus palus de ponte re-
maueret, et tam velociter crevit, quod mane pedes et equestres per valvam Sora-
viensem exeuntes tridui in civitatem redire nequiverunt In cellariis conventuali-
bus omnem virum, quantecumque proceritatis et longitudinis foret, aqua supergre-
diebatur nee aliud remedium fuit, nisi ut rasa quantocius obstruerentur et divine
.providencie committerenlur. Eduxeruiit autem aliqua quartalia in refectorium et
per dies qaindecim sub gradu, quo dormitorium ascenditur, cellarium nostrum fiiit
multoque labore plurium dierum vix infra mensem aquam exbaurire , licet per can-
nalia assidue effunderetur in ortum, usque ad siccum valaimus. Fuit autumpnus
sequens ona cum yeme magno bumiditatis assiduaque excrescencia aquarum onum
I) König Casimir IV. starb 7. Jan! 1192« Von seinen Sofinen starb Casimir 1482,
König Jobann Albert 17, Jnni iSOt^ König Alexander 19. Aa^* 1806, König
Sigismuud, der zu des Verfassers Zeiten^ als er obiges nacb 1506 8cbrieb| nocb
lebte, starb !• April 1548.
^) Also 29. Angost Johannis Entbanptang. Der Aegidius-Tag ist 1. Sept., an wel-
chem wabwelieinltcli das Wasse# Wieder Bei. ' Der «Vers ist mi Tei^t« ma .Originals
fehlerbaft {Schrieben, konnte aber ans einer, Ton if?enig jiiqgerer Hand gescbrie«
benen, obwohl ebenfalls, doch in anderen Tbeilcn, ungenauen Wiederholung dessel-
ben am Rande einef der nächst folgenden Seiten > yöUig ergänzt werden.
81. Pma J. VAendMeimm§m^ AI0
difaiv&un aliad inseqvebatiir^ tempnsque yemis instabiüs^iiniiii, assidiiia gravisef«
misqae ventis^ bumiditatibas et plaviis agitatos nollimiqqe vel pauoe frigiditatia.
Serpebat pestis paulatim ab inicio aatainpiii. De bac allavione luus de firatribos
monasterii bec bexasticon composait metra:
Altera lax boiridam assumpte \irglQis "ondam
Attalit vix posteris Bober lataras aqoam.
Aqdo milleno qaadringent a Cristiano
Natali sap^r sex noBagint ducito,
Quam nee grandevi patres scilicet neque matres
Priscis audfermit luiqaani referre seclis.
Aono qooque 1501 a feste pasce usqne ad autmnpiiam fiieront ioandacioim laoi.
et allaviuin omniam flaviomin, maxima damna hominibus loferencia} precipue tamea
.Odera et Albia sopra modam et ultra memoriam hominum excreyerunt. Bobem
feciam eo anno ter ultra conswetnoi ioundäta est binaque vka^ (^Uaria nostra im-
flevit^ circa pasca ultra trabes, super quibns vasa jaceut^ circa iuicium autem
autumpni usque pd medied^tem yasorum.
^3 Item 9 amiQ ISOOi circa festum divisioois apostolorum frater Tbomas de imo.
Monehberg, prepositus eurie^ qui uni meretrice cei^latiüatus cum qua scandalöaa *^- ''^^
eommercia ad tempus babuit, tandem in Clopscbin et Q^elitcz vadens sab speoie
aveoam et siliginem colligeudi et adducendi, equum juvenem pro XV. aureis no«
mine empcionis a sculteto in QwelUcs recepit novoque curm procurato et pro di«
nidia parte tecto, dieto equo cum alterd, quem secum Mduxit^ dicto currui
limetis ac pro XIL marcis a quodam cive Glogovienai pamio sub colore empcio*
ais recepto, quem pannum postea muHis perswasionibas et induodooibaa dominoa
abbas tandem solvit, peliceque secum in curru posito abscessit, et cum ciroa Sa«
ganum nocte venisset, necSaganum nee allodia iotrare yeUet| servus, ^aucitf a tgosiy
videns rem sinistre agere^ eo relicto mane ad monasteriom vemt^ fagam. Munno-
dans moxque ad^oeatus eum famulis monasterii eum inaecttti sunt. lUe autem iih
terim per tolam noctem et diem sequentem in uno horreo in. Dittersdüdi qaie?it
Kocte sequenti per se auriga effectua aaam peliceai; abdokit usque ad quodam
opidum Misneusis dioceais, cujus nemen mefugit Ibi ea reÜcta et pro sorore;
lialHta in quodsm boqiiciam una cum equo^ quem • Sculteto recepit conunendati^
Ipse euriam Romanam peciit, ubi omnea iq)0state tuidods graoiam querere con«
sweyerunt. Ibidem neado quit preteuae fibertatis grade obtento, rediens inttt
moutana Bohemie curam exius parrodue gerena se rec^l^: ibi bueuaque doli*
tesccre cum aia pdice^ parrodiialts ecdedaa tiwere. el jplures mabaerea |rai-
ijreaaie diidton^ «S|iiiim .qwque, quem it sqpdteteJiemlMttDidoniB EOM^it^ .jl«^
4NP^
Ö3»
4SI9 IF> CaidloguB äUaium Saganeiukm.
eXpci&\B et fatigis difficalter reooperare potaimua. IndebitavH officiam pre*
positore ad hSX. et ttltra marcaa.
ne PhiUppo SeuMteti ei 4i^4aeio»»e ip$iu» ei damtpMU
per eum nobit iiiaiiM ae inva§ione rioienia tnonasierii
per Adam comiiet» ei capiianeum dominorutm
noMirorum.
Cam ex instigadone frairis Georgii Moller prioris parrochiam in Eckirsz-
dorff in cara haberemas et ipse frater Georgias ad illam investitns per fratrem
Mathenm Oawsz eandem procnraret, qui cam Philippo SchoRcz ejasdem ecclesie
sabditi assidae scandalosas contenciones et discordias habnisset, validus Baltazar
Vnrw adv<M^atas monasterii^ ad qaerelam dicti fratris Matbei nna die dominieo
post vesperas cam imo de fomulis monasterii exiens^ dictum Plulippam quibasdam
perswasionibas ad coriam panrochie traxit et ibidem captivavit^ wlneraTit et for*
tassis in uno digito mutilavit^ exortoque olamore, com rastid ex more ipso tem-
pore in tabema essent congregati, dno impeta in parrochiam iri*aeates advocatos
com famtilo vix illesi evaseront, delicto Philippe incippatu in cippo ferreo. Qaam
rem dominas comes,^} vices dominoram nostronim in Sagano agens, egerrime
talit attamen gravioribas minis diffidatum monasterii ad concordiam perdaxit, qaam
composicionem qaantocias fregit et mönasterio de novo diffisas est. Unnde et nna
nocte hoiream plennm fra^bus naper de campo collectis in allodio Latreit incen-
dit et combassit, dictoqae oomite absente, licet di3tricte commiserat nobis asist^o«*
«iam preberiy invocanie eo mox mane consalatam et presidentem in casbro, adjo-
«oriom nollom sibi prestitiim fait nee se cum familia monasterii intromittere pre-
sampslt^ cum diceretur ab biis, qui viderant, dictum Pbilippnm sex adjatores
faabaisse. Advocatos igitar licenciam ab advocacie officio et absolacionem pedit
et qaia antea gravia dapna com aliquiboß sibi conciliatis predonibas in publids
stratis fedt, sie quod eciam aliquas civitates sine salvo condncta ingredi aasus
non fqit, minatoria aliqaa verba etnidt contra Saganenses. Hinc, nt probabiliter
presamebator 9 dviom indbccione sabato prime dominice adventas domini post com*
^letoriom dominus comei ad monastprium venit cum familia sua^ dictum Baltasa-
rom captivqm cepit^ vidkm futuris dampnis precaveri, et cum fidelitatem dbi
f^opondisset^ jussit ei)m sectQa ad «castrum ire, babens secum &miliares, qui se
sequentepi ifli cüra bibßfent. Ipse autem^' nescio ^t pericolosius su^ioKtoSy
^Hjjssa tunica^ qua'de^er indutna <5rat^ e^ iiianibuaf iasaloram ad monasterium re*
iogtt. f ^ ;Sioqutf tolii dvitaüe coiidtat9$ imanotia^terliiiii. um «iii comite^ imeiiteff,
>) Gttf Adia^^Bamkar •e2dliltiigMvVai^«»iK d«a f^leaäitiM* äigtiii wie er i* 1.
liSOS urkuadlidi genaunl wird. Vergl. p. 414.
« • 1 1
'* ^
lanvam habitacibidd nofejMil dötn^as Pmlab ttinc re'sedit; f^egenint et alias ino^
Jehoias hineinde* diotam a^MMkm qaeMnIe leeenmt^j qni et tandem inventnset
-ad eaatnuii-daetiii et (MpUrai^ per noei^ • tentias; />C^ fere omnea ^aalli
Saganenais diatrietis*^ef^"4i]Nid6'aBilei ^jtts altera die er -pro liberacione ejus in^
atanter labwatate«! ^^captivfltaqiie'ae dominoraiti nostromm promktere oportuit ei
com boc dttoa :dtt p4i%iariwi§riiiiiieia aais Adejas^orea eam dai-e coactns est Pro
qua eaptivitate ad fidejassoves re^endös et liberaodos dominus Paulus aepiua
sollicitabatttr, dixerünt etalm, iit eausis monasterii haue necessitatem iocurrisse,
ideo jure eom; ei fidejossofea. debei^etoius HberoQi>et*iad0inpnes reddere, qui taodeoi
ees omnea libiiros ei labfcitos ipioooravlt. ' • . ] ;
p^ JF>9t9aiuin perdmcMo*
tt *> I
/, . » . . . • ■ II
•' Tempore dictt €o!pfdm ^ abbafla , <qala flotiMr: Bober cirea edificia allodli
Lotrelt .porttfm la^idae' absmtips^ in: tMfum^ quod? tiniebamus, ipsom allbdium cum
Mmibifs edMfoiiV>si gra^^ea altevii in 'fatprum irmerent^ sicut et postea venemnt)
^antiereiidani, Uttir A*a«^*iMaitind8pBa0g, piiq Inno .prepositus, üivocatia nostra-
.tibus in diatriota SaganehM^per^fossaitt» fecit ei meatmn altenun, quod ante illa
dilttvia^ de quibus supra, habiiatores Villagii Berge wisdorff^ non curaverunt nee in
aliquo doafradixernnt In* Ulis auteni diiuviis sieut nobis sie et illis notabilia
dampna illata sunt unnde usque nunc, licet graves expensäs fecerimus, tarnen ad-»
huc assiduas faiquitttqidinea ab eis toUeiaTimus et minas et in nuUo quitari volunt,
niai ad pristinm Aieatuni fkims ipae dacatur et quit in futurum in boc ifacto opus
erit, neoeasarium erit prudenter providere«
»
Mfe uUhna hH§U9 pMrU inßrmi9aMe et €(§U9 obitu
9mU9 lamenUiMMi,
Cumque, ^t süpaa n^Ti^ posd varia avisamenta omnipotens deus dictum
*abbatem tnisericorditer risitasset hec in afiquo sue male conswetndinia mores ernenn
'dar^ <ciyn plurimis amis ante obitum sumn stabili pbtiretur aamtate et valitudlne,
tandem anno 1907 in quadragesima cepit rariis melancoliis die nocteque agitari, vm.
qnas tarnen verebato^ i-evelara - '! Que post päsca assidue et amplins in. ipso in-
valeacebant et cun «peatifera centa^o i^idimie in' dies invalesc^^t eirca festa pen^
dlaxMtaI^vlB6/pladioq »tempore >in .Nawd^^ bommibifB aemotus^
solis fratiribus secum existentibus, cum quibus nullam solaciosam conversacionem .
habere voluit aliisque se abstrahentibus solils Thomaa Gillaer, quem secum Ja
Sagano abduxit, qui nulla hora cum reliquit secum manente, melancolia sive ma*
^JMliPsinodj; ip. 4i«s.apgi(ientB^ aut eciam
aliis hominib'us cum visitantibüs aliqua coUoquia hiUtrt^^ aed' taoens incederat
482 IV, -Oätai^ ahUaum 8n$aiie»$iuntkl
«olns p6r totam diem; Fedtqae. wnietmMem ^UoMi friitrioVÜMiiie C^er^ qal enm
ad nmnccUmdwm OQeri et.^gpitati tidUmciali iJüduoe^i^ quod et nil^pMfeiimt
Memorantesqne /factum domwi Aqgwtiai .abbalis m^ .«OAfbadelKiiit col-
4elliunattt.dliqiHdtsiipile.sibi reljnquerey se^i.nMfXiij^RaiidiOei^hictb rec^naeniai,
qood advertens, unum d^ eisstb^r^xiC et ooulte .teouit^u > Ciiwqaeiifratäc Tbomaa
qaerelaretur erebriaa respendit; qait Wkis multaSii^trebisiettsiife^piciobes de luo
pairvo cultro faccre? non est unius Aurei valor» ' Tandem postquam ad dtmidinni
mensem in Nawinburg exulasaet, quibnsdam simaltatibas in mbnasterio exortia^
venit rursum ad BiQnasterictili^iet'/CiiBi eepiaaet prölbqii^ nen valait. pnoeeden^, im-
pedito discarstt obstaculum prebente. Et,diJUt;*ootam fintehlia^ f^ime exaUavi
anper omnes predecessores et dens nie homiliavit nsane in infei-num* JVollom
tarnen verbum de resignacione fecit nullamqne coram de ^stifera conti^gione . ha-
bnit, quam sanus^'aiininie-fbglebat) M^ftqa^ In^lli^^ibplfta^^e^re^iM'-aDD^ere
volens raroque bibebat, nee dormire sed 4fBd ao^ i^te^ätmarticala qaerebai Opor-
tebat semper clansis hostiis duobus vel tribus fratribus enm cnstodire et nocte in
lectum violep(er pdrtare, üt ni«4ituin.qiiiesQeif9t (!.. Chitiiqile defmedioina/fratres ei
Terbum iacerent^ freadens dibeW: da paiCißmiiifediQ«. Ned^^iitqvam iqitftstmtt-
camque medicum, qnod sibii-reieFamen'pr^stiiro p^eaumdbAfprljadttoSMere Mt paü
Toluit, nee magistrum Philippam pbi8icAmy/«.q«i .aiUiantea-lamisttriaaiiitiia.'ft^ in*
apicere aut ei loqui curav^r Acdditqne aemel^t ntpsekoio qi|a occaMone irtroente,
fratres omnes quodammodö ad momedtum ab eo alKscederent, - ipse adhoc. clavem
ad stttbellum novum babens, sampto secnm cnltre , qnod in Nawiabnrg occnltaverat,
intravit et post ae elaadens obsaravit. . Pnmnmqne adveniena fratnr Johannes Bn^
dissen eumque non inveniens et . qnod ekrem illnm : haberet igndraoa nndiqae ema
qnesivit. Tandem adepto elavi altem qaeaivit ieam* ia.stobff ei kuräiit, qm enl-
trum in mann babens dixit ad enm: hne veni^ Qt.miishl> mortem accelerarem, aed
Incidit michi confasihilis memoria domini Angnstini abbatis/3 sicqne territns ma*
nnm retraxi. Et qnamvis in Nawnbnrg confessionem fecerat domino Thome Gilner,
in inonasterio tarnen indnci non potoit omni - t^npore ut cenfiteretur ant aliquot
aacnim suscipere vellet. Interdam, nt instaiipjftni at^ooencinm evaderet, dixit^ volle
Gonfiteri. Sed cum f rater, quem pro conjfessore elegit, accersitus veniret, dixit:
inmis diu tardatum eat, de cetero .cofifinisio mea nnllhis ulilttatia exiatit« Tandem
oam viribus omnino deficeret et difficuUeit aalua ineedere posset^: frWer Lucas eai-
pellanus multa instanota ei inportunos erat, ut aakau aane unefcioiiia suaciperel
aacramentum, tandem coactua dixit ailenter: Yyo. Altera die circa ocoasum aolis
couTOcati fratres, ipso in sede sedenti et nichil devadmus oatendeoti seftenr pnl--
moa et alia dixerunt. Cumque a« ,aaiCBr|«i iuaeeianem dev^ntm esset^ 'BMmia
daoaiti ^uas aibi fifatiea viptrater api^wk^ nt ;apeil0;patidtY'i,üoaDtna
k.
^ Too jSngmr Ani Ist dtflli fe8tiiricb«i# An^uathü )Malte^ ffid B« ipi&m M^dl««
lagiter« TVergU obaa p. flÜI« . * *
lOi!
inoictiiä '<fthet«^^ 9^'iil- prölesM ]ft(i);AM0, praiid{b'#itriiil'i<aiBi;|)«nöto) honumis <»w..
exemplareat
t •
ll«i«U.
V •'
I •
• . i >
'Ftiit hife ieirijtdiibt» ((eäfileiteia moderäfb,^
detentim, nani6 anam pnHrinciani ano anho^ nunc vmam civliatead invaiJeiis et aliam
proximam satiani reÜnquens. la viUis a«(em rato qaitqaam de hajusoMidi conta-
giöfie auiliebattir,' nisi foftassis ali^ae atlaade seinen -musniddiiofeccfoiuS' de civi«'
tatfbtts ' 4e^brtai'effC Qae pei^tla; ^'«»M^ ^Jdeticet 1907j' post fesätin'jasQensioids iM7.
Saganum invasit et ad mille et desuper aliquot eeotenaridS' 'ttottiinum '^da eivitat^
absumpsit. Monasteriam vero, licet tarde, ardcncius tarnen, com jam in civitate
ardör ^us re^r]^esjpere«Qpm«3ßt, invasit et ah obltu.domini.a^batis in profestoMar-
garethe tisque' ad'^^festtim beate HedWigiä tredecim fMtres "humanis hac pestifera •
contagione ezempti sunt quatnof^ie '»^if^.'Ofllliibda qui . ceclderunt mortem evaserunt,
licet omnes preservativis relavativlsque medicinalibus essent provisi, nescio qoit
eis profitit> '' Aft änM^ 1460 usque adT hoc temi[^M hi nitHa'iempestate tot fratres
cebidciruni;' 'Auxefi^iit^^uäQue irameru^ trifir ^ä-ati^es^^^ai äodem aM<>a festä sancti
Antlit)nii usque äd ptöcft pesteni Sagatj^nacmpr^e^sserant, vldelicet frater Geor-
gias Mollef, pro tunC'pr^po^tddMd Bawiii)'' et Jobannes Fetzko peste eadem ab-»
sumpti, fräter qubque- Andreas de Freisted t, novicius professus, qui in quadra-
gc^sima Wratislavie'TelielQs pro ordihibus Omnibus suscipiendis, antequam ordinem
slicerSocH susciperet/ iMnaBiS' ibidem Bxemptas'esti'. Tempostateque vix sedata alia
incomodi- Isors cfecidi^ fiMttlfr Mbilds-^l'itoeiQftibs potatorei»,. i^ic^quod a feste Hed-»
wigis, quo fineih plage MJersinbdi^babuiams/^res-iraU^ 4^diti et ses-r
äionibusnocturnis, fiierttbtqad ftatrel^ grKvfi^lillö' tbrinOre corporis inflati^ «ti talis
abusio afferri consweTit, preci^ue in genrtalibiis* gravioi-es molestias pertulenint^
alterque senex Martinas Radelwitce post ÜMfinas itifii-mitatum molestias tandem
apoplexia tactus subito mottuus est, sioqne iufra annum et dimidium XX. fratres
humana reliquerunt, per dei tanien graciam ruina hec quantocius restaurata est:
Fuit quoque bli« temporibüs, ^de&tetici^catihiios domiUi 1502 et citra vel
nltra, per J[II. ;annos et'ämpBas tanta erucarudt mttlliiDdo fuit, quod yn arboribasi
foliis et floribus recuperatis tempore ^eris omnia 'i^astat^enint et arbores velUt äridoa.
reÜquerunt. Galore quoque solis Julii mense eos gravänte descelideraut de arboribos:
et sicut magna apum examina ad tnincos arborum se locantes inedia perierunt^ alle
per Campus difiitse in. bladis et fructibus dampna plurima fecerunt.
ii. - . > ».
»
Ouantum predictus dominus abbas iu deposito a suo predecessbriMhveiiTi^
supra satis expressum est^ sed quantum et ipse post ae reliquit non'imblnoobli^
114 JF. "^PattAüR. «Ma/tcm .^bt^tf^tw^.
vione tfadeitdiiii tiqtiitiWf. ^ sex^gJaM) ilMB)ca%y YIL QViiiiiQ& Goi^tpfieiiaes
pro grosso compatando, cujus peconie quadraginta marce paulo ante de ^endiiibas
Eisciam industria capellani Luce recepte sunt, alie de coBununibus obvenciouibas.
!t oportuit mox post excessom ejus pro investitura^ benediccione , eleccione, in
resis et fatigis^ quas dietns capjslhiius pertulft, cxpenäl C. et XL. inarcp aupra-
dicti valoris, quarum una marca et IL grossi florenum Renensem valebant, quam
pecumam pro majori parle mutuo a bonis ftutoribus recipere oportebat. Mansitque
debitor pro variis rebus presertiin pro iufula iii curia Horoytua G. ^t XL^ üorenos
•Uiigaricales et aliis minoribus debitis, plurimis annis contractis, quod valorem
trecentorum florenorum BeneDsium excederent, qae plurimis subsequentibus amiis
cum difficultate solvi poterant, presertim fsum omnia tecta monasterii) sicut simul
QUO tempore posita fuerunt sie simul piitrefocffi ^ aoojs ^iogulis plurimam peconiam
pro eis renoürandis necessitas eji;egit.
JDe mina compa$$ioni» heate vtrginii »üb eo
J'undoMa a»uo tW3.
Sub prefato abbate dominus Symoit Walter, pro timc conventor in Qwe^
litcz, dedit monasterio dncentos florenos Ungaricales- sub tali condicione, ut pro
Salute anime sue et suorum et eorum, a quibus sibi bona hujusmodii obirenerunt,
perpetuis temporibus omnibus sextis feriis per totum annum, exceptis die sacro
Veneria et feste natalis Christi, si in VI. feriam ceciderit, missam de compas-
sione beate Marie virginis legende in altari virginum sub minoribus organis situm,
tenere debeamus, quinque quoque lumina cerea dec^ncia per integram missam ar-
sura propriis sumptibus procurare« PröniiseruQtque dominus abbas una cum con-
ventu, ttti ipse testator <exegit, in ejus Qp^quiis yigilias IX.^ leccionum cum missa
ioUemni tenere ac nomen ejus kalendario et mortuorum lib^s inscribere änniver-
aariumqu0 ejus annis singulis cum vigrliis IX. leccionum. ac missa soUemni per-
itere, tricesimum quoque juxta monasterii nostri conswetudinem tenere necnon
baliieum animarum cum elimosina honesta in panibus et potibus procurare, in ejus
ftooue anniversariis fratres conventuales in ferculp special! et propina cervisie,
UM tote vigilias quam in prandio procurari, censiim quoque pro tempore vite
Iteios CC attreorum pecuniam currentem annis singulis dare. Pro hiis igitur CC.
I^lffi^^ dominus abbas redemit de G. florenis, in partem suam cedentibus, Uli.
^nyi kereditarie census, pro LXVÜL florenis Ungaricalibus impignoratis, de
iln^ici^n^ domini ducis Hinrici junioris in Clopschin. Gonventus similiter quatuor
^mrn^ d« precarüs in Reichenbach et Nawinwalde , similiter pro LXVIII. florenis
^ tiUtto leempcionis a fratribus Prömpnitcz dictis in superfore parte ville Dit-
^Qi^iijjlMk iMBto coa^ravit^ j , De verQ pecuqia domintta ^bbaa aedit II. florenoa
Hii IS04. Urk.
* & * ■ f
* *
Vi. Paul L. M^s^Ufiwfig.
4f»
prfor II. el vestiarias II. com aliqnihna «dMidbidbus- compuratiim est kvfttorinw
estivale, qaod a tempore prune combastionia totalitär anichilatum nondmn reparar
tum fait, dominasque prior de pecania sapersöte emk uoius floreid Beneosis cur-
rentis pecanie censum sab titalo reempcionis saper bouia scolteti in Kalkrawte pro
novem florenis; item, com vestiario anlas floreni Renensis monetam saper bonis
Michel ,Focob in Wellirsdorff ;. item , vestiarias in bonis Hansz Sclioltcz Va ™^*
cam pro IDil. florenis^ de hiis omnibifll tiariostillfeatlur l&i libro albo, ubi copia
tbstramenti babetar com aliis,/
MMe proce$$iqne ei miM$a carpari» CriMti J'eriU
quin9ia ienenda*
Procarata qaoqae est tempore boyas patris pcocessio com missa soUemni
Ae corpore Christi omnibas feriis qaintiä sollemniter ageoda, per Nicolaam Martini
civem Saganensem anno Christi 1505, qui dedit CC6C. marcas grossorom, una
marca et II. grossi pro floreno Renensi valorem habente, sab talibas condicloni-*
bns, ut omnia onera.et expensas et fatigas, qaas pro hajasmodi processione et
missa agi oporteret nee non sati$£Biccio et sallariam scole reetoribas, campanatore
ei organiste et aliis qaibascamqoe oneribus, nos sabmittere perpetao deberemas et
nostris sumptibas satisfacere. Sed qida verebamur, quod äaccessores nostri minus
grato aoimo onos hajasmodi fenre possent, commani consenssa tarn abbas quam
eonventas hujosmodi expensas, qaas pro execucicHie hajasmodi fieri oportebat, que
80 ad XX. marcas extendebant super se receperunt, at hajasmodi pecania pro
censibus expendenda imminuta maneret« Sola enim buUa X. aureos constetit,
empteqae sunt pro hajasmodi pecania sab titalo reempcionis XXHII. marce anni»
census, VII. nummos Gorlitcsenses monete veteris pro ano grosso computando et
dando, in villagiis Aldenkirch et Brantstadt^H VL marce pro centam. He^mpcio
fiet in faturam pro ducentis et LX. florenis tlogaricalibos aut grossaalis monete,
tantum in futurum importantibus et valentibas. bsaper et hoc dictus fimdator ha-
bere voluit et obtinuit perpetuis temporibus, ut videlicet ipse et frater suus Jo-
hannes litteris mortuoram inscriberentur et singulis dominicis diebus oracio pro se
et suis per concionatores verbi divini fieri deberet, quod et sibi promissam litte-
risque fii-matum est. Crebrius contrarium in hiis oneribus sensimus et domino ab-
bati perswasimus sed auditi non fuimus, verens ne alibi sicut crebrius minabatur
(estamentum illud transferret. Promittebat qiioqae dictus fundator bonam monetam
Bohemicalem aut novam Misnensem dare, que undique ralorem gratam habebant.
Sed cum interim moneta nova grossualis a cnnctis prindpibus Slesie ac eciam ab
aliquibus civitatibas coderetur protraxerat nos ultra annum ia solucione, ab eo
tempore , quo processionem lenere cepfanas et tunc se excusans dixit, monetam
■■"■^
4 Bmde Dörfer N. nalie bei SagM.
UM».
S4
436 JT. CuMögUi abbaium. SaganenHum.
INPoniissam habere hoa posae, dedtt iMbiä eentum mareas Polöniealiiiin frossonim
et fortassis XIIII. aureos, pro reliqaö grossos Slesiano^ pro Boh^nicalibos, qai
extra territorium Slesie nasquam ' cursam et valorem babebant, in qua versacia
noD parum dampnificati foimas«
«
XXMI. ^}ne eieeeione aibbaii9 Jdilocif hmfut
nominis prfmi.
IM7. Mortuo domino Panlp Hawgwitcz anno Cristi millesimo qoingentesimo sep-
!«• JaU« gjjj^ jjj profcsto beatc vir^nis Margaretbe, cepit in dies pestis epidimie inva-
lescere, quapropter dominus Georgias deSlybemi capitaneus, inSaganum et tenras
dominorum de Biberschteyn a principibus nosfris missus fuit. Qui verens pesti*
ferani contagionem mansit Soravie et tarn \rivente adhuc abbate qaam post ejas
obitam scriptis suis eottidie movens et miniis terreiis, ne de eleccione fntnri abba«-
tis quoad usqcie responsa dominorum nostrorum reciperet nos iotromitteremus, quo
quanto moneret et minaretur tanto eleccione» quantocius celebrare festinabamus.
Hisimus quoque magna celeritate fratrem Lucam capellanum, equestrem ad domi«
num episcopum in Nysam, qui attulit inhibicionem sub pena excommonicacionts
late sentencie, ne quisquam nisi de gremio nostro eligeretnr; sed ante ejus redi«
tum eleceio fuit celebrata fiieruntque voees paucissimis exceptis in duos, videlicet
Lucam capellanum et Jodocum predicatorem translata C^ic3 magnaque pars tocins
eapituli cessit Jodoco predicatori. ^3 Fuit in hac eleccione et ante eam inter firatres
de bis duobus varius respectus, nam in uno verebantur prodigalitatem in altero
tenacitatem. Sed quia juxta proverbium: prodigus plurimis utilis est, avarus autem
nullis, tum eciam quia ipse Jedocus amicabilioris conversaeionis erat tarn erga
fratres quam seculares, magnam animi' graciam semper apud communem populum
babuity tum- quia in ecclesiastica vita utilior esse videbatur, cum formalis et da-
ras predicator fuit, nickil enim in omnibus condicionibus , que ad declamatoriam
predicacionem populärem pertinent sibi defuerunt, vox clara non clamosa, gestus
disciplinati nee Stadium ad hoc necessarium dimisit. Nee dictus dominus Lucas
minus utiUs fuit quam si abbas fuisset. Ipse enim, ut alter Esaw, in rore ceU
et pingwedine terre benediccionem a domino percepit. De ruralibus quippe pa-
rentibus natus et jam satis adultus litteris traditus, non minus in eisdem profecit,
semper tarnen ad temporalium disposieionem industriam et sollicitudinem conrertit.
Non minus tempore suo ^evotus erat cum in monasterio maneret quasi cottidie
i) Der nun folgende dritte Theil dpr Cbrbnik bis mfa Tode Ae^ Abts Jodocns i. J.
1514 ist von einem andern Zeitgenossen desselben geschrieben.
^) Am 18. Juli präsentirte der gesammle Convent, nachdem am IS Jnli der Abt Panl
Haugwitz gestorben, den neu erwählten Abt Jodocus Jekii dem Bischöfe Johann Ton
Breslaa zur Bestätigung, welche dieser am iK). Juli ertheilte. Urkk.
22. Jpaoctu L Sireim*iien.',9»:fler:ßl^. m
iKiissaQi eelebravit I0e iii.tredecnm:ai^.e^ii^ipto«|j^..4^^ et, ni80«orim udbi«
subjectorntf , si^i . .^portanis tei^poribqB qw& eqijis : ei : cwffi N^ t adjiitoriuw pIrestaR-r
libus, XXL pbeinas con^fraiiit, in I^ntBcei)49rf tr^s.p^irMi^Atr m Gfeffenbayuil
tMipore doDihü PauM »bbqtjs ücftabilein e^^fruc^tiyi^m^
BOtabiles et masni valorji? sub • regimine« dornig ^öjiofiif ;^«t et ibidem adhltp
due, que nonduin ad j^erfectam pejrdaetQ.sant^ sed oportet adbuc estate hae labe«
rare et sumptus ad eas perficiendas fa^ete; Jp Brawna qnoqiien^Baiii notabilem
eciam sub domino Jodoco fecit Qt c^It b^c -allQdi^nj, qpod a 4^3tro adversario
eonbüstum, reedificavit, parrochiani qaoqiie de noyx)^ tßffipi^^ doiniui Jodoei CQm
adjutorio ruslicoram et plebatii novi^ constfui^it, j^isppaieiiinQBi quoqqe, quam hiieas«
que tenemos allodü et piäciD&nun cum coH^fclio d^nlpi Ji>doci. abbatis et alioram
adiiiveuit. Nam ultra quadraginta aono.s per fratr^^^ monasierii tarn eeclesia quam
allodium ibidem sunt recta, et quidam ex : eis gravibas debitis involntaat regimeo
dimiseruiit, que tuuc monasterium solvi opor|uit.
Que eleccio domino Geor^o capitaneo maltum displicibilis , unde in prin-
cipio aui regimiuis gravem animum aliquo tempore er^a eum et eclam erga mona«*
»terium gessit, tandem satis favorabilis .erga .eum et eciam iBonasterium faetoa est^
humili conversacioue et favorabili domini dic^i abbatis ani/num 9jus lemeute. Et
licet .omuibus hominibus amicabilem et« favönasum . se exbibuit, sed aon dm heo
amicabilitas duravit erga omaes, nam inatigante sat^e discordie et pacia turbatora
varia contra monasterium pacis et eoncordie ac obaritatis infectiva Qzeitavitt Fae-^
ront inter eos, qui se omnibus predecessoribOs . sagaciores et prjideneiQres oaten-?
dere nominaque sua super i^rram magnifi$ai:e jconati: suDi; ac^.in po9tejtos lamam
relinquere conabantur, communitatem eciam ad hoc indocentes, ut agrum./^.ßilvam
Coye dietam sibi'ac comMunitati .civitatis ireunir» in ttwaibus satkagerent <t cona-
rentor^ que sine utta inpungnacione . quiete altiH omniuHi hominum vivencium me*
moriam possedimus. Frimo limitem scire volentea, quibus «mit ab anti^o.infor-*
mati fuimüs oatendimus , (sie} Uli in nulb^ eontenti partem notabilem sibi attrahere
oitebantilu'. Insuper nos injustqs posseasMM a|firmaiate$, cum Ule, qui* hec nobis veur
didit, sine consulun tociusque communitfUs. ailt pria<$ipiiim auctaritate et confinm^r
cione ioperpetqaai pcaseasionemi veadeKeaQümoof ateno, nnire Jion potuU plttrib«»^
que dictis^ capititiiep' oieAiator^ predente, fQii$^ Ib/campo babiti sunt, sed cencordS«
iiuUa, ymmo etsi dominus a\)bas semper amicabilem se erga gessit fratres, tarnen
cum eo erlisten tes egre ferentes aliquociens quibusdam verbis subsannatoriis eos
amplius . contra nos concitaverunt , , sie ut quecumque contra agere potueront die ac
nocte öxqtiislernnt. ' ÜljLam et pasrturam ^Qi'cQrum nobis irt comknuni straV^ interdi-
xei*ant «t ipbibuermitj cQminuuem qu0aue ailyäi^ Alsze dietam prepositd. hospita*
lis et monaateiw Jnhibu^ruüt^ ac* inte^^xf fupt^^a di^ ex «iogulari principuip fa-
vore kano grdelam ae. obtiaere^ siitlif^UMiMli..^rabia gtfudene vell^Mia aasl simili
•- .« » • " ' ' . • • . •»»:. ...•:» . ' .*/! • » ' ♦ ' * '.
* * I 1 '
^ I
x) Soat^bt^iori Originid^ ,. dorli ist d«#,4^ Stifte gahörigt Dieban , JS^ 5^.M«t« Sagtn,
gemeint 9 nicLt Dieban bei Steioan. ^ ..,....-....' .oJ
54*
428 rr. CaUhgüi abbaium
nodo tmpetrare debereimis, capitffie(isqiie"iii hiis se Sntromittere nolens, ne uai
partrpifis quam alteri adhferere sib! inpom posset, prindpis noatri ^onsiliareB adda-
xit, qoi eaasis uttliijsqae partis ctfgoitis de liinitibiia a nobfea bstrasis notabilem
paiteni adimerant et'=ciy]tat! adjetienint et prent nrichi Visam erat dimidiam partem
alienaverant. De percis rero, eani ipsi quasdam p^otestaciones et scripta sigillata
prodaxissent, quod ex gracia nobis pastoram iindiusiasent, determinavenint deosn
et octo porcosr In' commune pastura admitti debere.^])
Item, t^pestatibus prefatis nondam plene sedatis, quoniam nee nobis nee
dvibas per omnia sadsfactum vi^dm foit, inpangnaveront limitem qnandam in et
prope mealom antiqtium Böbere flaminis: Quo domino Jbdoco relato, volens
dampnam prevenire, duobus diebus saccedentibas misit lignulki et ligna ibidem ce-
dere et aa coqainim in Saganum addaeere, quod tamen capitaneus diswasit fieii
Tercia qnoqae die miserunt corrus. quos liabere potaemnt et ligna ibi inventa,
aliqua eciam pro edificiis apta, inciaerant et in Saganam daxenint, quod dominus
abbas una nobiscom satis amare tulimus. Swasit capellanus et alii , quod ligna
hujusmodi judicialiter arestarentur. Domimis autem abbas pro nichilo tulit, dicens,
sibi sufficere si fondus nobis relinqoeretur', intendens dominus querelam ad prin-
eipem nostrum adducere, quod nos diswasimus, quoniam dampnum tanti valoris
non erat, et eciam quia nicfail actum fuitoet, nisi quod domino capitaneo .com*
missnm fuisset cum quibusdatn causam discutere aut usque ad adventum consi-*
liariorum causa fuisset suspensa, capitaneus eciäm auxflium nobis sufGdens
prestare promisit, si nobis injuria facta probaretur. Sicque domino abbatem in
dies lassitudine et virium defectu accedente res delata et liucusque indiscnsaa
permansit.
Pistores quoque simvliter 'oos invaserunt, proliibentes pistori nostro, qui
onus fiiit de eorum artlfioiocivis inSaganö, ne aliqua de tritico pane nobis pista-
rent/nisi dumtaxat panes pro elemosina in paüperes disfribuendos. Inter quos et
monasterium dominus capitaneus pro tunc nobis satis favorabilis bina vice rel se
isterposuit pro concordia» Sed cum manudud non possent nee a suo proposito
tiverti, consulnit nöbis providere de extraneo pistore, quod quantedus fecimus,
mittönte nobis domino Paulo, pro tunc in Wittenburgenst stiidio agente, «mm
bibulum, qui paucis annis sQum olGdüm satis bene expedivit ifi alüa edam quibus
If I ^«l M.^— ^— **iW— ^i**— — — ^1»^^
fibri-
Ver-
^..,_. , ^., ^ Fleci
Landes, Von dem tiefen Tetclke bei 'dein Dorfe AltcvKiMhe bis Bseli dem Anger*
teidie unter beiden glei«l| gtttliflUt, «heu a^idie Hifhnig, naeb «fdebtr das Kloster
30 Schweine, das Spital zu St. Geore 20 Sekweine auf die Stadtlmtune treiben
dnrfie, und das Kloster jährlich 18 Gl. Erbzins yon der Koyee auf das Rathhaua zu
Zinsen verpflichtet wurde. Das bestätigte Herzog 6?oivl6. Juli 1512. Mit Stensd
und GeoM Ton Nostifae kchlosi der Abt schon im i. 1M9 einen GfiüuiTergltidi mwh
sehen beider Gütern bei Altkirdi. IJrldc.
. f.
29. Jodoeui h KirdHeh$ EinriehiimgefL 429
valalt promptus amminicalain prestare paratua, qui exbaustis vlribas ono^ vel da<H
bas annis vivens morttfas est, reiinquens in officio suo cellerariam Vinceocium,
qai luicusque hole officio opüme prefuit et ad alios eciam labores infatigabills
existit.
Nunc quoque ad describendam ejus conversacionem et acta se stilas vertat.
Primo iiamqae aano sai regiininis, cum illa plura ymmo oinnia festa , que ecclesia (löOT.)
Wratislaviensis sub daplicis festi sollemnitate agit, predecessor suus sie teneri et
eelebrare institait et habere voluit^^^ dicens a domino episcopo sibi commissam,
qHod ecciesie Wratislaviensi in . omnibas nos conforoiare deberemus , quod michi
et aliis fratribas, precipue cappellanis propter procaracionem multiim displicuit,
oiiia in detrimentunn suffragiornm et anniversariorom , si juxta antiqaam conswetu-
dinem fratres libertate in eisdem festis et octavis sanctorum potiri deberent teneri
non valent, ipse uno die capitulum ingressus, anno primo sni regiminis, uno verbo
omnem disposicioomi rnbrice, quam tot annis jam in consuetudine habuimus, quod
tantum tres fratres in conventa fuenint, qui antiquam rubricam noverunt, unö verbo
dejeoit, jubens rubricam veterem per omnia servare. Sicque novissimus error
deterior fuit priori ac illud inveteralum proverbium peroptime locum habere potuit.
onus edificans et alter destruens, quid prodest illis nisi labor? Ego attamen in-
diui .eum, ut non sie confusam rubricam relinqueret sed eodem festa alia sub
Gonauetadine IX. leccionum, alia sub usu trinm teneri permitteret, sie tarnen quod
nös conformaremus ecciesie majori in omnibus festis per totum annum celebrandO|
licet non sub eadem celebritate ac sollemnitate. In quibus michi condescendit et
kalendarium secundum hoc mutare commisit, mittens emendatum in preposituras,
ut in antea similiter nobis se conformarent , quod hucusque sie observatum est
Permanserunt quoque quedam laudabiles conswetudines introducte, utpote ut post
quamlibet horam regulärem et cursum Marie virginis, si similiter dicuntur, pu-
blice diceretur: et anime fidelium etc., item, in fine completorii illa laudabilis ad-
dicio: et intercedente pro nobis etc., benediccio quoque post completorium. Ali-
qua sanctorum festa, que prius vel sub conswetudine trium leccionum meo hortatu
in festa novem leccionum sub predecessori sublimata et observata, in suo vigore
maoaernnt, u^ote festum translacionis sancti Wenceslai Qi. März) et Gertrudis
in quadragesima (ll.Män)^ Lazari in adventu (^17. Dec.}, Valentini Q4. Febr.}
et Monice post pascha (4. Mai}, Georgii (ßi. April), translacionis Stanislai
(^27. Sept.), ac Francisci (^25. Mai}. Hec conswetudine IX. leccionum eelebrare
permisit, nuUum sub celebracione duplicis festi, que predecessor suus de novo in-
Iroduxit, in suo vigore permisit, sed aliqua sub conswetudine IX. leccionum, aliqua
anb disposicione trium tantum leccionum, ut in kalendariis pro nunc habemus,
aervare ordinavit. Quod propter suffragia satis racionabiliter actum michi videtur^
presertim cum talia festa aliqua a pontificibns in suis coronacionibus instituta fue-
runt, alia ex fiindaoione canonioorum aliquorum ad hoc atipendia speciaVa procu-
^) S. oben p. 415.
l
430 IV. Calalogm abbalum Saganensium»
ranlcs, que nos servare noii aiigunl. Cepitque mox in inicio sai regimiiiis utique
predccessoris sui voluplalibus in cibo et potu se dare, mane et sero commedere
et raro per diem sine potu esse et iuveniri potuit, sie quod aliqaoeiens dixit, ia
cena plus quam mane commedere, potagraque^3 varia, peregriuas cerevisias ac
vina, secularium quodammodo principum more, assidue habere voluit, sicqaeincor-
oris gravitate et ping^vedine valde crescebat et aliquot annis ante mortem suam
uridam ac pallidam faciem ad modum bydropici habere cepit. Qui a doctore Phi-
lippo*3 aliquociens ammouitus, in dieta se aliler habere, alias agere, in talibos vitam
in sanitate diu non posse frui, quod mihime ouravit. Multa in medicinalibos , cum
se in valitudine corporall deficere sentiret frustra expendit, immo in desperata ul-
tima, ultima infirmata usque ad cxitum anime semper medicinarura suffragio se re-
levari sperans, cum doctor Philippus nuUam sibi mediciuam dare vellet, accer-^
siri fecit quendam doctorem, monachum de ordine minorum pro tunc in Lembergk
rooram gerens, nomine Vincencium, qui duobus diebus vel quasi cum eo manens
dixit aliquibus, tercium diem supeivivere eum non posse. Attamen ante mortem
ab eo absccdens, pro VIII. marcis recreativa frustra mitteos, cum jam obisset et
sepultus fuisset ad manus nostras pervenerunt, fortassis sibi in hoc consulans, ne
frustra fatigam fecisset.
Denique predecessor suus dominus Paulus pro expedicione infiile in curia
Romana mutuo accepit a Jacobe Pffoertener organista centum et qnadraginta iore-
nos Ungaricales. Interim dictus predecessor eum in mensa sua, uti antea, cum in
organis nostris faciendis laboraret, tenuit et providit, quod minus justum et gratnm
domino Jodoco videbatur ac propter hoc a nostris subditis ab aliisque monasterii
fidis amicis aurum tanti numeri et valoris comportavit et eum solutum reddidit,
quam cciam solucionem dictus Jacobus dignanter accepit et addidit desuper sexa-
ginta floreuos sicque pro ducentis florenis emit a consolatu et communitate opidi
Grwnenbergk decem florenos censuales singulis annis pro duabus missis, singulis
ebdomadibus in ecclesia nostra in altari, quod pro nunc omnium sanctorum nomi-
nant, perpetuis temporibus servandum; uuam pro defunctis, alteram de S. Anna
instituit. Super quo contractu nos sibi nostras litteras, sigillo abbatis et oonventus
roboratas dedimus, voluitque, quod pro mensa abbatis, hujusmodi decem anrei
tempore vite ipsius cedere deberent pro expensis suis in mensa abbatis, sicut ante
babuit, de quo dominus abbas contentus fnit Habitacionem quoque suam, quam
antea habuit, mauere tempoi-e vite sibi deberet velletque domino priori de missis
hujusmodi tenendis sicut antea fecit satisfacere. Interim accidit, quod scolares,
quos predecessor suus in stuba majori et curia permisit comoda et solacia, que
eis vel de mensa ipsius vel coquina fieri potuerunt habere, qui sicut hujusmodi
1) Soll das: pota gravia, d. h. schwere Getranhe, bedeuten?
<) In der oben p. 426. Anmerk. ü. aneeführten Pr&sentations-Urkande vom 18* Juli
1S07 wird als Zeuge angeführt: Philippns Cnlmacher de Egra, arclnm magiater,
medicaa. «
22. Jodociu L 431
etas morem gerit non ntilia sei pocius nociva agQue, unde commisit tempore pran-
dii et Gene districtam clausuram habere ab Intra et extra. Ex hoc accidit, quod
dictas Jacobus, reclasus aliquociens ad refeccionem venire non poiuit et in elvi-
täte ubi valuit pastus est et mensam suam alibi posuit litteramque, iquam sibi de-
dimas remisit. Vobiit et, sicut litteris nostris firmatum fuit, quod post mortem
saam nusquam nisi pro infirmis et debilibus fratribus census hujusmodi cedere de-
berent nulliqae alio. officio jüngere vel applicari debere, ipse quoque infirmarius
caram et disposicionem harum missarum habere deberet, quod dominus Jodocus
minus gratum habuit, ut crebrius ex verbis ejus intelligere fecit. Uli quoque boni
homines et iideles amici, a quibus prefatos centum et quadraginta aureos mutuo
accepit, diucius solucionem expectare vel non valentes aut noientes, cum solvere
non haberet, oportebat locupleciores villas monasterii inpignorare, sicut hodie in
patulo est. Ubicumque enim pecuniam mutui intuitu extorquere potuit, pro magno
comodo et otilitate estimavit sed de solucione, nisi urgeretur, raro cogitavit sunt-
que pro hujusmodi florenis reddendis et aliis gravibus sumptibus minus fructuosis,
sicut bic habetur inpignorata bona monasterii. Villa Brawna IUI. florenos Unga-
ricales annuatim pro sexaginta septem florenis Ungaricalib|is est inpignorata adhuc
de Ulis centum et quadraginta florenis a Jacobo Pfibertener mutuo receptis pro
expedicione infule pontificalis. Item, Melchior! Opill pro centum et quinquaginta
marcis Polonicalid monete solvimus duodecim marcas singulis annis sed nuUis lit-
teris est confirmatum, hancenim peccuniam habuit circa dominum Jodocum depo-
sitam, quam ipse in usum monasterii sine scitu et consensu deponentis convertit.
In observacione reb'gionis presertim in gravioribus et scandalosis excessibus
satis rigidus fuit, in suis autem nee minin^ihm emendacionem a domiuo priori aut
aliia fratribus pacienter ferro voluit. Hab/iit capellanum, quem in officio invenit
ntique rigidum et tenacem fratrem Lucam, qui totam peccuniam in potestatem suam
dare sed semper a superfluis sumptibus eum abstrahere curavit, quem vix duobus
annis vel altero dimidio ferre valuit dicens, nequaquam eum ferre valeret; eoque
absoluto ac allodiorum et piscinarum officio ei commisso fratrem Jacobum, pro tunc
prepositum curie, in capellanum accepit, a quo, sicut ipsemichi retulit, quando major
pars censuum super festo Michaelis inportate sunt, que se in summa frequenter ad^qua-
dringentas marcas se extenditf ad se recepit, de reliquis capellanus, nt valuit, neces-
saria providebat. Peccunia autem habita, aput eum eruginare non permisit, quia valde
peccuni# incontinens, debitis assidue studebat. Honestatem ecclesie tarn in cantu aliisque
ceremoniis precipue tamen in ornatu sacrarum multam habuit curam vestium, utinam
non nimiam et secundum scienciam et bonam conscienciam ac intencionem simplicem
id egisset et non vanam laudem ac humanum favorem sicut timendum in hoc, si po-
cius quesisset quomodo monasterium in suis necessitatibus melius providisset et non
tantis debitis , qualibus monasterium nostrum ab inicio sue fundacionis nunquam tantis
debitis gravatum fuit eciam in gravissimis tyranorum principum prosecutoribus. ^3
0 Unsbreitig sollte; persecntiooibus stehn^ nud dieser nie manche andere Fehler und
>*
432 rV. Catatogui abhatum Saganemium.
Habait edam mercatorem In Badissen maBentem Ehilariani) qni sibi pre^oMmm
sericioram panorum, utpote damasti et atlasz providit et misit sicqae magnas pe*
ounias pro eis expendit ac monasteriam magnis debitis involvit. Fuit iaverecim-
duSy mcndicas, non denarios aat grossum petendo sed anrum sua suavi perswa-
sione et argentum. Et cum famam bonam in popnlo haberet, qnos auqoaliter
habundare novit, precipue vidaas et heredes non nabentes^ ad subveniendom ioci<-
tavit. Qni in principio aliqua sabsidia in aaro et argento ad hujusmodi indamenta
aacerdotalia prebuerunt sed stalim refriguit fovere ille. Gristina namque, Aogo-
stini Cortenitcz relicta, solvit de suis totom iliam ornatmn cnm casnla et dalma-
ticis, qui frequenter feriis quintis in processione corporis Christi in usa commnid
habetur et unam casulam albi kemmichen, que aliquociens cum albis antiquis dal-
maticis exponitnr in missa beate virginis, de aÜis autem nichil notabile aodivi pe-
tisse et impetrasse suffragium. Tamasci omatus et casulas quas procuravit, ple-
Dum omatum cnm dalmaticis comparavit, videlicet blavium; item, in fine vite sue
et ultimo album cum dalmaticis; item, alteram casulam ejusdem blavii coloris;
item, casulas gilbei sive glaucii coloris duas; item, duas ejusdem coloris com in*
tersercione aliorum colorum; item, brunacei coloris duas, atlasz autem unam;
item, ejusdem panni tres gilbei coloris; item, unam viridi coloris, dempto iJIo
omatu, quem Cristina Cortenitczinne cum alia casula albi Icemmichyn, quam edam
dicta domina emit. Librum quoque ewangeliorum argenteum de novo comparavit,
duo quoque pacificalia ,^3 nnum precipue gravi ponderis et alterum non tante molis,
ambo attamen magno in precio comparata. Circa quoque ornatum infularum, que
antea sufficienter omata fuerunt, non parvus sumptus fecit, tenens non parvo tem-
pore magistrum aurifrigii,^} qui et sibi nova sandalia fecit. Precipue tamen illum
plenum omatum albi tamasci emit sine precio prompte, de quo supra, jam ulti-
mata invalitudine laboranti et hiis ipse die beate Hedwigis indutis ipse cum mi-
nistris ad altare processit. Quod ego, dominus prior et alii officiales videntes,
cum sciremus nequaquam posse solvere, non sine grandi dolore cordis conspexi-
mus, cum tamen novam casulam ejusdem panni et coloris cum dalmaticis, licet
vetustis satis tamen adhuc plurimis annis ad usum honesium validis antea habe-
remus. Non reprebensibilia sed laudabilia fuissent hec facienda et comparanda si
sumptus monasterii suffecissent, sed quia ipse in omnibus aliis sumptuosus fuit et
omnino incontinens pecunie, juxta ewangelium Christi^} et disparcionem ordinis
auch Anslassnngen überzeugen, dast auch dieser Tbeil der Chronik nicht von dem
Yerfßsser selbst, sondern von einem gleichzeitigen , oft sehr nachlässigen Schreiher
eingetragen sey.
1) Pacificak, tahella^ qnae defertnr oscnlanda ad pacem in saera litorgia. Da Gange.
*) Aarifrigia, aurifrisia, limbus acn pictns auro plenimqoe argentove distinctua, qni
ad Ycsles sacras assuitur atqne a Gallis ollm Orfroi appellari solebat, deinde Bro-
derie* Du Gange.
>) Matth. VI. 34. Vergl. ordinis Minornm regnlam antiqnissimam cap. 1. in Wad-
dingt Annal. Minömm. ad* II. T. 1. p* 67.
» t *
22. jrodoeus L- J . . 433
midorani, de crastino non eogitavit, tantis Sebüis uha cum predecessdrer 'suo . ino*
nasterium iiivolvit et tantam gloriam Goram hominibus et fratribas suis sibi esli»
mavit in presenti acquirere et poat mortem confiisionem , preeipue quantam ad fra-
tres presentes et fatüfrog, incurrit, tarn inaaditum onus debitofnm^ post äe reKn-- -
^aens. CapeUanus enfm, diligenti discqsione et computacione {acta, tarn inp?gne-
racione bonorum monasterii quam mutuo acceptis sfmulque debitis a predecesfiore'
sno relictia computatis, ad •* ^3 debita se extendere affirmaTit Ud-
nam pateroitas, vestra memorie tenuisset verba, que siliquando uni de officialibus,
CqaQ officium debifis obligatum reüquit, dixit: si cuncta prospere et laudabiliter
ageretis et solnmmodo pauca debila reliqueretis^ nichfl . grati laudis consequeremini.
£t Don dubito, quod occasione male dispensacionis bonorum monasterii jam in illa
extrema infirmitate agente me solo presente elamavit et dixil: Ich weide nicht
alleyne dy Höre meynes Heivjptis szunder Hawdt unnde Hoer losszen abe^chney-
denn, dasz ich ann dy Wyrdigkeit der Apthey ny kommen wer. Modicum ante
suam infirmitatem, videBcet anno millesimo quingentesimo quarto decimo, occa- 1514«
sione nacta preeipue reempcionum illorum eensuum pro processione habitorum, emi-
mos sculteciam in Greffinhayn^3 ^^™ ^^^^ attinenciis, rusticis censualibus pro
aoingentis florenis Ungaricalibus , que reempcio in proximo instabat, ut peccunia
la pro solttcione illuc transferretur, que reempcio facta est ipso abbate. jam lan-
gwente et in dies deterius habente pecuniamque ipsam ^3 marcamm Poloni*
calis monete ad se recepit et post paucos dies capellano Jacobe dixit: pecunlam
Juam ex reempcione censnum pro processione corporis Christi percepi exposui pro
ebitis solvendisi quibus obligati fuimus, nee dixit cui vel pro quibus exposuis-
set Quo audito capellanus expavit et penituit sculteciam in Greffenhayn emisse,
illo suffragio pro sofucione amisso. Verisimile est, quod minorem partem. illius
tecnnie miserit in Budissin Enkario , cui indubie plura tenebatur sicque pro nunc
abemus onus, et expensas, quas oportet in dies scolasticis, campanatori et alHs
dare, de propriis sumptibus cogimur providere. Quadraginta quoque marcas a Ni«.
colao cantrifusore et ab uxore ipsius viginta pro secundo lumine missarum acce»
pit, quos in alios usus, puta omamentis ecdesie exposuit vel pro tuicione frustra
contra nostrum adversarium incendarium Andream Alberti, in qua re molte ex«
pense sine fractn freie sdiit. Bcdei quomodo nunc servabitur pia intencio coUa-
torom ad hec ezeqaenda, cum ad alios usus pecnnia hec evenerit. Oportet tomen
i««a
1) Hier 18t far eine Tolle Zelle leerär Raum geUasen.
Am 13. Jnli IXfö verziehCete Peter Schulze, Büi^er in Gobin. für ihm vom. Abte
Christoph bezahhe 70'Mhrk Poln. Groschen auf seine Ansprucne an das Gericht zu
Grifenbain. Am 6. Min 1M6 Terhaulle Johann Ilnwirde den Abte Oirlatoph und
detti Stifte das GeijichA m Grlfenhain. mud TerKichtete, ikbet die Bezahlung qnitti«
rendy auf alle Anspräche Tor dem Hofgerichte zn Priebus. Am S4. April 1517
Terzichteten eben so Peter Richters Erben. Sonach wurde diese Angelegenheit erst
nnter dem Abte Christoph beendet.
0 Hier- ist im Orij^^ale etwa# 'torer llavn gelassen.
S5 «
434,, IV. Catahgus abhalf SaganenHum.
hec servare propter grave scandalam in boc eTitandam« Preterea propter eandem
carreotem pecuniaiii impignorare vlllam Greffiahayn vellet pro. bii|u»!iQdi l^miaari-
btts servandis slngalis anrns pjreat^ndum , iiUendebat, sei qaia fortassjy» timebat^
posteros suos nee gratuxn aut ratam babitaros ^ nichil actom est. Nor enim talis
peccania, ecianptsi pro censu exposita fuisset, pro tanta congregacione iratriiin , que
nunc est^ pro bujasmodi lumiiiaribus saffecisset, sed propter varias derogaciones
hominum, quas assidae toUeraviinas, avaricie nostre causa iaterpretaates talia fieri,
ut tantum unum lamen ad missam baberemus celebraadamy bec pro suj&agio cere
recepimns«
IiQL inicio qo^oqae aui regiminis propter pjest^m ia Grunenbergk moram ba-
bensfraternitatem largiter distribuit et ex hiis aut fortassis aliis occurrentibas cpm-
modis de auro in. tantum comportavit, quod Gensum unius floreni et dioiidii pro
viginta quinque flarenis venditi re4einit. Qui census tempore domini Pauli vendi-
tus fait pro redimendis damj)nis et vexa cujusdam ^diffiditoris monasterii, filii qaon-
dam villici oostri in allpdio Bubi. Et, ut supra nptaitupi est, cum pauperibos
iQodicam compassionem babuit et tempore, pra^U aV- intus et e.9^trai clausoram
tQjieri voluit unndf juxta proverbium: quod non capit Chrisytu^^ r^pi^i fiscus,
dens omnipotens, , peccatis uostris exigeniibus^ gravissinjuip contra npa diüfidaitorem
excitavit Aodream sculleU, Alberti Vlbericjit in Cloppscbynn filiuoij, qui in ta-
berna cum tabernatore Rabe, (^qui, cum predict^ Andrea filio scvlteti^} simulta-
tibus exortis ad invasionem luriniura primuo^ ri^ati sicque tumulti^ ei^orto Andreas
ense exempto percussit letali. vulnere in. capite N. Fras^gke, qui ex eo vita
functus. est et presumendum dicunt e^ antjquo. iivpre. erga eum haUto^ quoniam
raro cum nostratis homp totus dlssidipsus ipaiceiq ba.buit . sicut et,paier ejus. Ca-
pitaned Raeka illuc misso, qui ex utraque par^e fidejussores petere dd^uit, ut non
nisi jure quitquam attemptarent, sed quia aliquat aureps a .patre videk'cet bomicide
Diutuo accepit, jam promissione faeta de. ramissipne bi\jusfnQdi pecuni^, Andream
bomieidam liberum mi§it. Qui tan^em coact(#^l).jttFAaiQnto .piibli^H):, quod Vrfrjde
nominapt, quod jure starQ^ vellet et Juf^cio, JMsUi^)^ilbici,t.nep tamfu ^Jßilis fidejua-
spribus constriftus dimissps est« €^qi|e judj^f§lil^ vp^rcifnr . ad j4aiidi(m judicio
sicut juravit (^et) contempneret, proscriptus est, sicque conquestus, sibi injuriam
fieri ac quod nomine et vice patris communitatem iuvocässet ad-^sedandum exortum
tumultum auditus non fuisset sed bellum in ipsum vQrsum.fiiisset^ nece;?s)tate juste
tuicionis N. Francke ad mortem vulnerasset, ideoqüe abba$ cum .mpn^teno ad
omne Interesse, sjbi obligarentui; a,c per bop dominp abbati et totp mpna^tp^io diffi-
davit. Et cum in ]^rlucipiO^ quia in . modica cum sq btfbuit, aliquodens apud
patrem non sollten pernoctan»"sfed aliqmt diebiis dllitewe*s>«[ut eciaflialubi cum
1) Das Eiogescblossenc sieht überflMAig puid A<^i ^f^^^yw^lftcv^ ßa, Ckiginiie.'r
if'laitiHfl i^rmittüm ;cit>bciit4[^'c<mdact^ etun hüB quos
pHti2Ui'*6ät*'di^ 'tel4i ^nkrte poiit. festhm assumpcfonis
anlcis qood fareiHter eumci^i poMssetj se^ ädyoca'tas ad l|öc agere non raravit,
-capellaiiiis Liieas adhM libeitter 'egisset eciain inanibus p^apriis^ nist irregalari-
taiMm indrnsra'fomidaffleli* üJ^iMdkefone babitä dominäsi* abbasy nti. juris et , con-
qaeiet jraram^quMaiBdiliflfQ
*<iuii eortm, qsbsi eMfiltl
.«am öibram''6apitaaeo rt^l
prefigei^ ei ad bane>8iiloildif
adUueeret isibi iprbvldefe at^ pHti2Ui'*6ät*'di^ 'tei4i ^narta poiit. festhm assumpcfonis Aa|i;m«t
vii^iais MaHe ad Jnlariaa alM ÜtaMb <^i(pdÄ«tflas:r> Vbi eikqtiTsitls; mendaciis inju-
:Has. falaaa tnpiicl-J|aehi|a^pWpMllttV ^liae^^ verbls
ifsaraAaaqde oba foreyi ^ dpa6'(fil«^t/ ^suifi^M^^ cbfatk^rium bis que-
reUs <Bai8^v<A!atiirok * )^(^ haii^'^A#flttn"M^ et aliam
ifietam» in Ylaria. ipopos«!!^ • ^tsii & ^ SKattl^'^ni'^fc'öndttctä ßeti . permisäa est et
proTba^ aed niobil ibldeoi actuihj!M'liis! pVötniccfo teitfporis; Post hec ^tiUera
dieta com salro cobducta sibi pKlftrisb ^äsl iri I{S|lratar^ä ipio die sanctl Egidii, In t* Sipt.
-^a dieta nicbU aisi tnendaeia pifbH^a agiütäM' üs(. ' '-Preteikh cofisulatas Spi-ota-
vien»ia blnas littei-aa dd^iiabiia dffiDs <ibid^ .^eiiratfa liiobis -dedil, 1rf^(jaibas ostea-
dont, quodidtdlli JicahUMa^AadMa^ «tam^'¥^difkli9i6ih'6ii qua doibinäs
abbaa atü ^i '-sd ad (tmtieA recbghiHiotiem "jlnrini^i^u^', ^coti^äliiiii', civitatüni , ^i aU-
qfoaildo cansam ratäenatdleM Hab6rb-][N)sset,; jadldo* sübici vellent,. protestantes,
omnes hnjusmodi eqoas extnbieiorie^ reöusrasse, ' indn^ntfes ottines et singulos, ho-
spitalltatem, aaxiliani et coiisÜiüm Aon pi'estaiidiim; 'Eoqvtk tempore circa festuta
sancte «sriicis anrio Christr nüilleslaiq qttinjg^tääiiifo;tf^6iiäo lil ttnias die! criBpuscuTo itffo.
pater autoj araltetus, eques(te¥ ve<dty Aun^itfui- dfo^ abbate ^ quod olniiiuo ttineret ^^' ^'^''i*^'
et Tereretutf, bac nocte filfdin damJifia'fili^Mrütii. >^ lä'^oc fe^^o desiderans excd-
satum fore,' dicens: siiiii ekiok piofler^k in yiü; ilp^tütt^ dfÜ^elSiier ' querere yoTo
eciam si equom banc nsqiief ad mortem Irgitiifre *defaferem et^si eam invenero ab
hoc propoaito pro posse avertere caräbo. Vix adtem auf don modia noit venii^
ignfs Yisiis est et mane andiittm, incetisdm ei conbnstom allodium aomlnoraAi de
Reebenbergk In Wyndisebytulbbr^.^} . O^oA *^icolaus leeres, pro tuuc domi ma-
nens absente Jehaime ifratre 1^6/ lal^lestiääme^ierebat, dampnuiii in no^ retorquc^re
nitens et ' satlalfteclonfim ä aobisf'requii^ens^ ^f^^ .tameli cla!re et apertö de o6s(rk
-imocencia nrforaiatKs et peffcScmlbiis Y^-iis ad eohi' factis^ lUttrgatus^ potent per
nmtrates vectoram sib! pro lighis ad edificandähfi fiei9, qttdd et sibi pvestitum est.
Guinque in dies infala in nos invalescerent* dominus. Jodocus abbäärdbmimim regem,
qoi ee tempore Wratislavie degebat, licet pro tnhc totus Irivälidus et infirmus, a
consiliariis regis consilinm et auxilium peciit Qui ei litteras ad capitancuni reginm
Glogovie dedemnt, qnod dislricte prohiberet certis sub penis, ne cum quispiam et
foveri, bospitare aut consilinm jaat aiuUiniP prestara ^b^f et ek cootrarium Age|K
,1 u j ..J • • ' f • inlk
0 Wiodiadt-Bolma, If . O. 4 M. t. Stgaa.
RS«
I
436 IV. Catatofpu ifbbatim S^anenHum.
tes punire deberet. Sicqve in modico refreoatns est pecUt salrmii eondttofiilB et
alias dietas sibi fieri| videlicet in jSchonbornn et rarsuin Spootavie, ahi tone ad-
venit dominum miles Jobannes de Ilechenber^.:dietßj9«e Ulecfiiit et valde duiis
verbis invebit tarn pontra vasallos quam contra aniicoa.citr&iilores, qni eui feve-
rant et bospitaverant cum seconia nnlhis eonim foret, ^«fid mII taÜa amt sioulia
dampna incorrere ab eo possent habaUqne seom adoleseertam iadiistriui, qid at-
tente et diligenter faeiem et vocem dlcti Andrea attendcAiat ac per hoc in &tanim
noticiam ejus baboit; ibique pedit florenoa centnm pro suis dampnb et fiiti^.
Dominus autem miles Johannes inbibuit, dicens, nee unum obnlum sibi dari, mi*
sitque dominus capitaneus Glogpviensis ei^ parte mofiasterii quinquaginta marcas
dandum ei, qni eum vivum presenlaret, mortonm v^o qoi eam addbiceret vigiata
quinque. Exinde ultimam ' dietam pecUt in S^^gtno et obtinait, 'Ubi donunorom
nostrorum capitaneus Georgius de Slieben projqisit sibi VßUe sine aUqaibod snmpti-
bus suis permlttere causaa suas articulare et judicem qaanemnque postalaret sibi
procuraret, qni sicut antea sine responso abiit. Incendebat eciam et conbassit
tabernam in Qwelitcz racione odii quem in tab^matorem Rabi habtut, qui edam
cunctis sedatis una cum seulteto recompensadonem dampni sui requirere a mona-
sterio cepeniit. ^3 ^^^ V^ ^^ dominum cwitaneum delata est nee dam expe-
dita. Dominus quoque Georgius capitaneus in Sagano consuluit, patrem cum matre
conprebendere et carecribus inclodi, ut saltem eorum compasdone a dampnis eon-
quiesceret. Respondit autem dominus abbas, hoc vires ejus excedere. Misit ita-
que ipse capitaneus suus una cum advocato et famulis monasterii et appreheade-
runt ipsum una cum uxore, filii autem antea fuge presidio tutati sunt Qui in
obscuro et fetido carcere monasterii servatus est satis longo tempore usque ad
consumacionem et peractum Judicium filii , qui eciam viribus deficiens vel deficere
se simulans sacramentis ecciesiasticis usque ad mortem procuratus est. Capita-
neus in hoc consultus dixit: sinite eum mori, nee ad quorumcumque fidejussionem
eum liberum dare volnit. Uxor autem ejus Interim in parvo cellarii loco nbi rape
et alia per hyemem servare consweverunt tenta est et inclusa et tali modo usque
ad mortem filii tenti sunt. Et licet ego aliique et officiales per hyemeni dominum
abbatem septus sollicitaremus^ quod staute hyemali tempore soUicitus esse debei-et
aliosque sollicitare, ut interim sub tecto pausaret posset inquiri et comprehendi,
si estatem expectaremus causa nostra periculosior fieret, ipse cum advocato et
alii, qui in hoc curam agere deberent, gaudentes de quiete parum aut nichil eu-
raverunt. Mira res, cum dampna et incendia ipse adversarius faceret ipse dominus
abbas velud amens efficiebatur, clamans: deficio, deficio, ferro non valeo! Et cum
ad tempus mooicum quiete potiremur, quasi sedata et pacata forent omnia oamem
^) Am SS. Juli IS15 bekannte der Haapbnana des FÜrstenthnma Glogaa. dass Hicbel
Rabe vom Abte Chriatoplij ne^ea des Ton dea Klosters Fctade Albrecht ehedem
erlittenen Sehadens 33 Hark geliehen erhalten hat^ welche er In IS Jahren wieder-
bezahlen solle.
23. Jodotmt Z. Fehder. . 437
sollichadinem et cnran abjent. Unde acddit, nt dictos noste; adversarius feria
qointa ante caraispririBn, com jam qaasi securi essemas et fratrea in Nawariiargk
nichil mali presumerent, anno Cristi millesimo qaingenleaimo ondecimo, nee vigi- itui.
■laTenmt, dictos no^er adversarins cnm sao adjuncto, qai ante hee tempore pro sr.Feir.
fainalo ibidem hahitas^ dit^sicionem cnrie opdme noscens iucendemnt simiil in
plnrfbas locis, ita qaod tue anms eqoos de stabnlo exlrabens abduxit, boves
aotem snbjugales, qnibus arare eonsweTeriint ]iberare non potaenmt corrique omnes
et alia in earia necessaria, aive snb tectis sive in piano fuemnt, omiua cremata
sunt Com adrentantibas et javantibos eam difficoltate novam stroctu-am conser-
vare valuernnt. Molendinnm qaoqne eadem nocte similiter incendit et conbussit,
qaod nobis in profectum cesfft, qnia propter boc capitaneaa plus adjutorio nobis
fiilt, qoam alias fiiisset. Prepoaitas hospitalis domom soam et prepcsitus curle
alUraiam in Bobo aasidaia noctomis vigiUis et laboribos vix inconbusta cooserva-
veroBt. Nam nna noctiam prepositos hospitalis com sao fomalo vigilias observan-
tes , omi ocalis dare conspexisset eos clamare cepit et effagavit. Qm iasequi
verentes, ea node in segitibos siliginis abscondenmt nsqae aadie^nt, se non in-
aeqm, matoro greasa quo volaeninf abierunt. In Rabo qnoque simile tale accidit,
et com de reliqao nnlla seearitas in finitimis partibas sibi esset nee edam salvo
Gondüetn et dietis se ttteri videret ad remociora loca se transtulit, ubi incognitus
latere posset, salvo coodaeto adhac nsqae ad bonam sextam feriam darante. Anno
domini millesimo qaingentesimo nodecimo, ipso die palmamm, allodiam nostrum isii.
Id Brawna conbnssit et iocineravit, rix oribas et eqais salvatis, pecadis aatem ''' *'"*'
porcis conbostis condactori, quem anno precedente in aatompno saseepimus, dampna
sna egerrime ferenti cessionem a condncta et dampnorom recompensacionem in-
stanter postolarit, qni tandem per capellanara Lacam lenitas et gracia et remis-,
sione pacatus si non in toto tarnen in parte majori sibi facta restitucio, cum diffi-
caltate enm retinait Sic dictas noster adversarins, nallam secnritaiem presamens
in biis proximis locis babere, ad remociora cnm sao socio se transtalit, ubi con-
fidit se incognitam manere. Per estatem in opidalo Hirscbffelde*3 ^^^ montem,
qui Lewszebobei dicilur, mansit, uno miliario a Zittavia civitate, laboribu
canis vit^m incognitus egit. Inceodif edam et conbussit taberaam in CIop
ex antitrao livore, quem e^ Raben possessorem tabeme habuit. Allodii
qne setuteti biis procelUs conbustam est, cujus conbnstioms actor adhoc if
Fratresque biis dampnis et pericolis consteraati non solam predbus ass
missis et edam privatis oradombns ad deom et ad patronos hujos monastc
fbgerant, se edam humilianles, diseiplinas corporales singulis ebdomadibu
ant bis susceperont. Quomm bomiliadonem deos ex alto respidens prel
ratom, redemptorem nobis misit. Nam dominus .Jobannes miles pecUta nc
eqoam feadalem aeomodari, adolescentem, de quo aiqira, com litteris mi:
gam apod coDsUiarioa aliqu expedienda, committens ei qaod diUgenter de
1) Uiracbfelde, 1 M. V. O. tob Zilbm.
438 IV. Catahgus oMoftim SagänenHum.
•ario nostro ei soo inquiiwet et si eam alicnbi aadiret latitare, cnneta dimittere
ant raspendere deberet eumqae inse^ni si poaset aat sibi demmcciare. Uode ao*
iO,A«e*^dit, «t ipso die aanoti JLaurencii, moate qni Lewseehobel dioitur trantaeto, for«-
taasia pota se refrigerare volois ifDi jopidiilo HyrsciifeUe tabema» ingreasos .adrer-
sarimi cum socio aao^ queoi tarnen non novit nee qidcfuam de eo scivit, invenit
Ol
potum 9ibi ^Inbente, Qui aibi gratea agens dndt, (antom unnm boimfa hanstnm
aceipere et iter säum celerins prosequi« Oui vix IausIo annipto, eqaom ascen-
dens et qoanto velocius validt usqoe ad eivitatem Zittavie agitavit et sine mora
nagistram dviaai adiens aoxiiiam deposcit Qui dixit, famalos civitatia pro Jionc
iid manam non habere, providit tarnen sibi diios eqnestres, quibus largani propinam
promisit , si enm captivare contingeret Qni eqoos. agitantes inveaerät eom adhne
In eo locO) quo adolescens eundem reliquit manasque in eum inicirätea nnam ex
bis Tulnerans de vanibos eomm elapsus in prefnndam aqnam , qne in proxioMi tf at,
se dejecit, se submergere quam captivam dare malnit Qni diügenter adnmnitns,
ne se sie in corpore et anima dampnaret de aqua extractos et ligatns mia onm
suo coUega Zittaviam dnctos careeribos ambo maneipati sunt seriptaque ad domi^
oam abbaten! dedemnt, concaptivum , quem dictas adolescens non novit ocalatim,
in omni disposicione corporali describentes» Quo comperto daminns abhas qnan^-
oeius misit advocatum Zittaviam, ut de coocaptiva verius cognoscere valeret ees-
qne archis costodire procoraret. 0«^ redeunte reaiisit mox enndem ona cum
Racka anteoedeiUe advocato ac alils iquibttsdam indastriis ac exiiertis viria^ ducen-
tes secum ultimi jodicii execotores nostrum Saganeiisem et Goriitsccensem, terciam
Zittavie kabentiss. Qui tortura ignis »ad eonfitendum neqüaquam enm induei potne<>
ront, donee Gorlitzceasis quodam instrameoto tarn vebententer enm extendit, ot
omnes arlieuli menbroiiim qnodanimodo solvepentur ak'qne ad coofitendaai eompo^
lit DoiHtqne dominus abbas adolescenti, qni.eimi captivavit, nriam mmrcam pro
bono nuR^cio et eqvum quem ei accommodaverat, quem pästmodnm decem marcis
redemit. Oportebat quoqüe lunc inde propänas facere tam^executocibiis ulUmi judicii
quam bis, qui eum captivaverunt; pro expensis quoqoe in \ia et quam diu ibi
manserant plura ^ expendere neeessitabatur. Post omaia qüoque expleta postu*
lavit dominus Johannes Rechenbergk fannilo suo salariom, quod capienti vivo
promissnm fuit, videlicet quinquaginta marcas, qui sieut non aliter deeoit se
Sttbici Qportttit et non habens, a Baltazare viginti qniaque floremis Ungaricales
mutuo aeoepit sed cum benivolencia triginta ibarois ei datis contentaiVit eom sep*
temqoe florenM Baltasaii reddidit et adhuc octodecim ei tenemur, dominnsque
abbas, nemini eonsulto, damiiio dootori JhcoIm) de Szaltzca capitaneo Glogo*
vieasi peaam deaieritam scnltett dedtt, quem coegit dncentas nmrcas Polonica*
lis moneto dare« Qua de re pest omaia sedata et fidejussoribns datia seolte*
tus ciim Rabi tabemario saorom dampnorum kieendiis pereeptorüm cesarcio-
nem petivit, quibus ' dietain posuinms coram capitaneo Glogoviensi-i, cpii dietam
post pasca posuit. At ubi venit tempus Wratislaviam profectus est promisit-
que post reditum nobis aliam dietam prefigere. Insuper advocatus tarn a nobis
absolutus peciit satisfaccionem , cum in talibus medietas pene sibi deberetor^ que
^ 92. SodMUM L 4d9
de facile jj^isBeiiittd evadere, si dominus noster abMttS ttAl ^m\ ekc«C0rf scul-
tetom non sidneciaset
Annoqoe miUesimo qmnf^eatesinio daodecittio idmif doitiinös Doster abbas^ ^^^
qnadraginta florenis matuo acceptis a bonis fautorihus monasterii, cum^ consilio aut
saltem scita fratram quorandam, per dominum N.^Kyerzer, prepositum eocleaie
Aldentxnrgensis ) qui illo'^ iempore assidaos tiunccios in curiam HemaliaYn^ faabuit et
alienas eciam causas expediendaa suscipiens, cöttsilinr docloris Hawna^ qui eciam
sibi saa negocia.commisit, aliqua pro monasterio et ecclesia nostra expedienda
eodem dicto doctori • Hawna commisimus. Qu! auru'm prefato preposito obtuHt, qui
intullu monasterjo se sicut suas causas expedire promisit, et per cambium Romam
missQm fuit deditcjue diclois doctor prepositus litteras suas, quod auram recepisset
causasque nostras fideUter exeqni promisit. Sed iaterim papa moriente aliique
oificiales. substitutiv sicut ipse proposuit pecunia interim ad manns cärdiaalhliali de-
venit. Qui eorum viginti, appositis suis sigillis in duabus Jiilteriit/ eandc^nf conti»
uentibus graciam, optime omatis nobis missis, cerlis festivis diebud matiuä adjutrices
prestantil^s indulgencias quilibet eorum oentum dederuift. Wchilque de- biis, qud
pro monasterio disposita fiierunt execucione datis aut otafatid miissisquö a prefeto
doctore Utteris cum.sua excusaeione, postuians aliquot florenös supetäddei^, ipse
vellet dlligenciam faeere in bis. exequendis» Sed pecunia nulla data r^s ipsa hodie
in suspenso manet Nee quidquan ccnsequaturus' speramus, aliqua ^tamen pars a
vitriois ecclesie pro indnlgenciis , qae expedite fuerunt r^fusa fuM, älios flor^nos
adhoc solvere tenenur creditoribus nostris.
Denique cum prefatus abbas videret et seMiret, viribus corporis defieere
ac üb Omnibus menbris precipue in facie marcescere ulteriorem disposicionem in-^ .
currere multa in medicinis frnstra expendit, quemadmodttm- supra premissum est,
inflacionem quoqne borrendam in pudendis incurrit precipue in sactflo' testiculorum
tantam inflacionem, ut capiti stko equiparetnr. Q\izm omnes videntes aliasquein«
firmitates disperatas, quibus toto corpore gravabatur, nullus bominum de ejus con«*
valescencia fiduciam habere posset Ipse contra oronem spem, ut alter Asa rex'
mili^3 spem in medicos usque ad exHum anime posuit ac per hoc de sftlafe' aninA-
minorem curam habuisse^Tidetur,^^ 9^^^ eciam eo jam mortuo ejus dibposicione ad
octo marcas) nobis de appoteca missa fuerunt, que » nicbilominuls noä'scdvöre opor*
tebat.. Valentinus quoque conversus, qui ejus curam- die ac nocte* gessit, pre
fetore, ut aliter presumere non poMiit, per dimidiun annuni Tel ultra ulceribus et
aposteniatibus assidue laboravit Ipsa quoque dominica Reminiscere'Jf anno incar^ IBM.
nacionis Christi domini nostri miUesimo quingentesimo quarto decimo , regiminis et ^^ ^^^*
abbacie septimo, etatis vero ipsius quadiagesimo quinto vel sexto humana reÜquit
* « ^ I ^— ■^— ♦— — ^^T*
1) St> »fltbht. dendidi, d^h^ TDlBflr iinTettttsdKcll 'In dfti' Handsdirift; Ast, ^ Abiama
'^^ ^a was KMifir.Tcn' Jnda-i. J. OlfL
90«a was A^ais.Tcn' JQC
>> Paralip. U. c. XYL 18.
s) Nachclem er nehulich jei
jeinem» Anrte«i>aiiüC^tim Pabmuhr^dteM« lalirs ^«ntMgt fcttte*.
440 rV. Caialogm abbahtm 8aganenHum.
Consamatns !n Inrevi ^levit tempora multa, qai salva diapoudone divina, cujus
providencia cuneta aguntar, potoisset adhuc annis maltis Tijusse, si consiHo ex-
pertoram vironmi dietam salubllteris parsimonie habuisset et tenuisset
XKMII. ^^De dqmino ChriMtopHoro^ ahhate h90U9
ftominl« pritno.
IS14. Anno domini 1514 dominus Jodocns, de qao jam habltas est aermo, qui
annis Septem monasterio prefuit, morbo Gallico anno wio cmn dimidio laborans
moritur et in locum ejus dominus Cliristophorus Mechil Sagani incole, lanificia
filius pqr modum serutiuii canonice eligitur.*) Vir quippe apprime doctus, in
Cracoviensi universali studio tnagistrandus efiectus, in Olomuncz dvitate regionis
Mpravie scolastici cetus ad aliquot annos moderator extitit soUertus, in monaste-
rio satis formalis predieator fuit Ante electionem ejus ad abbacie dignitatem con-
fessionatifiy vestiaratus, subprioratus ac prioratus omcia gessit Bxordiom regi-
minis ejus et totum tempus preessencie illius magna eopia firatrum satis eradito-
rum et ad quevis ecclesiastica officia habilium decorabatur. Tot namque firatres
derici cum. adjunctis converas laids erant qnod in triplidbus festis in infmori
choro formarum stalla 40 eos continere et stacionem prebere nequirent In refec-
torio cum fratribus supra triplicia festa frequenter manducabat, de cibo sne scu-
telle pluribus largiter condividens. In majoribus quoque festis collacionis tempore
ad conventuales fratres ingressus circa mensam in loco suo seden^ lectionem se-
cundam, sicut in diebus jejunabilibus mos est, legit; de cellario suo faciens
fratribus dari propinas sepissime in regulari capitulo ad exliortandum sibi commia-
sos pro bonis capescendis moribus et religionis disciplina suffidenter idoneus ac
in cörrigendis excessibus competenter severus et rigidns. Dum fratres minores
lai». sancti Frandsci ipso abbatizante anno domini 1515 capitulum provinciale in Sa-
gano celebratnri essent ipse cum omnibus fratribus , cappis choralibus decenter
indutis et toto scolastico cetn eis trans pontem fluminis Bobere obviam processit et
circa pedem montis honorifice exceptos usque in ecclesiam parochialem cum can«
ticis jocundanter perduxit illisque omnibus istuc ingressis cancellos conacendens
exhortacionem* latini sermonis coram eis et clero luculenter peroravit. Qua finita,
illis processioualiter per januam sub turn egredientibus, pro salve conductionis,
signo^ cum dnobus argenteis thuribulis per duos juniores fratres ülnc dispositos
0 Der non folgende vierte Theil der Chronik bis cum Abte Simon II. ist im J. 1559
von einem Zeitgenossen verfasat und geschrieben«
0 Am 24. Fehr. beriefen, naeh der YeniehlleiaCan^ des Abts Jodoens, der Prior
Lanrentlns Schteynbach nnd das Capitei des JStifts die Probate von Griinbcrg , Beuten
nnd Nanmbnrc; zar Erwahlnne eines aenen Abis. Am 7. April bestaltgle Bisehof
Johann von Sreslau die Erwihlnng des Christoph Mecheln. IJrkk.
23. Christoph I. MinoriUn. 441
t
thnriferi odoris bona fragrancia afSari ordinavit Pro qua honörificacionis rcveren«-*
cia Ulis exlubita ad tocius ordinis confraternitatem omniamqae bonomm operum
participadoaem nos pjreseotes et futuros fratres QiUeris datis desuper} sasoeperunt^
aecnon et eonsaogiüiieos et affines nostre prosapie defanetos^ jam dictomm saffira«
giorum participes fieri constituerunU Factaque est in tempore illo coneordia^ ne
seatra pars tarn in coneionibos qaam reliqais divinis officiis in prejadiciom alterios
qaitqaam attemptaret , cea in quodam recessu desaper confecto et eopiaram deanini
priorls . libro plene continetor.
Hie yenerandus pater, licet in trivio ac qaadravio, id est scienciis Ubera^
libus, sufficienter doctus esset, in secularibus tarnen cansis atque confioiendis in
Teutonica lingaa litteris ae tractatibas msticalibus quodammodo modica videbator
preditus experiencia« Unde pro audiendis, discuciendis et sedandis inter erroneas
personas causis fratrein qaendam Jacobum Greffe dictum , postea abbatem effectum,
hujusmodi exerciciis gnarum foris secum in curia habuit, qui a quampluribud
magister curie nuncupabatur. Tempore regiminis ejus monaslerium pluribus fra>^
tribtts, pro concionibus faciendis satis abilibus redunaabat, quorom quidam ad Stu-
dium Franckfordense scienciis imbuendi ab co directi fuerant.^3 ^^^ iste ad ira-
cundie passionem ex naturali sua inclinacione pronus erat, nam pro exili re aut
alterius prolato verbo ad magnam quandoque exagitabatur iram ac furorem; humi-
liatis tarnen cofam se detaeneibrefta so exfalbiot qua» adtea. Golladonis tetapore
officiales suos in curia existentes ad se non recipiebat sed solus cum juvene uno
aut duobus in domo abbacie eobsiat^at Cotisifio auo proprio interdum* nimium
innitebatur et qnicquid apud se bonum et rectum estimabat hoc ab omnibus appro-»
bari volebat £xind6 c^ontigit, ot sua eervicoritate multos erga se et monasterium*
adrersarios suscitaret, in pluribus enim agendis i^egoeüs seeundum strictissimanv
justiciam semper procedere nitebatur, non admisso aliqao moderacionis remedio, dt
verificaretur in eo illud morale proverbiom: qui nimis emungit elicit sangwinem et
qui dissimulare nescit regere nequit; justiciam namque misericordia temperare
unomquemque regentem decet, ne cradelitatis pocius quam- equitatis nomen ipsa*
sorcietur et tirannidis magis quam pietatis et misericordie execntor appelletur. Eo
namque jubente gramina in fossato nostro retro monasterium per foramen propugna«-
ouli de prone adjacentis versus Soraviensem valvam per quendam fratrem Geor-
gium Hirsfelder subcapellanum ad orium inferebantur. Quo ^^cto attemptato ve«-
hementissima lis et discordia contra abbatem et fratres excitata fuit Licet enim
fossatum istud ad monasterium pertiinere dinoscatur ipsi tamon (^ceu .retulerunt}
quod ad longa tempora usufructum graminum in eo nasccncium pro alendis peco-
ribus sine aUqua prohibicione predecessorum nostrorum habuissent affirmamnt.
Ouamobrem in tante ire vesaniam contara nos excandescebant, quod domini con-
WP*
^) Die Stiftaug'der UniTersittt %« Frankfort wurde Im J. 1499 begoasen^ im J* 1508
ToUendet, und die Einweihniig erfolgte 5t6« April 1809. S. Haiisena Crtsoli* der
Uaiversit&t und Stadt Frankfurt a. d. O.
56
442 IV. Catalogus dbbalum SaganenHum.
salares cum adjuratis civitatis venirent et daabtis 6eris pontem orti nostri (ne
nobis über pateret ingressos^ obserarunt et reeluserant. Tali violencia nobis
illata, apud illastrissimmn dacem Georgium super nos mendadter qaerelas in huoc
modom deposaanint, dicentes nos in uinro civitatis qaoddam habere foramen^ per
quod et ambalando et equitando die^ ac nocte exeundi et intrandi haberemns con*
saetudinem. Et cum hujuscemodi iojuriam nobis inflictam per sex aut qoatuor
hebdomadas ea paciencia qua potuimus perpessi fuissemus , ad illustrissimum ducem
literis datis apercionem porte impetravimus , hoc tarnen response adjecto, qnod
ipse in propria persona in Saganum esset venturus et visurus, an querele super
nos apud se deposite rei veritas invenienda foret.. Post aliquot dierum tempus,
dum secundum promissionem suam venisset, die sibi oportuno ad perlustrandum
forameu, (de quo maliciose accusati fuimus^ rei veritatem scire volens, monaste«-
rium nostrum intravit et dum locum illum cum adjunctis sibi herois sufficien-
ter inspexisset accusancium injusta contra nos machinamenta consideravit viditque
assercionem eorum a veritate penitus alienam atque falsam. Quamobrem iUos
fortiter objurgando, ut se de cetero a consimili nugosa delacione abstinerent
seriöse precepit.^3
QfUedam alia iempiMre regiminit eju» inddeneia.
(itfie.) Anno servitutis ejus tercio Saganensis prefectns, Georgius Konigsfelder^
dictuS) contra monasterium vehementissimo fiirore agitatos (^propterea qnod rusti-*
cos nostros in Saganensi districtu habitantes a vectura eis injuste ab eo impo**
nenda defendere conaremur} dissipacionem aggeris molendini hospitalis sine dila«
Qione in crastino fiendam nebis demandavit. Qua comminacione audita dominns
abbas mox quendam fratrem monasterii cum advocato ad eum misit, rogaaä per
eos ne hujuscemodi intolerabile dampnum bonis pauperum inferre velit, sed si
quid cause adversum nos haberet coram duce nostro illustrissimo secum pro dis-
cussione negocii comparere essemus prompti. Qui velut surda aspis ad se mis-
sorum precibus minime condescendens die sequenti facto mane cum proconsule,
quibusdam consulibus et magna comitiva populi de dvitate stipatus dtruidonis ma-
^) Die Sache ist doch weiter gegangen* Am 15. Jannar 1519 tmg der päbsdiche Aa-
ditor generalla in Rom der GeisUichkeit der Breslauer Diöces auf, 'den Bür^ermeU
ster und die Stadt Sagan bei Strafe von 500 Dncaten zn ermaLnen, die Bruder des
Stifts nicht zo hindern , durch eine Thnr in der Stadtmauer bei der Mauer des Klo-
sters zum Bade, zum Garten und andere benaehbarte Orte zu gehn* IJrk.
0 Geoi^ von Königsfelf, herzogl. Sichsiscber des Fnrstenthums Sagan n. s. w. Oher-
hauptmann, wie er sich nennt, verurtheilte 17. Aug. 1518 den Abt und das Stifte
dem Otto von Knobeisdorf und dessen Unterthanen zu Bergersdorf (19. t. Sagan)
den Schaden m ersetzen , den der aus seinem rechten Gange gewiesene Bober ver-
ursacht hatte. Urk.
23. Chriitaph L StreIHgkeUen. 443
lom sicQt eommioatus fiierat in aggere molendini peifecit. Cojus damni illacionem
'dominas abbas com oonveotu egre fercDS ad rßvere&disshiNioi episcopam Wratis-
laviensem caoaain detolit, postalans predictos ecclesiastiee libertatis violafores lite-
ris dUitoriis in seoteneias et penas synodalis constitacionis inoidisse declarari.
Onibas Uteris mpetratis et in {Sagano, ot moris est, exeoatis^ ipsi in episcopali
coria ab execncione die aexta, aicat eis constitatnm fait, ad dicendom racionabiles
cansas, quare premissa fieri non debnissent minime comparoerant Et qnamvis se
illac non presentaverint episcopns tarnen ob spem concordie iniende reiusionisqne
illati danipni, sentenciam contnniacie et excommunicacionis contra eos proferre $-
stalit In diebas disturbii illios moleodinnm illustrissimi principis circa Soravien-
sem valvam per predictnm urbis prefectnm de novo fnnditus reedifidandom venit.
Ad cnjus structuram optimas querdnas arbores circiter centam in allodio Rubi
saccisas, nobis irrequisitis et invitis, cum vi et potestate abstulit et per rusiicos
monasterio sabjectos ad vehendum talia ligna com violencia compulit
£o tempore validas Baltazar Vnrhw, monasterii advocatas, in negociis
illius equitando, nuUis suis exigentibus demeritis sed malivoleneia et'odit fomite
domtaxaty a prefato capitaneo Konigisfelder in campo et pablica via^per ejas sa-
tellites, temerario ejas conatu armata et hostili mann caj^tur ipsumque invadi^
mancipari et in dedicionem recipi fedt eondemque sie mancipatum et Qn} dediclonem
reeeptum in qoadam domo opidi Saganensis per octo hebdomadas com dimidia
continae detinait, in abbatis et conventus maximam injuriam, oontumeliam , obpro-
brinm et confusionem. Consequenter sepe dictns Georgias Konigsfelder capitaneus
aea loeamtenens specialiter novam injariam, violenciam et molestiam inferre vo«
lens, colonam sive allodiatorem Rubi, nostrum famolom, nallis demeritis exigenr
tibns diris carcißribus mancipari fecit et procaravit ipsomque sie captnm et carce*
ribas detentnm ultra diem et noctem detinuit. Postremo cum idem reverendos
pater dominus abbas tanquam pastor et plebanus in vigilia sancte Hedwigis , animO 14. oci*
celebrandi et peragendi divinum officium, ab opido Graneobergeusi foras Saganum
veniret, supradicti injuriatores Georgius Konigsfeld prefectus ac civitatis proceres,
nondum sadati sed per excogitatam eorum maliciam iterum injurias injuriis accu-
mulando et majorem confusionem et oontumeliam excogitare non valentes, quam
quod portenariis sive janitoribus valve, per quam intrare voluit et debuit temere
commiserunt, ne eundem introire permittereut Nam repagim, poprie dea
Schlag, coram eo et suis preeluserunt, ad int^ram horam citra vel ultra faria
valvam eum cum familia stare permittentes. Interea istiusmodi guerre et discordie
famam dum illustrissimus princeps audisset band modicam indUgnacionem Buper
ntramque partem concepit, tam de capitaneo suo quod tam presumptuose se ad uis-
aipandum pauperum bona immisisset, qaam de nobis quod prefectum ad spirituale
Judicium (se irrequisito) cilassemus; iddrco utrique parti coram se in Dresden
comparidonis terminum et diem aptum constituit. Quo adveniente dominus abbas
non sine ingenti pecuniarum expensa cirdter duodecim aut undecim personas cum
tot eqjiis illuc secum deduxit Insuper et doctorem queadam CristaaDum appel-
latum de Wittenbergensi Gymnasio ad jperorandam causam coram principe ad mi-
ö6* .
444 IV. Catatagiu abbaiam Sa§aneMium.
MS octo floFenis Uogaricalibas condaoere et premiare qiortaH. Prefeetas antem
se tantum cum tribas aenatoribiis et Sagaaensi notario iUhc preaentavit. Et utria-»
qae paiübus coram duce altercantibiis et mialtis inter ae habitis diaoordianim doel-
lis tractataqtte diu protraeto , noUius tamen concordie vel nnBiaäatia pro bae vice
potiiit iiide excrescere sed qaousqae coisiliarii ejos in Sagaamn TeDirent, nt otri-
nsqae partis cauae aopite jacerent iUnatrisaimu dux denandavit atque coachisity
nihilomiaus tamen unanqoamqae partem postea ad se privatun aasameiia, veii^is
aatis daria et severis eos aggressna cardiom ipsornm erga se iDvicem iracondiam
redarguit atque ezprobravit. Deouim in Sagano ex decreto oonsiliariorum ejas a
prefecto et eivitate, pro illato in aggere danpno triginta marcis hospitali datis, tooins
eontroversie distnrbiam in nnanimitatem et pacem est conversani.^3
1^* Anno domiui millesimo qaingeutesimo vicesimo illnstrissinias 'dox Georgias
* '"*cnm filio suo Johanne Sagannm visitavit tempore quadragesimali feria sexta ante
Oculi, ad decem dies ibidem permanendo sedavitqoe et confederavit Utes et dis«
cmndias inter monasterium, capitaneum Georgiam Konigsfelder et dvitatenses ad
triennium daratas ipsiusque hortata et saasione suscepimns missam sancte Anne
üeriis terdis perpetuo decantandam, pro labore tali a confiratemitate ejosdem du*
eentas et viginti marcas suscepturi.
i<^« Anno domini 1521 hiemps teroperata et calida ultra nortaliom etatem erat
raro et qnad aullo nivinm caau grata, et si qnandoqne modicnm quid nivis eed-
dit, non tamen ultra iflNim aut duos dies quin resolveretur jacuit. A gelida con«
strictione frlgoria quicquid fructuum aut liquoris dormitoriam aut celle continebant
omqino permansit illesum. Eodemque anno omnium frumentorumy fru^um et quic-
quid victtti humano cedit terra opolenciam tribuit competentem.
Tempore qneque regiminis illius venerandi patris monasterium nostnim
qoendam acerrimum infestatorem cortianum^3 Balthasarem Nechem (postea ea*
nonicom Wratialavie effectum} babuit. Hie ad aliquot annos Rome conversatnsi
vias et modos qualiter bone parochie et pingvia beneficia illic per fallaciarum am-
bages indagari et acquiri aolent, perfecte dlidicit. Scivit namque ecclesiam Qni*
liczensem monasterio esse incorporatam et per fratres ejus istuc a eonvaita desü*
natos procurari* In adjuvamen ergo sui perversi conatus assnmpsit, quod semel
per quendam secularem sacerdotem nostras adimplevissemus indigendas ad aliquod
annos ibi residentem ^ et quod singularem fomitem ad incipiendum contra nos liti*
giurn prebebat, erat predpue istud. Nam patruus ejus Siffridus Nechem qnodam
tempore pro danda illi anpradicta parochia instantes obtulit preces, quaram effec-
1) An Iß; Ittai 1S20 eatsdiied Hercog Georg b Sa^ die SlvcUigkeilan awisehea der
Stadt and dem Klosfter, unter aqdcm ancn riiekaichtlieb des yam Abte za baaandeii
Wehrs an der Mühle vor der Stadt, St* Georgen -Hospitale zagehörig ^ ferner ffegen
des Thöfchens, so aas dem Kloster in den Stiftsgarten geht^ welcbes der Abt soll
▼ersehliessen hönnen n* s. w» Uric.
2) . Corthesanas, eortesanns, cnrtisanas, d. i. anlicus. Du Gange« ^
39. CM^oph L Pfäm w QuiUtz. *i$
um a moiASteii» MMeratbs non fiift. fihKfr ek 4eaima contrfl ms ira conmotos
Romeqae e^dsteM in icquiridiiiMi talis {Ac^ante totam anittll iMi indastriam po«
^t) et Ilteris eüatoi^Hs «xtortfs et aegui^itis irt Aomam veiifraitias peremptoria
^laciMenoa aooeraiviti Sed abba« flegbdiim ttile qoii^ ptö luAb habens et nihiH
dve^DS mtlbni ^ fratribm (nisi id pitis, fmideM, soblfttd^ ca^tAs e( qaietuar esset)
rem ipsam expedire poase «ffirmatibj nkifiM pfdoMsli&HdoM^ tertttltuM prefixe eean
parieionfs Rooie* flende n^xltr Igidirt* pto((Mii6i< tättipAriä einttes oodtiiaMees et
exeommnnieati declatati Röme fdiiritts vehenieAlSrqilö 6x koi^ Kißtiäti, tm ppopter
ktam in nos oenswam tarn qtfod ab cixectf^ntt diviaortim offidonnii nös cessare
oporteret Tandem inSte oonsilie fratf^em FrAneiBteami Luddwfci Slotatlen^em Ro-
main mittendum conclasam est, obi tarnen- sumptas pro tain longa via et redi*
menda vexadone aeqairendos esset exeogltandi vix se obtalft itlla ftcftltas. Neces-
siute igitur compelleffite fr qnAdam opulenta et bend babeM« KMtrMa, Gerdriidis
Langehansynne appellata, ceütum florenos Unfgaricales^ mutttatos aeeej^niiis, de
qBükins pestea nebisouni conveneienem fecit et concordftiiki iniit) irt pro se et ejas
progenie singiilis amris perpetuam a^ni^irsaritoin enn i^IHs novem kcciomtm cair^
tandam ac missa defunctonim solenni persolvere et tenere obligati essemas; Ulis-
qae aureis ab ea tali condicione acceptis fratriQiie predicto traditis Romam eque-
ster festinato profectns est, et pöstqcrafh* ilKö d&tis ilor^n^ rfE)doIcrd(mem^ adeptns
esset feliciter ee«^ itfrtPilM.^ Fps« aiMbfll cöHMMHi^ ^UtetMtli veliicione et fati^s,
qnibus nos injnste affecit, nonduni sataratus centum dacatos (si parochiam illam
▼ice versa habere velirntts}^ a meimsterlo sibi dakf adbrfe postalaib^ttf Hoe si fa-
cere noUemas, jare sibi aeqnisko ift plebanln^ illä frtii teilet, si mMm ad datidinnr
nos submitteremas , ut rorsanf monasterto incdrpdraretur efficere veltet. Tandem*
post mnltos cum eo kabitos tractatus- et multiplft^es^ Aostras oblatas peticiones ad
octoginta marearam aceeptaeienem diffleult^ inclinäri' poCHit illisqMl a flobid sos-* (ISIto
oeptis , nt monasteriom pldbania illa firueretur cen prins ailntiit. ^ . ' ^ ^"^'^
Anno tercio istfns abbafis^ Alexander 4d Nerortibüs, a;i)i)tol!d Iwspitalis v^B.
sancti spiritos in Saxia de ürbe preceptor ae ejtisdem tocios ordMs ^nemlis^
««■^■«M«
0 Am 0. Dee^ Itff7 vcMieMefa Baltteaar Niieber* auf die Riwbe In (^iKta, doch
daaerte dar Slfeit noeh in J. 1M^ and wtirdie voa» pibMlichte' Auditor Mercarioa
de Vipriii 24. Aag. it(19 in Roai dabio enUehieden, das« dem BaiiUiMar Necifael,
nvie er hier {genannt isl^ die Kirclie sngeaprochen* and das Stift ^ mit Anrnfang des
weUllchea Arms excommanicirt wbrde. Am 6. Siftpf. tSSß' begrab sieh Bslmasar
Ifecherer, eanonieas majoris ecclesiae Wratislav. nochmals allier .Ansprüche anf die
Pfarrkirche S. Michaelis in Qniliu. Am 86. März ItfflO nahm Pabst Leo X. das
Stift in seinen SchnU . bestätigte alle Freiheiten, Rechte, Besitinngen n. s. w« des-
selben, besondenr Mnm die Prohsteien Gttaberg^ Nanaabmlp, Benthen, sam heil,
Geiste und in QniKta, and all« dam Kloster incorporirta Orte. Damnter steht
nader f4. Jali 1520 t idiannaa, eniseopns WralSilaviensis , in hnjnsmodi aposto*
lieam confirmationam eovsentit» sdvo tiiaen sno tamqnam dioecesani sen drdi^
--narii jure. Drbk« ...
446 IV. CataUffHi aihahjm SaganeMium,
magister plenissioias iodulgencias a sanctfssiiQO papa Leone decamo conceasas arao
Christi 1516 in Sagamim miait, nbi ad ecelesiam nostram parochialem cmn debita
revereocia et bonorificencia de civitate processionaliter introdaete foemnt Ad
quas Ssganensis populos et aliande advenieDtes, aiia peccata coofitendo gradales
literas redimendo et in ejrarium. juxta eonspetadinem secandan quoÄ poterat iaa-
Conendo, competenti devodone fiu^affectas, adooto aeptinanas v^l eirciier habens
ojusmodi indulgencia illic suani perdEiranciam. |n tempore 'quoqne iUo ecdesia
nostra adaucta et major fecta per reverendissimnm patrem dominom de Foellestdn,
Wratislaviensem suffraganeom, cum qaiaqiie noviter edificatis altaribos, videlicet
illo sab tarri sabtns choram et tribus aliis, ut pota civiom sive sancte Anne^ fra«
iram Jacobitaram et lanionom consecrata fuit.
iisao« Aono a Christi nalivitate miUesimo qoingenteaimo vicesimo Laterana here-
818 in Saxonum regione opido Wittenberg per heresiarcham Martinam Laterum
aunm exordiam aompsit in diesque paalatim crescens ac convaledc^ns per totam
Germaniam et multa^ circum adjacentes regiones suam letale viras effandendo in-
lecit De qaa bereai ploratu digna in seqaenübaa enarranda venient.
Oe quibusdatn aUi$ ereniibut tempore i$Uu9 pairi$
ioieroHt deque eJU9 rettgnaeiime»
Sepe memoratas pater pro decore ecdesie nihil notabile (j>reter dno nova
vexilla) eomparavit. In tempore illo erat in Sagano qnidam argentarins, vir
grandevns et aenio eonfectus« Hie monasterio pro iaciendis dnabos imaginibus,
videlicet beate Marie Virginia et sancti Jacobi apostoli sui, aliqaot libras argrati
dono dedit, una siquidem scilicet beate Marie ipso adhuc vivente saam consecola
fuit formacionem unias ulne ferme habens altitndinem, alia vero, qne eciam ejas-
dem qaantitatis e^e debait, ante iUius obitam et post imperfecta remansit. Nam
eo morttto Saganensis consolatas argentnm predictam a monasterio repetivit, alle-
gans qnod a civitate et commanitate acqnisisset illad ideoqae dignnm et jostom
fore, ut pro munimine et instauracione dvitatis restitneretar. Promittebant eigo, se
eandem valle mnnituros, et qaamvis ad restitacionem ejns non obligaremur, abbas
tarnen jam alter noviter ereatns et clam Luteranus^ favori consulam magis defe-
rens, qnam profectai nostro proapiciens, fratres ad consendendum iUorum persoa-
doni verbia saavibas qaantiim potnit instetit et indaxit.^} Imaginem igitar nna
cum argento pro altera facienda sie acqaisita manire civitatem cum vallo usqae in
i) Am 5. Mai IttSS eatsdiicd Seiffridt von Nechera^ SutChdler «od Verweser der For-
stenthümev Glogau^ Sagan u. s. w. zmschen dein Ratbe.Yon Sagan and den Stifte,
dais das* Silber des. alten Goldaehmieda Hana Geor^ ^nm Gebfia und Feafnng der
Stadt bestimmt sey, nebst anderen fiestinunongen^ nber die Köre, gewisse Hioser,
auch des Grases im Stadtgraben nnd des Branens im. Stifte* Ürk.
23. Christoph I. 447
hodiernmn dient penitns oblivioni dedenint. Anno autem domini 1521, adhac i^t.
regente prefato patre, morbus pestüencialis circa festam divi Bartbolomei incho-
ando Sagannm invasit et nsque ad domini adirentum pei-darando circiter qaingentos
utriusqae sexus intojdcando peremit. Insaper nostri cenobii sex fratres, videllcet
Casparem Salomon predicatorem, Georgiiun de Hanno via, Apiciam Berger, Tho^
mam Ottonis, Wolffgangam Mitwedis et Laurencium Qonversom, viros fortes ro-
bore, procere statare et in juventutis vigore adhac florentes.
Is abbas in edificiis domoram de novo erigendarum soUicitam caram gessit,
nam edificium ligneom cum lateribos in parietibus insertam in curia monasterii
«mplnm et longam secns civitatiis murum locatum ipse edificavit, in quo cami-
ficinm, sutoriam, stabula et cameras multas cpnstrui fecit, domnm qaoque locionis
foris civitatem non longo a majori moleodino sitam erexit, denique omnes edificio-
mm moros in curia existentes cum cementi adjectione dealbari fecit, postremo
fundamentum pro turri edificanda retro commune estuarium stve curie stubam
satis profundatum in terram de lapidibus magnis posuit. £o quoque tempore
latericius paries transversalis in- orto contra Soraviensem valvam cum columna
drca prepositi cellam locata pro firmamento civitatis dando edificacionem ac-
cepit Ejusdem eciam disposicionis parietem muratum in alio fine orti versus
orientem, secundum recessus desuper confecti continenciam^ erigere et conser-
vare obligamun
Hie abbas anno sui regiminis octavo duos fratres ad movendam centom itm.
florenos Ungaricales, per dominum Paulum Hawgwicz abbatem cuidam nobili va*
salio et militi, Hans Loeser vocato, prope Wittenberg in villa Pretsch^} ntoranti
accomodatos, datis lUis credencie literis cum plena capituli auctoritate misit et
moltis tractatibus cum berede ejus illic habitis nihil restitucionis de eo extorqueri
Sotuit, nisi quod solucionis fnture duo teimini in liuobus' proximis annis sequenti-
us positi fuerunt, ita quod in quolibet quinquaginta antiquas sexagenas tempore
Lipsensium nondinarunpi post festum pascatis proxime venturarum exolvere deberet.
An vero de ista pecunia monasterium postea quicquam acquisierit vel an eandem
temporibus prescriptis postulaverit in mei scriptoris noticiam non pervenit Gete*
mm, quemadmodum in exordio hujus exaracionis predictum est, cum pater iste
vraerabiiis bono ingenio polieret et tam sacris literis quam liberalium arcium
seienciis sufficienter eraditus -^sset talentumque tale aibi a deo commissum in pro*
fectum animarum expendere deberet, tumore tamen quodam animi sui quandoque
stimolatus et proprie laudis et reputacionis nimius sectator tam fratres quam ex-
traneos homines invectivis et stimulosis ac pungitivis verbis creberrime et levi
aut nuUa occasione data lacescere et invadere solebat. Enimvero ex modica
offensa latentem vulcanum irati animi verbis indignacione refertis significare con-
suevit Hac racione plures osores,, detractores et injuriatores adversum se pro-
1) PreUch, dicht bei Wittenberg« Vergl. fibrigeni über diese ADgeleg;etoheit oben
p. 414«
I
448 IV. Catahgus ahbatum Saganentium.
>
vocabat, qai eum, abbatem cervicosum, capitosuin, loscomqiie derisorie cctgoo*
juinare presomebaDt
Anno igitur domini 1522 et servUutia ejus octavo, ima diemm qnidain fra«
ter, Georgiu3 Hirafelder appeUatus, sapprioratua officium tone geren^^ aUea, qve ia
0rto upstro creverant, fratribus in refectorio eommorantibus sine domini abbatis
consensu et adinissione mandacanda preparavit. Quod dum cognoFisset^ eonano*
cione vehementis ire arreptus, fratrem predictum reliqaosqae pene omnes snos ab«
bates et pactionis dominos cognomkians, irati cordis ejus furorem nallias bominis
iudustria et conatos mitigare vel sedare potoit Nam asaumpto secum saeeliano^
sao camerario, carram ascendens Novi castri preposituram pro preaidio sni com«
noti animi acceasit^ in Saganum se ultra non reversurom (^sicut et factum est^
veraciter contestans et equis remissis abbaciam in manus noslras se resignatonim
tttque alium in locum eji^ eligererous denunciavit. Quod nuncium domino priori
et fratribus multum displicuit^ quamobrem tres e gremio tratres ad eum miae-
runt, obnixe rogantes, quatinus sua patemitas quicquid contra se di^lieibiie gestom
esset oblivioni dare vellet in Saganumque ad preessendum, ut bonua pastor redire
dlgnaretur. Quoraiii precibos nequaquam condescendere voluit sed at cum abbate
alio se providerent persuasit. Hoc ab eo perceptum responsum fratribus in mo«
nasterio retulerunt^ qui post paucos dies iterum alios direxerunt pro reversione
ejus ebsecraturos. Quibus se iterum inexaudibilem prebens, diem eertum, in quo
abbaciali dignitati resignare inteuderet assignans abbatisque officium se de cetero
solle exequi constanter affirmavit Itaque peticionum suarum eos inanes et vacuoa
ceu prius In Saganum remisit. Gumque conventus illum a proposUo male eon-
cepto penitus inflexibilem et irrevocabilem intellexisaet^ assigpatum resignacionis
diem abbacie et pastoralis dignitatis (^non tarnen sine ingenti gravamine} accepta-
Tit. Interim litere reverendissimo Wratislaviensi presuli dirigende a prefato ab-
bate conficiuntur et scribuntur^ in quibus se ad officium tale ulterius gerendum et
exequendum velut inabilem et insuCficientem conqueritur et excusat precaturqoe
concedi resignacio et alterius in locum ejus postulatur electio admitti« Literis
talibus reverendissimo transmissis illisque periectis resignacioni fiende mox se
prebet annuentem et favorabilem et quod ad electionem abbatis conventus posset
plenus offertur consensus, Igitur post nuucf^ii reversionem a presule dominus prior
cum certis senioribus e conventu ad Novum castrpm directus ^ resignacionem Mol^
cie ä memorato domino Christophoro fieri annuit alterique tradendam suscipit
Besignacione ab eo facta 9 ut de honesta provisione soiptis eertificetnr cen ante
optaverat per mediantes personas precibus instat. Successor oamque ejus et civi-
tatis prefectus in hoc partem ejus apprime juverunt, quorum voluntaü conseoaus
fratrum tali modo l^u$essU, videlicet ut ipse cum.famujo sibi convenienti preposi-
turam Novicastrensem inbabitaret, cibo et potu communi cum fratribus iUic exi-
stentibus uteretur, ad faciendum conciones, nisi ex beneplacito vellet, non astrin-
geretur, a missis cantandis et sacramentis populo porrigendis esset Über et ex-
emptus. Preterea successor ejus ultra communem vestitum cum conventuaübus
fratribus in tribus annis semel cum tunica subtilioris panni et carioris staminis
23. Chrütaph I. Er dankt ab und iUrbt. 449
semper ipsnm providere velle spopondit. Insnper et sex quarlalia booe cerevisie
cum daobos ejasdem quantitatis vasibas boni vini ac carpanim piaciain una sexa-
gena pro tempore qaadragesime et adventus domini per singalos annos se illi da-
tnram promisit. Et ut bec omnia rata et irrefragabilia ad tempas vite ejus sibi
denrarentur generosam dominum Hieronimum Biberstenium in Soravia manentem et
hujtts civitatis prefectum strennuum Siffridum Necbem pro testibus adesse curavit.
Bt confectis et sigillatis desuper ütteris illique traditis, ut hujuscemodi übertäte
toto tempore vite sne frui posset ab omnibus approbatum iuit Enimvero vir iste
dotatus gracia tante libertatis illustratusqne sufficienti scienciarum uberlale pro
decore catholice ecclesie comodoque ac edificacione planum hominum multos pre-
claros et salubres potuisset confecisse libcos atque per suas condones infinilam
^iritualium fructuum celesüs patrisfamilias liorreis accumulasse messem, sed in
suis illaudabilibus, inveteraiis assumptis consuetudinibus perseverans, hec missa
faciens, pocius suo ventri quam dei bonori et saluti bominum deserviens, sibi ipsi
non consulens nee, que futura sunt prospiciens, viam artam et strictam, que ad
vttam ducit, minime arripiens, sine degustacione et tolerancia CQJusvis gravis la-
boris et temporalis amaritudinis bravium celestis regni (quod muUipliciter tempta->
tis succedere solet3 apprehendere nitebatun In quo longe (|ceu timetur} eum sua
fefellit opinio.
In diebus quoque regiminis ejus prefatus Hieronimus Biberstenius , adepto
Soravie dominio post Joachimum germanum suum, modis omnibus quibus potuit
monasterium nostrum impugnabat, ut bona in Soraviensi districtu posita ad se tra-
bere posset et special! ter villas Kunczendorff, Caodeln et Jeschkmdorff ac in
Marsdorff quosdam rusticos quotquot monasterium illic babet sibi apropriare sata«-
gebat. Ob quod frequentibus placatus fuit muneribus et propinis. Habebat enira
abbas ante tempora pro dignitate sua et bonorabilium adventanciom hospitum jeve-
rencia tres deauratos argenteos cyphos, qui omnes successu temporum cum ad*
junctione aliorum clenodiorum illue deducti sunt ob spem dande nobis nove confir*
macionis privilegiorum super bona illa. Sed spe nostra frustrati usque bodie con-
firmacionis nove inanes manemus. Abbati autem illi predictus Hieronimus post
resignacionem ejus se favorabilem quidem exhibuit, tum quia filiam illustrissimi
dueis Obnensis Karoli, Soravie quondam in uxorem copulavit , tum quia tempore
quo provisio sua a nobis obtinenda foret ipse presenciaüter in Sagaiio affiiit Iliis
accedentibus causis procliviorem promotorem et defensorem suoram minus racio-
nabilium conatuum adversus monasterium habuit. Sex autem vel septem annis ab-*
solutus ab onere regiminis vixit, in quibus nee uUis precibus, ut unicnm coram
populo faceret sermonem inclinari potuit^ sed quod promissa sibi provisio non ser*
varetur indesinentes faciebat querimonias. Et licet satis laute et suifficienter tam
in vestimentis quam cibis et potibus provideretur , nihilomiuus tarnen varia im-
pugnacionis contra monasterium excogitavit machinamenta , minatorias irequenter ad
nos dirigens literas, quod apud gene^osum sepe dictum dominum Hieronimum de
Biberstein ob iiisulficientem nostram erga se provisionem querelas esset depositu-
rusy quod absque dubio perfecisset nisi dominus deus dies vite ejus abbreviasset
57
490 IV. Catataguf aJbkatum ^Siffoimmbtm.
•
lino* Anno igitar domini 1529 tempore quadragesimali, die quodam (at fertor} tempore
serotiflo de alleee comedens, qoandam incidit infirmitatem in eaque quasi per quin-
denam labinraoa, oacramentis ecclesiaaticis procaratas altimnm suum dei nuta effla-
vit spiritom, in Novjeaatrensi dmiterio tamalatiis. Qui ai ad longiora teoi«>
pora vixiaaet timendum fnisset, qaod monasterio auilta gravamina et molostias
intuliaset. Ctii deos abaqae impolacione peecatorum anoniai det soam etersam
pacem amen.
JSllLIV. De dbbaie IPaulo ht0u$ notninii secuudoi
ei ißritno de eju$ eieeHone.
Ouemadmodam in saperioribus deseripfam est pöstqaam dominus
phonis Mediil de Sagano ad Novom castrum se reeepisset et nee ullis precibiis
aut persnasionibus at rediret et tanquam fidelis prelatus monasterio et populo sibi
commisso sicut antea preessendo et regondo ad animanim querendam salatem in*
cUnari potoisaet fratresque in resignaQionem ejus consensissent in effectumque ve^
niaset, ad electionom novi prelati (^accedente episcopi consensu} in Sagano firatri-
bus tandem procedere placuit, illisque omnibus congregatis et in preseaoia scra-
tatomm et publici notarii eligentibns major .pars capituli in Paulum liemberg con*
sensisse ipsumque elegisse est inventa. " Hie «rat filius cujnsdam lanificis de So-
raviensi opido natus, quondam in .principio sne ingressionis ad religionem nostram
anno etatis sue decimo oetavo bone indolis adoleseens et satis roorigeratom sa
gerens ad duo oniversalia studia, Wittenberge videlicet et Francfordense a mo-
nasterio, ut in virum eruditum evaderet directus fuit. Qui oompetenti adhibita
diligencia in virum convenienlis sdencie erevit. Demum non absque exigua pecu-
niarum expensa licenciali decretorum Francfordie* adeptus fuit gradum in Saganum-
qne revereus concionatoris et prioratus functus est officiis, exinde edam Naum-
burgensis prepositus antequam in abbatem crearetur extitit Anno igitur domioi
1522 eo sie electo/3 4^^®^ omnia negoeia monßsterii provide et optime diaposi-
turus et expediturus esset quoddam apparencie specimen ostendebat , paulatim tarnen
future infidelitatis dampnanda preludia certis . presagiis sese in eo in dies maai*
festare ceperunt.
Huic abbat! ut Glogoviam veniret pro munere benedictionis et coronacionis
certus dies a reverendissimo Wratislaviensi episcopo Johanne Tursonis*} assigoa-
tua et prefixus fuit Quo die immioente cum ambicione magna equestrium arma-
toram ad comparendnm ibi se preparavit multosqne nobiles vasaUos, qui aeeam
^) Am 14. Jnli 1522 besUti^te Bischof Jacob v. Breslau den* nach der YerzichtleisCHDg
des Abts Christoph erwänitea Paal Lembergk. Urk.
*) Das ist ein Irrtbnm , dean Johano Turso war bereib 8» Aag. 1580 geatoibeB. Bisehof
Jacob Ton Saka muss gemeint seyn* ^
24. Paul IL Lutheraner. 4SI
eqQiUffeni hiie hide eoliegit Die ergo constitato drciter eiu vigfaiti qm^
toor eqais CUogOYiam vedit Com qaaata miieiii pecuniariMi expensa et imitili
CMSimiJieiene in monasterii detraBäntain vejf^te id fecerit, quibbet sane nestia
COBipos et m recte ndmis atattra lioe tratinaas fädle cooBÜcere poteat, Bewti*
aeosi eeiam prepesite in Viagie laM iUic per noetem mo^ando ha«d* exigoimi gra»
iramen foit. Poat pereeptm Mtedi benedictfonis et coronacionis miiaaa qaotidie
iki dissdmioreai mutator vitani. Seiet nabqüe^in coüiniiiiri dld adagio: bonorea
ni freqveiiter motare morea Antea enioi in priorata existens in anplificande
divini caltus lionore se dBligeotiasiininn exbibnerat, nain inagiiiis cracifixi novlter
erecti et aeeus ciboriam locati ipse {M'iniBriiis promotor fait Post adeptatt verö
«bbacialia digoitaiis sublintitateuf^ ut aalteni cefeaioniarum landaUlis naus in sM
posset darare permanencia non ninimi digiti voloit apponefe tatamen. Hio nova^
mm adinvendonnm corioaas indagator et exqnishor, tennima, qnos aanctl patres
nostri sanxerant non contentos, jLnterane bereaia vima acceptare mortiferamqiM
c^s poenlom nsqne ad feces ebibere non abhorruit Nee propria perdieione con-^
tentus sed quoscunqne poterat ad inhesionem illius perditissime aede invitabat et
E'omovebat, et at ilitd eomodosius efficadaaqne efficere poaset tres Luteranos
ctöres, qai fratiibos in monasterio legerent, temporia snceesstt de Wittenberga,
beresiarcbanun latibulo, non pands pecaniia randuxit. Primtts epiatolain Pauli ad
Romanos legit, secundas librom Oenedm, (ercius Malachiam propbetam, aingnle
Laterane secte imitatores et profes^ores band a^nes andttomm worom, nt ejns«
dem vie seqnaces fierent soUidti exhortatores. Hie äbbaa sai emiaai vöti et pre-
atiti jaramenti, qnod deo et eeclesie suoqae presuli coronadenia et benedfctioda
tempore fecerat protervus effractor, üt todas civitatis pöpulam biiic infelici errori
imitabilem faceret, quendam magistram. secularem sacerdotem, tali bered penitns
intoxieatum in ecclesia nostra parocbiaU in predieatorem assampsit, litteras qaas-
dam 9ub prelextii, qaasi illustrissimi dads Georgii talem admitlere eommisdo es«*
aet, in capitulo coram fratribas quidem ostendens et legens aed revera false con«»
fictas et neqaaqaam ab eo directas. Haboit antem sni penrersi eonatns dissimo«
latores et profecto occoltos coadjutores Saganensem prefectum snnm patrinam cfri-^
tatisque consnlatam , qni se onnibos ejus actibus favorabilea prestlteront Is ordi«
Bis sui dirutor multas bujus monasterii laodabiles eonsuetttdines, a patribua nostris
ante longevos annos constitntas et observatas velut inutiles, ilÜcitaa et invalidas
deposuit, ruere fedt et cassavit. Nam mensalem lectionem tantom sub primo fer«*
ealo admidt, tabulas in hiemali refectorio abbreviavit fratresqoe simul in duabus
mensis ad mandocandum, cenandum et coUadonem bibendam sedere preeoravit
Luterasmi^ ut fratres eo magis et audaciua nsoeseerent , eos in colMdone TeoCo«'
nice predicare jussit et admisit Silentium eo permittente penitos coiruit^ ut fra-
tres attencius ventri quam men(i deservirent Cantrelloa^}, in pr«ndio cHfiaque
1) Cantrtlla, Lier: cantrellns, das Diminntir Tont eantilaramy eantliara, cantlMirtts^
Yaa vinarium es argento factum, Boebfr, Pohal, also cantuHa) Uetear Jkidicr.
57*
453 lY. Caialogui ahbaium SaganenHum.
cum bona ceravisia semper replendos fore statait, in aabsidiom priorataa cerevl*
dam ex cellario conventuali amplias non acceploras. Matatine, ut non mediis
noctibus aed mane cum tribas tantom lectionibaa et tot responaoriia ac lanfibu
(^Doo obstaote qaod festa novem leetiomun esaentl decaniarentnr iodiilsit. Psal*
naa: Oaicmiqae volt etc., fidem noatFam eathoucam in ae conplectens com de*
fiinetoram vigiliis et beate Marie Virginia corsn, decaatacioma finem accepit Tem»
pore quadrageaimali pro eantico:. Salve re^na, Luteranica qnedam camuna itt
medio eeeiesie per juvenes modalari indulsit. A tencione regnlaria eapitnU peiui»
tos oeasatum (uit, aacre misse officiom a qaamplaribiis iato tempore in Indibriom
versam, band ddbito modo perfidebatur, nam secondum Lateranomm ritum, oere«
moniis misse deqiectis et majore parte canonis detroncata et omissa, verbis con*>^
secratoriis ntebator^ nee ad celebrandnm illad accedere volebat^ nisi quosdam
bomines, qui sab utraque specie sacramentum ab eo perdperent adesse scireti
illos enim aeeore accedere posse loqaebatoT) qni gravissimis peceatoram sar«»
dnis ottosü, auriculari confesdone omissa, deo tantam auam mentalem exolvis*
aent eonfessionem.
Hie abbas anb ezolvendoram debitoram face com coherentibos sibi Lirte»
ranis fratribns qnedam argentea elenodia (ceteris ignorantibas} e sacristia clam
accepit et in Soraviam ad aorifabram ad conflandnm miait, de qaomm confladoae
qninqnaginta marce argenti pari justi ponderis sibi foenuit allate et presentate.
Mnmetns aatem clenodioram foit iste, videlicet dao tharibula argentea, dao clipd
ad appeadendom retro cappis choralibas apti, sex pro sacrificio misse ampolle,
monstrancia qaedam parvaU sive tabala cum daabas alis, in qua sacramentnm
poni et portari poterat, pacificalia qaedam dao magna et qaedam parva, insoper
calix anas magnas, qai de patrimonio cujusdam Valentim figali monasterio "^ro ve-
nerat, optime disposicionis et fabricatare cam qoibusdam aliis veteribas caudbos
ex testadine receptis. Deportabatar aatem argentum istad per eqnestrem fratrem
in civitatem Schweidnitz, in qua tanc temporis novnm cadebatar nommisma, gros-
soli qaidam parvi, sex Gorlicsenses singnli valentes denarios, et commntadone
iliic facta, cam onere talinm grossomm satis onnstatas in Saganam fait reversns.
Pecania v^co iUa adepta Lateranas abbas, non nt providas dispensator aed sicot
prodigas dilapidator ea asas fait. Pecania vero ilinc adepta caidam apostataro
firatri decem marcas contalit, qaas Wratislavie pro qaatuor masicaUbas instra-
mentis, proprio et vnlgariter Geyhen appellatis, adhuc exolvere obligabatiir, alteri
eciam sacerdoti, qai se e monasterio receperat, in lanifico artifido Insiraendas, at
aonm informatorem debito precio contentare posset, qninqae marcas dedit, sicqae in
Gonsimiübas prophanis expensis pene totam snmmam naram pecnniarnm consampsit.
Sed at Luteranismi plemssimam acqaireret agnicionem, nee fatigacionibaa
nee pecamis parcens^ malus atipatas satellitibas, armatas et loricatns versos Wi(-
Kianehen. Da Ctng^ unter d* W. cantulla, wo doch cantrdlus" fidilt, und
oantMlU wolü mit Unredit vemrocfen wird.
%L Pumi IL Luthenmer. . 4S3
tenlergaiii td Ltttemm herasiardiaiii itioerftciMeiii BiiiiiptaosaBi Bsaampiit, nnde a
plerisque derisorie ferreus abbas dieliis est, ibiqae satia diu conmorataB, florenos
IJngarieales cirdtfer qiiinqoagiirta neqaiter dilapidaodo coiiscifliipail^ Tandem poat
moltas septulaMa reversus^ jn peaüfera HU seola..a LuteM lortnaltter imbataa^
io iriplo i^us quam antea ercaram seatmigftie abandana atque ardena, regalam,
GiMistitacionea et . omaea vetenua oeruMaiaram laadabiles coosaetadiaea fonditus
mere et aoloteoas extirpare teaipcavit Nam quasdan friv^las, ineptas et decejH
dooe plenas adiaveaeionea iMMraa, a ae et auis ceaqtlieibas confietaa, loco reguk
nostre aasomi^ teneri et obaenrari statait« Quam seductorie sanneoia aeriem dam
qoidam de aeoioribos com reliquia paticia legende perlostrassent atqae aadiendo
tratiaasaeot et iovento p^rapectoque ^ qaod hajusoemodi compilado eoiitra religio«
nem exarata^ ezqui«te decepeianea, aedaetiones et mere fallacianim decipole ea*
aaat, regulam beati Aaguatini patria noatri et eorum novam absqae fdndamento
ooofietionem accipieutea, atreanao hujua civitatia prefecto admittendam illuatrissimo
daei Georgio preaentavemnt et obtuleraat, optaotea et obnixe peteatea, qoatinos
aaa ducalis magoifieencia diseretor et Tema jadex ac diacoasor eaae velit^ qoenam
ioter illaa regalaa verlor ^ podor approbabiliorque acceptanda et obaervanda foret.
Qaam eomm Lateranam eompomcioBem pr^ctaa cum perlegiaaet et in^acretam,
ac veritatis exortem cogooyiaaet «ertnaqae eaaet, qaod ab illuatriaaimo principo
Georgio poat illiaa perluatracionem proycienda v^ret cea rea fatUia et christiana
religiom contraria, ne illuc mitteretnr omnino diasoaait In tempore illo erant fira-
tres animia divisi, qaidam namqae illorom et major pars erat Luterana, sao capid
abbat! in illa hereai lofecto adlierens, altera erat modica, qoia eoram tantom qaa-
taor aat qainqae ab lioc errore Immoaea faeraat cam qaibusdam paacia in prepo*
aitoria existentibas. Adversabatar aatem omaiboa media qaiboa poterat Loteram*
caa globaa parti reliqae. In collacione quotidie illiaa noviter exorte heresia lege«
bantar libelli in eam tantam fioem, qaatintta omnea uuanimiter conaencientes in
eandem aectam laberentar, raereat et obfirmarentor, ^m qaandam inanem haben.«
tea, qaod onaaquisqae, de bonia monasterii partem saam nactas, religionia obser-
vancia projecia ad faciendam qaeeomqae vellet liber dimitteretor. Sed mentita
eat iniqiiitaa sibi, et com iUi da Luteryna aecta alioa, qaoa papiataa irriaoria
eognomioabanti in aaa profeaaione et regulari • obaervanoia ac cathoiice fidei ana«
nimitate conataatea et finnoa atare et peraeverare ceraereat nee eoa uUo modo ad
aaam partem trahere poaaent, contra eoa ira permoti, sepissime, dom ipaoa sibi
ooUoqaentea videreat, eoa iraditorea^ inaidiatorea et paeia effractorea appellara
BOn aant veriti, aemper Umeotaa, m aaom perveraam atadiom per eoram secreta
coUoqoia qaoifS» modo impediitetar ant ; «aaaarotar. St eoni heo liuteraaa rabiea in
diea paolatim civaoeKCit, peaipim, qai :adh«c 4n profeaatoM, qu«a d«» et si4a prof^
latia feeerant ipeaaMnera* firmamimlqatatem ludiereat^ in prepAßltoim Bewtiaenai
at aoriptia convenirent et qwd in .cauaai tam ard«a. ageadom C9set .aimal i|bo in-^
apirante concladereat, aeae obiigaruntt. £x;aoo8eiia«;igitiir omniiaMi :adhac in vera
fide staacinm, at dao frstrea, videlicet Andrejia Jbddoci et. Mathiaa LorsOy ad
iUaafariaaimam daoem pro aperiendia et manifipatandia oibi . mooaaterü Degpciia mit«
454 ^ IV. Oabäopu abbcUum SägdwtuHum.
tantar ^st deteitninatam atqve conclasam , illaeqae transmissi dad de LatemiiBini
adbesione abbatis plenaiir informadonem dederant. Qua percepta, mox Saganensl
prefedo lUteras mfuit, in eis demaiNhinsr, nt Luteranas abbas ei in Dresden pre«
itSntötar, experieridam certMi ex eis ^erbia aeoeptnros, an omnia de eo narrata
in veritate hifettibili comperianUir. PrefMtns Tero, hiijQaflM>di accdptis literis el
lectis earum intentom atöati indicat. 0«a reladone audita, vehementi pavore
concussus, se false aecadatam apiid pi^dpem cenqueritor, conrocaiisque oertis
offidalibua ei qttibusdam süe secte consortiims cum stomaebadene et ingenti fiircH
ris effasione coram eis saann innocendam ostendere nitebtftar/ et quisnam esset,
qoi quefimonias tales apud illustrissimam dnoem deposuiaset, ut investigatas indi-
caretur optavit, compertoque, quod firater Andreas Jodod una mm fratre Matbfai
Lorse hoc negodom expedivissent, pretians fainvlos ad hospitale salkcti Spiritus
(nbi jam dictus frater Andreas prepositos erat} mittit repetitisqike ab eo prepo-
dture clavibils , nt in nionasteriiim se presentat jubetur. Qoo ilkc pervento statim
ad aliquot dies jn stuba solarfi recludi disponitnr. Similtter frati-em Lacara in
temera süb solario consinrilem reclusionem pati coegit, nam istos duos seniores
faujus rei autores et procuratores precipuos esse ajehat. At prefectus, parti Lu-
terarii abbartis favens et adkerens, ipsins canam joxta omne posse äunm sab qna-
dam paliiacione defendens^ eonsilium tale cum eo adinvenit, videlicet nt ab Omni-
bus fratribus sciscitaretur , an unusquisque de eonvendone illa in Bewten habita
quicquam noticie haberet, et si.absque consensu onrnium facta esset, tunc scriptu*
ras ^ esset illustrissimo prindpi, illam querimoniarum deladonem non a pociori ca**
pituli parte processisse, sed taiftum a qnibusdam capitosis et sediciosis monasterii
fratribus abbati non faventibus, hoc postqnam princeps resciverit absque molestia
feret, quod coram se non comparuerit. Placuit eonsilium istud et constituto die
Interrogantur singillatim ^omnes fratres, an aliquam habeant noticiäm de eonven-
done illa facta vel si ad hanc eorum accesserit conscnsus. Invenitur ergo post
Inquisicionem totns Luteranus globus hujus rei ignarus, numeras vero eoram, qui
patemaruih sanctionum imitatores et defensores inventi sunt et hujus rei conscü
reperti sunt paud. Quo scrutinio completo qnelibet pars seorsuai conscribitur,
Luteranorum multa, papistamm vero panca et modica. Luterani *ab abbate Lute-
rico laudautur, dignificaatur et quasi usque ad sidera extQlluntur, rursos miseri et
pauperes papiste ab eis vilipenduntor, increpaatur, traditores cognoAiinantur et vix
vita dtgni estiitaantur. Exhinb litere ad dacalem magnificendam a prefecto dvi-
tatis mittuntnr, in quibus Lufericum abbatem ab adversa capitoli parte, ejus ose-
fibtts, faise accusatura conqueritiir ipsutttqire e«m compÜcibus. suis excusat, justi«
ficat et quasi veri BWangehi «^latMrem muait atque defeiidit. A^tis hUs Üteris
diix siio capitaneo i#^adhlbiMf)9ff que de abbate ai se peiAate-^derUttt qoaxiiio-
ide ftndämeMO veilttttls «daralim se fieada
eiiin supportat. R)a jMrtito^aMÄs resi^iM, 'Oiimi: paojMta* «datteia deposltil^afl
in^i-ore, mox hiWitatis et ' )«tilHe attiMiulb resunfit Ouamobrem interdum cutn ad-
junctaä sibi Luteranis nsque^ dd aooiis medium potaetotfttais et caatileria a Lutero
heresiarcha noriter compilhtia (ifa curia existontea itfqnittalido} vaeat atqne inaiatit«
*
Nihilominas jugi meditadone secoii pmninai» «t m^os pporUtnoft viasqae divers
sas inqairens, quatiter cramena r^eta pro sao malo desiderio impl^d^ vxot
rem qmo^i'is npodp ncquirere sibique conjangere possit, po6t variaram viarom
eigo diligeotom inquisieionevi venit tandem in mentam^ <)«od villajoi monaateiji,
Brawnai^ dietani) vendicioni subjacece oporteret, ei Lut^ranice ,seete voluntate e$
conatu^ accedepto prefecto eivUatiß »Sifljridü. Nechern jiro. t^r nuUe. wavcU:. a^
eviendumei^ppoitiir, com MmeQ secaAdum attom ralorqm b^e trla jnilfa Uog«,'*
ricales flareaos vakiaset.
J9e veudieione vitie JBruunau^ de ap»HmHa
JTratrum tempore regiminit iUiu$ et de ejus . '
a mona$tenio aJlfteesstß.
, Ut satem predicte ville vendicio quandam boniUitiä et deceocie speciem a$
appareooiam (^haberet} 0 '^^^^ iotelligentibaa hominibiia raciones * qvasdaip , licet
minus aoificientes, cur eam vendi ofNOrteret assignayit Axt ^Bique, moi^isteriimi
magnis et inlollenüi>Uibas per abbatea suoa predeeessores iovolatom et a^ravata0|
esse debitia seqae a ereditaijbiia fireqneiiter meleatari et upqaietaii, qaormp imr
portanitates et tediosos inearsos w amplina noii poaae sufffirre dicebat« Rei qni-^
dem veritas erat^ monasterium in tribaa loas. ad solmdonem aliquot florenonim
obligari, videljcet Bfathie Prompnite ja Ditterspach , qui presoripcionem super ceu-*»
sas )n Calckrewte habebat, cuidam Ligniec^eDsi caiionico, qui ponsimilem pre«'
scripcionis caucionem ^de cea^bus in Brawnaw sublevancUs obtinuerat Hü duo
enim bene absqiie attolestacione reUquerunt in preacripoioaibtts a moimsterio illis
datis content!, sed tercius, ipse Saganensis capitaneus, qoi toioiiasterio tri^ginta
marcas accomodaverat^ ut sibi redderentnr aliqualiter instetit, in eundem tantum
finem, ut ipse (ex quo sibi predicta vUla ad emendum oblata fuerat) comodosius
ia possessionem ejus yenirejt« Quodam ergo dBe jam prefatus prefectus in nona-»
sterium venit, ut siagulorum voces, an .in ejus empdonem consMtire vellent, afi*
diret Luterani er^o ad aoOttendum promptissimi. ecaat, .eonun . cemmodum ex hae
provenire spwantes, ceteri vero gvaves et .difficiles ad consenciendum se exliibue*
ruut. Cum igUur ad anaoendjim eos oon esse prodiTos videret, ut eis timorem
ineuteret cum iraeundia ait: ecce yos ad oooservandam graciam meam hoc ad*
mittere rennuitis, quoddam facinus de vobis intonuit auribus meis,^ refertur nam-
que de vobis et in snspicione magna estid, vos quedam clenodia ai^entea de
ecdeda extraxjsse eaque ad conflagraadum dedisse. Si vos istud pe/fecis^ in-
dagavero illustriadmi priaci]Ms mei ego locam tenens nequaquam impunitum relin*
I » '■ I« I H » « I
^) Daa Biogegehlbsseae t ihabdiH fehlt im Origiodo» wo dieses oder ein Ihdiches
Wort «u ei^g^sen Ut« . . . r '
456 IV. Cataiogm aJbhaJtum Saganeniimn.
quam, hoc namqne per crebrnrimam novo nonete exposicionem apeiüssime de
Tobis notari poteat. Hoc eo dicente multi ammiracione haad modica tenebantor,
qnia de conflagracione hojascemodi rerain ecclesie eis penitus Bibil eonstabat.
Adjecit autem: si emptorem Tille vestre aie habere rvltis, at omnes ad hoc
voliintatem detis oportet, et si unias tantam consensas defuerit, ego empcioiua
aetmn relinqaam. Per aliqaot ergo dies^ qaoasqae ad vos reversas faero, qaid
faciendom sit bene deliberate. Illoranr eciam, qai in prepositoris sunt, ut con-*
aensam requiratis expedit. Ad veiidicionem ergo predicte ville Lateranus abbas
avidus inqaisitores ad perscrutandam volantates siDgulomm fratmoi mittit,. qoi
reversi, omnes consensisse preter duos narrant. Die igitor oportono prefeclos
Iteram reversus monasteriumqne ingressus qualis omniom mens ait et intencio in-
▼estigat. Post plurimomn verbonim concertaciones, ut viUa sepedicta pro ter
niille Diarcis eonpta in dicionem ejas veniat finaliter est admissum, ea tamen con-
dicione adjecta, ut si snccessu annorum eam vendere animum babuerit ipsam mo-
nasterio ad emendam primitas ofTerret. Cui postolacioni ipse pro persona sin
(^non pro heredibas eoromque 80ccessoribas3 se submisit, et resignatis sibi des»-
per literis in possessionem ville Brawnaw est admissus.^} Ad soblevandum
ergo pecunias istas et solvendom de eis debita quatvor fratres de senioribus snb-
ordinati fdernnt, qai eandem qaando necessitas exigebat jobente successore abba-
tis istins a prefecto nvmeratam accipiebant, diem aecepcionis, personam postct-
lantem et exposite pecnnie nnmerum provide consignantes. Veneront ergo pena
infiniti persolvendi bomioes, tarn de familiis quam de extraneis hominibas, nara
Is Luteranus abbas majorem pecuniamm partem, qne de censibus, framentis et
irlionde monasterio provenit, in usus proprios, suorum parentam et cognatomm ac
Lateranice secte homines expendit et qaasi omnia pro sastentacione fratrum , fa-
milie et curie necessaria ubiconqae competenti modo potoit in faturom exolvenda
accomodavit et matao accepit.
TolO' tempore regiminis ejus erant in ecclesia noatra parochiali duo seco-
lares concionatores, unus magister Johannes Dulciarius in Luterauismo totaliter
infectus, quem surrepticiis ducalibus literis preter voluntatem multorum fratrum
intrusit, qui predicando omnia fidei tribuit, bona opera annthilafvit, purgatorium
esse in dubium vertit, oraciones, jejunia, peregrinadones ad loca sancta et san-
ctorum solennitates cassavit, de septem sacramentis ecclesie pessime sensit peni-
tnsque quedam projecit, Nam eucharistie sacramentam pro signo tenuit, trans«
aubstanciadonem panis et vini in Christi verum corpus non admisit, omnes lao-
Am 0. Juni 1585 verkanfte Panl Lembc» der Abt vnd der CoBTeat an Seifned
von Nechem das Gvt Braane (Brannan v/* % M. t, Libea) mit allem Zabebör,
freier Holzvnffy Brenn« und Bauholz aus der Kotoebniacben (Kotzenaner) Heide,
lur 3000 Gulden zu 48 GL Am 1. Juli d. J* gaben urbundlieb der Abt und jedes
einzelne Mitglied des Conyenta, 37 an der Zabl, auadrncklicb ibre Zustimmung zu
dem Kaufe. Am 10. Auguat iMKt reraprach der Convent die dem Herzoge Georg
schuldigen 50 Marb Silbers aüii den Kanfgcldern zu bezahlen, Urids.
* 34. Patau. Lutheraner. 457
dabiles ceriinODianiiii consuetadines otpote benedictiooem salid et aqae, candela-
rum, herbamm, laganonun, carniam et ovorum ac potus sancti Johannis, funditas
niere fecit, confessionem anricalarem et extreme pnctionis aacramentum ad salu-
(em non esse necessaria docnit, sacramentam eucharistie sab utraque specie qui-
busdam oceulte ministravit, dies rogacionum et letanie majoris derisai habait, can-
tiea, in sermonibas prius freqnentata , in Lmteraniea ipse matavit. Quid plura?
Quicqai^ carnali vite placere et deservire solet in se ipso fovere ac in alios trans*»
fondere totam conatum dedit, nam mulierem satis annosam quandam viduam,
quam secuin habnit (ceu quidam retuleraDtl sibi per qaendam apostatam monacliam
in domuncula prope ecclesiam sita copulari permisit. Hac ergo brevi exara-«
cione, vita istias Laterani hominis pro parte enudeata patet Eum sequitar*
alias secnlaris sacerdos, concionatoris eciam apnd nos fangens officio, in Lute-
ranismo precedenti per omnia similis, excepto qaod uxorem sibi copalatam non
haberet, per unias anni tantam spaciam quousqae alius sargeret abbas säum exe-
quens serviciam.
Porro nameras fratmrn in dies decrescebat et minuebatur, nam Lateranus
abbas aliqaocies effatas est, se propriis hameris fratres e monasterio elatarum
quicamqae salvis conscienciis permanere in eo non possent. Omnes ergo recedere
volentes qaantamcumqae potait adjavit, datis illis pecuniis, vestimentis, libris etc.
incitavit atqae prömovit. Igitar tempore regiminis ejus circiter quindecim fratres
professi religionem deserentes seculum intraverunt, rebus omnibus, qoas secam
habebant et quas acquirere poterant secum ablatis. Insuper et literis abbaeie et
eonv^nltts sigillis roboratis illos dotavit, quamvis seniores, in antiquo ritu adhuc
perseverantes non consentirent, hoc impedire non valentes, eo quod Luterana pars
in pluralitate eos excederet. Confidenciam plenam is abbas cam suo globo habuit^
monasterium in uno anno aut duobus integraliter fratribus evacuari ipsosque egres-
SOS tunc cum jabilo ait cantataros: protexisti me a conventu malignancium , a mul-
titadine operancium iniquitatem etc. Hie religionis dissipator multas mensas de
ligno platani, jussione domini Christophen predecessoris sui congruenter formatas et
preparatas, cum quadam lignea et longa tabula inSoraviam transvehi fecit, plura«*
qne alia utensilia, videlicet linteamina, mensalia cum boralogio parvo et optimo,
quod singulis horis sonabat, ac parte stanni de antiquo organo alienando dissipavit
Idcirco seniores fratres et reliqui pauci , penes regulärem observanciam adhuc ani*
mum habentes, tantam depredacionem , desolacionem , exterminium et cladem mo*
aasterii dolorose considerantes indigneque ferentes in unum convenerunt et quid
agendum esset inter se tractare et inquirere ceperunt, pro certo habentes, quod
Disi labenti religioni oportunis remediis succurratur, finalem ejus interitum et rui-
nam jam imminere foresque pulsare. Igitur post soUicitorum consiliancium diver«
sas opiniones hec tandem inventa est via, ut prefecto civitatis quedam sapplicacio,
in qua preeipue monasterii incomoditates et gravedines descripte essent presenta«
retur. Tali ergo supplicacione confecta quatuor seniores, zelum religionis haben-
tes, cum conscripta supplicacione ipsum accedunt Qua coram eo perlecta satis
conaulte coram se stantes affari incepit, ita inquieas; ecce, boni patres! vos in
58
4S8 IV* Caialegui ahbatmn Saganemkm.
duas partes divisi estis. LateranaSi sae professionis penitas immemor, tantam, qae
saa, non que Jhesu Christi sunt, qoerit, tocius religionis destractionem et anni-
hilacionem qaantam in se est molitur et procarat, omniam cerimoniaram et con-^
saetadinam patram vesti'omm hactenus per longa tenipora observatarum se deser-
torem , contemptorem et irrisorem offert Vos autem , cum quibnsdam paacis Tobis
adjunctis , secundam tramitem a patribus acceptam vivere cupientes , omnino partem
ei adversam teuere contenditis et optime scitis, qaod omne regnum discors et
qaelibet domus in se ipsa divisa desolacioni patet diuqae siare non potest Quo-
modo ergo stabit regnam vestram? Qaamdia simul habitatori estis? eam nee pax
nee ulla inter vos vigeat concordia, hoc inter vos perdurante malo. Monasteriom
vestrum in bonis temporalibas continae decrescet, intolerabilibusque debitoram gra*
vaminibas (^Laterans secta id operante^ sese innodabit, eo quod unasqoisque non
qaod commanitatis sed qaod suum qaerat consiliam. Igitur meum, qaod vobis
prodesse potest, est istud, abbatem, ut officium suum resignet inducite illique
aliquam preposituram ad vite sue tempus regendam assignate. Ego qaippe apud
illustrisslmum dominum meum ducem, quod ad eligendum alium abbatem faculfatem
babeatis litteris datis bene obtinebo. Nam si presentem abbatem adhuc diocius in
suo regimiue permanere consenseritis, revera timei-e habetis, quod de die in diem
bona monasterii in decuplo quam hactenus fecit, ea vendendo, impignerando el
dilapidando minuet et attenuabit«
Hiis verbis ejus auditis annuunt ejus consilio et quod ipse primitus de re-
signacione facienda cum abbate loquatur aflectant, ad quod faciendum se sponte
submisit. GoUocucione autem cum eo de negocio isto habita , se abbaciali dignitati
cessurum volantarie promitlit idque se facturum jam dudum precogitasse allegans,
hac tarnen condicione adjecta, quod prepositura in Grunenberg suum fieret domi-
cilium, viginti marce de villa vendita sibi darentur, et vestes, libros jurium sno
usui concessos ceteraque exigui valoris utensilia libere secum aufferre et deda*
cere posset. Post longas autem de hac re verborum conccrtaciones, ut vestes,
corpus juris et XX. marcas tantum accipere preposituramque Grunerbergensem ad
tempus vite sub sua custodia habeat consensus datun Ceterum litere, ut abbacie
cedere possit ab illustrissimo duce impetrantur et quod qaatuor coUaterales senio-
res fratres cum futuro abbate eligantur, sine quorum consilio nulium arduum ne-
gocium expediat demandatur. Admittitur ergo in preposituram illam, litteris testi--*
monialibus illi desuper datis et licet fratres, patrum sancliones adhuc imitantes,
maximum de hoc gererent conscienciarum gravamen, quod hujusmodi Luteranis
infecto homini illic animarum regimen et curam committere deberent, maluerunt
tamen minus malum preeligere majori, quod certissime evenire (si in abbaciali
legimine permansissetj verebanlun Nam bonorum monasterii consumpcio et alie-
nacio continua cum plurium animarum detrimento procul dubio secuta fuisset,
deinde absque mora se ad recessum paravit. In feste igitur assumpcionis gloriose
4838. virginis Marie, mane circa aperciouem (^solennitati ceu Luterani solent minime par-
' "^' cens} itineracionem versus locum sibi deputatum arripit, rebus multis sujier duo
plaustra cumulatis, illucque ingressus, mox religionis habitum cum omni ceremo-
34. Paui IL Luäieraner.
459
niamm rita deponit atqae deserit, singala illias prepositure loca et consaetadines
ad seculariam hominnm morem et institucionem commutans atqae trahens. Ingres-«
sam enim sive aditam, quo de dormitorio in sacristiam descendebatur , infringi et
amoveri jossit Hie Dovanim adinvencionum curiosus ioqaisitor tarn in utensilibus
domus .quam ortis et agris qaasdam commutaciones et alienaciones fecit. Cum sua
secte complicibus ac femiiliei sexas personis non sine scandalo lubricam et carna«
lem vilam daxit Vix post unius dimidii anni elapsam tempus vulgata fama aures
audiencium pulsat^ abbatem, qui sponte sua gloria se^ privaverat, Wittenbergam
visitasse ibique sibi quandam monialem, sui ordinis pre varicatricem , per Martinam
Lutemm copnlatam accepisse eandemqae secum in Granenberg perduxisse, quod
rei ventas ita facto comprobavit. Absqae ullo ergo racionis ordine, sicat eqnas
et malus, quibus non est intellectas, simul viventes libidini camis vacabant, deo-
que permittente secundum sui ignominiosi Status decenciam fruetuum gaudia per«
ceperunt, nam ipsa perfricate frontis mulier tres aut certe duos fetus ante debitum
nativitatis tempus abortivit. Dehinc annorum snccessu alius hujus generöse pro««
paginis puer, dum monachus et monacha rixando se invicem verberarent, cervi-
cem sive coUum de mensa cadendo fregft Hie malarum cupiditatum et flagicio*
rum promptus executor postquam. annum anui% cum dimidio iilic residenciam ha-
buisset Serenissimus rex Ungarie et Bohemie atque Romanorum Ferdinandus Wra«
tislaviam venit mandatumque dedit, ne quevis sui dominii civitas apostatas teneret,
foveret aut aliquam graciam prestaret. Quod preceptum eciam ille apostasie con«
scius timens, assumptis secum pluribus prepositure et monasterii r^bus in quandam
viUam Adelsdorff^} appellatam sub principia Friderici Ligniczensis dominio sitam,
ffro tenenda illic parochia se reeepit et quamvis de bonis monasterii in pecuniis^
ibris, vestimentis et ceteris bonis validam predam acquisisset secumque abstu-
lisset in tantam tamen egestatem in brevibus annis lapsus est, quod in ulcionem
peccati et transgressionis sue quandoque legumina, rapas, olera etc. ostiatim men-
dieando a vicinis petere oporteret, ut qui jugum domini suave ferro noiebat, nunc
diaboli mancipium et martir effectus cum verme conscienciam ejus jugiter mordente
erucem sua sponte comparatam et a semetipso sibi impositam indignanter et in-
fauste portet atque sustineat. Sed cum ex hoc mundo per mortis imperium non-
dum aostractus sit et adhuc hujus visibilis luminis gracia pociatur toto mentis
affectu precandus est deus, quatinus secundum ineffabilem et infinitam misericor-
diam cordis ejus densissimam caliginem ad recognicionem peccatorum suorum ejus
divine claritatis spleudore irradiare, illustrare et effugare dignetur amen. Hec
de abbate isto pro cavendis consimilibus malia in futuris abbatibus exarata suf-
ficiantlO
»)
»)
Ober« und Nieder -Adelsdorf, N. W. 1^4 M. t. Goldberg.
Yergl. über den merkwürdigen Mann Enrhardts Presbyteroloeie des eTangeliscIien
ScblesienB. T. II. Abth. 2. S. 422 bis 42S, und T. IV. p. 164 ff., wo auch p. 165
ein Brief Luthers an ihn steht. Er verzichtete auf die Abtei nicht^ wie Ehrhardt
58*
460 rv. Cataiogui abbalum SaganenHum.
XXV» t9e domino Jacobo, ahhate ht^us
iW^ Anno domini millesimo quingenteinmo vicesimo sexto,^^ P^^^ recessnm
snpramemorati Luterani abbatis, qai ovibus sue fidei et eure commissis non ut
bonus pastor sed velad lapos rapax et mercennarins infidelis prefait, unanimi
Gonsensa satis eoncorditer per modnm scratinii coram publico notario et testibns
preordinatis dominus Jacobns Groefe, de opido Cotbas regionis Lnsade, ex me-
diocribus parentibas progenitus, in abbatem est electos, vir sane magni et excel-
lentis ingenii et intellectus, Christiane fidei insignis professor, in divinis scriptoris
competenter stadiosns, tu secolaribos in litteris bene emditas ac in caosis decer-
' nendis, sedandis et componendis valde acutus, providus et expertus. £ninivero
anno domini 1506 et sue etatis 29 bujus monasterii religionem est ingressus, per
triginta annos in ea suave jugum domini portans satis laudabilem vitam et com-
mendabilem conversacionem duxit .Transacto autem noviciatus tempore sacerdo-
cioque adepto in bospitali sancti spmtus subditl et predicatoris in Antiqua eecle^
sia ad breve tempus exequitur, deinde mox diversomm officiorum curis implf«
catnr, nam coquinarii, prepositi et capellani ac prioratus officia successa temporis
fideÜter gessit, vir quippe prudencie et optimi consilii erat, ideo in arduis mona-
sterii causis atque negociis prope vel longe exequendis ipse sagacior multis diri*-
gebatur. Propterea aütem, quod justicie et equitatis callem in omnibus suis traeta-
tibus exactissime incedere et observare conaretur, a multis hominibus in sublini-*
täte constitutis exosus babebatur, eumque cervicosum ac proprio capiti vel sensoi
innitentem proclamabant. Quamobrem, ne in abbatem successu temporum eligere-
tur ob talem animi ejus pertinaciam summe persuaderunt. Hie prioratum tempore
Luterane beresis satis laudabiliter rexit, insaper et Grnnenbergensi preposilare
usque in diem, quo in abbatem eligeretur prefuit. Ipse Wiüenberge in baccalaa-
renm ante religionis ingressum quondam promotus ad movendum centum Ungar!«
cales florenos ab abbate Paulo Hawgwicz cuidam nobili vasallo et militi Henrico
Loeser appcUato accomodatos ^3 cum fratre sibi adjuncto illoc bina vice missas
fuit. Nihil tarnen ab eo in diebus illis obtinere potuit. Ad illustrissimum no«
angiebt, im J. ISSO sondern, trie ^ir sehen werden, bereits 152S, wnrdc 1528
Hofpretligcr Herzog Friedrichs II. t. Liegnitz, nnd li$36 Pfarrer in Adelsdorf, lebte
auch nacrk Ehrhardt noch 1553^ als unser Verfasser schrieb.
1) Am 3. Sept. i52o. Ind. XIII. präsentirte der ConTent, nach der Resignation des
Paul LemDcrjj^k^ den neu enräulten Abt Jaeobus Greffe dem Bischöfe ^docns Ton
Breslau znr Best&tigung« weiche dieser auch schon 7. Sept. I52S in Ottmachan. er-
theilte. Urhk. Daher ist es auffallend, dass der Verfasser oben daa Jahr 1526
unstreitig durch ein Versehen angiebt»
-) S. oben p. 447 nnd 414.
25* Jacob L 461 ^
Strom principem Georgium pro expediendis monasterii cansis freqneoter directaa
plariam consiliariorom ejus noticiam et familiaritatem contraxit
Hie venerandas pater, postquam in abbaciali dignitate et statu sublimatas
esset, confinnacioDem qaidem a reverendissimo Wratislaviensi episcopo mox adep- (i^ss.)
tas f ait ^3 sed benedictionem atque coronäcionem usque in quartum annum post (7* Sept)
electionem soam, quonsque idem lociordinarius satis seriöse scripserit, petere
distalit. Et lieet monasterio satis fausto auspicio preesset,« in quibusdam tarnen
exequendis necessariis causis nimie dilacionis terminam frequenter sumpsit et spe-
cialiter circa censas hereditarios inveleratos per plures annos monasterio non so-
latos sed contomaciter detentos, ut in pristinam solucionis consuetudinem redire
et provenire possent eam quam ohligabatur diligenciam adhibere neglexit Offi-»
ciales et cnrie familiam strennue gabernabat, qqalibas cibariis tota monasterii curia
per singulos dies reficeretur ordinavit ac sollicitam curam gessit. Sic de bladis^
potagiis, camibus, piscibus et quibuslibet humano usui necessariis esculentis cea
providus paterfamilias sua industria congruenti modo per se et suos officiales dis-
ponebat, quippe toto mentis conatu satagebat ut de thezauro suo secundum tem-
poris et personamm exigenciam nova et vetera producere baberet. unde suos sub-
ditos et adventantes hospites letificare posset. Enimvero in temporalibus gerendia
curis et rusticorum tractandis causis per longos annos multam acquisierat expe-
rienciam« Idcirco pro bujuscemodi expediendis proclivior et multo propensior quam
ad spiritualia exequenda et explenda negocia apparuit, nam missam celebratums
(festis triplicibus exceptis} ecclesiam raro intravit, in obitu fratrum et parentum
anniversario ad cantandum vigilias nusquam cum aliis apparuit, a discipline sus-»
cepcione in capitulo cum fratribus sese frequenter elongabat, debiles et infirmos
in infirmaria constitutos nulla sua visitacione refrigeravit, nee crebra ferculorum
missione de mensa sua eos rdevavit. Cum suis officialibus in curia existentibus
tempore serotino collacionem tenuit. Ubi ex diurnis fatigacionibus lassos suis dul-
cibus coUoquiis recreare debuisset, illie tamen sepe eos suis invectivis verbis
pungitans et tediosis stimulacionibus contristavit atque exacerbavit. A talibus au-
tem cavillacionibus se bene abstinuisset, si per nimiam meri potacionem sibi ipsi
oecasionem noQ dedisset. Ceterum quandocunque recreacionem et Optimum animi
sui solacium habere voluit cum sibi adjunctis contubernalious cartorum ludum pro
temporis deductione exercere inchoavit. Honorabilibus hospitibus se competenter
humanum et affabilem exhibuit, illosque tarn bonorum potagiorum largicione quam
sapidorum ciborum administracione letificavit. Sane vir iste multorum historio-
graphorjim et cronicarum assiduus lector plura preteritorum lemporum gesta et
acta in medium narrare quivit Ad sacrisfiam pro laude dei et decorS ecclesie
nil notabile comparavil^ quin immo et sepulcbra fratrum in ambitu, sepe requisitus •
et ammonitus, absque debita laterum stratura usque post mortem suam cum scan-
dalizacione multorum intecta reDquit. Nimia eciam parcitate circumvallatus, can-
V 7. Sept. lj^22>, 8. oben p. 460. Anmcrk. S.
462 IV. Catahgui atbahm SaganenHum.
delas collacionis tempore juxta pristinum iiiorem applicari volait, nam in tripUci*
bus duas et reliquis semper unam retinendo defalcavit. Et licet in cansis ^Iri-
toalibus animas concernentibus, in casibus secalaribus corpori atiinentibns et in
nßgociis ad coram domesticam speetantibus 'esset satis eruditus, discretus et ex«
pertus, nihilominos tarnen fratres, qui eam cordialiter diligernnt illiqae farerent
paacos habuit. Et huic malo magnum fomentum dedit per hoc, qnod sna pard-»
täte quandoque iliis ^are vel miuisträre noluit, que sue persone neqnaquam sab-
trahere volait, insuper et qnod vinam et cerevisiam et vasis meliorem solos us-
que ad medietatem aut modicum ultra ebibit, reliquam vero partem deteriorem et
qaodamniodo jam acetosam officialium et ceterorum ejus commensaliiun usui reli-
qnit. Ab officialibus tempore nundinarum semper sibi aliquid novi comparari
affectabat, alias erga se charitatem ipsos non habere dicebat Recreacionis et
mocionis causa sepe allodium in Rubo, in Knnczendorflf et hospitale visitabat ibi-
que cum fratribus et quandoque quibusdäm secularibus personis sibi notis cum
irocali ludo^3 ^® delectabat. Negocia et monasterii causas in exteras civitates
scribendas secretissimas semper habere volult, licet quandoque diu latere non pos-
sent* Idcirco interdum ob literarum ad ducalem magnificenciam clanculam missio-
nem, querelas super Saganenses vel prefectum continencium , infestisdimos sibi eos
fecit eorumque odium et indignacionem aeerrime contra se concitavit At hone-
stius meliusque illi fuisset magisque concordie attulisset, si eos de eorum exces-
«ibus prius corripuisset et si resipiscere noluissent tunc primum, quod duci talia
innotescere intenderet coram eis publice protestatus fuisset. Jam vita et conver-
sacio istius venerandi patris, nutu dei omnipotentis pro parte descripta cuilibet
legenti clarescit, quam re vera in cautelam et exemplar futuris abbatibus ita de-
pingere libuit, hac quippe intencione, ut quilibet eorum ad hanc dignitatem eleclus
et promotus virtutum et bonorum operum ejus se diUgentem imitatorem exhibere
studeat, negligenciarum vero et defecluum illius se minime conformein aut simiiein
per eorundem admissionem efficere velit.
M9€ variit impungnaeionutn et ieptacionutn contra
monasterium incursibua hinc inde tempore regi^
tnini» hvifu» patris $uhorti9.
Mox in exordio prelacionis hujus venerandi patris monasterium quendam
diffidatorem, Michel Heyncze vocatum, habuit, qui fratrem Malhiam capellanum,
0 Trodiusy tarbo, qui flagcllo percotitor et io rertiginem rotatur, der KreifteK Da
Gange. Wenn hier nicht yiellelcht das alte Italienische Kartenspiel Troppola^ oder
auch das nicht minder alte Tarocco gemeint aeyn sollte« Vergl« Breitkopf, über
den Ursprung der Spielkarten. T. f. p» 24.
/ 25. Jac<A L Fekder. Tiirketuteuer. 463
et advocatmn monnsterii Jöbannem Gabriel, hujas opidi concivem, in itinere infra
Reicheobach et Brandstadt ^3 ^^ carru euntes hostiliter invasit et captiyavit. De-
bait namque jam dictus capellanas quoddam pratam triginta marcis solvere in Ren-
gersdoriT, quod huic inimko per moÜtorem, prope Niderbriesnitz manentem, tan-
quani proditorem, notificatum fait. Qai currum, in quo sederunt cum cohorte sua
circumdans, mox prefatus pecuniam abeo postulabat. Ipse autem capellanus ean-
dem in collo et super dorsum trusam ab eo abscondit, licet antrorsum ipse inimi-*
cus eam palpando ubique exploraret, nee tarnen inveniret. Quo recnsante dare,
cum vehementi agitacione eos sie super curru sedentes et in dedicionem receptos
per terram inviara et dumosam usque in villam Witgendorff-} perduxit, ubi frater
Mathias de curru transiliens magna voce exclamavit, dicendo: ve! ve de violencia
nobis irrogata, et in tabernam currens ibi unum clientulum ex inimici sociis (^qui
lagenam cum cerevisia replere debebat^ judicialiter cepit et in nervum^3 P^°^
permisit. At diffidator cum adjunctis sibi latrunculis, talem ejus animositatem
videns, attonitus, sublatis de curm equis et dimisso in curru advocato, accele-
rando viam auffugit. Hie inimicus homo sedicionem suam adversus monasteriüm
apud antecessoreni istius abbatis inchoavit ab eoque quinquaginla marcis novorum
Polonicorum ^3 contentatus nihilominus tamen eandem tempore iliius reincepit, licet
nullam legittimam et justäm contra nos habuerit causam. Ex hinc per prefectum
Saganensem Siffridum de Nechern . hec dlscordia totaliter sedata , composita et
confederata fuit.
Tempore . quoque regiminis ejus, anno videlicet 1529, Serenissimus Roma- it^ao«.
norum, Ungarorum et Bohemorum rex Ferdinandus, expedicionem bellatorum con-
tra Turcam directnrus, exactionem imponens, ingentem pecuniarum summam toti
Slesie contribuendam mandavit, ubi tam spirituales prelati quam vasalli ' nobiles,
tarn ville quam civitates, unusquisque illorum secnndum suam possessionem se
taxavit, de centum marcis semper unam tribuendo.^3 ^^ Turca obsedente cum
potestate magna Wiennam, Austrie metropolim, advenit eciam illuc invictoriosis-
simus imperator Karolus quintus cum infinita ex omnibiis circumjacentibus regio-
nibus populorum multitudine. Givitas autem hec firma et bene munita ac bella-
torum plurimis rcpleta milibus, licet validissime in nraltis locis per girum oppugna-
retur, in dicionem vel capcionem tamen ejus (ßeo eam protegente3 non venit
Nulla denique illic utraiiimque parcium hostilis facta est congressio, nam cum
Reicbcnbach und Brandtstadt, N. N. O. 2 M. nnd N. 1 M. v. Sagan.
Witigendorf, N. 1 M. v. Sprottan^ \V. i M. v» Sagan.
9) NervHA pro carccre, qaod nervia in co compcdibus ligneis alligarentar. Du Gange*
*) Nehmlicli: grossoruin, ist zu ergänzen.
A) S. von der Art der Erhebung Bolcher ansserordcntlicbcn Gescbössc Tzscboppc^s
u. Stenzcls Urlsk. Sammlung p. 201, doch wurde eigentlich die Stcner i. J. 1527
erhoben. Vergl. übrigens über die damaligen Verbäunisse Schiehrnss Scbles.
Chron. I. p. 206, nnd II. p. 173, PoU Jahibncbcr HI. p. 62, und über die Be-
lagerung Wiens Hammers Gesch. d. Osman. Reichs. T. III. p. 83 ff.
464 rV, Catafagus abbirtim Saganemtum,
Tarca chriBtianonim partem insnperabilem ipsamqae civitatem a se iaexpognabi-
Xiis* Oet.) lern (^videreQ ^3 ^^ ^^^ noctium castra movens cum magno damno et confusione
inde recessit. Interierunt tarnen de Turcis, qui pro acqoirendis alimentis se ia
Moraviam a suo exercita distraxeraot, circiter tria niilia«
(iitta.) In diebus preessencie istias patris Luteranus abbas, de quo supra menclo
facta est, istius precessor, postquam preposituram Grunenbergensem timore regis
recedendo reliquisset, modernus abbas, cum de recessu ejus certificatus fiiisset,
concitus illuc venit, et reassumptis a quodam seculari sacerdofe (^quem ibidem
Luteranus prevaricator reliquit} clavibus ipsam prepositui-am in dicionem monasterii
reassumit, preposito domus ad preessendum illuc constitulo.
In tempore illo quidam frater in Grunenberg concionatoris fungens officio
eoidam alteri fratri (^qui de secreto cum manutergiis adinvicem innodatis se sub-
mittens apostatando abierat3 mulierem quandam viduam cdpulavit^ qui eandem us-
qae ad mortem ^3 ^j^^ ^^^ secum sub luco matrimonii tenens, sine uUa secularis
potestatis contradictione in villa Schweidnitz plebani ad mukös annos exequebatar
officium. Tot enim tota Slesia monachis fidefragis et monialibus apostatricibas
repleta erat et tarn valide .in Luteranis profundata atque infecta erroribus, quod
nuilum peccatum esse .reputaret, religioni et servicio dei dicatas et consecratas
' personas ad seculum revocare et feminis copulare, multoque levioris culpe fore
estimabat^ talium secum indulgere et annuere convictum et habitacionem. Major
quoque pars Saganensis popuH in Luterana heresi tam profunde pedem fixerat^
quod sacre misse officium refutaret^ sacramentum eucharistie ad pascale festoin
multi non perciperent, confessionem sacramentalem abycerent, sacre extreme un-
ctionis sacramentum spenierent, jejunia omitterent, quicquid esce se quolibet die
offerret indifferenter manducare posse estimarent, purgatorium esse non crederent,
sanctorum in celo existencium intercessiones cassarent eosque in celo locum ha-
bere vix admitterent, idcirco dies festivos eorum in nuUa veneracione et celebra*
done debere haberi contumaciter affirmarent et breviter bona opera homini facere
non esse necessarium contenderent omniaque ad salutem hominis pertinencia solam
fidem expedire et efficere procaciter litigarent.
Tempore regiminis istius venerandi patris quidam frater Joachim sacerdos
de Hirspergk natus, qui bina vice apostatando abierat, fuit reversus, sed, ut pre-
suftiitur, nulla bona intencione, nam irreb'giosissimam vi tam longe priori deterio-
rem duxit, quicquid enim boni egit hoc magis metn punicionis quam ex charitate
dei amore aut zelo religionis fecit. Hie ex organo in capella sancte Anne multas
fistulas clam de dormitorio supra januam illuc descendendo furatus fuit, supra
testudinem librarie interdum cum quodam alio fratre ascendendo de pessimo cri->
mine illic perpetrato denotatus extitit. In cöllam suam quosdam seculares et fira-*
>) Tideret fehlt im Texte , es ist aber dieses ^ oder ein anderea abnltcbes Wort luer
zu erg&nzen*
') , Im Originale steht verschrieben : mortis , oder es fehlt dann iin Wort.
_ 0
2S. ^aJcok I. Apo9itUen.f
465
Ja-
i*'
Ifes indaceado, saäs. com eis confübaladones haboit, potadombas ubieamqoe potuit
insistebat Nam qaadam vice, coUacionis tempore peraclo, cum quodam afid
Iratie, Fraiiseiscos Czigenpaol appellato, inferias penes janaam sacristie potacionibus
operam dare a domino priore est repertus ab eoqiie redargntas, emä pluribud
malMictioiHim verbis ipsmn priarem' per gindos hü düo imeqaratur, illaque nocttf
jttn Sücins Franciscus lectistemia et vestimenta sua secum auflerens apostätando
abirit«: Post aliquot septimanarum decnrsionem , lectis matutims, tempore noetanift
csiföa horam primam domiuas prior in refectorio hiemali retro fomacem adhuc se-
dbiis quendam leniem sonum, .qttasi'quis super mvrum retro eum reperet audiebat^
M abseoilsam^3 f^K'ream' cum accerisa caodela in manu gestans sapra januam, qua
ad Of gaiium capelle deacienditur , lunrinando quendam hominem supra mufum latitantem
aeque moventem aperte cdgnovit. Interrogavit, quis ilUc esset? sed qui respon«'
düßiret nuUus aflfuit,. modicnmqne apud scamhum illic de prope edificatum genicu«^
lando, iterum ibi hominem esse manifeste sensit Interroganoo iterum, ab eo nul-
ifun potuit extorquere verbum. Deinde ad gradnm', quo supra testudinem librarie
ascenditur aceedens eumque usqne ad dimidietatem ejus com lumine accenso ascen-'
Alt At ille homo peryersus mox cum dimidio latere paratus fortiter jaciendo do-^
Bünum priorem in sqiereiKo dextri' oculi percussit et com impetu accnrtrens eum
de gradu quantum. ascendcqrat detrudens abseonsamqile ferream ^e inanibus ejuä
evellens cum eadem capnt ilUos vaMe percuciebat; • Nee in boe saturatus ipsum
insuper usqüe ad alterum gradum in quo ante scolas descenditur trafieils per omries
gradus usque ad januam, que tempore ; estiraii in nocteclaudi seiet , eum preci*
pitavit. 'Hec omnia dominus prior pacienter sustinens sicnt ovis^ que ad occisio-
nen dueitar, ad clamandom os suum non nperoit Nec.aliquis fratmm de cella'
spa enrrens in ad^uvamen illius properavik Perpetrator autem sceleris ipse Joa«
elun supra prefatus mox adhuc nocte illa fiigam iniit et; ad eantoretn scole intransy
tunicam ejus aecefrit Exinde civitatem iiitrans almuriuntqueiy quod de priore ex-^
cdsserat, secom aafferens, latibulum suum apud notos suos (quousque se ad il^
aeracionem rite prepararet3 est ingressus. Dominus vero prior, cum ingenfi
dolore eellam suam ingressus, partem noctis reliquäm penitus insoitmetn duxit,
mane autem facto abbaü quod aoeiderat inskiuat Qai dominum priorem intuena
adhuc sanguinis , qui de ejus fronte fluxerat vestigia cernit , et^ capitulutn ingressuä
ad pumeadum facinoris reum, propterea qwd jam evasisset, qaöd ilUfacere cogi-
lavit^ perfioeve nequivit. Dominus autem prior ob pereussionem iUa'm sibi illatam
magnum capitis dolorem ad quindenam aut hebdomadas tres paciebatur, et mira
dei disposicione factum fuit, quod in forciori et duriore. parte faciei (^puta super*
ciBorum dextri oculi osse) cum jactato luterQ percus^us fuerat, sienim oetlun
tetigisset, profecto funditus illum cruisset, aut si aliam faciei pavtem non abisque
magno cicatricis inductione fieff potiiisset Laadandus jgitor et ' bededtceodus deuff|
:!y'. .in
.ttPil
^) Blcndlateme.
J • -
. ♦ ! • •
• . .
.V . ' V . . .
1
.♦ .i*'N'' • . '»1»,
1
1.
. ! . • • ♦ . • ' t ♦
59
489 IV. C0t0hjfUA abbatim^ SogaaigMiim.
fi^t qfnnUk imminpm»aL pecimda pr^ «ua ir^laiitate eft elemnda in pni^sdm honn
1^9 ordinäre mwi^
lüsi. JVea aiWnm» preteronndain censeo^ qaod mmo downi 1521^3 ^ JoaeUa
vnSWl^ fiV^iruSy iionBiilli» eueasibvs suis ejugeoiilHis incaroerättls, e vincdlia ao
^^frvQ iwliitfria. qnada« a0 erajeis. jaiiaiu|De eavoeris e oardiBibös evolsa et ariuU^
^psparo c«llaei0pia per iknpitoriaai.,. destnicta aena ae raserata jamia vki ad or»
gaoimi eapßllf^. ibideai m sabndttenda evasecit., Visas tamra et. iMeBstas aed ia
civitatis a qniliwdaii fiirtiret abaiMinaaa die qniata hora veaperanua^ rejecto' habita
vfüffffmß) (iMica, ealigiQ ae pileei more secülaiiam preeioctoB, civitaleiii egredit»
^l^e ad flavjttai Tmhme^J Yoeatiim^ aed ilndein a quibBadam eogmlas et «I
m^efiere^ivr ammeniiiia eoqne; nolente, raauur absQeaaiaiiia. ejaa abbati imiotaU^
qiiew ata^ai iaaequi fe^t per fiialreiii Kraaeiwam Slaravienaein tuic. praceratorea^
inaeen^sqpe la^ ad. aioleiidiuQiD prope opidom Soravienae sitim, a paeds ibü*
dem galaeUatia^ ipsim iliue intrasse rMatom est (lao aodito ftater iUe:^ vt notm^
cijrritateia iatniaaY hraebio aecidart lavoeato^ clientuiii ac sateUknai Mipatoa pre»*
dio ea^enaAea eivitatem atelendinuni; Ulad eircumdaatea ne effagii loeaa esset, ipsun
captivaado asqW' Soravianir (^qnia prope erat et mue iaenmbebat!) idnetom publice
fastodie iiaqae maM tra^eront Altere die frater lUe Fraodsais, ieatre Mtcbia
eapelUaei, ^ tow in Kmcxeodoiff erat, in attzilinn adToeato^ sfioatalua ilioa
iß cum Ugalam, aoni nt fioatrem aed isekid seenlarani monaaleiio reduxemati Be
sie «adaeto. Tiüeolia ad tempaa maoeipatar, tandem aniltia proaBisstoniboa. qoe ad
vite ane emeailacianeni factfa ae afenienua ipeticionibo» admisaia officio ao atatiii sna
eefc restftttosb N<(n pest diea moteos^ aiae spon^onia ae aoiiäe. aalutia immemori
^ diehps aiiPnaeioBtun:^^' ^^ eetevaa Tiaitacionla Sande Marie,, feria: seouada,
10. j«u* tcimiPM m^ütwmm^ oaidani Martine de €kiraw fufliri eo«Yerai babita rdki^oina,
nfiD^ßm iimgniik (^pamm^pno iali. bova in pistario oecopati labove^ eeUaai infraetia
cancellia iagirfidiUir ibiqnetiiuiiea, ealigia ae pireto (^sicati prius mente perverse eon-
efiterat^ extraetis ai^er ambita., qni dncit ad Organum, eeelesie dam apoatataado
fi«i vice alteri^ reeessit* Ad. valerem octo ant ad mimis aex anrcamm de vesti-
Iwa et vebaa moeaslerii aeerntt: aulbrendo altem viu lata de bomine illo jtaU
pRoliaitateai desoripta safifloiant, .^piem. dena laottue ane. graeie« lavisare digneiur
qao> ad qoe^^ickaieoeinr ejosu
laat. Ajmp ^miai milleaiaM qaingeaAesiaH) trieealmo qnarto sereniaaimaa rtt
HegRfie^: B(9h$mie etc. Ferdinandna reverendisaimum in Cibriato patvem et domi»
t> FiMi maebtt ich MS dem Folgenden vennaAen, dies hier eigentlich: lifSl geaehrie*
baa aefii.soUte.
^ l^fj^cbci^li, wckha difht nnlarhalb SanM in den Bober flieaati
^) Diui BeaeichooDg finde ich nirgeods erH&rl. Sollte sie die Zeit, io welcher maii
MvCbelieh die Ader xu schlagen oder Blnt an lassen (minaere sanrainem) pflegte,
SaaaiabttteY Ba ist behannt, dass man ehedem besondere Aderlasstareln batte^ welche
KilMdeni beigegeben z« werden pflegten , wogegen Chrtatoph Richter in
aMtwahieaden Kalender, Nürnberg 1924 p. SM, sehr eifert.
2&. /««oi /: .t ^nMke:«
tei
oum, jdoBHMm Johaimeiii F&bri . Wlibmetaem. lepMMpnnf ^ ad niMiiistta'a .liusaoii
et Slesij»» bom.iiäbeiick immfllttlia cun'ai^iielo sibi iapeohdHä Tiro -ioiiiiiio BuU
ta8i)ral^fampqit&y Wra^laränä^ieeckMe c^ eft.|»rapoaita^ .dMi«torain;lif)m^
olatoiMlifiexiit«! p«li »fUiliaa «aibbfiit^lfNrttai CMoMMrinit afafeati; litcate misit.^. .peüem
etifiaslBlate In itifsi lO^talir pacuaianHii Bunuaani, «aqnuidujii dxtendtMmmi itmikiä^ .r :*
lai^sooHisiii^iiaqMiüidraex anporiun tempiis. sibt . aeoftmadari <et'>nii^aetiM v ^^^
oibiiominas jninas taleaf, .qiria sir.'hnjiiabeniDdir tg iqobil
tat *idUaSf'!wiifs«ajiai4ua ii^aciini ':i?e^l quntqaot taleitt ipecmiaauRi: italiaa& consti-
taditjifoteent; ' aÜiMio iottm M' painmiaran: aceaaMdaciane :ae' obadfacMtesitidbl'^
bcMbt^o at< .praaatfbarä vaUetc^ qupd/poat fatufdinimiaex jan»iiaa id^ teran^
oam, hujttsoiodi concessam pecaDiam esset eis certissime ]|»lHi4tiraii'« i CSam e^gb
j«na?dMi(aft^^|Maopda^ :i«,&^aBlim'^^^ ad: .faanaaüeriiwiqu^ < ttttstnnurideciiiaret ab
•bbate' cum mafaa ^mdia. ei Ularitate* aMfeptaa.ieal^/ «epbtmaosilii ftrd Aagn^'^Mi«
BOM^i. qiiod tkntna tiiriet tom excelleua petaifnä aabnomiMBb; dambsi^w; nt^ManRi
ei Aoram fäeere dignaretet*. Gaaaa taaieti adTeiitn eyw letai ^tüns fatebaii
Bttoitor . ei^o crepMsouhwi iabid ab: eis aun .decaifti. jocimdita'tQ; et affiibittlale;
Maae^auteaa &ctQ epainipiis eiott aaoallaao suo ^qdodaai oidiab dattorar)
eeckaiaaa iagredttcur let oboram ma|Qinsiii-. iitrhi» miforjMai^ila^ amanH iii .ailnd
^abboflia dispoaitaita videaa, arwäoMai: aaana . Jitomaytafc : eamu aüaeHiiae^ »caühwaH
Mqiie conplet. »JNiat caatatam pramaai fit !pta aoiaiialiJMi atbcmtbd; ei)at;>aian^
dfiw &ria aecanda post donriaicam Remiaiscdfe Ua» qmdrb^aiaMiyi^iiiti ^mi .f iaealtit a. Min.
et ipse episGopua aapergeotem aaoerdoieai aequifaREL Peito(b:igitue -tUo^i «t diaiiifi - '
in loeo oapituü oangregentar eju^ptal i)lia^)ae iMuo iagpreaatei ab i ooi^egaitot ifsci
wrerendiaBimiia episcopua ^in media frtitnim/ aiaai oMs :)<M .fmeyriden^
super sedlle suam sessimen. capH^ exiauAsque doadttna Wjftatiatovkiaii^.l^
sapradictus sinist/co c^s lateri associatur. Et jubente . episcopo .ipse surgit incipit-
que verbiis satis compösitis' et fatfatis propaWe et iiiiic&rk hfehtem ei Ihtenciüiieni
sereüissiofii Romanoram elcJ regis, vlaetlcet quod K)se petii et niaiidäf sibi a mo-
nasterio nostro accomodari ' bis mille' ducatös pi'o sex annb'r&ia spacio, lUisque
evobMist aiae dHadama nopa aecimdnm preadrqKdanan dtevper dttta». m veraciter
praaüttifr iieatMiitiiraiD. • Belacio peticionis» ^oa foaas ad duminttat abUaAeai per do-
mhawi' prioreni' et eertos dafertor, qud a dominb ablade Miditai repaartoftilnine gau-
diiiiD;)de adventa iatiaa viri conceptini in naarora»« ät knetUiim auaimrtllir. Per«
acte igitur prandio, ut desiderata et assignata peGuniamm summa prestetar, exacte
postulatur. Pretendontar ab abbate supplices et instantisshne preces, ne regia
inajest^s^ monasteriam ultra quam sufierre aggravarß. velit ac a taiita accomodande
pemoie f^iimma \cePQ^)un> istad. sapportatum. et . liberum, {buttere dignaretair. '. ^Va-
Imtaif ; auapiria, rnukifdiGaittur .gomitu^ , auffii^ea^» «Ueg/iatar . et pfinluAtiutiir i'^cio-
nes et cause ^ quod tarn ingentem pecuniarum summam concedere' mafaatbrü^lbcul-
tat^tai &atedit. Ipsi aatem legaii adamMfe durierM' dt« va «op^niefie^ ^^a. pttfsfeve^-
l'ando mcuiast^rjum hoc posse facere allegaruut. Post diutinam igKai" ' lic^rum
concertacionem difficulier magnis preclbi^/iii Qlam iiicllaati ^^\vi^m^
dacentis marcia coateoti esse velint. talisque pecuuia apud ^miMasKaa^sj^iVi ^pidi
59*
i
46S IV. Caialogui abbuium Sagm/umium.
Bodisaim ad divi Georgi festiim reponi ddberet ' Post;, datm conseaamii , qaod
regia majestas a Saganensi nonasterio tot pecuDiaram ad prefatam (empos per-
ceptara ac post sex aononun elapsam eandem reliiaim sit, Iitere per episeopsai
eonficiontiir. Sed revera timendain, qaod post ammm F9ato»ia^3 hec lestitocio
U. AffiL effeetam sordetar. Demam apropinqaante festivitaf» tMjicti Georgii «doHüiiis abbas
tot Uogaricales florenos per fratrem capellanam eqaestrem • Ulm {»ajatt qtmtqaot
talem soniiiiaiii pecnnianini constkaere et adeqaare solent^]) ^
In diebas quoqae istias patris rex Ferdinandas aepe dietos^^ empefonibiia
exactionem ad tres annos durataram toti Slesie iaiposait, videlicet qnod 'fiiUibet
emens umini modium tritici , siliginis et avene, quatuor denarios thelcmirio cavitatia
dare easet obligatiis.^3
In tempore illo^ Luterane aoilicet heresis, in monaaierio ommbnsfoe pae««
poÄtoria iratres in dies decveverant et in diminnto numero esse eepenmt De qno
ineomodo' pater iste plorinram aollidtabatar^ hajas eenobii desoladonem timens
latorani, nnlloB enim tone ant rams inveniebator clerieuS) qui reÜgionem assa-
mendi haberet animom« Bnimvero ai quis hnjascemodi bone intencionia et volon-
tatis esse denotaretor , Lnterani modis omnibus qaibns poterant ut propositnm c^s
bonom averterent laborabant Incidit igitnr animo ejns^ nt ad Arroanse monaste-
rimn in GalUa sitom, ande qnondam cenobin» istnd originem habnit,^} pao fra^
tribns ad nos dirigendis mHterei Haboit aotem pro tunc qaendam camerariiUB ad
talem peregrinäcionem abilem^ qni prias in Angtia füerat et loqaelam illaram re«*
f^oanm pro parte inlelligebat. lUi ergo decem florenos Renenses dandb pro via««
tico niqae in Lipcsig viam et eivitates illuc dirigeotes inquireret cdramissionem
fsdendo eom hnjoacemodi itineracioni (literis datis} * acejnxit. Littere aoteai) qnas
donrino prepositö in Lipceig miserat, hojas sonande erant:
Reverendo in Christo patri, domino N., ecciesie divi Thome et canoni-
coram regularium Lipsie prepositö ^ patri et fautori affectaose dilecto,
Jacobos, canonicoram regcuarium in Sagano äbbas!
. *Devotaram oradonnm Hbamina cum continoo ebaritaitis increniento, rere-
rende pater, urgente necessitate et pregnäntibos me moTeotibud canas,
fratram meomn qownndam accedeiite. assensn presenoiom ostenaorem
. '- Uteranim ad locoal Arroasiönsis monasterii^ a quo nostra religio qaon«
■^^^"»"^
i) Das erosse Jahr, dessen Dauer sehr yerschieden^ doch nberhaupt sehr höcb Ton
den Allen y nach Piato im Timaens und Torznglieb nach Aristoteles angegeben
wird. S. Torsfigl. Censorinns de die natdi c. 18. defe' HaTer^ampachcn
Ausgabe p. 80^
t) Von dieser Tnrkenstener der Gebllichkeit hat Pol IIL p« 79. eine ga^a knixe
Nachricht.
<) Schickfnss III. p. 174* bezeichnet das ganz kurz als ein von den Irrsten und
Standen i. J. litS9 bewilligtes Scheffdgeld.
*) Vorgl. oben p. 177. '
30k vJiEeciaL', i\x8Mäangi'imW^iÜn'09dhe. 489 -
• -^
.7 noi ^.; -^m sBBJ^')iexordiiiin*»ln'nG»Hfe! pai^äfttfili^ sHimi trarismittene decrevi.
. t : u'iViai! MlM(^>vqpar^uo Uaretti^iviiiij^ f«d 'leoäm fnttmiqdirigeDtes illi
tir^tr^ ^ pemtaBripcognit^j«ibty;t(mciini'8€ri|^^ ^tiiölim'^^apifdt^wHi'iiiabebantQr,
-lu.id ; !> jamjvinveinfl ifa^mt ^<»'JidiiilHt^r'!iergo<*'peto*j' ntnsi^ h^osnaHÜ^iter alicni
i> '•irui:;7esti«bik!']iptan''^^ dei^ietreligloois assignare
n:.:Miti) et iäotilieBrd'iveIit^i^certa«M|be';<flare infoimaciaiiefii itiiwticmtatuiii tumque '
-iir '.: .j'Te^oimiii, ttt eo' expedieins' 6t cicii»^ ad loeum äfbi eoiistilatsih perve-
i/r:» V) nirisipösait^^ailqeonsimillimit majori cbarKatis obseqoio (^si.iSe occasio
1 ivi > tinohtoleftt} ^benilrekl^<>dewrtMilrllal' Bx Sagano dUst terciartifensis Juli!
M^^'i IdttBMriimiiiw& pa^edddm Ue^>k«t^'1m^ ifi(\i:\vK dn Ii* ..
- - / MtJ*caljqs, iDiscraifii^^ w^Oft^ßteriii bfi/Bit^ ÄUffflCvirginis ordinis
-o . .ifffiPWör^ffi i;f«ulariiuii WfM*aUv|^ffftii| ,di^ ,a>Pas, pre-
-.. ,;SffiMiih9s.i;sc9mpafimys coram Qiuy^i,«^ aiRpilis, proyidw.et solertem
/* ^ ;M'»«'^}w,!Eic^^^^ f^ ifffi^eiK^m <)st^orein, ob
m iKl . 9^.m I^V^^m> t PWi m*W¥* W i Mmc^n^V^^cau^s , ., ^ f^hg^^iismu« et
-i/ Ofii 6:y^m^l(fi»i^^^^ direxisac.
ii *®. '"^*'««ös>«»»"M»^ :^^ CT!J«i?T cpndi^onis jf?, süatus extl-
. ! :<iWnt in qhp^a vjffcenfms dei^pw P«iW:?nmry qn^i^^9 4^i et ciiristiane
- .;A rWPP'S 'ftfffM'» ip?im|, tui^ijoae, prömpcippe ac a^JHtorio habpre velint,
- t: jW^V^f^i »1?«;«% .WMRMCWi^ilQii^^^^ ,9iiiifc;!.bpn9JW» r^^^ dco
. » ; : . Pffilwei«^.t^Ii,, ;]^jf^ :4|3dnto,:ijftpa?^^iBfl,is^^ incar-
,1. »^«^OöP :9mvth ffOßti;!, Jt?SH! Pwsf» W&rMW?^^^ sigiUo. i»».
»;• U ►
:».
iVf^nsis aiöcests h Sä^ano abbas
'*'^;iötiisn^e ib^dein 'coniräitiis^''(^eiiienaam'%^ ac'debite devo-
V apiiis 'ODsetimhoi ! • * "' ' .• .'...• >
j:v I oi')ile(T)ireode m. Christo pater^ eli^^^miiii eoiendMiiiii! 'f^uignam uiiiiiii
.iMkaten-^trefli omtestihdbearauS'^^iifr celia ^ < evfiis preeeptis ohtemperantes
i^y.'/;r^ri e^i^pmiftej, sponte aeindefease :hii]a8. flni^uantis mottdi^ inquetudines et
/' ihi.l ügrtfvpdineBafpra ipfln^f>i»iiiiiie et^^mere tperlere^ nostri
! wi >.Mi :iDanat]ploQJiiB) miaeriwipdiaaieanibefawte i jifaWwn atijefatdiiaBiiii eternamy
1^1 Ai«ofUftlLtw%'Alii^ir.^9lKII8>fti#'ltt49i. Gallig elivirllätai. T; IV. p. 86.
*
^ <
(!
•» •! .
110 . IFw (6^aakfofii^.0Ua0m iSb^ndbritim;:
fuhSominiis tamett liiMlii^..ef lfOU9triliii lioiraifim/^oilHlinr^ etimlaGioneiii
eli'preaidiaiii änvpciunß •4ftte/j)aerereiin terlSs,. 'prec]|pae:mliäs enininosis,
■ fkenMldaiai .et.iikimto ba}«^' «iandi'teiD{uirilM»/ ..ip qüibiis: oves Christi
r<ttgioaa9^ihaa)iiialtaH pOQ||«giti#etti/hiäc^ dUMji bdndoQiqiie, dei man*
eipatoä 9er¥i(iid!, fieri. fetra$äe(>Mbelleii, sedidosa»^ peridu»^ peijaros et
okriisiianeiinilkiie deaertoireft ae brenkr tociosi.perdicionfa filioa eterniqae
Bgnib tioftoiiea. At hifs. Mitsais rambaj^ltti relaeimis aggrediafliar inte«-
iiiBi4 Patrum aaai^oe ii^^idiM tvadidone accepimus, . uti adhdo ex certis
demoliatiabUik) esitt sfitteria, aaadnafei ttobaateridm 41q vieitM congrega-
cionis fratribus Arroasiensibas quondam sumpaisde :«xoTiiiiiin: at per ali-
quot annoram spaciosa eciam vestrum nos visltasse annaale capitulmn.
Sed ob longam terrarom inteveapodinciii :abi ihnjaqcoMdi nceaaatuift ease
Conßtat .visitacione, observantur . tarnen pro modo nobis possibili constita-
jcioii6s'iiWris 'a V(^i!9 ^tilMilte/^Jri|äni^(^ et ähfiiv^rsarfnä contmonia vestro-
ruin'f^ä^rntnjuxta höstr^fllbtla^tenf*'consaetd^ flngalis annis. No-
eatii^ 'Veii«tf<y'V)Viie istäd oönfoHbatit',' ififkit et ^^i^paVft/. Omnibua enim
fratribus '^e^e'alienahdi'^liberaill' fftiilt^teiki dedft'^ac, omne?^ qni salva
cpnsci^nda remanere non jptfssent, pröpriis humerfä 9 monasterio ae ela-
tQrum ajeliat. Hajti^mod^ ejus pestrferam persü^siöiifem n^ultf. b fratribos
avc^^taples, rdigiMle^ «ioniem'pta et dereHfetf, ^culo' se d^d^rtrat. Deni-
queet ip^e'iibbas, tödil^f'^^ a^i^ioi^^ '931111 sanctirootii^li'^niina ab ipso-
met liutei^ VPitt^tiberge iiM eojAilüfa, *poät innltarüih ' renim alienacio-
Qem, sue prpfessionis immemor, tanjflem aposta^ando abivit. Post cujus
rece^iim mdei^nüs^ äBba^ injunetam'sibf^^nus secundtim' siiam reputacio-
nem velut indigoM^' ßtr inj^i^flSpi^na^ jfi|p fermq «d^decep. «lUMip portavit^
vpi^. toodiciw gi;^VAmßfl e^.^aifpitJBtQ (^^ uUque tiUK in mona-
ste^iQ qiiw^ iii 'su%ctiVä i!^ Qfiepo^^ d^e^cientibifsj b^beqif. Quam
fraitruflf 'lej^t^in p.o^V3infl|B?' ex I^terÄiu?m,p.or^nari. in. prf^atnlo est,
iii qijf) ^laxima. pars pögul^ in^cjjajta * jm^^^ di^sufidi^ns.ei axertens toto
nisu dmiies sese religioni mancipare volentes. • .^ali ai^^edepte incomodo
numerus sacerdotum tarn secularium quam religiosornm in dies in mino-
radaaetn iät. dditoatoiciiaii > a^udt' nos: Tenit« Cum vom tfonAcio vestre
«nobialja vite <if)aarQatttr «sa.eHardiilntiatfnaieri Bfstae fliotacionis et
Im»^ quam diVina. >pietaa jam «d. MtMotas anno^ noa jMo^prb' conceasit,
MiideoM:; quMM»l»peiii qfiliaa;i invecaie: satnmii'i t^unr inqtrirore fontem,
{WkoBm: •in^agaie iMttiirJgiiHtta/.aquanims'iHvtbeiüm et^ipel^nem nostram
band procul ab interitu distantem pro relevamine sui et presidio ad sue
institucionis currere patres et alumnos. Obnixe efgo~ et omni hümilitate
Qia .poaBViin&. jsnppltofui» iovrtoisiKraatoi rCvAr«ade fateniitati^. ;idimu«i
2S»\. > Jb0»iv/c< uSendmiff itifek\^Ah'ocattt.
171
• . r
J! f • '
f '
r r> •, •
J >
)'*
«, 1
loeios e^H^regBcioiiis 'fraäibus : aci paifaibiiv^tmlliilM^'ipio «Utedva dire»
dioiieict bepivola traiäsiitismnei.&li^iiot.lliitrrtBierg^ locam
nosiraiiiv ecian st qaio^oe aubiejL'maeifMaattjiutvei: qoolqtaot possibi-
jütasuadiniUerco ve]it^> ^toiBoraadbrni ndeasario^i^eadto angmentati onus
iiiianimahmi 'mIm cemiiii$8arQi»i)Bqii8DiiniiiB snfletref'JnciaKCoalHigrfiet, aut ne
r persmit» deficientibus .Itins JWStoiiiDlifibictemttsft^^ traderetor bo- <*
; haqqehinöaai^eril, m prbdeciessaiUMM mäirisi'liaoteMi ipoeBetea-^: in maniis
, diripumdmn proveoire ^possent; ' Hniei petitfiaol >nMtpeMltqqe;:obse'cracioiii
1 rererenda .paternitas ivestra mia ernn todiaa.icapitülir; vei^ ^aesensa an-
.'Siaendo.eb.sobTinietoda Sinei dMIk) «ab qnuiium bbiiaQiiiifa relrifiutore deo
> celeiiis ie^i ga«dk>smn. introitim/pi^ *ineiie0dft»l/.ooi(ieqpetfnr, nosque
.mnnea.yrp cofagregaeiones vestraidhabAJjl) apU AiAkmätBiemmtores as- ^
M t8|dttoa;> at^e mdclBfisas. .Bk SagaaAy iUa! secoodaiimenMrJulii, anno
ittcaivMionia.Jbesd CUiristi dond|li^ao8lff•it53& 'ii\^- : .i. 'u.i.r. isss.
r, '
♦ I
".lU.
:'i(
. Postqnani, aiitefli nnnoÜM siq^adictos ilkc petvcriisstt i liltatesfn. jam pre»
scriptas obtulisset, satis gratanter ab abbate sasceptns est favorabiliterque tracta-
(na Ek beiie perlostfttta looftet jnorifcaBifratiiamhnegaGto pva> ^^qaot} 0 ^^^^^^^
odii ßapeditoy poat trededm . dtas- illiC' perttitos iram:^ ^tialoor firairihus ab- aUiate
^bi ! aasoniatis^ i ivideli^ triboBiiaacerdotifcMi ei onoi ^dkuMmr^t dBimH^dter anripaid
FueniDt iiQtei»/llli: :qDataM.' iratres non^omnea^dei/uBO^^cbitadiitu .sed'daa.de Ar*
nmaieiisr. et reUq«. dno ejD JltyleurtensiT) ejuademi ordiiiis .mönndtcUo; .de prepe
adjaMntey ad petioioneai Amoaaienais abbetie enn adsidirecti; liüiere^^iero' eeram^
qaas eis eenuti pnelati dedebaat patentes istius: isoBancie erknrti .
'! .•
^ .> l
Univeisis presentes litteras nspeefaria^i Aapistitiii^j' dii^Sba; penhissibne
huniUa abbas ecolesie 'ae* menasteHr'saneiii'lifcodBi: in ArroMia . oidims
aanoti .Augnstmi canionieoriim regnlarinn Attrebatensri^ dioeesis^ Gralliee
dioeeais demus in^ domino sälatem; Oai» fireqaeMer et non abs re de
f eliglosis: extra sna moiiaateri» discmrrratibos -sM iter agendbas siniatra
seiet eriiri aospicio nial: snönni fsloiantiir fao*ltatibas ptoetatoraiB aut
(eslimonie, bine est^ qaod nes, pro p|iSB0>et>dlibite neslri päsfcnralis olficM
euere ab bajoseemedi iatracioBibea« noUe subfediQs: aabtirabere enpienles^
et ne quid in eis incojigruDni reperiatvr,. ^food ponat in beneätatis regda
aut aalubri instiluciohe aliquam maoukm^^ emnibus^ notum fieri yolumis^
nos dedisse hiisqae dare. JoUaanl Ra^riM» presbitero et Gaillelno BawD
diaconey rel^ioala nostris, eiq>9ea8e pk^efetsis ademdi moMSlerium sancte
et beate Tii^^ma Marie i» mgano Wratiriavlensia dioceaiey dicti neeiri
^5
DMS'BingeBdiloBsenes qno, ist ini Originale indgeltsste und daher erginzt
Aqua eurta • inr einBr ürk* t. J. MOS ; AUcnirtis , bei Bkpaame • aiitft ei
•tiMr-Cborliarntt-Hloataa; Oallia christitfna, J. IV. p; 86«
Worden« ^
ein Angtl*/
i7& ."iV. -xüatUagut;, aUoMm Skgimaklum.':
'^miam et [ci^tiiliigeneiKifis' largam' ' ikcältaieni m emUsaqvie mooasterio
zelo saDctiwis vite > dingende moram itrabendi illicqad raligiose habitandi
ad:!fitifem aat fr«ßUifi'¥iflee dodiini «beriqren reportandum. Qaocirca
' :noniiies ei'fflogiilM nostmi profisMioids -prelatos elreligloacs aat cajusvis
'. t . 'slterits ordinia eciara rin^dignifiatQ. comtitatosiiieäiOQheaaflii omn^, ad
- -* • vqnoil dBelmäiWBmt.BntAMman exoratoa volumas,
quatioaaiifidca tiOBilneiUw awdnyi) si ibdigeant, adjutrices ppnrigere neo
•' iton pietatis. et cladtätis! ia- = eösdem opem exeroere veliot^ a^ptori ab
eo ; t^i jonihittin manificas .eat retribuior /bonorum'^ pa^tem iUam, quam
Maria Alagdakna.:6& ..grada sibii» delegik !et q«e non: aolieralatr* Nos
Yera,; ^qaando ceif aut (tffipori6^0aLigeiioi&..8toa:pbiAlei3t sibi saisque par
- ': *. ! pariorofianaidaiih^ iidqot Oj^fiirittdiiiaxiniQ aoniieDtoy: ihib (pollicemur. Quas
iit '. :. auuBtiiioladias 'sorltti effectooi. nednon w-aifoiiMbore aat vigare a data
earundem nsque ad annoai infc^gruih äat, U6strand^revoeacioDeiiil Datum
in nostre babitacionis Arroasiano monasterio sub sigillo nostro proprio^
itfsis* amie »doiiini uoatri J^sa.€hriati 1S3$, die'veco. mensia Augoati 18.
Alter» p^tens; literaJ reUqnorani :diiordun frdtrim ex Ailebrtenai mooastem
exiatencittin eiaidefli Diim.;freaoripta ütfinu vBi-biS'^aflbirata ^at, tfioninibda pfopiüs'
frätrum^ abbatisioat iDMaattiriioao daciM» die laBtum elceplia/ rnomed monastera
lUids Ailcnctetise , tabbatis'^nome» AdTianos^tfioitpaflii liniaa: Petras Tasb^^ alte-
aa» Aoff« rias Petrus Holander, däieionia änao 1335-, dies' 22 measia AugoüstL Ilxierunt
autem omnes isü frat^ea Cfenotria saa vestiti tunicis alhis et cooperti nigris palliis
ac pro defensione bacculos iv^manibus gestautes. , Sed postquMi a loco egressio-
nis circiter triginta miliaria peregrinando pervenisseot , tunicas albas vendiderunt
et de nigris paUiii sibi^tuniras/ad.Modiun' cfientnm'.parari feeeruntret pro baculis
gladita aceincti et ]^iIeib>äotoiiatts;«c!ilaiiCH»a inatnicti usque in'Sagänum per ceo-
tum et qoinqttä^nta^ nnliariB/penneneruntit . Perro in curia monasferti et in loco
infimorom per aliquot dies auai/conversaeiones ' babentes, anteqiiam eis babilus
daretnr, quod ma^ir potatorea eaaent niox denotati sunt Exinde babituati et in
conventam fratrnm introducU in duaihiHi belsdonadarum diebus quaate reügiositatis
et sanotitatis bomines esslshtfioito^pfaruii Namse ad conformahdum ceteris fra-
triboi in regulari. discipliQa .et ebam-vaaeia peaitos recusarunt, 'posaessores enim
peiooniarum ^uno tantum exoqito}. «aaaiper' «Jotitenint, malulinas frequenter obdor-
miestes ceterasque horas Junta suam inoluntateip 'negligentes, servos dei se desides
exbibuerunt. Extra boram commedere et bibere y in cellas candelas accensas con-
tra probibicionein inferre^'nullbm ailenciunr ^rvaro^ foras ad curiam sine licencia
exire .et cäntanta kM äuti iseilatiaie de civiiate einptbs et altatos ebibere nallum
peccatum esse estimarunt. Enimvero unus eorum quadam vice allocutus a do-
mino priore, cur in precedente nocte matutinis non interfuisset, an nesciret seriptu-
ram dicentem: qui npn laborat npn jpanducet^ ex quibqs yerbis in tantum ira ex-
canduit, quod extra prandjum sine l^vöre remahsit. ISx eo teinpore semper in
deterius profecerünt, nam importunitaöbus jnagnis sumptus viarum, quos buc ve-
Y'
tuende consmiipswaDt, suimnaiiique dacatoram aliäm, .^aed hie ad tempns aervfe-
lAuiy in. dies postulabant Loqaebantar komio^s iati .iMer se lingaa Cralliea doHs
inoo^ita, ad iios autem sermopem habentes, Laüno eloqaio aae ; mentia cone^uai
-fejLprfmobaii^ tamen ita corn]p.te et abbreviate/ qao^.ieonuilL^.yerhay cum aiuniBa
MÄiiiadveribeiicla aüdita, vik eonrndem dinudia para ab.jwdiiore totelUgi potuit Et
quamvis tarn ignotam loquelam Kaberent, nihilominustanifiii: junior dQ.'.ela, diaco- -
4ms vidielioet, satis comptam faiciem'babens, a qnibiiadabi aetitilaribas ttaaculini et
femioini sexus personis tam enormiter seductus foit, qnod apoataiando abivit Dam
•autem a monasterio sie fngam dedisset, in yillam, qae Langliermsdorf ^3 ^PP^U^*
tKr, aji quendam nobilem vasälluin de Calcrewt (^cujus faniAlas ßius loquele gna*
iiis ideo quod in Gallia foerat3 deelioayit« Interea aenicir dia illis, ..pecuniaruitt
injuslns possessor et vejrus propri^tarius^ . enim. altero , in «ödem ekcelßi« . profundato^
cantaros vini, peracto prandio quandocunque ei llbuit ex fiivjtate allatoa, In Iq^t
naria aht alibi sepe ebibit. ISX quadam die de: bjia duobua junior coUaeionis tem-
pore a locOy in quo sedit, consurgens et ante presidentis mensam cum fiirore cur-
rena, arr^pto cantaro prioris, eum percutere nitebatur; senior vero, ejus sodalis^
aedicionisque istius instigator, inferius apqd juniore? sedeo«, , rem taciUus considoT
rabat Dominus autem snbprior et. ex fratribus aliüs.tanUim duo doiqino priori
presidio venerunt percutereque volentem, ut es^iret jfisfprmt« Altere as^ni die
ante dominum abbatem bii duo sediciosi frjitres aceersiti^. ad ^ubeuqdum carcef alem
penitenciam secundum delicti enonnitatem adjudicati faen^nt« Post: peraetam autem
in carcere penitenciam per dies sex aut octo coram prefeqto civitatis in aroe, eo
jabente, comparuerunt emiseruntque juramentum, ae nunquam toli^atam penitenciam
allcui de nostratibus objecturos aut vindieaturoa, peciciriintquß .iqmtinua datis iUia
vie expensis, ut. in regionem et monasteriuiD. syamunde y,^»(iYm\^{ libera eis
revertendi facultas concederetur« Quqrum petiitipni omiies ,fi«ti9Si l|b«iitissiinei an-t
naerunt, ut saltem homines tam rebelies et inobedieptes ex eorom medio divel-
lerentur. Dedit autem abbaa (ti^^^ ^^^ gravamine et difficultate magna} pro vie
sumptu hiis duobus unicuique decem .ducatos, quibua aceeptia iUieo. jw eivitatem
ad diversorium se receperunt, ibique existentes pro illo, qoi appatatando abierat,
Bdisemnt. Qui post paucos dies ad eos« reversus, * ut cum eis pepatriare poaae( •
decem ducatos eciani aibi dandos exposcunt« . Cui, (eo quod iÄsque uUa eaosa
apostataverit} denegati sunt Et bii trea in civitate scawdaloae; ^ventes et
potacionibus per quindenam insistentes, haud exignam partcan da fieeimiis eis
datis antequam recederent vane CQnsumpserunt. PostiUabant. interun eciam lite<*
ras testimoniales, quas prius secum attulerant, qoe mniimci. denegate sunt eis,
A nobis vero nihil literarum acceperunt, eo quod. per aoam inordinatam vir
tam se Ulis indignos fecerint. Plus autem cei^s diaconus deterior, cuidam
meretrici adherens, turpem vitam duxit Repetebant quoque ab abbate de-
1) Lang - Hermsdorf • N. O. 3 M. t. Sagan.
60
• M • •- •* . .* I
• • «
474 #V; ^ ÄkUabgui^ wbbaium Sagaumyttum^
fendicala^}. siia cum tiwicb, ad noram satelUlaiii ooofecUs, quorua preces fra-
stnrte simt, defendtealis tarnen ilfis restitiitis. Tandem Sagamui ^exßiintes, in via
in djjseordiam aeti^ joniorem preptwea qaod pecnniaran viatioom a monaaterio dos
acbepisset suis aomptibaB eom spstentare recasarnnt. Qiii dariciam eorm adver-
snm SB Videos prat peradam itineraoionem com eis ad tria millaria in Sagaam
ad hospidam odde eiperant ad snam meretrioen est reveisus ^ ibiqQe post ali^pioa
pepaetos dies ad aliuni hujos civitatis qaendam incolam (^negodacionis dfscende
* grada} divertit, apud quem ad nodicum tempus permanens vasalltini nobileoi, ad
qnem inprimis apostataverat, reqoisivit. fo loco ergo illo plarihosqoe aliis hiiie
iilde vagando penariam et egestatem indicibilem £velat filins prodigusj anstinendOy
in tantam madem debilitateinqcie pervenit, qnod vix catis osdbus adhereret Tan*
dem post triam quartaliiun eiapsam tempus infirmitate magna stomaeht et vesice
correptos ante valyam bospitalis sancti spiritus reversus, ut prop(er deom ad con-
gregaeionem nostram susciperetur iostantissimis predbus obsecravit et itlins miserd
ad hospifale sancti Spiritus, nt qualem infirmitatem pateretur certificaremur ad ali-
quot dies fuit introductus inventoque quod morbus contagiosns non esset, ad mo-
nasterium receptus, numero fratrum in infirmaria jacencinm fuit adauctus ibiqne in
inagnis sui ventris torsionibus ac doloribus vivens, transacto anno quasi diaidiq^
viam universe camis ^ ingressus. Quartus autem hujus conaoroii irsUirj komo
quippe bonus et simpIex erat, deum timens ac diligens illique serviens, vere reli*
gionis competens zektor eslitit. In omnibus regularibus observanräs se ceterls
fratribus, quantum humana fragiMtas sinebat, conformare bactenos 9tudoit, nee
reyerteiidi uhde venerat (jffBAä debititate visus prepeditus} desideriqm uUnm sed
se )nc semper permansürum firmiter secum ^tatnit. Gujua voluntatem bonam deiis
ipse usque ad; ferndnum Vite ejus reborare et confirmare dignetinr. Amen. Hec
igitur do bild relfgiosis , aliunde ad nos introdnctis, satis prolixe in cautelam fd«
taris abbatibus exarata ' sunt, ne ex faoili occasione et absque fratrum matura pre-
babita deliberadone ignote lingue et longinque regionis introducendorum fratrom
sint ayidi kidagatores proolivique susceptores.
iS34. Anno domini 1934, tenqpkore regiminis bojus pata*is, in octava sanctorum
^ ^** lanocentum miserabile ftitum in monasterio nostro oontigit Brat namque ipiidam
frater senex drcMer annos octoginta de Lauben ^^]) SrasÄius nominatus. Hie ali**
quab infimlitate et debilitate eircumdatus in die jam dieto post tentum oapitolum
ante priAsam biemale refeciorium egressus pro cantanda prhna , nt ajebat, cborum
intrare vblnit. Dum autem jam in gradu esset, se revertens ad fontem inter duo
refectoria existentem ivit. Krat autem tunc temporis ibi multa copia glaclei ex
vebemenda frigoris de aquarum effusione congregata^ drcumferenciam fontis ali-
qiiantulum depressiorem et humiliorem reddens, ibique solus constitutus ([cujus rd
1) Ihre Wehren j sie hatten, wie mr olien p. 472 eaheo, ScbvrerdCer und Lausen
mitgdkmeht.
«) Wohl Lauben.
0t\ ^
25. JntökL '. iHitmkyimu .<<ifc> JfaftdWpin.
«r»
inpabtt aescitur} repentin» «ui jn foBlem oecUM et in ifi^s .'.jiMeiB • mi^rabilem
dabat vocen et geBO^äm.' Fratres antem aeearreBtea, ' ^ji^toiiiils . ieri potaitt »d
dXtrahewlam iUoin ^ aptaveront nmisqne «i> eife «»-.äabiirisll. et ebm ex aqlia etir
gens äyplittavit et alligäTii'liini&lis/ iSed «ntsqmnfi) leaMlnrtltir.« viris «xeea^
tebeneBtiasiniä enim •Uiaiekw capitis' ad marumeb «Rran^: fae in fodfe erat
iMplngeMs tai» inlniniluriter inliqwisaatas M^qiunk .i« Uac -.moitel* YÜa dioeia^
vitiere pOtaik
peHi^e vel iti^9$miore ^mer^so^ «diüdiieef.^ ifoiütoe
Iste venerabilis pater per omne tempas stti r^^imtfb g^eatfOMn Hl oMwl^
iMim Soravie dominom de Biberstein^ Dsoreniy detratftoram Öt ififeatibwotan pe|r«-
aeeutoreni habait Bt causa, wigo. et iueeBtivom hajuMMdt tancoria^ diboordictjet
Invidiii fuit^ qaod se pMer iste secahdum ejds desidirioiBi ad aabjefendiiaiL Bit ^0*
nagiimi fadendam radone bimomi^ que monasteridai sab etf habet ^ hnmiljiafek re-
casavit^ insnper et qvod post eleetioimn soaib ipsam aUqiio böBoraeiobis dotiQ^
tanquam arntni feadalem dominum reec^üsoefe ne{;iexerii BeqnisfvH igitar ab eo
tanquam ab Aliis vaaaHis soo domimo sobjeetis sibi homagiuid fieri et eqatotre.sibi
exbiberi serviciim quocies se ingdns obtaüsset iiecessitäs^ . .: Ad qmKt &()ieiidm9
ae pater iste neu obtigari de jure vokiit» Pröptbrea ad Ikiqaiimodi .ei servioia ex<*
Ubenda se freqaenter difScilem et . inveluntariai preboit aiit qdbndoqoe deaideratQüt
opus peaitvs intactam (^exeasaciones inveniendo} reliqait Talibus «rgo diseeirdi^
et gwerre aeeedaifibas fomeatis facea iniridie et livoris in dies magis ae ma^
contra monasteriam creveront et angmentate iuermt. Qnippe ex Utteris Biberst^i
antecessori transmissis demonstrari potest, ipson ad secandnm ligna aa Utrmmi^
dorff, nosträ villS) fteufcatem et Im^rem petiTisse, a pttrö äußern idto hoo liiere
est dedignatns. Optimas iddrco qaereiAas arideres Jaxta bmnem voloolatoii aiiam
ad maxiinum monasterii dampnum, qaot et qaantas qoandocamqae volait, aodaci
iemeritate injuste secari et amputari mandavit^3 «^^ majoris qooqae injurie iUa-
donem edam glandes sibi apropriare non timnit^ ipsas namqae pro feramm pasta
ibi debere maoere allegavit, nihilominus tarnen suos subdiuis ad ^JDigendilai eas
illoo direxit. . ^
.»
A«ft*M**l
\ i
&) Am 18. Juli flSSif befaU König FerdhiaBd I. dem Abtd Jaeob/ 4«ii JUitiQOnyBW Ton
Bibcrtteitt ia der Motzong. des Hiiiuedogfcr Waklee , . den dieler iiImw veijabirte " *'
gebffaaekt, sieht xa bindern* fiermsdoBf^ JNb W* I M* ▼< Sa|aa« ' •
60*
476 IV. Catdiogui aUalum Saganeniium.
usuu Anno domini 1934 antnmpni tempore tanta fariHris vesania contra aionaste-
rinm exagitatas fait, onod porcos nostros et qaonindam nobis subjectomni homi-
nam ad saginandnm iuao missos in dicionem capere et in Soraviense Judicium
impdlere änderet Rusticos edam nostros, in viUis sab ejns dominio conatitntos,
dam aliqäem excessam careerali pena paniendnm contra nos committerent, ne ia
Saganam reciperentar ad laendnm talem penam prohibait et freqoenter, dam coram
se eorum causa tractaretur semper eorum partem qaantnm potuit adjuvit sicqw
conti^t, quod aliqai illoram hominum adversas monasteriam moltom rebelles et
inobedientes essent, potestati sue seculari plus quam monasleno innitendo. Ex eo
ergo secutum est, quod scultetus in Lawbehitz^} com reliquis pene omnibas in-
eolis (licet ab abbate nt commanicaret distriotam mandatnm . babpret]). ad inolios
uapfis/^ %Bcre eucharistic^ eommanioni non aproplnquaverit, cum SpraviensibuSf qoi
illiid siu^amentum sab utraque specie percipere sölei^t, suam pretexendo maliciam,
propteretf'&nt utramque speciem aut nollam ^uscipere volens, bujns' sni mali cona-
tas jam dictum dominum se confidens babere tutorem.
Hie generosus dominus Biberstenius villas Kunczendorf, Jescbkendorf et
Gzodeln a domino Martine Rinckenberg abbate pro monasterio hereditarie emptas*)
ad resolvendum modis omnibas quibus potuit instetit. Idclrco bonc venerandua
lasa. patrem ad comparendom coram serenissimo Romanorum etc. rege anno domini 1533
in civitatem Pragensem 4:^ri disppsuit Ad quem locum ipse dominus abbas io
propria persona non sine ingenti pecuniarum conaompcione se recepit, iibi quodam
doctöre de Dresden condacto et a duce transmisso per duamrn hebdomadarum tem-
pus permanere fuit coactus. Ad nuUam tamen concordiam causa illa perduci piEH
tüit, sed nnaqueque pars cum multo expensarum ineomodo tandem ad propria fait
reversa« Quociehs jam dictos - Biberstenius in Saganum tempore regimiois abbatis
TCnit non ad eüm decUnavit sed in civitate ad aliquod diversorium aut arcem
bospitacionis causa ditertit. Hie quandam novam piscinam non longo a Kuncxendorf
distantem edificando, quoddam monasterii Optimum pratum de prope adjacens com aqub
illitts piscine inundavit, submersit et annihilavit, promittens, se qnidem mmasterio pro
inferendo dampno satisfacturum , sed successa temporis in facto nihil est subsecotom.
Porro quamdiu pater iste in presenti ista vita subsistebat istius hominis noilara
graciate acquirere potuit sed sepissime ei detrahebat, obloquebatur adi^ersabator-
que, iterato eum citandi et fatigandi Forsus Pragam firmam gerens.voluntatem.^3
i) Laubnits, N. W. lyi M. r. Soran*
s) S. oben p. 359. Anmerk. 9*
s) Am 13. Febr. 1534 lad Köoig Ferdinand I. den Abt nach Prag, wenn dieser
sich nicht unter Yermittelang des Hersoga Karl von Münaterberg-OeU, obersten
Hanptmanna von Schlesien, mit Hieronymns von Biberstein einigen könne. Der
Streit ober Rnnzendorf zwischen dem Ahle nnd dem Hieronjmus von Biberstein
'. war schon i. J. 15itB anh&ngig. Er betraf die Wiedereinlösnng der Gut» in Knn-
aendorf , welehe der Abt Simon ron Heins Rogewitz , mil Genebmignng Wenzels
von Biberstein ah Lehnsfaeitn » gekauft hatte. S« oben p. 827« Anmerk* 4* In dieser
25. Jacob L Seine Burankheit 477
Sed dens^(^ab impagnacioniim ejus insidiis per mortem ex hac vita eundem patrem
aaffereiido3 propositum malignantis cassavit.
Qaemadmodum aatem in saperioribos tactam est pater iste venerabilis In
frequenti usu habuit solacii gracia visitare allodia, credens sibi hoc cedere ad
comodum prolixioris vite. Quo^ quidem esse potuisset si debitam regimen sui
corporis in hojascemodi motibus observasset, extraordinariis enim potacionibus ni-
miam assaetos se ab illis ubicunque esset vix continere potuit. Idcirco qnocies
hujusmodi loca visitandi mentem haberet tocies lagenas bono vino et cerevisia
repletas pro viatico secom ire jabebat ibique in motu existens et bibendo vinum,
calorem calori addyciens non modicam sui corporis alteracionem paulatim incurrit
j^nno igitur domini millesimo quingentesimo tricesimo sexto^3 ^^ ^^^ regiminis (URUSO
decimo in iofirmitatem modo successivo labitur eaque circa divi Michaelis festum
iochoante^ semper plus ac plus se augmentando usque ad purificacionis Marie
vigiliam protrahitur. Erat namque urina ejus nigra, tantum luci aut soIi oppo-.
Sita rubedinem quandam modicam itatuenli indicabat. Que effigies sive color se-
cundum medicorum Judicium omnimodam jecoris adustionem et incensionem ac
mortem imminentem demonstrare solet. Habuit pater iste venerabilis, antequam
infirmitas talis in eo aggra varetur , medicum.in Dresden, apud quem in pro-
pria persona comparuit, cujus consilium si observasset seque secundum hoc re-
xisset, absque dubio curatus ^ fuisset, sed quia a fortibus potagiis sicut ei con-
sulerat se abstinere * noluit, ideo in dies infirmitas , sua incrementum accepit
Postquam autem in Saganum a medico reversus fuisset* et absque cessacione de-
bilitas ejus cresceret, phizico Saganensi, homini quippe pecuniarum avido et in
littterana heresi intoxicato, qui ad aliquot annos secundum ritum catholice eccle-
sie nee coQfessus nee sacramento eucharistie procuratus fiierat, pro sanitate recu-
peranda se subjecit. Quem quocies ad se veniret semper uno ducatu aut argen-
teo vallensi grosso f 3 valorem unius sexagene habente honoravit. Multa igitur
nedicinarum genera illi applicuit, de nuUo tamen quicquam subleVaminia vel cura-
ciouis suscipere potuit In eo enim tumor pedum apparere incepit, ictericia^3
oculos et omnia corporis membra occupavit, flegmata di£ficilem in eo exitum ba-
Sache nnd über die Wiedereinlösung der gesammten Gater Kanzendorf, Jätchkendorf,
Zadel und einiger Bauern zn Maradorf erfolgten In d* J« 1529 n. 1530 vier Magde-
borger Scfaöffenurtcl. Der Streit dauerte auch noch nnter dem Nachfolger Jacobs
fort. Von diesen Angelegenheiten hat Worbs in seiner Gesch. dter Herrachaftcn
Soran nnd Triebet in seinem Archiye p» 217 nichts gekannt.
t) Es mnss ei|;entlich 1535 heissen, da der Abt Jacob wurfclich am 1. Febr. 1536
starb und die Krankheit also nm Michaelis 1535 begann*
B) Mehmlich Thaler , ehedem Joachimsthaler, welche die Grafen t. Schlick, Besitzer
der damals ergiebigen Joachimsthaler Silbergmben seit 1515 prftgen Hessen , bis 1936
an WeHh 1 Rthlr. 11 Gr. Conv.- Geldes, also etwa 1 Rthin 22 Sgr. Preossiach.
S. Köhlers Münzbelnstigungen. T. XYI. p. 52«
0 Die Gelbsucht.
478 IV. Calaloyui abbatum ßayanetukun.
buerant , sids valida liDgiiam et gnttar ejus fatigavit anheltiasqae abbreviatos mor-
tem baad procal abesse demoostravit. loterrogatas eo jobente medicas, an con-
valescendi uUa spes de eo «oncipi posset, respondit, ornnia medieamioa illi ultra
tpplicanda pro sanitate conseqaenda in dubio esse posita. Nihilominns tamen pro
majori pecuniarum illi tribuenda copia medfeinas alias atqne alias mimstrare non
eessavit Gnmqno qnotidie magis ac viribus destitneretur et jam se movendi de
loco ad locom modica adesset facultas spesque omnis vivendi recessisset, dominum
priorem ad se venire jussit et apud se soli eonstituto charitafive et pateme quas-
dam cautelas in electione novi pastoris observandas manifestat. Litteras insuper
quarundam causarum et tractatnum ubi essent soliicite indicat et elaves abbacie
Designat. Deinde sacramentis saere extreme unctionis el eucb/iridtie rite procara-
laso. tus, plenus diserecione, fide firma et spe bona in vigilia purifieacionia virginis
€• ^c>>'* ])f urie post merid!em, circa boram octavam, spiritum suum exalavit eüLtremum,
cujus animam det altissimus requiescere in etema pace amen. Pro medicinis au-
tem sive dkedicaminnm materialibu?, in infinnitate sna illi exbibitis a medico
viginti sex marce cum viginti duobua grossis postulate et date sunt, nihilominus
tamen qaandam adhuc pecuniarum summam pro suis babitis laboribus Qicet inpri-
mis nihil certi exprimere vellet} exigebat. Cujus postulacioni difliculter annuentes
Qeo qood adhuc ab eo in vita con&istente . pluribus florenis dotatus fuisset} illi
viginti marcas et famulo ejus duas (prefecto civitatis hoc decekn^nte} , adycere et
persolvere compulsi sumus.« Plus igitur quam centum marcas de infirmitate hac et
precedente hujus patris-^acquisivit, preterea ab omnibus ferme egrOtantibus, ad
ejus curam convolantibus, intolerabilem pro acceptis medicinis exigebat solucionem«
Hac accedente racione a pluribus hominiDUs exosus et abjectus babebatür, sui de-
meriti justam recipiens talionem.
XXVI. Mte domini Sitnoni» eMeciione, htufua ntttimii
»ecundo äbbaie, cognontine JPecaoid dieio.
10. Febr. Anno dominice incamacionis 1S36 dies sancte Scolastice virginis pro novo
pastore eligendo constituitur, nam domino Jacobe per mortem sublato, illustris«
simo duci Saxonie etc. Georgio, per duos fratres in Dresden missos boc illi in-
ainuatur et pro eligendo alio in locum ejus catholico viro mox ejus consensus
acquiritur« In electionis igitur die, disposito publice nolario, sagaci viro Valen-
tine Knoflel, scole rectore, ac testibus ad hqc subordinatis , in presencia nobilis
et strennui viri Sifiridi de Nechera Saganensis prefecti ad eleclionedi per aodum
acrutinii proceditnr. Blectione autem peracta singulorumque elfgencium votis per
notarium in loco capituli publicatis, major pars fratfum in fratrem Simonem con-
sensisse atque eum elegisse invenitur. Vehemeuti autem pavore simul et timore
electus eircumdatua, ab iroponendo sibi onere regiminis ob sui corporis exiguita-
tem, seiende et experiencie insufiScienciam flentibus oculis se supportari obsecra-
vit. Diu vero eo sie reluctante et se minus idoneum allegante, nihilominus per
r
r
i
$
V
26. Siuum IL Seine Herkunft.. 479
fratres et prefeetamy ne eleetioni^ facto a spirita sanoto emanate se opponere velU
obnixe ei instatar et sopplioatar.) Tandem nimiis eoram devietaa precibus, m
spiritoi saneto et obedieocie boao contrarius esse ihveniretar , oneri tarn ardoo
regiminis (^licet invitas3 magna oordis hamilitate se subjecit. Libet autem ad ha*
jus viri genealogiam^ descripeionis pammper convertere stilum.
Pater lUuis, de villä CzolHng^} oriandas, in pascendis ovinm gregibos
gnarns validi et nobiUs Glementis de Vnrfaw in pago RaGker8dorff*3 vasalli ns*
qae ad tempus, quo Cllogovia a Sarracenis^} obsidebator opilionis tenebat ser«
yiciinn. Demnm bk recessa eoram a Gkgovia ab ilüd omni sabatancia saa spo*
liatus, Bimia affectos tristicia, ocnloram suoram lamen amisit. Mater vero^ ia
GBpra^3 progenita, predieti nobilb vasalli coce fongens servicio et servas et Mt
cilla secimdom catholice ecclesie ritmn matrimoniaUter ibidiem faenmt assooiatf»
Sicqoe ambo rarigene, saccessu temporis qnatuor filiorum et totidem filiarum focti
parentes, in malus egestatibus et pennriis ac qaandoqoe ([presertim post cecitati^
immissam plagaml bonoram hominam elemosinanim fniicione filios saos, qaoasqae
hominam servitatibas mancipari possent, cam ingenti soUicitadine edacarant. Unos
aatem .illoiwfti de qnp bic meneio^ in deeimo wb etatis.aano^ «msu oijasdam
Saganensis civisse, amite sae, litteraram stadio fuit applicatas. ,
Post maltas vero miserie et inedie pressaras indigencieqae toleratas mole-
stiäs qaarandamqae binc inde civitatom perlastracionem et peragracionem anno do«
nftini 1506 vigesimam primam soe nativitatis ageos anmm in profesto divi Stihr ims.
nislai episcopi et martiris verno tempwe per interceasoriam sapplicaeiooem egregii '• ^^^
docteris Philif^ phissici ae cojasdam Si^nensis senatoris Wencseslai Neaman,
sine hesitacione. spiritus sancti instinoto ad hajos monasterii saerMi religionem
foit admissoa. Probacioois aatem tempore oaqoe ad transfiguracionis domfai nostri 6. Ai«»
Jhesa Christi festam peracto, prias in vigilia ascensionts domi»i religionis liabita aa Mai.
indatas , solennem professionem (capitalari omissa^ com reliqais quänsdam fira*
tribas in ecclesia eoram popalo fecit. Bxinde circa qoartale cracis, a domino M« Sept.
Paalo abbate de Hawgwicz minoribds ordinibas iniciatas, Wratislaviam pro sab-»
diaconata nanciscendo fditmissus. Post hoc itenim ad festui natalis Christi ad
eondem locnm directus sacro diaconatas ordine extltü insignitos. Peractis aatem
in novidatu annis qaatqor cam dimidio, tempore adveotos demini, sacemocii gra*
dam, in Libasz^3 traosmissas, fbit adeptos et coasem^iier in die sacro epiphanie o. Jm.
domini mataram cantando ad kadeia~ concti poteotis iet prinueias peregit, Post-
^) Zlilling, & O. % M. T. Preittadt, N. O. 4 it. r. Sagsn.
1) Rttckersdorf, N. O.. 2 M. r. Sag».
s) Es ist nnstreilig die Belagerane Glog^n's im J. t488_dareli des KöiNgt Mathias
i Rinder Kerelto mit Blähe ersog.
aehwarzes Heer gegen Johann D. t. Sann gemeint. S. oben p* S8Sf denn ana
dem Angefiihrten ersieht sich,, day der Yaler, wdeher damals Huid warde, die
Rinder bereits mit Näheersoe.
^) Riipper, N. O. 1 M. y. Sagen.
*) Docn wohl hthuBf der Sits des Bisthoms»
480 IV. CaidlogHi abbtOum SaganenHum.
quam vero in hac sacra religione portando poodaa diei et estus, qiUBqaagesiiiiiim
ane etatis perficiens annum, triginta annos, XII. septimaoas et tres dies minus, ^}
consoniasset, anno et die qao supra, ad abbacialem evectns atque aoblimatiis fuik
honorem. ^3 Quem dominus deus ad ecclesie sue cnstodiam et defensionem in
doctrina perfecta et vita sancta sanunf et longevum conservet oviculisque suis bene
rectis et custoditis post hujus misere vite exilium largiflua eum preveniente dei.
' misericordia et gracia una cum eis gaudiosum celestis patrie introitum ommbus
electis iliias preparatum et concedendum adipisci mereatur amen. Hujus ergo
venerandi patris humilem stirpem et ignobile genus in descripcionem venire com-
placuit, ut ex suscitacione inopis de terra et erectione paoperis de stereore lau-
detur deus cognoscatnrque , quod ipse non sit aceeptor personarum indifferens sed
discretor cogitacionum et renum sapiens, qui in omni gente se timeate et juaticiam
operante gratam complaceneiam concipit et ex puro corde et consciencia sUii obla-
tam servitutem non dedignari soleL
JDe quibUMdan^ aUi§ eventibut iUiu9 ieutpmri».
tas7. Anno a nativitate domini nostri Jhesu Christi 1S37 pridie idus Janoarü
19. JftB. ^1^^ universe camis ingressus est dux Johannes, Georgii illustrisaimi nostri prin-
dpis Saxonie filius, homo quippe adhuc floride etatis, qui ad multos annos saper-
vivere potuisset, si a superfluis meri potacionibus se temperare voluisset. Sed
quia ultra decenciam (cen refertur) sue male cupiditati Irena illieite relaxavit,
incomodum, quod talem exorbitacionem frequenter sequi solet, eum experiri opor-
tuit. Deinde anno Christi 153^ germanus ejus dux Fridericus, qui in eodem
camisprivii tempore filiam comitis Mansfeldensis in matrimonium dUxit die vice-
i»30. sima sexta mensis Februarii, que erat quarta feria post Invocavit, ex hac mi-
96. Fdnr. gf gyj( vita. Homo profecto aatis modestus, laudabilis vite, honeste fame et hone
con versacionis , illustrissimi principis Georgii patris sui absque dubio (ü morte
non preoccupatus} per omnia. secutus fuisset vestigia, veneno autem sibi clam ad-
hibito interiisse a quibusdam suspicatur.^3
iO. AptM. Post hoc, anno eodem, die deeima sexta mensis ApriUs^} iUustrisMiaus et
christianissimus in partibus nostris princeps ac dominus, dominus Georgius dux
, Landtgravius Dhoringie, marcldo Misne etc., vir sexaginta Septem amio-
1) Da er nehmlich 7. Mai 1K06 eintrat und 10. Febr. Iit36 sum Abte gewihlt wurde,
ao fehlten am SOaten Jahre nach seinem Eintritte noch IS IPV^ochen nndSTage. Er
war sonach i. J. 14t)6 geborcQ.
s) Am 13* Mai 1536 wnnle die Erwählong dea Simon Petzijt com Abte von Biaehofe
Jacob von Brealan beatätigt.
s) Yergl. Weisaea Geach. der Chnraächaiachen Staaten III. p. 852, und die daselbst
angef. Qnellen.
4) Er Btarh erat 17. April.
26. Simofk J^\ '. Benof,^ Cfetirg. wu^ Sftl^en. . 481
nMy ^cto mensimn et qafitaor diemm v!am aniFerse cavqis ^t ingressiis, qni se
contra Lateranam isectam sive Ueresdin (^cujus Mairdnas Lüter mönachos apostata
et sponse Christi cujusdäm moiiialis deo dicate rapV)r tunq temporis aator extitit^
quasi miiriim irrefragabilem opposujt.^3 ^^ illius etatis^tpr))ulencia in tota Ger-
mania inyenire principein simileiB non conce^i^jt^j^vi ,eci9m zelator justicie et eqoi-
tatis fait, cle|i et religiösorum miseripor9..iator paupermnqu^' et pupillomm pias
consolatof ^ i^st' inventas. Napi novi hospjtalis in Tlresden pro centum persönis ibi
jagiter et! qiiotidie sustentaadis jps.e liberalissimus fqndalor, dotatör et erector
foit 0aem utique .niillus' scismaticorum impetuosus' incursus- a vere fidei so-
liditate et Christiane religjönis strennuö cönsectata . unquam movere vel evel-
lere potoit, onde merito ' pre aKis sui teiiiporis principibas ob virtatom pre-
rogativam ac catholice fidei con^janciam, qnibiis (^veluti lacifer . reliquas Stel-
las exeellere solet} emiciiit et libmeil christianissimi pnncipis nbn immerito pro-
merqit. Qni' nüta dei (^du6t)i(s suis filüs Johanne et Fridefico ante se ex
hoc mundo per mortem translati's3 sine berede decedens üterino ' germano suo
duci Henrico civitates dominiumque, a se ad' longos gubernatum dereliquit In-
toxicato autem (^adversariis ejus id procurantibusl pro eo, quod eorum Lute-
rane secte vel factioni consentire ac implicari noUet, a quampluribus hominibus
interüsse creditur. , *
Eodem quoque anno, 'Hie yicesimä nona illius mensfs videlicet Aprilis^ tttSfl.
nobilis et stirennuus jSiffridus de Nechern, Iqui prefecti funcjtus officio in Sagäno
penes,...^3 Annos, decrepite etafis vir^ aue carnis debitum exolvit«
Anno 1537. circa sanctorum Fabian! et Sebasliani festum aggeres amborum tasRr.
molendinorum prope Saganum ad aquam Bobere jacencium ob nimiam glaciei ^* *^***^
abundanciam eos impetentis dirupti perierunt Ex hoc . Saganensis popalus haud
modicam penuriam in frunientorum et brasiörüm molicione pertulit. Ad peticionemi
igitur consulatus rota äna molendini nostri Tscbirnensis^J usui eorum pro terendis
brasiis ad tempus accon^odata fuit. Molendinuni quoque Brandstatense pauberüm
bospitalis eodem tempore consimilem aggeris destruccionem ex tiimia glaciali
abundancia sufferre oportuit, necnon et molendioa refiqua pene omnia in Bobera
coUocata, Bergers, Tschachens etc. ab hujusmodi ruina se eximere non quiveruikt.
Preterea molendinum jam predictum bospitalis sancti spiritus ob multiplices aque
Bobere inundaciones et propter frequentes inde secutas aggeris destructioues plsca-
tommqne tediosas et asaiduas quenmonii)Sy molem tantam Ijgnomm lapidumque
pisces codscendere nbn posse dipeiiciumV illustrissim}' ducis Georgii, pleno acce-
dente conaensa, etemo aabjacere : interitui , a nobili et atreonuo Siffriido de Nechem
eodem tempore Saganensi prefecto est mandatum, tali sub condicione et modo,
# I
1) Wie uchdjracUicli und strcupe er 4*s getluin e. .Bot tigers' Gesch. r. Sachsen L
6. '482 ff. ; > ' ^f' ■ '^ -•«*,. ^^» ..........«*.
A ist fiir die fehlende Zahl im Orifrjnkle ' leeret tUnni gelassen.
9) Es liegt noch jetzt eiji^e . sogenannte Stifts - MoUe an der Tschirna.
61
•
qaod singalis äimls qoartalfbas prieipositas lios;>Ital{s aut paoperdm ftliäem eadsten-
dam provfsor quataor siligitiid modlos de nnolendinls arci Sagattensf atttnentibas
hereditarle et pörpetaf$ temporibns movere et sablevare habere debeat.^3 Agram
vero ad flltfd jAioietidUitiiii pertlnentem ih atröqae Bttore jaceAtem eiridüm biquiliDO
villule Braodstädt mönäsietfam pro centtim et XX. marclB hereifitaHe veodifit,
ita qaod presebd, scihbiet ]^aal j[itibl^e^ appellatad, et (mnelA ilskUüi; kmptütes et
possessores ilfius agri ab abbate'Vel prepoiifto Ikospitalis eondäm pörrfeetvim ^
säscipere ipsisqae hotttagiam facere obiigentar ae ad divi Micbaefis aaxhaiigel!
feslam singalis annis annualem et hereditarium censam^ daas videlieet mareas per-
petuls temporibos dare et exolvere prefato preposito pro sastentacione panperom
astrieti habeantur.^
iVS7, Anno dpmini 153T et ihdicta fiitt et itnpbisita contribttdo peeaoialts aire
steoralis contra Tarcam^]| saper rasticoa seorsam et saper saperioritatem illoram
seprsam, ita qaod onasqiusqae coaclas fait bona saa taxare secandam eonsden-
dam, pro qaanto ea vendere vellet, et de centam marcis in districta Saganepsli
Prebassensi et Naambargensi oportuit onamquemqae dare tres fertones anales.
Ca! contribadoni tres solacionis termini prefigebantur , sdlicet feria qtdnta ante
trinitatis, festam Bartholomei et dies saneti Galli. Bona aatem monasteril in di-
stricta Si^anensiy Prebassensi et Naambargensi pro decem milibas mnreia (arafa
faerunt; de qaibas excrevit samma dända märce septaagiata Septem , ad onam-
qaemqae donstitutam terminam marce XXV. Pecaniäm. ifistfper de bonis nostrormn
rasticoram nos coUegimas, qaa namerata fnvente sunt marce anlas taxadonis sive
eonfribncionis drciter centam et qainqaaginta. Q'aam coUectam pecaniam, et no«
Stram et nostrataam, capitaneo {Siaganensi presentavimas. In districta aatem S<h
raviensi de singalis mansis mandätam fiiit, * dare unam maream gi-ossorum nsaa-
liam. Qaa per nobiles vasallos sive saperioritatem collecta, redimebant se et suos
cum ea ita, qaod de sais propriis bonis vasallos nihil dare necesse fuit, qaamvis
eioram bona eciam taxare cogebantar. Taxafä aafem fderant bona monasterii
in jam dicto Soraviensi districta pro octo milibas marcis, de qaibas excrevit
gamma pecaniaram danda, marce octoginta, qaas de monasterii deposite peca-
0 Am 25. F^br. 1837 Unfte Siegfried v. Neehem die Hospitalm&Ue bei BvensUdt
ftuBH &erzogI« Sichsiaehen Amte za Saffan, aiugeiKMnaieHi den Acker, nnd vei^
adirieli den Stifte jilirlich auf den Miililen n Sagaa 16 SckeflU Korn Zine-
K) Am 2S. Jani 1557 beaUtigte Siegfried von Necherii , daaa ^ der Abt den Acker aa
beiden Seiten dea Bobera, mit Garten, Gehölz und Wieaewacka^ wie ihn die
Mnhle zn Brenatadt gehabt, für ISO Mark an Panl Rebiger za Brendatedt erblieh
yerkanft hatte. Urk«
B) Nach Schick fuaa III» p. 178, nnd Pol lU* p* 91, wurden Ton den Fanten nzd
St&nden 78000 Golden zu 58 Groachen bewilligt^ Ton 100 Gald. Vngariach aoIUen
94 Groachen eniriditel werden. Hier erhalten wir nun einige nähere Angaben über
die Art der YerÜieilang und Erhebung dieaer Art Ton Steuern.
26. Simon 11. Türhtnfteuer.^ ^ Uierwffm» vm Bfberttein. 483
ma txolvumis, id rog^ntibos nistlrisy abrilK« a4 Bairtholomei festw tot re-
..<;e;ptiijri« . Postremo omnia monaaterii bona in 4jstric(a Glogoviensi jaceiMia , pre-
p^^ris ^niitfj|iberg€tnai et Beiwiej^i additis, ad valorj^m ^eptem milium marca-
nunf aa:^ii» iTaenuit/ ' samiDaque e:$;^de danda p;roveaie49 tiibus vicItHis ceu in
Slägwensi dia^ricta sexaginta et a|)^ ' ^^cq erant^ jpreter 'Wacion^m rasticoToip»)
4aa anns^siiae de centiim jnarcis XVh jSchweiaiiiGaEense3 grossulos exol?e]^
cogebator.\)
Teapore Imyos venerandi* patris doxainvs geqeroaiM Qieronhiuis de Biber-
jüi^yn itenua eoatra^ mouasteniiai noBttivin ila invidia* et persecaoioae incaBdoit.
iXamanno CSj^m^l^^ toroppiiej porcos nostj^^s al a^prandajoi rast}- ^^
eoraui nostironuii^ad Jtsmm, ia Etermadörn pro sa^nf^cipjie.^u^^glwdes positos yi et
poteaUte siia abstalit «t^ Söravieiiai judjblv ifnpalßos- ad seip ierane septiBiana9^ öon-
^liia;.ja3 et egaUatem detlnnit Qai^ jpQrci taBdem Sifirido. 4e Nfecb^rn Sa^anensi
pre&c^ iCv^ patente} dpnati faeirunt nabi^me ab eo Festituil ^ Pelnde iii mense
Jlaiinarv) jm diotos Biberstenius dejnkHim abbatem apad sereaissimam Bobemia etc.
regem iB^erdinanäum veluti sibi contumacem false accusavit et ijuaal contra x^fpWk
lieraonam ac s^os. aobjeetos/sedieiaiieiv ^t^^Utem^q^citare volenti^. eomparen-
iknn in Prageasl arce cafain regte n^ßtat'e JiUf^ris jpsgalijBi^s^ !o^^ prooaravi(t,
Ifllfa comparicianis aatem teripinuni /j^nqicijjm . dominus prefectui Saganensis pro* ^
£atas Siffridas de Necber/i j^ter .iitrainque partem ipro fi^^sß .^oniposicione* amica-
bUis tractatua dieni atatu^re naa^tulit, et doiniho BibprstjBniQ talem. dieiq ae-
eeptant^ et ipso duoa eonsiliariQs mittente aoibarani parcmm. discordias , pro inoao
aiU posaibili in dominica Reminiscare sedare ^t in onaminita^em reducere sätaga-
.biut, Caase aotem propter auas.bona d]strict^s Scu-ayißngi^ inf (.et?bat ^ TidelH<et
Conazendorff, Cwdela, JeachLendprC^t giv)sdam Jtistifo^^ mnt.
Nam dominos Biberstenios, suos predecessores/ collectorum fendalium ömnes in
simiil equalem sortem habuisse ajebat. Hac racione dominum Johannem Biber-
stenium (a quo illa bona hereditarie provenerunt monasterio} ad hereditariam ven-
4ieiQDeiii ^nollam penitus habuisse iacvltatem asserebatr uaoper et litteras ejus
^ieaapev nfobisidai», pfo eo quod. naltis ifukiKenUur UuKvij^is teatjibiM, [opnioQ esse
tsrttflpeeMs «t ex coaseqMflti onni tebwb Mrentoa habdre voluit Ut autem i^^acta-
tus tafis in donMrdiam iret et' lAejMfe^ ^ncMiRäflerf^ jtite^''pa<ä9'4iraeralfl»drefri-
gerio. has possessionis auer a/baaoirimt paiHeii:^ vi-
delicet vJUulam J[qacbkendorff, pasfura -in agris eju? pr6 f^^^Hii^i.,« peck^^
mm enatncione i^eaenrata^ mMdiiitate«i . cujaadaip> agdiiaob:!;Q»t>i:axi^W}i ^^emore,
proprie die Obiracbar/ tmum pratum rösaffiAnnap^Uautaiyjpfiu».ab ^eadett domino
in edHIcaeione (dscioe a^a!sf • «rofiindatu« alte, aabnafau^' ^'dood^^vivarlod ante
Soraviam; unam marCam in Qti^kh^ )t^tmii\^ Itt viUa
^) Sonach worden alle Gater d«s Klosters anC ]KS,OQO .Mark, ab«
mUm 818 Marlt cntrlclitete , also je'eii&e V6ii «»-^llVlJbtKf'
484 tV: ' Cätiüo^ abifdiim Sdganemtum.
Marsdorff rasticos et centam ac qainqnaginfa carrentis moliete inarcas« Desa-
per dedit nobis novam confirmacionem , se, suos heredes ac fQtiiro3 ejus suo-
cessoreä obliganteni et in se continenlem , quod monasterimii ^itte bona* ipsias
in suo dominio sita neqaaqaam ultra injastis infestacionibus Inquletare .vellet* ant
in nemorain asafructa iinpedire aed' pocius tili deinceps jastam et delitam im-
lass. pendere protectionem. Talis confii'niacio data est anno Uhristi 1538 feria se-
•aa, ApriL cnnda papce. ^)
i587« ' Anno domini 1537, die seqnenti post divisionis apostolorom festam, jam
16. Jviu prefatns nobilis et generosas dominus , dominus Hieronimus de Pibersteyn Glogo-
viensem ducatum in dicionem süaia Buscepit, triginta quatuor mtlibus Ungaiiconun
florenorum domino Fei^dinando Rom^idram etc. regie mäjestati destiper datis , que
sublimitatis adepcio mönasterio'nosrtrti ]([s!cut presumiturj haud modicum aliatura
est gravamen, propter frequentes ipsius et suorum famulorum per Saganom ver-
sus Soraviam et exinde m Glogoviam itineraciones, ad monasterium refectionis
et hospicii habendi gracia declinancium. Faxit deus liujasceitiodi asaiduas invisi-
tadones fieri portabfles.^3
tS98«' Eodem aimo^ in die sancte M Arthe virginis, illustrissimus princeps Geoi^os
89« Joii« jjiix Säxonie 'suos consiliarios in Sagatium misit, tres viros, sciencia simul et ex-
periencia eminentes,' döcioresjurium düös et nobilem vasallum, quos monasteriam
post elapsam horaiii eorum^'^dventas einä sex' cahtaris vini honoravif. In quatuor
cantaris majoribus offerebatur vinum commune' album et rubeum in duobus vero
minimis rinum apiariuib,!^}^^^^^^ Muscateller, ex cellario civitatis, una cofyla,^}
id est Qxidxi^ pro decem grossis eipptum. Superaddebatur hiis maldratum unun
avene , pro tercio autein die dd ^räbdendum in monasterio una cum prefecto civi-
' tatis invitati fuerunt«*^'ei in borä eis prefinita comparentes cum ferculis fenne oeto
) Am 17. Mäi^ 1553 siclilbsB 'SiegiMe^ ton Necbem swiseliett den BeröUaiiekligteB
' ries^ Hieronymns; roh. Bib^rsMtil'iiiid' dem Stifte ^gau den i»beii'»aii^ef&liitea Vcr-
^ gleieltj:4ii8* Stift .ioUte- daiiiL deau mon BiAM^ialeih. jnit lieiaev Eidevpflieht T^andeii
i»«yiP>{11«PU^:«a;fbaj>4lj; iiad.tjfjeU«^ flicMmt Aeittjlieli^P Personen yeraorgt wurde,
'■\ K
SD AqllcVij^ikiim^J^ allßu GüferUi bo das- Stift unter Uir habe,
thnn, wie em £rblarst zum bagan mit dergleichen Outeicn tnnn werde* J#ie von
t\^Wie\i\M^'%M^^iik diia' SUft' in ilir^n ISichwildern li?efrMiibdeniv wogegen
ste sieh d}e; WildbalinVörbebiUt«Ut;i^ N«cbd^ sieh der toh BHleriiteitt a»:J;. April
soek auvoF «M^i^ei|fldtotiifh[<faniidnK''Stiftei eine Wiese im Sertner Wald« anage*
beten,; nabmtlier $9^ Apvii^ClIo^Mg^ ^i dej^i: Oaterfeiertwenj) den Yertrag Wy und
: . tm 83L 4k4 ^fVKf^*^^'^) ^\ j^ : $^lji|f]t^npteEU>anen von Jeschlcendörf an den yon BI-
beratein. TTrlik» ' Vergl. noch oben p. 527, 359, und p. 476.
I) Da Hieronymna von Bibersteln das Herzogthnm im Jahre 1840 wieder abtrat,
der Verfasaer weiter oben noeh etwas aus den Ereignisse» des Jabtts 1538
Bcbreibt, so ergiebt sieb die Zeit der Abfassung dieses Tbeib der Chronik sehr
s
)
lese Bezeichnung, tdi]^t*I)ei ^p, VfiPg^: n. d» >y.: Tiuum.
^) Cotyla, oder: fy>tUe, menanra, quae medium Bextarinm eoiitUl^t' DurCange.
26. Simon IL GkichzeiHgei. 485
aat novem safficienter fuerant refecti, caasisqae pro qaibas expediendis missi
eraat rite compositis et ordinatis, die quioto Saganum relinquentes, ad propria
remearunt.
Anno domini 153S illostris dax de Meckelberg^} matrimonio desponsavit IM»,
et dedit isoas daas filias Friderico Lignieaenai et Joachimo Olsnensi ducibus Slesie^
habaerontqae itineracionem suam per Saganom, moram ibidem fa^ientes dorn versns
Lignitss viagiam facerent per noctem ünam* Demum päractis nupciarum diebns
redeundo , per noctea daas et diem unnm nioraü sant , ^ faeruntque ^ iliostrissimo
principe nostro disponente, in redeundo per prefectum Saganensem Siffridom
j^eckern omnibas escarum et pabalamm necessariis gratis competenter provisi, in
namero existentes quasi septingenti. Aceeperunt autem ob vie longitudinem dam*
pnum (]ceu fiinia erat) decem optimorum eaballorum interitum^ a patria sua versns
Liguitz et inde usque in ^aganum remeando.
Eodem -anno Serenissimus Romanomm, Bohemorum eto. rex Ferdinan»
dus circa sancti Senracii * festum de Praga super aquam Albim navigando ad iz. IM«
illustrissimum ducem nostrum Georgium in Dresden venit, ubi per sex mo-
rando dies, ab eo magnifico munere XV. centenis Vallensium grossonun ai^
gento honoratus fuit. Postea in Budissen itineracionem assumpsit, ibique us-
que in quartum diem perseverans steuram contra Turcam sex Luzacie dvi-
tatibus ac reliquis opidis, de inille florenis sex florenos Renenses tribuendos,
indixit Deinde Görlitz, Boleslaviam, Lignits ac Schweidenitz peragrando
'Wratislaviam petivit, in quo loco ad tres septimanas permanendo eciam tot!
jSlesie contra Turcam steuram exolvendam imposuit. Cujus tamen contribucio in
eSectum non venit.^3
Anno domini lS3d In vigilia festf conversionis sancti Pauli domina Ursula, isso.
illustrissimi ducis Karoli Monsterbergensis etc. fiüa , quondam domino generoso ^« ^^*
domino BBeronimo de Biberstein Soravie, Beskow etc. dominö . inatrimonialiter
1*uncta , suum extremum de hac mortali vita deeedendo sortita äst . finem , nul-
um de se relinquens natum heredem, sed tantnm trium fiUarum mater effecta
extitit, quarum umen una, junior videlicet, eodem anno eciam moriendo matrem
secuta est.
Anno Christi 1537 pitella cuprea - braxatorii per prefatum dominum abba* 1107.
tem Simonem anno senritutis ejus secundo ^ro sexaginta novem marcis totaliter
nova et disposita' et eomparata fuit. Habuit autem in toto centones novem et
libras qul^tuor , antiquum autem cuprum de veteri eliquatum, purificatum et lihra-
Uun centones sex, minus uno lapide ponderavit, qood ad ejus fabiricacionem ce-
0 Heiorichs von MecMenbmrg Tochter Catharina, vemiUte aich if* März 1S38 mit
Friedrich III. t. Liegoils^ and an dcmaelben Tage deren ^diwealer Margarelha mit
Karl II. y. MüDSterberg und Oels.
") Nach Thebeaiiis U. p. 80. liam Ferdinand fi9. M« nach Break» vnd die Sttnde
bewillieten <tOOOO Rhein. Gulden«
486 JF. Catalogus abbalum SaganenHum.
4em^ ejus soloeionem et empeioiieiD reddMit Ißvioren. Senri auten jüTaates
artifieem donati fiieriuit fertonibas sex* ^3
Mf€ quodmm n^ir€fbiH ereniUf tuperUnreM regenMet
ab ir0usta aubdiiarum morutn aggravadene
ei suppre$$iane deierrenie.
Vßß. ht saperiori Slesia anno dominice ioearnacioiiia 1538, circUer divi Midiae-
ÜB festmi, jaxta opidum minor Glogovia dictum qoidam nobilis vasaUua somn
iqaatiim dcmuBiiim in qoendam exereeoa sabditom^ sab amisaione bonontni 'et cor»*
poris ei injonxit, ut qaandam quercinam arbawm aois equia '6t curni, ipsins corie
Tehendo addnceret. Rosticas una eum aervo arborem 'perlastraiw, tarn ingentem
ejus molem sub eqaia etcumt «eqaaqflam dedaei passe cmsideraidt* £o aic de
arbore in magno animi roerore reoedente, qaidam vir proeere statore Uli obviaas,
-causam tristide illiiis ab eo inqnisivit At ille sab privaeione Tille et booonun
arboris prefate deductiottem a yasallo auo aibi imperatam narravit Coi iUe uU:
animequior eato. Ego arboris üliiis indactar ejistam, isurmai tuum fUaudiimi sor
Jummodo mihi accomoda. Quo eoneesao ecce mox arber illa omoes ramoa, qm
ab ea precisi foerant, mrsus ut prius innatiOA et insertoa babuit, et dfan^o curru
adaptato arboris eacomea cnrmi taatommodo imposuit Itaque miaaado et a^
tando per agros et präta, vehemena ubique vecture iUius veafigium dereliquity
veniensque ad vasalli predicti curiam mox omnes sepes, valvas berreum et ovila
cum tarn ingenti m(de arboris ~ (habitaeionem illam clrcumeondol deatraxit terre-
^e eoeqoavit, et postremo, arbore in emria deposita. ut vasaUos ad eum exiret
mmeiari eommisit, aut ai hoc facere remiuaret, quod ipse ad iSkm iagvesaaras
domum esset denaneiaTit. At iUe, timore indicibili tactus^ exitum denegare aon
audebat, eoque domum egresao vector ille tam validua ad «um inquit: eece hie
habes adductam arborem, aed qualibus aut quibus equis illud opus perfacerim, at
scias, necessitatem habes. Aperi ergo oculos tuos et vide,'quo auxilio id operap
ium Sit. Moxque aperti sunt ecuH c^as^ et eece pater. mater avusque ejus ac
alUis quidam de cogoacione illius vasalli ibi affuerunt. Qaibua visia ait Uli tottk
afuriga: ecce, jam coatemplatus es equos, quibus hunc peregi labocem, sed de
genealogia toa a&>s quatuor subjugales tales equos adhuc me adeptornm apero
inter ques absque dubia tu uauai constitueris, Hiis sie peractis vector ille, assuBV^to
secum tecto domus vasalli, ab oculis intuencium evanuit. Dicitur autem arbor
hec tantam induracionem miraculose accepisse, quod nuUa vi securium aut quovis
ferreo instrumento secari aut scindi possit, quin pocius ad quoslibet susceptos
>i im<wm in*jf ■■■< t*ti
^) Von hier aind fwet Teile Seiten ^ die swrite des einen und die erste des sndefo
Blattes leer gelassen , if? oranf das Weitere von derselhen Hand Iblgt.
96. a^mmlL |87
ietos igneas sdiifilbis i^m eailMeie qnnt IUi8ticii$ antem ilkr pai|Mr, qiA bt
tribas diebiis eoni poeris mos in dono pane eaniit, tres integros paaes aee mense
idbi auperiaipoflifos ioTeiiit. Hec tdstoiia eimibiss presidentibas , aaos subdttoa
ifljuate agigravantiims, in fine hajo» aeeali io caucionem eoram absqtie dubio pre*
osteiiaa est, ^e meiilo jngiter eoraoi ociilia eoram versari deberet.
^^JPre^atio in eontinuationetn harutn annattum
nMnatterii Saganemit.
Kaaiatwi, keler candidisaiflie, ani seripfia acte komadM lo^go tM^oram
intervallo neg}ecta repetitvo- resqiie geataa e memoria viventium excasaa in fastos
aiqne annales digesturo non e venire , quin aliquantulum a recto veriCatis tramite in
describenda rei gestae annorum Aerarnqne serie exorbitet atqne deflectat, rem
sane taedio plenam muUijugiqne difficnltate refertam esse, nemo est, qui non
animadver&t. O^od nt ex antmi succedat sententia, de« inprimts ter opthnns
maximos, quo duce et eojaa in honorem oposeulam hoc celeri calamo huanliqne
stylo gratae posteritati consignandom aggredior precandus est. Deinde mei mu«*
neris esse iatelltgo, impedimenta, qoae incaeptom remorari videntar, diligeirti cnra
ättiovere difficakatemqoe illam hilari roltn superare atqoe exorbere^ quae orirl
aoiet ex rebus, hmga hihc aetatnm intercapedine dissitis persenitafndis, quärnm «t
evidens veritas eraatur non nisi v^lanti et assidno studio ex vetilslis quibnsdant
seriptis , montmentis et epitapfaiis «t petenda ac rimanda. Verum enim rero fasti^
dium tUud, quo bomines persaepe affiduntur In ignoto indagando, mitigabit ae
tevabit animus synceras et in sui amantes^ benevolus revermdi admodum ac pii
in Ctnristo patris domini, domini Nicolai tertü^3 abbatis caenobii hujus celebris,
dignisaimi MecaenaÜ^ ao domini mei gratiosi , perpetua fide ac omni reverentia
semper venerandi, quo autore hoc caepi, quo et aqutore feliciter fintam, aequae
cujus ac gratae voluntati hominem de se bene meritum non obseqm velle sed re-*
fragari, cum nefas patrare neenon summum (^quo nihil pejus quodque omnis aetas
horret} ingrati animi crimen subire censeo. A ouo longe abesse cupiens, hoc,
qdcquid vigilfae est ac laboris, de serie nonnuilorum pie in 'Christo functornm
patram caenobii hojus antistitum antecessorum perpetuanda, hactenus multo tem*
poris spacio intermissa, reliquis rebus gestis in annaHbus monasterii contentis in^
aerenda, ob quanttttamcunque grati animi pro innumeris mihi cum collatis tum coih
ferendis beneficiis signiiicationem ostendendam, reverendae admodum reverentiae ac
^gnitati et oculis perlustrandum et sui judicii acumlne, si quid lima dignum repe-
riatnr elimanAun, merito offerre ac £care non erubesco, pro certo mihi persua-
>) Der nun folMude fOnfte TkeU dieser Chronik ist im Jahre 1O06 bis 1615 TeiftHigt
«od geschfiehen.
•) Nieolaus war Abt y. J. 160» bis 1616.
48S
tV. CaJtdhjß» al^atum, Saganen$kun.
1006
dens, si saa ampHtudo a me ea, qaae vel ex relatione q^ectatae fidei hoaBiBiim
perceperim vel ipse oculis conspicataa fuerim narratam iri praesenUscat, ea omnia
a saa revereoda celsitadine et valta sereno et animo grato acceptam iri haud dif-
fido. Qaam ut deus praepotens benigne nobis, ecciesiae catholicae Romaoaeqae
fidei diu incolomem ac salvam custodire, tuen ae conservare dignetor, submisse
atqae sine intermissione ab ipso precabor. Sagani, septinao calendas Novembris,
M* Oct 2IIIIQ reparatae salutis millesimo sexcentesimo et sexto, ^3
Suppietneniutn de reverendo adntodum in Christo
paire» dowmino Simone teeundOp eognotmenio
Petof oMo, abbate monatterii hti^us vige^
simo seacio.
Vita nondum fancto illastrissimo joxta ac catbolicissimo principe ac domino^
domino Georgio dace Saxoniae, Landgraphio Thuringiae, marchione Misniae^ do-
siino Sagani haereditario, vir hie venerandus Simon Pelzoldus, humili licet Joco
oriundos ac prosapia subrustica natas , genus attamen siiuni virtutibus , qmbas prae-
ditus fuerat, reddens iUustrius, a die suae electionis, videlicet quarto idua Fe-
isso, bniarias Qqm divae Scbolasticae sacer est^ anno Christi Jesu servatoris miUesimo
IG. Febn quingentesimo tricesimo sexto monus abbatialis dignitatis^ cum providencia singa-
lari tum laude summa, aetate licet summa confectus, usque ad supremum vitae
diem administravit Nam homo erat placidus, quietus, simplex, moribns mitissi-
mus, dei observans, suorum amans, tolerantia rara clarus atque demum in regi-
mine abbatiae obeundae afflictissimus. Gubematio etenim ejus monasterü Saga-
nensis incidit ia turbulentissima illa tempora, quibus pullulante jam ac magis ma-
gisque invalescente Lutheri monachi illius foedifragi ac apostatae heresi, omaia ab
Omnibus venerandae antiquitatis et antiquae religionis jnra violatum ac pessundatnm
Iri nemini non licere atque integrum esse putabatur, quoniam jam nonnulli primarii
ex senatu populoque Saganensi ejuscemodi haereseos seminatorum in Kuna, in
Eckersdorf ^3 ^^ ^^^^ quibusdam civitati Sagano propinquis pagis, evangelium no«
vum annunciantium blanditiis atque illecebris inescati, variis curis ac molestiis,
GOnnivente arcis praefecto videlicet Seyfi-ido de Nechem, dominum abbatem Si-
monem onerarunt monasteriamque multis malis atque damnis affecerunt Quem
quidem lamentabilem ecciesiae Saganensis statum injuriasque sibi suis fratribus
monasterioque illatas dominus abbas non distulit ad illustrissimum ducem Saxoniae
Georgium deferre, accusans in arcendis ac reprimendis haereticis praefecü osci-
^) Hier steht der aller darauf gewendeten Muhe ohngeachtel nicht zn entüffernde Na-
menszag des Schreibers dieses Tbeils der Cbronik*
*) Kuhnan, S. W. IJ4> und Eekersdorf O. V4 M. t. Sagan.
V f
26. Simon IL * S&eU mU den hfOteranem, 489
tantiam. Quibas intellectis dox irä ejtcandescend, mox autographon exaravit ad
pra^feeMm, gravissimis verbis ipsias castigans in exequendo sibi demandato ' officio
isegirilieiii, expostalando Gdm eo de ils, de quibas ab abbate certior factüs fuerat
'mlDitailsqüe insaper, in ocyns oinnes. omnino Lutherauae haereseos satores et pseu«
doapostoli abrogarentttr aiqae e sna ditione pellerentür^ quam severissime sacra«
fliento eontendit, se in senatum populumque Saganensem et in omnes huic suo
mandato jussuiqne npn morigerantes animadversurum , et ntique Saganenses justas
profecto dedissient poenas, nisi piissimus dox Georgius aequo citiüs mortem oc-.
eubuissät.
Mortao itaqde , anno Christi millesimo quingentesimo (ricesimo- et nono, tssa.
decimO qufnto cäleiidas Majas illustrissimo necnon catholicissimo principe ^ ele- ^^* ^P'*'«
ctore, domino, domino Gfeorgio duce Saxoniae etc. et domino Sagani haerer
ditario atque sie haereditatis ducatus Saganensis jure obveniente fratri ger*
mano, illustrissimo principi, domino, domino Henrico duci Saxoniae etc. ma-
ximo Lutheranorum fautori, illico Saganenses ineuntes consilium, quomodo opta«
tis queant potiri. resumere animos Cristasque erigere.* Cfieterum asserebant non-
nalli viri consulares et senatorii, at Henricus Floeter et Joannes Wolpb,^3
vuigo plebique falso persuadentes , autore arcis capitaneo, viro nobili Joanne
de Grauschwitz, haereticorum maxime studioso et acerrimo monasterii hoste,
jus conferendi officium pastorale penes ducem esse secularique potestati, uti' ca-
pitanatui, aut senatui debere, atque ita repudiato vero ac legitime Saganen*
sium eeclesiaste, domino abbate uti summo pastore, id sacri muneris al|cui
novae seu a Luthero (yi nominabant} reformatae religionis seu fidei asseclae et
ministro committenddm discemebant. Quapropter templum summum, divae vir*
gini Mariae ^Boronm sacrdm, coenobio contiguüm, vi et armala manu civium
occupare sunt aggressiv quod olim anno a Christo sotere nato millesimo du-
centesimo et octuagesimo quarto, consilio et hortatu domini Alberi, ^ffL ßl^ ^'
perdocti £»aganensium pastoris, benignitate atque voluntate serenissimorän,^^prin-
cipum Saganensium dominorum (^piae ae sanctae recordationis3 domini Prei^do-
nis, domini Conradi ^ atque domini Henrici et demum permissu atque consensu
reverendissimi episcopi Wratislaviensis domini Thomae secundi domino Tyle-*
manne, primo et loci hujus abbati merito primo (^reliqüi ' enim duo ipsius änte^
eessores, dominus Burckhardus et dominus Henricus abbates Naumbui^ii ad
flumen Boberae sedem abbatiae fixerunt nomenque inde fuere sortiti} uti vero
ac summo a Silesiae episcopo Saganensium pastori administrandum fuit commis-
8um,^3 lotroducentes novi ilUus evangelii et recenter Qxi gloriabantur^. sub scan^pQ
reperti mystas, homines laicos, Fabianum inquam Thymaeum, Joannem Hemiär-
tum alias Halbrott cognominatum , vires procaces et paulo post M. Benedictum
V Diese erscheinen in einer CJrk. r« 12. April ltf46 als Rathmtnner«
>> S. oben p. 180.
62
400 jnTf Palaf^jiu^ ßbb^tbfai Soffonemimn.
j^') pampliagiim illam, bestiam insatiabilem , eos sacro siiggeatiii incm-
bendo, altaribas coraiidis^ sacramentis dispertiendis ac deniqae animabas Biedendis
Iiraefecerant, non secus ac si qais pomoerium aaum olitori caprOy «c ovile CftrisÜ
apo cacodaemoni committat oastodiendam. Hie Fabianas Thyioaeas tertio oooas
taso« Septembris, occupato templo, primam (üt perhibenQ ad populaiUy ma^Qa ad^oknl^
'' ^^^ bominam multitadine primus Latheri evangelU tnbicen jSagaoi habaU (wcimen^
Sed jam ad id unde paulisper digressi somas revertamiir.
Injasti, mebercale, in rem alienam iDvasores, latronibns andadores, dm
more pastoram recta ingressi per ostium in ovile, verom aliunde ant per tectofli
aut facto effosso solo sabter limen foramioe in eccksiam, tranqiülle aemper sopra
dacentos quinquaginta et qainque annos poasessam ausi sant irraere, omnia diri*
pientea sacraqne prophanantes. Praeterea haereticis hoc modo in templo tinBal*
tuantibus sacrilegasqae manus saas in allaria, ea demoliendo et vendendo, neciiOD
in aacraa Christi sanctonimqae ejus eUoyag sen imagines, eas decortando inji-
clentibas et sie de victoria tarpiter adepta trinmpham agentibns , reverendns domi-
nus abbas Simon piique fratres, non modo templo interdicti, yerum etiara mdaim
äuperiori, januis eaice et latc^bus occlusis, prohibiti, sacras canonicas preces
eantu solito et' ritu solenni peragere leiturgiasque conficere nqn andebant, imo vix
tut! a vitae periculis in claustro, maerore ipaximo angostiisque perculsi deb'tesce-
bant, Altaria enim pulcberrima, numißro (ut ipsimet praedicant^ sedecim e nestro,
quatttor vero ex BVanciscanorum templo^ sanctis apostolorum principibus Petro et
Paulo sacro sustulerunt, ea e muris vi et ferro dejicientes et Posnaniam, Polo-
niae majoris jnetropolim , ad nundinas venum transmisenint , visiturque adhue hodie
ibl summum Franciscanornm praeter alia mero 941^0 inapratum^ sfaximi praedi,
sed minimi venditnm. 0 fures! 0 sacrilegi et homicidael Tantus namque primitoa
Istorum heoevangelicorum in nos nostrosque efferbuit furor, ut anno eodem 1539,
nie quidem foemineo parcentes sexui, duas mulieres in foro gladio perimi corariot,
unaiii^ riilidosae vitae addictam, quam ignominioso (]ut opinabantur} nomine voca-
baDii;'n(|^m seu monialem regulärem, alteram civem viduam, cognomento Guen-
IheriA^ ^ accusatas de anabaptismo; num veraciter? an falso? deo esto jodicium,
alias certe (ut ex relatione majorum habeo} piissimas, quae omnes, aut eogpiA-
Gone, aut familiaritate , aut vitae usu sibi conjunctos seu notos notasque adborte-
bantur, profitentes, ne quidem latum (vA proverbio dicitur^ unguem ab ayita reU-
glone et patrum fide esse discedendum* Denique, ne aequo longior sim, vene-
randus hie pater Simon, hoc in luctuosissimo monasterii statu, animi jam dolore
ao senectute (quae sola est morbus} confectus, rite suorum peccatorum sordibus
per sacram exomologesin expiatus coelestique ephodio sacratissimi corporis ac san-
guinis unici servatoris nostri Jesu Christi refocillatus , pie in domino vita defun-
IMIji gituri die nionumentis non consignato, anno a partu virginis millesimo quingente-
M Fabian Thiame, Johann Halbbrodt oder Hemiartus und Benedict Fischer. S. Worba
Qaach. Vt Sagan p. 5k95 ff^
26. SMon n. BlelelbseÜlgtt. 491
• • •
simb et ^adragesiitao quarto, anno rem soi regiminis nono et fmiptionis laereti-
Goram in templütn sammtini sextb, dub Romano pontifice Paulo tertio et impera-
tore Carole qainto* Cnjas corpus dominus prior, frater Andreas Rupertus 5cul-
teti, annis aliquot post ejus successor, caeterique Ibrabes, sblenni exequiamm ritu
in ambittt templi sepeliri cnrarunt, ubi et ipsi hodie lithotaphioii piae ac gratae
recordationis ergo a reverendo admodum domino abbate domino Franeiscp primo
positm. temitar»^}' .
PostFmnum phcuit et baec« licet parerga^ naip^atls^ adscril^l-e«
Anno ä pärtu virgineo 1539 , nono calendas Septemliris mortem obiit reve- issa
rendissimus dominus episcopus Wratislaviensls, dominus Jacobus de Sultza, cui m.a«(|.
successit in episcopatu, decimo quarto calendas Octobris ejusdem anni 1539, do- la« Scpt»
minus Balthasar de Promnitz.
Anno 1B40 ipsiä Idibuä Octobribus venit Saganum illustrissimus dok S(a- IMO.
xoniae Henrifcüd una cum filio Mauritio, a quo Saganensesi, interüellante dttiiiino^*^^
döctore Weneeslao Neandro Saganensl, ducis ipsius Henrici cancellario, .modasie-
rium templumque Franciscanorum petendo obtinuerunt. ^3
Anno 1541 illustrissimo Saxoniae duce Henrico die 19* August! Aiortid lau.
intempestiva e vivis sublato obvenit haereditas dncatuum Saganensiam filiis ipsius ^^«^^^
fratribtts germanis illustriasimis principibus electoribus, dominis dominis MauritiO
et Augusto.
Anno 1542 aestate per universam Silesiam inaudita et admirandk sdborfa lati.
est locustarum cöpia, quae magnum cum herbis, sementibus messibtisque tum an!-
mallbus quibusvis armenlisque intulit nocumentum.
Anno demum Christ! millesimo quingentesimo quadragesimo et tertio, die 11145»
Martis post festum sancti Vit! martyris , illustrissimus Saxoniae princeps , elector ^* ^*>^*
Mauritius, magno obvallatus satellitio Saganum civitatem ingressus, Saganensium
dacali diplomate confirmavit privilegia.
Baec digna narratu mihi visa fuere, quae adhuc ipso domino Simone vi-
vente acdderunt, nunc ad res in interregno quaM, hoc est, cum domini fratrea
L) Nicht unwichtig ist noch, dass am 15. Sept 1536 Bischof Jacob von Breslau mit
Genehmigang Herzog Georgs von Sachsen dem Saganer Stifte eestaitete^ die zürn
Kloster eebörigeii Probsteien anf einige Jahre, bis die Sacheit aer Kircben wiedfe^
hergestellt sejn nviirdeii^ an Weltpriester zu ikbergeben« Doch soHteP heiiie aniPalleild
Abtrünnige oder ansserhalb der Obediens Heramstrafende den Probsteien TorgeselM
werden. Am 22. April 1841 gestattete der Cardinal Lerat Gasnar^ auch Perfonen
anderer Orden aufzunehmen , nur heine Abtrünnigen j da bei den widrigen Zeitisii
nur wenige gefunden würden y welche in den Orden treten wollten. Der Abt l^imon
erhielt auch ^wischen lttS6 und 1544) einen Magdeburger SchöflTenbrief mit folgendem
Urtel. Indem die ans dem Orden getretenen Brüder (welche sich Terheirathet haben)
binnen 16 Jahren an das Kloster heine Anforderune gemacht haben^ so dürfen sie es
auch femer nicht thun. Eben so wenig darf das Still Anforderungen an die ausge-
tretenen Ordenbrüder machen , wenn es das seit 16 Jahren nnterluaea hat.
>) VergL Worbs Sagan. p. S97 f*
62*
i
493 IV. Caiahjfus ^hbatum Sagimentkim.
daro illo dominataa Saxonici cea servilatis jogp per aliquot aimos miser^ afflieti
clam delifescentes, monasterio praeficiendo (^mortuo domino Simooe} Dovam abba-
ten! eligere prohibebantur et tandem sab regimine domini abbatia Andreae primi
ad res Qoquam} gestas stylom narrationis convertemus. ^}
XX FIT. JDe venerdbUi admodum ae reverendo
dotmino paMre Andrea pritno, Stuperto
cognotnenio,
Jastis rite, tertio ab obitu die, funeri reverendi admodam patris domini Si-
monis solutis necesse foisset a domiiio priore aenioribusque sacri collegii, nulla
interposita mora agi fralmm conventum, ad novum monasterio praeficiendo abba-
tem eVgendum ac ecclesiae Saganensi jam vidaae nee non ab incorsantibaa illis in
ovile Christi lupis rapaclssimis primis lUius novi evangefii praeconibas haereseos
Lutheranae seminatoribos ministrisque Sathanae penitns vastatae succarrendae ac
administrandae pastorem subrogandum, nam maxime verendum erat, ne mooaste-
rium in libero suo jure eligendi abbatem exeqaendo quid detrimeoti pateretar.
Verum, ut paulo ante innuimos, siquidem novum eligi abbatem vetitum erat, reve<»
rendus Interim dominus, pater Andreas Rupertus, sub titulo prioris post ex bac
vita decessum reverendi domini Simonis quatuor continuos aonos, licet citra inter^
missionem valetudinarius, pro virili laudabiüter monasterii gubernacula administra-
Vit usque ad annum 1549, quo haereditas di^catus Saganensis per commutationem
aliarum ducalium possessionum ope et opera reverendissimi domioi episcopi Wra-
tislaviensis domini Balthasaris, a ducibus Saxoniae devoluta est ad sacram regiam
majestatem Qelicis et sanctae memoriae^ serenissimum dominum, dominum Ferdi-
nandum Bohemorum regem archiducemque Austriae etc., missis primum Saganom
1540. decimo quinto calendas Augusti ab illustrissimis ducibus Saxoniae commissariis,
18» Jviu Saganenses liomagio domui Saxoniae facto solutus pronunciantibus , magnificis vi-
delicet et nobilibus viris domino Fabiane de Sclioeneyche equite et arcis Saga-
nensis praefecto et domino Simone Pistore juris utriasque doctore nee non ducam
10. JiU« Saxoniae cancellario. Deinde vero legati regis Ferdinandi die postero, 14^ calen-
das Augusti, illustres magnificique domini, domini Christophorus burckgraphius de
Donaw, dominus Joannes de Schlieben in Pelsnitz et dominus Nicolaus de Metz-
rode venerunt Saganum, suscipientes a Saganensibus homagium regi Ferdinando
et post Romanorum caesari faciendum. A quibus reverendus dominus prior, prae-
fatus dominus Andreas, nomine totius conventus obnixe petendo, ut pristino et
catholico more in choro superiori horas canonicas tanto tempore intermissaa illis
1) Im Originale steht noGb neben dem Namentznge des Schreiben ^ wie oben p. 488:
finUt 27. Oct. 1606.
Zr. Andreati, . . 493
•
liceat: cwtare w reiterare saeramqae missae officiam peragere nee nbn ad novam
legitimamqae abbatis electionem procedere, idibas Septembris obtinuit Qaare non is«Sepc.
dio caactandum domifias prior ratus^ convocatis in locd eonsaeto eonventas fra«
triboa, iibi implorato dei spirilna saneti nomine rita perveteri ac solenni, per
modani scmtinii riteque peractis peragiendis, concordi omnium suffragio, nnaniorf
Tooß canoniee electos coenobiarcba renunciatnr, reverendus admodum pater «c do-
minas, Andreas Rapertus^ octavo calendas Octobris, qui honestis parentibus Sa-a4*Scpt
gani ortas, vir oerte, cum pietate tum eruditione praestans, verum asaidua cor-
poris invaletudlne laborana« lade fortassis evenii, ut reverendissimo episcopo
Wratislaviensi^ domino, domino Balthasare, electionem ejus ratam sartamque esse
approbante et pri vilegiis caeterisque . onuiibus ad jus monasterii pertinentibus confir-
mandis regio diplomate confirmatis, insignia illa abbatiab'a, ut pednm, infulam et
id g^ias alia hujuseemodi dignitatis omamenta, quibus ejus praedecesseres fuerunt.
inattgurati sibi donari iisqve se ([tali honore band se dignum ratus3 initiari minime
pelierit.. Obortum esse quoque relatu didicimus die sabbathi noctu, sub vene*
randi hujus patris regimine in monasterio ingens incendium, pridie ante quum
dnoäw^QiW in horto fratrum fulmine fuisset ictnra, quo in restinguendo maximus
e plebe quaeqne sibi obvia depopulante, fratribus Interim in ceUis cobilibusque
suis delilescentihus fiebat concursus. Unde monasterium plus tulit dispendii atque
damni a civibus expilatoribus , quam ex illa balnei conflagratione. Hoc demum
Vigilans ac maxime solicitus de ovibus suae curae commissis quam diligentlssime
elaboravit scribendo apud reverendissimum dominum episcopum Wratislaviensem
dominum Balthasarem atque regiam majestatem^ serenissimum Ferdinandum, ut
haeretici et haereseos propagatores severissimo edicto regio lemplo nostro die
stato, quarto videlicet nonas Octobris ocyos cedere jnberentor. .Sed dominus «• Ott
Fabianus de Schoeneyche, arcis capitaneus, haereticis favens illud, quo mandatum
regium pro voluntate regia non exequeretur procrastinando propalare impedivit
Haec Visa memoratu digna.
At ne longius abeam, quam proposueram brevi narrandi iinem faciam, si
unieum duntaxat dixero, quod hie devotissimus paler, ingravescente jam morbo
vitaque ejus ad occasum vergente' ao desperata ejus sanitate per aliquot dies plane
mutus, Qti elinguis, lecto decubnerit nee mori valuerit. Quo ex facto fratres
fliagnttm caepete dolorem et 'trisliilam, nescieates quidnam in tali casu essent
facturi ne vita cederet sacratiasimo lUo. viatico sanctissimi sacramenti eucharistiae
desiitutus» Inito consilio fralves unanimes. ipsum adeuntes coram flexis genibua
ad deum devotissimas, utpote psalmos poenitentiales , sacras litanias et id genus
alias coram mortis agona agentibus fundi solitas preces fuderunt, insuper ei quo-
que monstrando venerabile sacramentum, ut deus famulo suo misericors et pro-
pitius esse eumque preciosissimo tali cibo dignari velit ostendendo signum aliquod.
Quo viso vir veneratione dignus, manu indice ostendens os, sibi illud porrigi ac
dari tacite eflflagitavit^ Quod cernentes fratres non veriti sunt ipsi illud sumendum
porrigere. Quo sumpto ac consumpto aliquantulom ingemiscens ultimum vale fra-
tribus precando. sie profatus est: o fratres, o filioli dilectissimi , servite deo in
ifili IV. Catalo0u$ aUmium SdganmHum.
aanctitate et jsstitia omnibiis diebns Testris! Quo fiaUo semone^ Ao creatori sao
two« reddens aiumam expiravU qaarto idus Maiüas, qai dies domiiio Gregorio magno
l9.Min» |i0||iaBorain pontiiei sacer est, anno vbrgioei partus millesinio qningentesimo et
qirinquagesiaio. Gessit aatem mmms abbatiale laudabHiter menses dantaxat quin«
qiie et dies sedeeim. Corpus^ cujus amoM jam caekm incolente in medio*
n wdei» (empli liuni conditom tectumque lapide ä»Q)tog Ävasvaoi¥ expbetaos re-
qiuescit
Paueala diotis subjongenda censeo scita utilia, qaae sub boo domino Andrea,
com priore tarn abbate huic monasterio praesidente coniigenint.
1M6» Anno Jesa Christi 1546 initium concilii Tridentini,^} indicente poatüloe
RoBnano Paulo tertio et infoelix perditisflsaii liaeresiarcbae et monachi apostotae
Latheri interitas^
\wt. AiuMi 1S47 capitmr Friderieus dax Säxoniae m R^manonm iaipera-
ai. Apni^tm^e Garölo quinto juxta of^idum Milbargium , ^3 V^^ dominica
istto. Anno deniqne 1530 diem obiit papa Romanos einii sedisset in pontificata
annos quindecim et dies viginti octo, videlieet Panlus tertius, post cnjas obitui
vaeasse sedem Romaaam menses doas diesque riginti novem et in cujus locum
Jttlium tertiom Ar^inum fuisse subro^atum legimus.^3 Haeo oMter aanotasse
aequi bonique consulat anagnostes*
*
*
JEJCFUn« MBe revercHdo admodun^ %n ChritMo
paire, domino Cfeorgio pritno, eognomine
Mraehero.
Dominus Georgius Krkckerus, genere Polonus, nobili Krackeroram patri-
ciorum urbis Crackovienais familia orjundus, vir magoi nominis atqne auctoritatis,
literatissimus et accerrimus catholicae fidei adversus Lutheranae haereseos secta-
tores defeusor, Wratislaviae eelebri conventui fratmm monasterii ad deiparam in
insula vel (ut vnlgo dicitur} ^tk Arena praefnit magna laude et fructn prior.
Deinde ob merita donatus praepoaitura in Gorckauw^3 t^ndem mortuo coenobii
Saganensis ejosdem ordihis Augustiniani canonioomm regularinm abbate domino
Andrea Ruperte , concordi omnium voluntate/id neeessitate ob frequentes baerefi-
1) Diese Iclzle aligeaieine Ü^ircheoverHrnnUnng wurde eigeullicli i3. Dcc. tMff eröffnet
und 4. Dee. lo63 geschlossen.
*) Mühlberg an der f Ibe oberhalb Torgans.
>) Paul III. St. 10. Nov. iSitf , und Jnl'ins IIL wurde 8. Febr. VSSXi gew&hlt.
^) Gurkan am Zobten, eine ebemalige Probstei de» AugustiBcr-Cliorherrenatifts auf dem
Sande bei Breslau. «
28. fiMiy J. JSiteaimit 4»». läUheralkem. 4M
ennUk Htqie civiliiii {nsdltui urgeaie^i rite p^ratitia peragendb pro vctcri coBsoe*
tadivß kfpitime eleclua eat ahlm» Sn^neKia «bsenaL Missis; igitor mooasterii coa«*
vwttta Sa£atiieBsi& senionba9.finfttribu& jkgatiajyirogftain, iit n«fv» dWetoa legUimae
ati^ae .«tobpioie eleatienil asäcaüii di||pnretvr^i'{pri9».laipen a^eptis in team domim
abbatia. Wi«lü^9\ieii]sjb'ejus^ pvoleäsioiiem erat
dQYinctas i^iima flnaatapia aaaoisii^ Idcirco. eaoäa ladventua «dominonuB iratnim JSar
gamenaiuai inlellepla, doBtioiia iGeorgioa £gnita|tiaii aibi ulti-o oblatam band averao
captaos aniBiOy atUl .moraqdmn t atas ^ maturatoj^^Dim opus erat, moxram ffatribna
aeaß aoeersentibos, ad inibus abbatiae oapnotedno preficiaekor Saganam.^} Ad^ tino.
W^^OB idlboa XpriUs aaaa .aillesima ^ngenteauM et quinqaageaiaw Saganm; is *'• ^P"^*
«iMaat^o abrootoibas, . coBcnisHnti^.iplefaer, hilari tultu et Toce gratoiabundä eo^
clpUnri Abhinc. iihco aalenm pompa aeaioiihis fratribus drcamvaliatea, insignif
btia abbatialibaa im facie ecckaiae ante aiumBam altare danandtts introdacitar m
Umflkwau €anlata. dehide byrnao Ambroaiano^ aliiaqiie aacris oaaremoiriia aoUüa
fiaitia, templo edacitov ad aedem atque palatiam abbatiae, ubi d a domino prior»
totoqoe eonveotit provinoia; perdilficilia, ifuaiB jam dei anxilio et eomm benefioia
aactim faerat, eojwBittebatur adoraaada^ inax{nie apectaBB ad* DaaciaoeBdaiB joria
noaaaileiü aaealaria ejoaqae jroditaaai ae proventiunn a regia anj^atate oonfimu^
tjonem y jiee^ mo ad impetmodam a domino epiacopo* Wratialaviense aacri tiarae aa
pedojii paatoriilia iaaugarationem* Quae onnia dbi a fratribna exeqdenda deaMUH
data opmione dtioa atnenueque exeeatas «güabbatem severan, magno aemper
Polonoram atipatos eomhatu incedeos, aaiiltoni aenatii Saganenai atqae eivibtts fa-*
cessivit negotii ob jos eccleaiäe parochiale^ 8ibi^8oli uti vero ao legitimo ab
opiacopo dioeeeaioa dvitatis Saganenaia pastoii arrogandaai. Prinnm. namque sta-
tim ab fidveata ejua in Saganbm ^bdmo qaarto die, boc est ad quimtiim eälendäa 97. AprU.
M^i y ad qaod piua. anteoeasor ejua dominiia Andi^Ha: feneatram jam aperwrat
viaaiqne atraverat, com baereticis, et dviboa iniit certamen^ capiena a praefecto
arda edicti regü celere» fieri execntionem , quam matando moleate obtimiit, ut
quaiB oeysoime oa|ntanei juaaan obaequenteo ex atandato regio liaeretiei, iiaere«»
9ia Lntheranäe aaaeelae et aoggertu .at toto tempia, qtiod annoa cfeoem, men«
aea aeptem et diea viginti trea occapwrerant, oedera cogerentor. Qvß annos ^At
^e diea apcd CMrea. haeresi addictoä' propter emigrationem e noalro in Fraii^
cjaeanorum temphun publida «t paiwühia« amptia ater, funestaa atque lamen«-
tabüia eat notataa» Alteruaa' dd^de eandem ob eanaam cum haeretida adbät
conflictnnu
AiHKi 1551 VteBBam^ Anatriae metri^poürn profidscena ad aereniaaimani laai.
Ferdinandum, Bohaemiae regem, archidacemque Austriae etc., obnixe petendo et
haereticoa templo Frandscanonim excladi et concione babenda interdici. Qaod et
^) Am 5. »April bestttigte bardU Btacbof BaMuiMr TOn Bicslaa den naefc dem Tode
des Abti. Andreta Ftahal ([so wird er liier genannt) postnlirtcn Abt Georg Krakauer }
dasselbe gescbak yom Könige Ferdinand am lOu April in Wien. CrUi.
496 IV. CatalöffUM abtatma Sag
pro voto a regia, majestate obÜBuit^} At noUlis dofluni» Fabianus de Sekoen*
eycfae, arcis tunc tempoiis praefeetas, m eodeoi regio mandato exeqaendo tardus^
minis qaibaadain a proposito at^ae ab incepto desiatere dominoHi abbatem deter-
ruit) inquiens, si eeptum prose^ai pergat, eom a niitlieribaa aoleis cm^dime pe«*
titam iri. Jam eteaim praeoeptvn luerat fabr» morariq parenü Cpite menoriae^
meo fares tempU iUius calcc/ et lateribuay • quae jam ia proaiptu addueta erant,
intercludere; tanta namque erat bajos pii doiaini in baeretieos. extorbandos BMigiia-
lümitas et seltts. Qui tandem perspecta re cedente in pejus atqoe visa vol^ ple-
bisque tnrba tumultaante , ejuscemodi meta «t t^rore vietus flebili maliercnlamm
petitioni templam illud Franciscanonim baerelicis satbanae miniatris incdendüm
eoaeedi amrnens paüehter tulit. Hie vir raagnanimaa, » si ei deus vitam (eerte
lon^ore dignos} prerogasset, maxino faisaet iMmameiito decorique et monasterio
et templo, jam enim constituerat nova extnii orgäna, quoram adhac prototypon in
tabala depictam et veotilabrum in monasterio est videre. Organion quoqae minaSy
quo nonnunquam bilares redduntor convivae^ suis impensis emi curavit. Ad ex-
tremnm, ne quid non commemorando praeteream, boc addain, quod suae adaüni«
atrationis anno altero borologium supra roaouofieiop extracto» ex incuria eujasdam
infimi gradus fratris ntömine Joannis, cujus carae erat commissum, candelä^casa
relicta, fuerat imflammatum; ex cujus incendlo toti non modo momsterio^ verum
etiam urbi impendisset excidiüm, ni ope divina et opera domini Fabiaai da
Scboeneycbe arcis praefecti, temerariom vulgus, ad dolia vinafia evacaanda pa-*
ratissimum, a cellis cerevisiariis scipione abigentis ignique restinguendo ad aceuc-
rendum impellentis, hac flamma nocturna moaasterium fuisset liberatum.
Administravit reverendus dominus Georgius non sine laude abbalialis cel-
altttdinis munus annos ab obitu domini aatecessoris. duntaxat duosi, menses qaatuor
issa. et dies novem, obiens mortem undecimo calendas Augosti, anno Jesu Christi
^ ^^* BüUesimo quingentesimo quinquagesimo et secundö, temporibus Romanae ecclesiae
pontifids Julii tertii, RomAiorum imperatoris Hispaniarumque regia Garoli quinti,
nee non Romanorum , Bohoemorumque regia Ferdinand! etc. Causa vero perceleris
ejus obitus certa ignoratur, quae soli.deo, arcanorum investigatori est cognita.
Nam aliqiii (ut rumor erat! credebant^ ipsnm veueno sublatum, nonnuUi vero,
aiquidem ipsum aromathite*J Cretico Hiapanicoque vino accepimus magnopere iuisae
delectatum, quod propius fidei rei'que veritati magis est eonsentaneum , pro certo
aibi ipsi ex assidua ejuscemodi generis vini potatione morbum civisse assevwa-
vere, quo aequo citius (quod deplorandum^ misere periit. Ejus sepulchrum eztat
in choro templi, juxta subsellium domini abbatis^ in quo corpus ipsius saxo tectom
in pace qaiescit.
1) Er erhielt hier auch 14. April 1581 Tom Könige Ferdinand einen besondem Geleits-
und Schutsbrtef (itr daa Stift und alle llnAertbanen desaelben auf 3 Jahre. Urk*
*) So im Originale 5 es lat gewürzter Wein gemeint, ia dieaer Zeit unter dem Namea
Ciaret aehr bekannt, auehi yiniun.confectnm*
29. Franz I. 497
Hoo eodemque ([ut obiter dicam} anno millesimo quingentesimo et quin- %M^.
quagesimo secundo, die octavo Julii, sanctis Arnolpho ac Bfaterno episcopis Ger-
manfae apostolis sacro, fuit natas Viennae Serenissimus archidnx Anstriae, do-
niinos ftudolphas, nunc temporis invictissimus atque gloriosissimus Romanorum
Imperator«
Item Sagani pestö absumpti fuere bomines bis mille et quingenti uiia cum
magfstro' Joanne Zandero Lutheranorum apud {Saganenses coneionatore acceptis-
simo, die 3. Novembris.
Haec narrasse modo suffieiat.
^JCf JC« JDe «eitera&ill ac reverendo admodutn patre
dotnino Wirancitco EfUdavico.
Exequiis solenn! ritu peractis, paucis post diebus, anno a Christo nato tßiss.
millesimo quingentesimo et quinquagesimo secundo, unanimi voce parique consensu
a fratribus monasterii professis, in loco solito in unom coUectis, in demortui do-
mini abbatis locum sobstitutus est reverendus dominus Franciscus Ludovicus,
eognomento Lehmannus , ^3 ^ulae tunc temporis monasterii Saganensis praepositus,
ex oppido inferioris Lusatiae Soravia, parentibus vilis licet conditionis attamen
honestis oriundus, vir provectioris aetatis et multis circa monasterium mnniis ac
officiis cum laude perfunctus. Qui illo miserrimo turbarum anno 1339 et 1540
ab Henrico duce Saxoniae haeresios Lutheranae assecla strenuo atque defensöre
acerrimo, inter cives Saganenses atque monasterium concitatarum tempore O^ua-
rum superius meminimus^^ reverendi admodum domini abbatis domini Simonis,
quidum concordissime vixerat, indefessus et laborum et periculormn ejus extitit
comes atque socius. Quare omnis doli sciens monasteriique cum civibus actionum
non ignorans, uti longo vitae usu atque consuetudine edoctus, magno et inveterato
in kaereticos ac cives haeresi mancipatos odio inflammatus, animo suspenso ante-
cessores quidem suos ulcisci avebat. Nam ajunt, illum natura cupidissimum fuisse
injuri^rum et araiulatorem et ultorem, sed perparum in ipsos edidit ultioui?, prae-
posteris ttteiis coBsiliis, omnia invita Qat adagio dicitur^ * N^nesi egit Quam*
obrem non mims tpse quam dominus Simon apud cives et ardi^ capitaneum in
odium atque offensionem incurrebat; quibus moti de integro elaboravere, qua oc-
casione rerum nostrarum, maxime vero templi valeant potiri, quorum optatis qua-
diJcniM^ post, fortunam ipsis amicam respondisse satisque fecisse . inteUigemua.
Verum enim vero anno Uhristi millesimo quingentesimo et quinquagesimo tertio itf^.
ex voluntate seremssimi Hungariae et BohoMiiae regia Ferdinand! , concesso du-
>) Am IS. Sept. HSSi prisentirte das Stifk den Franciacus Ladovieidem Bischöfe Bal-
thasar zur besIMtigane, welche dieser am 2S. Sept. d. J. erlheilte. IJrhk.
«) S. oben p. 489 f.
63
498 IV. Catalogus abbatum SaganenHum.
catu Silesiae Opoliensi ^ quem ob Gertam pecaniae, summain sibi otmignoratviii pos--
sederat ]llustris3imus princeps elector, marckio Brandeburgicus Georgim Fride-
ricus, Lutheranorum studiosissimas, caidam profugo vel potius regno sao ab hoste
christiaui nomiuis Turca pulso waywoda6, Joanni Sigismundo, Transylvaniae pria-
cipi,^3 V^^ ^^^^^ marcfaioni jam nominato ex hypolheca ducatas Saganenas, loco
OpoliensiSy missis legads regiis tradilur possidendusy quo baereticis civibus Saga-
neusibus nil optatius cadere potuit.-3 At perpauca, licet parerga, notati^ tamea
uon iuutilia, anteqaam rem prosequamur , placuit scriptis inserere.
i^M« Anno Christi 1554 Lignitii in urbe ducali, iu locum vita £ancti Lathera-
nonim pastoris subrogatum fuisse legimas fratrem (^quod perdolendum} monasterii
nostri professum olim praepositum Novi eastri ad fliimen Boberam, cai noineo
itf5B« Henricos Theodoricas ab Hilpershauaen, Franco^^3 ^^ ^'^^ iiiseqiieiite 1555
Romae diem in domiao obiisse pontificem Jaliam tertium, qui dictus ante Joannes
Maria Montanas, qai pontificatui praefuit annos quinque, mensem unum et dies
unde viginti , ^3 ^^ paucis diebus interpositis post saccessit Marcellas secundus
Cervinus, Politianensis Thuscus, per paacorum dierum pontifex Romanos, viginli
nempe et unias, quem postea, vacante sede dies viginti et daos^ excejut rir
magni Hominis et existimationis gente Neapolitanus , dictus Paulus qaartus, Jo:
Petrus Carafia.^3
1556« Anno 1556 iovictissimas juxta ac gloriosissimus Romanonim imf^erator
nee non Uispaniarum rex Carolas quintus cessit imperio, babeuis regendicom-
missis serenissimo regi firatri sao Ferdinando^ salcando maria oonjtttU^ se in
Hispaiiias.^3
1) Der Sebn Johanns yon Zapolia und der Isabeila , Tocbf er KSnig Sigiamonds I.
Ton Polen*
s) S. aber diesen Pfamdbeaito des Markgrafea Georp; und de^ea Sohi|9 Geoig Friedrich)
Ton.LancizoUe Gesch« d. Bildang dea PreaKSiscben Staats I. p. 358 ff« o. 367 ff.
Hier folgen einige Berichtigangen aus den Acten« Es ivnrde nicht, wie dort steht,
li>52, sondern' bereits 15ol die Brandenbargische Pfandschaft anf Oppeln nnd Ra-
tibor gehändigt, auch bereits 16. Januar ioS9, nicht- erst im April ItfKS^ dem
Johann Sigismnad in Oppcln gehuldigt, im J. tSBSt sabke König Ferdinand die
Hälfte der Pfandswune an den Marl^rafen baar ans, wollte indbaaen nvn aueh
ausser Opj^eln, was er sonach fräher erhielt, auch Ratihor haben, i|ahm daher die
schon entrichtete Hälfte der Pfandaumme wieder zurüch'und verschrieb dem Mark-
erafcn Sagan nebst Zubehör.
s) S. über Heinrich Dietrich aus Hildbvrghausen, sait I5tt4 Pastor zu St. Pttee P^nl
in Liegnitz, at 1571. Bhrhardta Presbylerologie« T* I¥. p« S6&
4) Julius lU., TOfher Johann Maria del MoAte^ sU 15SS, 23« Mars.
A) MarccUtts U., Cer?Inus, geh. in Montepulciano , wurde 9. April iS8S gewählt und
St. 1. Mai, Paul IV., Caraffa, wurde S3. Mai iSS& erwählt.
^} Die deutschen Angelegenheiten hatte Karl Y. bereits seit dem Kriege mit Moriix
Ton Sadisen faftt sans anX Ferdinand fiberlassen, im J. iSSÜ trat er aeinena Sohne
Philipp die Kiederiande ab und verstchtete im oeptemhcr iSSß^ auf die Reichniwgic-
rtine^ zu Gunsten Ferdinands.
29, Franz L Georg Friedrieh von Brandenburg. 499
Anno 1557 Saganenses votis potiti magno et nostrorum laeta et adversa- 1557.
rioram tripudio ab marchione Brandebargico Georgio Friderico templam diVae 3. Aai^.
virglnis theotoci monasteni, domino abbate interea temporis in «irce castodito, re«
ceperant fei-tio nona^ Augudtf. Dies eerte monasterio illa illaxit infelix alque
gemebunda. Quo red^pto vir quidam senatorius nomine Henricus Rettel, infen-
sissimos nostris^ monamentam illad fivrjinoüvyov de restitutioae tcmpli tempore ab-*
batis reverendi domini Geor^i ab haereticis facta parieti sinistrae juxta Organa
inscriptum, peniclllo seu setaceo atramento satorio infecto circamlinens penitas
obliteravit, quo« deleto ratas, se non modo memoriam Iianc sed et speni omnem
calliolicfs et monasteiio futarae reeuperationis esse sublaturum. Quod bic sub-
jungere et annectere antmi relkxandi gratia operae pretiom fieri samas arbitrati,
veuiam dato amabo, lector benevole.
Aimo a> Christo Jesu nato 1539, illnstrissimo principe ac domino, domino 1^39.
Georgio duce Saxoniae, landgraphio Thurlngiae, marchione Mi^niae domino Sägani
defancto, succedente fratre soo Henrico, conventai hojas monasterii silentiam tarn
in praedicando verbum dei quam decantandis in hac aede horis canonicis missis-
que celebrandis est impositum aliique mandäto praedicti dacisi concionatores et
ministri ecclesiae veterem et orthodoxam rfeligionem, usque huc egregie excultam,
piornm ex eordibus evellentes növantqae doctrinam seminantes sdnt instituti, Si-
mone abbate et fratrlbus ordinis ih coenobio magria formidine interim latenlibos
osque in annum millesimum qningentesimam et quadragesimum nonüm, pro sere- im9.
nissiiho et christianissimo prindpi ac domino, domino .Ferdinande, Rom. \Jhg. et
Bohoemiae regi Saganum ab lUustris^mo principe Mamilio duce electore haere-
ditarie est resignattrm. tibi demuih conventus pristinäe libertati est feÜciter resti-
tutus, rc^^erendo patre domino Georgio abbate gabernante. Ubi et venerandas
senex, reverendus dominus abbas Franciseus,* coactus Ulis lupis pseudopastoribus
et iSathanae pedissequis, utpote M. Andreas Montane (^qui id temporis apad Sa-
ganenses mystagogus istiusque illicitae in templum* nostmm irmptionis primi]ßlas
erat3 ejusque collegis haereseos propagatoribus certam pecuniae summam^ trecen-
tos et vighiti florenos hnperiales loco annoi solarii sustentandi causa solvere,
quae annua pensio, licet valde gravis et plane ioiqua domino abbati et fratri-
bus Visa fnerit, attameo tollerabUior extitit illa, auam dux Saxoniae 'Henricus
amio Christi 1540 domino Simoni haereticis. dependendam, neppe sexcentös et
tnginta flörenös, injunxerat sub edicto ducali audita horrendo poenae bonorum
onmittm apissipnis.
. , Eotdejgnqoe fere anno maxima bonorum dades importata foit monasterio ab
arcis Saganensis capitaneo, a marchione Brandeburgico Geordo Friderico huic
olficid praesidendo constHuto, Bomiae nobili Bartholomaee de Knie, viro rapacid-
siino , qui depopulans pagnm Kunizfendorff tantnm damni in fortunas incolarum ejus
pagi intulit, quantum bis mlUe talef onun vix pöterat solvi. Qcdbus in rerum tur-
bis atqae angostii«^ ^onunn» abbas- aiente atuda.omniiio €OBstem(n39 de injuria
hac sibi monastmequcf irrü^ata' idiisque iniquis neti non gravissimig exactionibus
pendendis impositis apnd regiam majestatem conquaei^endis magna pariter ac diffi-
63*
900 IV. Catalogus abbatum Saganensium*
cilia taiii decrepitae aetati itinera faciunda sibi constitait. Bomam etenim* (^ut
ajanQ pedes bis contendit sanctissimo patri, domino nostro ponüfici maximo Paulo
quarto, ejuscemodi tollerata äc^vaT« et religioni et monasterio iUata supUcando,
offereDs sibi concedi literas ad RooiaDoraoi et Bohoemlae regein Ferdinandom^ ut
is et religioni avitae atqae catholicae hocce in mundi angnlo, ne ipsa pemtns pes-
aani cat atqae eradicetar, patrocinari dignaretur, qui non modo tarn laadabüis pe-
titionis repulsam non tulit verum id, quod voluit, pro votis, tertio abhinc aono
itftSB. (^ut audiemus} obtinuit.^3 Namque anno 155S, vendito dominio in Lusatia {So-
rano reverendissimo episcopo alque capitulo Yratislaviensi , domino Qnquam^ epi-
scopo , Balthasari libero baroni de Promnitz, nee non in Bohoemia dominio sea
Castro Fridelandt baroni Friderico de Raedern, omnibus jam debitis marchioni
Brandeburgico religionis catholicae hosti a rege Ferdinando solutis, devenit da-
catus Saganensis in potestatem et possessionem reverendissimi domini episcopi
domini Balthasaris et capituli Wratislaviensis. *3 Quod postquam Sagani percre-
buit, Saganenses terrore percolsi animum- parumper deponere, sibiqae de templi
amissione metuere, quod omen, licet a sese averti deum precabantor, eorom tarnen
preces, nt haereticorom ^ non sunt exaudilae. Nam posteaqaam eodem anno glo-
riosissimus. atqae multaram yictoriaram maxime insignis Romanoram imperator
Carolas quintus mensis Februarii die 24, quo die in hanc lucem editas &dt Gan--
davi, quod est maxinmm fere totias Earopae oppidum, anno jubileo a virgiois
partu millesimo .quingentesimo , qui fait annas gratiae, tertia post mediam noctem
hora et deinde anno Ctiristi 1530 Bononiae, (^quae est insignis et ampla et vel
maxime populosa Italiae arbs a Pipino et Carole magno Franciae regibas tradita
Romanis pontificibus, quibus hodieque paret} a demente VII. incredibili spien-
dore imperii insignia acceperat, missa insigni legatione ad principes electores, qui
Francofurti ad Moenum convenerant, imperium in fratrem suum regem Ferdinan*
dum se impeiiali majestate abdicans transtulisset, inde die 13. Martii^^ pnncipes
electores Ferdinando maximi imperii digoitatem deferentes ipsom Romanoram im-
peratorem salutant et venerantur, qai catholicorum fuit studioi^ssimus nostrique
monasterii fautor atqae adjator indefessus^^ ^uique paululom sedatis religionis
1) Am 9. Mai iSS6 qaitiHe Friedrich TOn Redern, Konigl. Bath und yifxdomb in
Ober- und Niederselileaien^ dem AbteJPranz über 1000 Duetten, nvelehe dieser sa
des Königs jNothd urfiten Torgeliehen» Urk.
2) Hieraus, nie ^nch ans mehreren ungedruehten Actensliichen ergiebt sieh die Rich-
tigkeit dessen, nas Lancizoll« a. a. O* p. 368 aus Curena nnd Worbs
anfuhrt.
>) Diese .Feierliehkeit wurde wiirklieh erst am 14» März^ (nieht ISten, noeh ^eni*
§ er wie mehrere der neueren SchrifUteller .angebeji , 2S. Febr.) 1SS8 rollzogen^
I. des ausfiihrliehen und genauen Häberiin. Neueste ReicJis- Geschichte« T* 111.
p. 404. •
«) Schon 14. März I^IS& nrhnndete König Ferdinand,' das« das Appeltatrons- Gericht in
Prag genrtelt babe, 'dass die Schnsler in Naumbttfg sich des fiirstiieh Sächsischen
gcsprocheneii Urtels gegen den Abt zu Sagan nicht gebrauchen . raöc[hten. Uils.
29. Franz L Gleichzeitiges. 501
tumultibiis atqae ventoram persecutionis turbinibus aniiunm säum appulit ad red«*
deodam nobia avitae reUgionis cultoribus tempiam, tunc temporis ab haeretiois
occapataoi. Veram enim vero anteqaam ulterius pergainus^ annalibus hisce per-
paaoa obiter notanda inserenras.
. Mrasis Aprilis die 16. reverendissimns domions, dominns Melchior Zobel, (i»ö8.)
ex antiqaa et*nobili familia omnibus charus princeps et cpiscopas Herbipolensis/^^'^^"'*^
ne&ndo latrodoio a GaUhelmo Grampach in ipsa urbe Herbipolensi et Moeni ponte
crudeliter ioterficitar. ^3
Hocqae eodem aono , die decimo octavo Junii , moritar reverendissinias ta. Jmi.
archiepiscopas Antonius Coloniensis princeps elector e comitum a Schauuenburg
ütmilia oriundus, germanus frater antecessoris ipsius archiepiscopi Coloniensis
Adolpbi, qui diem obierat vigesimo die Septembris anno 1556, quiqae suffectas
fuerat in locam Hermanni a Vaeda,^3 archiepiscopata ob baeresim exuti anno
1547. Hie Heraianiius successor fuit Philippi comitis ab Oberstein, viri sane
longissima vita digni. ' Hujus antecessor fuit Hemiannus, Uassiae landtgraphius
et archiepiscopus Coloniensis, vir venerandus, qui obiit anno Christi 1505,^3
cum praefujsset illi sedi annis viginti et octo. Haec brevissime de quibusdam
archiepiscopis Coloniensibus dixisse (^si tarnen etiam notaverint, Antonium comitem
de Schauuenburg archiepiscopum Coloniensem habuisse successorem Joannem Geb-
hardum e comitibus Mansfeldjcis3 sufficiat'
Porro in Hispaniis obiit £leonora, «Caroli quinti soror, Galliarum regina,
ejus exequiae Lutetiae Parisiorum diebus 13. et 14. Aprilis in summo beatissi-»
mae Mariae virginis templo celebratae sunt. ^3 ^^^ deinde 21. Septembris^ cum
jam aliquot dies acutissima febre tertiana laborasset, e vivis feliciter excessit
piissimus et celeherrimus princeps Carolus quintus, Romanorum Imperator poten*.
tissimus» Unde illi maxima in rebus gerendis felicitas et tarn insignes victo«
riaCj adeo ut ob mülta fortissime gesta Galli eum Herculi, Gcrmani Carolo
magno, Itali David! , Siculi Africano, Hispani Alexandre magno, Turcae Julio
Caesari^ AM Hannibali compararint.
Anno 1559, gravi exorta tempestate, Soraviae vi valida turbinis, fastigio 10^9.
chori summi templi dejecto, subito tali casu magister Lucas Leschius, haereseos
Lutheranae non contemnendus propagator, Soranorum ecclesiastes, una cum ali-
J[uot scholasticis obrutus misere periit. Anno deinde subaequetati 1560, 13. ca- t^^M.
endas Maji mors haeresiarcbae Philippi Melanthonis est subsecuta , multis lamen*« ^9. AprU«
tabiüs suis Qntelligo3 asseclis.
i) Uflsermann epiae. Wiiceb. p. 14S giebt i4tea, der sorgfältige HSberlU a« a. O.
E. M)3, iS. April,
[ermann Graf v. Wied , wurde abgesetzt ItMß • verzichtete ISA7*
') Hermann lY. starb SO. Oetober 1S08, nachdem er seit 1180 Ersbiachof gewe-
sen war. *
^) Eleonore 9 Geroalin Franz I. von Frankreich, st. 18. Febmav 1K58.
/
502 IV. Catalogm aJbhatum Saganensium.
Ilocque anno pie in domino diem obiit snnm Paulus quartus, antea Joan-
nes Petruä Caraffa dictus, cum Romanae cathedrae magna cum lande insedisset
quadiäennium 9 mense3 duos, dies Septem et viginti. Cujus post obitum Romae
puulifex maximus renunciatus est Joannes Angelus Medices Mediolanensis et Pins
. quartus vocitatus,^^ 4^^ maxima cum laude pontificatom administravit. Haep quasi
parerga inseruisse, aequi bonique consulat lector.
Quo et in anno*} illuxit tandem dies illa Omnibus exoptata et maxime do-
mino abbati Francisco, in qua suorum hoc in gravi negotio pertractando exanthla-
tonim laborum atque mukarum in itineribus obeundis difficultatum superatamm
praemium persentiscens verum uti bostimentum adeptus pro opera ingenti fuit per-
fnsus laetitia, dies, inquam, illa, nempe prima Deceiirf)rfs, divo episcopo Bligio
(1560.) Franciae occidentalis apostolo dicata, perpetuitaii temporum a nobia scriptis con-
i. Dec. secranddj in qua baeretici templo nostro dxire et emigrare, quod vi occupanles
illudque prophanautes annos tres totidemque menses et dies viginti .septen> posse-
derunt, ex jussu atque mandato invictissimi et catbolicissimi Romanorum impe-
ratoris Ferdinandi sunt compulsi, et civitas resque publica Saganensis submi-
nistratis sumptibus ecclesiae suae pseudoapostolicae pastores eorumque colle-
gas sustentare est coacta. Orandus idcirco deus, ut ejuscemodl malum, tergo
et cervicibus nostris imminens avertat et concedat hie ita vivamus, ne pec-
catis nostris Irritatus poenas de nobis sumat debitas atque fenestras in nos
irruendi, quas ipsi nostra vita offensAonibus referta patefacimus haereticis sinat
^sse reclusas.
Anno 1561 nihil relatu dignum habebamus.
imsu Anno ^1562, decimo tertio calendas Februarii, pie in Christo decessit
ao. Jas. reverendissimus episcopus Wratislaviensis Balthasar de Promnilz , " suorum amans
atque studiosissimus quique suos multis auxit, et honoribus et beneficiis, cni suc-
cessit dominus Caspar de Logaw, vir insignis, et eru£tione et nobilitate^ qni
anno insequenti ab abbate Francisco et venerabili conventu accersitus veniens Sa-
ganum templum nostrum, ^quod fuerat ante feriis natalibus divo Joanni evangeli-
8tae sacris anno vldelicQt. 1562 fuso humano sanguine prophanatum omnique peni-
tus religione exutum} deo reconciliavit atque de integro tempore quadragesimali
consecravit. Authores hnjüs prophanationis extiterunt adolescentes nödnulli effrae-
nes haeresi Lutherana inescati, consularium et ipaius consulis Bemardi Martinii
fifii, genus hominum, quo nullum in urbe Sagano nobis monastcrioque fuit estque
iofensitts. Qui sese in templo . lascive gereutes ab aedituo modestiae^ pudoris. at-
1) Pari IV. 8f. 18. Aogvst lt(B9, Plus IV. wurde tnfikM S6; Deeemhe^ WSS9^ und
St. 9. Dec. 1B05.
*) Worbs in s. Geseh. v. Sft«ik p. 300 gtebt das J. i&SB, aUein da der Verflisser
oben p» 499. ängegebea, daas die Byangdischeii die Kircfa^e seitj^ugnst VSSIf drei
Jahre hindurch Seaasaen,* ao mnaa 1S60 richtig aeyn, wenn er auch zu wenige
Monate angiebt.
29. Frdnz L KirchenstrtWgkeUen. 503
que pietatis admonUi hisce verbis:. meminerint templam hoc esse domnm orationis
et non lupanar , ira statim excandescentes ipsum ^ dexlra excipientem ictum sica
valneraverunt. Quo viso fratres animosiores et corpore robustiores, arreptis sa-
dibas^ ejuscemodi aicarios, excussis e manibas pagionibusT, capita eorum demal« *
efentes bami prostraveruot temploque armis , qaibu& et cantorem sauciarunt et bireto
boloserico spoliatos et imdatos ejecerant» Quo audito lumulta ejasqae causa intel«
lecta consul ipse Martinias, foria quadam percitus una cum conjuge e vestigio ad
scholam advolavit, rectorem scholae nomine Nicolaum, virum bonum, in suo
musaeo tragoediae bujus plane ignarum, stricto gladio improvise obruens, lethale
ipsi inflixit vubius et certe nisi objecta mensa ictum retardasset caput medium
ei dissecuisset. Tanta etenim fuit borum bominum injustae humani sanguinis effa-
sionis sitis.
Mortoo (]at intelleximus} episcqM) Wratislaviensi Balthasare jus obpigno-
ratorium ducatus Saganensis obvenit domino Seyfrido libero baroni de Promnitz
suo patrueli , bomini domino abbati ITrancisco et monasterio non amico , qui in initio
suae possessionis multas monasterio intulit molestias.
Ilocque eodem anno Serenissimus archidux Austriae, Ferdinandi impera- twta.
toris filius, eb'gitur a septemviris principibus sacri Romani imperii Romanorum ^* ^^^*
rex, postea Pragae in metropoli Bohoemiae rex Bohoemorum, tandem Presbur^
in Hungaria Ungarorum rex. Qui anno 1563 pridie calendas Januarii vesperi iws.
Saganum veniens mane ipsis calendis Januarii anno 1564^3 homagion siiseepit a'^*^^^
statibus* ducatus Saganensis et ipsis civibus, quo suscepto et supipto . prandio Sa-« 1861.
gano discessit.
Viennae in Austria * octavo calendas , vel (vA alii volunt} quarto calendas as. JoU«
Angnsti,^3 ^^^^ cum morte commutavit piissimus Romanorum imperator, Ferdi-
namias, pater patriae. Post obitum ejus in imperio legitime a principibus electo-
ribus subrogatlis est filius Maximilianus , de Lutheranismo (^sed parieti sit dictum])
Donnihil suspectus. ^3 Q^^ ^9^ illecti Saganenses, usi soasöre dlque autore do-
1) Maximilian kam 6. Dee. I80S iiaeli Breslau und war S8. nni 90. Dec. in Lie^iiitz.
Die obige BceeicknvBe Ut in so iei« wichtig', alt sin ein aasdviieUiehcs Zeilen
des sar Zeit des Verfassers im Anfange des VI. Jabrii* »wöhnUcbcn Anfangs des
Jahres^ mit 1. Januar giebt^ da früher der Anfang mit 2o, Decemher begann , wie
denn in Schlesien die alte Art zu rechnen lange beibehalten wurde. Z. o. : Dien-
stag nach dem heil. Chriattage im angehenden 64sten Jahre (also 5t8. Dec.
ISttS) TerBfir^ch nrkondlich Herzog Friedrich Kasimir Ton Teschen Frioiein Katha«
ri^a Ton Liegnits nnd Brieg, Tochter Friedrichs III.^ zn heirathen, was auch noch
am 88. Dec. 1565 Tollzogen wnrde. Vorgl. Hallans Calendarinm p. 63.
«) Ferdinand L St. 9i$. Jnli 1564. also VUL eaL Ang.
s) Dass Maximilian I ehe er Kaiser wnrde, wesentlich lutherisch gewesen und dafür
viel gelitten hatte» ergicbt sich ans dem von neneren Geschicbtschrcibern öfters
übersehenen geheimen Gutachten des Markgimfen Johann Ton Kilstrin vom 9. Not.
1865 an denselben, ob dieser Fiirs.t die eyangeliache Religion annehmen solle, in
Hausens Staats- Materialien • T. I. p. 8 tt.
504 IV. Calaloffus abbalum SagunenHnm,
mino Seyfrido dacatas Saganensis donihio hypothecario apud novom electam im-
peratorem de novo (entant coocedi in nostnim invadere templum, ast incassam
laboravere.
iWB. Anno Christi 1566, ae^tate sua vergente ad occasun), sibi coUega sea
coadjutor in regenda abbatia fratram unanimi assensu ante ascito, viro perdocto
et magnae existimationis , reverendo domino praepösito in Korkaw^} fratre pro-
fesso monasterii Wratislaviae ordinis dive Aognstini canonicoram regalarioih dei-
parae in Arena, ut appellant, postquam laudabiliter magno fractu rexisset monas-
terium Saganense annos quatuordecim et dies sedecim, deo ereaton sno tradens
10. Ane^. animam placide in domino Franciscus Ludovicus abbas obdormivit quarto idas
Angusti, die divo Laurentio arcbimartyri saero. Nuncio obitas domini abbalis
perlato ad dominum eleclum collegam , praepositum Korcensem dominum Frandscum
secnndum, legitimum ejus successorem, extemplo Saganum advola^t praesens, at
more solito demortui corpus sepulturae mandaret, cujus funebrem pompam magna
{debis Saganensis concomitante caterva condecoravit senatus Soraviensis usque ad
ocum sepulchri, quod in medio th dSeiH templi monasterii saxo supertecto situm
est. Haec satis; ipsius ergo et omnium animae fidelium per misericordiam dei
requiescant in pace. Amen.
<
XXX. M0e reverendo admodum domino S^aneiico
»ecundo, cognomine Cratt»ero» SUiavienH
MAitaUo.
*
Franciscus Cratzerus, Zittavia, Hexapoli Lusatiae superioris oriundus,
adolescens morum integritate insignis nee non literis apprime eruditus, cum anno-
nun nondum e^set undeviginti, amore monasticae vitae flagrans, difficilibus et mul-
tis itineribus confectisy quae studiorum vacandorum causa susceperat, tandemWra-
tislaviam Silesiorum metropolim venit anno Christi 1547, ubi disciplina illa sane
laudabili allectus (^sub qua olim degebant canonici reguläres ordinis divi Augu-
stini monasterii ac deiparae extra muros} in numerum adscribi suplex petiit Cur
jus justam piamque petitionem reverendus admodum dominus Hellas,^} id tem-
poris ejusdem monasterii abbas, hujus vitae instituti illi fortassls et suasor et
autor^ assensu dignam judicavit et ne tantae spei adolescens repuba praeteriretur
&) Gnrhau am Zobtenberge 9 eine vom Aogustinet-GIiorherren« Kloster xa St. Marii io
Breslau abhängige Probstel^ dereo in d* j. l4S5^bi9 88 bescbiossene und urkundlich
festffesetzte Yerfegung nach Zobten doch- nicht' Tollzoejen würds. Vergl. Stenzels
Aufsatz darüber in den Schles. Prov. - Blättern. Band 9&. p. 1 ff.
^) Elias Schwanberg war Abt des Breslaner Sandstifts, wie es gewöhnlich genannt
wird, in den Jahren 1^95^-1983, nicht wie Zimmermann. T. X. *'^'^
bis 1968.
30. Franx IL ' SOS
* . * *
ettm in probam {yX valgo loqmniiir} sosdpi praecepit Qoi ' ^ ingresra in mo«-
nasterium dignitaite presbyteratus jam dooatua ahno abUnc qmnto , . hoe «st anno
Christi 1553[ octavo calendas Julii die divo Joami oaptistae sacra, ob tesigne iraa*^
obedieotiae, qua vigait in siios saperiores, promeruit benefido revereodi dunim '^*''**^'
Heliae ecclesiae Gqrcensi ejaaqiie piaepbsUarae regendae praefici« quam com lau-
dabiliter annoa tredecim, mrases tres diesque septemdeeim administrasset, faetas
certior per literas nono ealendas Jalii, aono a sotere Christo nato 1S6Ö, ab ipso tooB. ^
prifliuin revereudo domino abbate Saganense doinino Francisco Ludovico de sna ^ ^^*
invaletadioe, tarn a venerabili fratnlm ejus coUegio de ofiieio coadjotoratus in ad--.
mioistranda abhatia suscipieodo, qaod com ioteilexisset, se legitime, unanimi et
voto et voce in coadjatorem j spe certa mortuo saccedendi poslaläri atque nitro
accfersiri, petito lubens aa^ensit iinpetrataque (ut juris est} a^ abbato sao,x scilicet
domino Helia et monasterii Wratislaviensis fratribus miasione ^ hac ' tamen condi-
tione, ut aliquando reyocatas ad altius dignitatis eulmen eveheüdi causa, sine omid
mora, tergfversatlone et iniiciatione, eorum votis teneretor assentiri, proficisdtur
Saganum, ubi in monasterio com ab ipso domiiMi abbate Francisco sene capnlari
tum ab Omnibus totius conventiis fratribus hilari ihiUu et voce gratulabunda, nen
modo ut hospes fiiit exceptus, verum etiam postero die, quarte videlicet idus
Octobris, in adminiatracione abbatiae ipsius collega et legitimus successor dliectns 19. Qcl
et salutalüs, agens aonum aetatis tricesimum octavnai et viCae suae in monasterio
actae decimom octavum.^3 0^1 postquam certas successor a Saganensi convenfu
fuerat renunciatds, reoepit se. domum, expeditum ea, quae essent opus ad red- ^
dendam in manus sui coUatoris praeposituram, quam multos annos ejus benefido
possederyt. Qoibus rebus nöndum ommno et rite peractis et expeditis, insequente
anno 1566 morbo reverendi domini Franciad in dies invalescente , revocalus Sa- laoo.
ganum, ubi tradita.est illi summa et totalis potestas regiminis tarn In spiritualibns
3uam secularibus quarto nonas Julii. Quo^ lacto. brevi statim , mense videlicet et 4. Jdi«
iebus quinque completis, dominus Frandscus hac .terreaa corporis moie exntus
ad caelum migravit quarto idus Augosti , die divo Laorentio archimartyri ^sacro, Ui. a«s.
postquam abbatiam j^exisset annos quatuovdedm et dies aliquot/ Post cujus obitmn, .
cum corpus defuncti solenni et funebri pompa sqiulturae tradi curasset, eodem
s^tim anno, die tricesimo mensis OctoMs, negotium -Mscepit pertraötandum de so. oh.
injusta illa irruptione (vel potius ktrocinio} a Bartholomaeo de Mite, arcis capi-
taneo facta, de qua super ins*} fecimus mentionem, in qua pagum Kuntzendorff .
misere populando incolis ejus et ipsi monasterio maximum intulerat damnum, quod
0 I
I
» ,
i) Am 11. Oct 1565 prisenlirten der Abt Vrans I. und der Convent den nen erwähl-
ten Coadjutor Franz Kmlzer: qui sUtim abluiti snecederet, ne propler aeetat nndt«
qne circnmftrcnienlea monaateriom paatore orbatnm quid detriinentt eapiat, dem Bi-
achofe Caapar von Breslau znr BeatAtiffnne, welche dieaer fi. Nov.y ao wie Kaiaer
Maximilian 10« Dec* d« J« ertheilten» iJrhK»
S» oben p« 489*
64
/
.J
ao6
IV, Caialognuk aUßkm Saganentium.
i|L pRa(tie«(aA regfomm ao. caeMr^d^iiP) oomatisstriomui moauterio oeitai» pecniie»
yi4Mlicc^* qiMidtringmiMrnia talerocum. smnmaoi solvendo se • resartwanf est poHki*
ii^^jL ^^ 4Wam» t^BdiQ»-. aegpe aAnodwi in naxtaa anno pMt itSGT, die dedmo tertio
^^ ^^-JMlii «jb ipw ßwe (iqiii EuölieM tenacior eratp> coitoiBit; Praeterea in ipse
et^ mv rc^epoia mite pagim Grc^enbain in dialiicila' Prihasiensi aitom, neUli
%ß l^e^roao dottiinQ Vdelrioo: de.; Kiljits pro* tep miUe et dveeatis« taleris' per«
sejpepniiini hypothecaa aea«.]pignen8 lece pesaidendonii tradKim^ nooierata peonna
r«d«ni)( moMatedoqoe^.jMmrdi reatitett.. ksaper. et' pagi in traeta SagMienBi feiii*
lisBunl Galliacurene^ valgo.fiHchoeiibrun vodtataa^ - et Primte, afo eodem anteeee«
afNre; soft domiiiQ Fraa6isce> gicavi exactiona oqerate , coneenaa et jnsaa regiae
camorae Wrajüalavieosia. opfBgDOcati domine Fabiane de Scbaeneyebe vms 9t^^
nenm capitapeOy saa^^dilfgenti enra. et opera dTecit^ nt ex mandato regio canera
Wratislavifuiais e^geretur-dmino EahianQ de Sohoeneyciie pecnnian scMvere*, qua«
s(duta ipse de by|tatbecia, deceasit et eaa nonaaterio tradidft atqite in integram
nßi^boaX^ qiu^m.ob remnon. aininiaai apod posteritateoi pMnieniit landem, dominas
a^baa Fraeeisciifli seModa»^ Et Idem . f eci^et cmi< praepoaitnrli in oppide Bentin
ni.b^c ioipedimeatnm obatitaaset^ . quöd. aateeeasor ipaiua domintts Franciscus primoa
eain. consenaa-saeri.coaveotuaiiiBa.cnat emmbaapriyilegiis, anao mortem ipaina
piaißcedente^ aempe IBfö noDs ^e. Martii^ ei4em> domino Fabianode jScnoen»
' eyebe plane haer/MUtane poaaidendaaa taadi^aseti Num < bme lecerint^ jodieent
p^atßri^ . .
isee. Anno ejoa gnbörnationia'priaMK^' nipote. 1S66^ die dnedeeimo Deoembris
ta. Dec« tnnria basiUoafa ad» ABipasam. fulminp i^ta.didtnn
laer; AMo.deiade/poatenose^ die deaime none ApriUs^ carca horav nonam ante«
^'^^ ^'^- meridiaeani ex, ioeoria liomimim inoendtnin ortnm fait, qnod statim aecnrrentibna
monaaterä. mimatriay eoünm diligenü opera et iabore est. resCinctvniw Qni casns
inf^lieea, ^ sabManel naB> parom dMunam electnm- pertermerant^ ut oranino in-
fanatam sibi. fore ref^men abbatiae emioaretur« Vera« enim vero solatio a fira«
trlbfia ^ffectus/ obtenta et oMseoaUt epiacopali in^spiritvalibns et rej^a caeaareeqne
ia aeicnlaribua regiminia.et. privilegiomnaaiitentiea confiramtione ffofieidntnr Wra**
tialaviam anno./salutjs. repaiatae 1567^ ttt:solenni solitaipie pompa saero tiara in-
a*.y«iL aaguraretnr, cul solennitaU dioatns dies foit octavns idiram Jalii. Qne tempore
Wratislavia^ com. degeret. aMiaa initiaadaa. emit novam dalmaticaai» daraascemM»
vel nndnlatam rabri; fitlviqde crieris, ^cakeos sandaliaqne ex minro holeaerieo^
noyas. ebirotheeas«, annulum cui inserta erat aiqp|iyras. permagni praedi viddioet
septuaginta taleromm tiaramque episcopalem seu iniulam refici et renovari etiravit,
quae expensa pro hisce jam narraüs rebus emendis et renovandis praeter gemmam
constitit octuaginta et sex nommis aorels Uogaricis. Qui redlens-Wratislavia
a. J«ii, Sagann«, die aeennde Jalii, itioid divae viipnia Mariae per montana ad Blisa-
betl, sa^ro episcopali pileo ornatus saarosanctum celebravit missae officium. Brat
0 PUuti Anlnlaria. Argnneninmt Senex tTaras sibi Vix credeos Bnelio.
M. ^Frmm^Mi fItniMn.
MV
ceite vir^ au Magm6 eroditioliifli^ 4vni ^efa^erianljae, moüiiis iätfiie awtovitatis wptä
reverendissimon epiflcopui WiMislAvieasem donmam Cajpwuui^ uigeiis tpiMterat
aui^erdiDifl et iniMiasterii decas, anxit eäim fnieter jain svpn nonimtaii^ res , wm^
tos eaoriqab iisns causa aerie toafaratas^ dUidraB divibutts argenteis praecM hök
4eiifMDdi trignla et oeto lalereranr^ catenolaqae anrea um cnin odhaereirte ^ethOfc
craoe anrea, foaiii entit aorais nmBlnia Uagaricis 4L .
MMasteriam iasuper moUB m6wv^ ceodeeeravit aedifitiis*, «am failatfcm eeii
domicilium lUastre illad, qoo dominas abbas habitat eseepto^ilifbrtori ^ypoe$ns9ö^
eaUna«, «iytheipe60B^}^([qaod Tidgatker prasatariam DtaiieiipaMf } , nosoeomeion et
aiqieriora edbkala, um eam tectcr, eqdilia^ hjf«icaustuai peiies fortam ipaimfift
pMtaai, qtta eatinlreitils in ndiasteriimi, praeterea etia« meenveito frstrlm '4or^
mtorittm saperottni nenon eeilam 'sdi * hypteau^lo eenoiaim 'diaeabitorä Mu ve^
leetorii (vit voeaat} eeretisianam plane novitet* enravit taaedifieait , umhm fM
Ipage Gffeffeobaya in critepolio conehve,. in quo ipse eo yenMis ab litstteia M^
luncttts eoviqiie enis maaeat; in molendfoio etiam extra muros in rfpa flaaülte
Zebimaw sito bakem. Taoeo praedia Immt iode vetntate fere celiapsa , i^Vf^
Lnthriett , Diebaw et in fiteboedbran ah ipae . rfeataurata et a 'naim vindioati» Syt^
Tannm splendküus ueddidit, Itgneo aedtfcto pvleherrimo eiMivctO) in ^ «MMW^
fum ceosaeverat aaian rdaauMdi gratia peniaeiare; ^ ilM in 4i«ota jSoravfliim^
qood est in Knntaeedorff, iaoredfliilis cat ioBetsnilailfs ob loci sithm, fertittlaMftt
^erisy aquae dnctam piaciMique oainis g*neris cn^ian, est nini multla pfmlMk
pisdmilisqae cbnaunsepUim , qnaa noannllas^ ipse conatraxit, noonntta« etiatn aü«H
eessore constrnctae memorantnr, litneffito ilhid appellaveiim delieliB B^rMiolMl,
•bi Bon modo doflridlinin) in que domeatica luidfia dies wietesqM teoratnr,
vernn et dcaiuin fuditea iateritim sibi aüsque aoecestroiibM inbabitandäm- £KbV6
fecit, iit iBMsinente pericula aliqao, u^te i^assante ^M», tala fai ao pbsMt Ä^
versariL Übt et tote iUe tempere amio Chiistt 1679^ qun Sajgaii pMte !ntetf«KMt
bomines (nt oerta ex jrelatione babemas^ miile qobigentt et 'septttaglota) ^rtjMH
Iraaaegit, ama fratribna in eenventn akari iniierticriiA ^jwitta» «liqttia^fe «ealiWUte
et scbolae ministrif in urbe manentibas, abunde satis ea, qnaead victum neces-
saria videbantnr, snbministrans atque suppeditans. Insoper et ipsis in hoc peri*
cdoMsnmo pestls . regimine in urbe degentibua ex pharmacojpoeia aa(id«ta. aiexi«>
caca*) et id genus aUa medieamenta aere suo aolvedda^ ^uibda n pttte ineolomes
priieservarentur, jussit dari, insigne eerte etga aobs'ft fratra^ ' cenyeMuales et
acbolae coUegas pietatis atque muniflcentfae monuiik^ntulfi. Qm M in jtraMlö ex-
truxit praxatorium omni genere vasorum, qulbns opus eit ngos dvov nv(ftvor^ .boc
est. ad cerevisiam Iriticeam coqaendam refertum, ubi et in moate joxta titteam^
moiam alatam, vento agitabilem, mirae indastriae.eeadidit, quam geierasaa do-
ttinns de Promnitz, ducatm Saganenaia ditaiiMa by^cHheeariiB, miaiAs ex 8#ravia
I^MM
I) iA&OQ, Gerstcadeeoct« Bier.
<) AlexieacDSy aalataria^ aA^Eixaaoff, in laalia a^JAtat!. D« Csngcw
64«
•^
L>
fiH»
tV, CatutoguM tMahm Sagmieruhan.
labm lignariifl et aliis id geoas ,ex plebe openriis ad tale quid perpetrandui
paraüaauniS) vi maxima et impeta sammo radieitas demolitos est, ^3 ^ mniis
tantae molia nuna praecipiti citos Sagani in monte extra moros penes perticaai
(ßt perhibent) aviariam foerit exaoditus. Cojos in loemn ira inter dominun de
Promnite et reverendam dominnni abbaten jam sedata, *re jodieata et padione
focta, molendinam aquariom jaxta sylvam Kantz vocilatam aedificari ab abbate
assMsIt, qnod nnlla interposita mera est aedificatom^ nam tau in^casn onnis mora
et onnctatio est detrimentosa.
Porro'slngolaris extitit inopnm stadiosonun patronos et fimtor^benevolas et
omnificus, in suos moiiasterii ministros liberalis, laute can suis vivens mm per»
flu«t at ainima inter ipsos de victa necessario illis praebendo oriretor qaaerela.
Vir integer, adnlatoribus et delatoribns valde infensas non fiieile crednlns, aon
euspiqiosas, honio certe omni lande dignus, nisl unnm (cnm homo fnerit et nemo
erimine sine nascitor, nee Yirit} hanc snmmopere defoedasset, ob qnod apnd
omnes male andivit. Nam vix did polest, quantopere hie abbas delectatus fiierit
tiiactis lasoriis, non perpendens tritam ac vulgarem paroemiam: aleam multis
exitio fiiisse; qnicum perfliulti nobiles ex vicinis pagia aleam sequentes tantam
contraxerunt familiaritatem, quae persaepe praeter contcmptum peperit et vitaa
periciDum, nt saepissime dies continuos tres totidemque noctes, parvo interstitio,
quo corpus paululum reficeretur, lassitodiais istins ex tali assiduo labore contraetae
adimendae gratia interposito f . ludendo ludum cbartaram non sine magno monasterii
dispendio contriv^rit. Verissimum namque est illod et Gatoni notnin: quaestnm
quis ut &ciat, impensum.et faciat necesse est
Quare a domino priore, tune temporis domino Petro Grosmamio Glogoyiena^
viro summae integritatb et domino Melchiore Bartsch Laubensi,^} ^sn viro non
nemendae gravitatis extra muros sancti Spiritus praeposito, austerioribus verbis
ODJurgatns, ut a tali (^sui sacri l^udabilis monasticique instituti necnon profesmonis
memor} repraehendendo et plane in ejusmodi viro, in tanto bonorum, abbatialis nempe
d^oitaiis colmine coUocato detestando desisteret, ni potius aleator, bonorum mona-
')
0
Am 19. Hai 1868 Tergüdien Matbes ron Logau^ KaUerl. Kimmerprisident In SeUe*
aien, und Fabitn von Scliiinaich den poslolirCen Abt Frans mit Sigfricd tou
Promnits» Pfandeaberm des Saganiacben Fnratcnthoma, wegen Pflicht und Huldi-
Eng der Stiftagnter im Soraniachen und auch wegen der Mablgaatnng. Drfc.
a 1. Febr. 1872 trat der Abt ein Stncb Feld bei der Nanmbnrger Probstei an
Sirfried Ton Promnitx ab, nm ein Hammerwerk dort aufbauen cn können. Am
SC. Mai f8B0 wurde dnrck kaiserliche und biscköfliche Rithe der Abt mit
Sigfried Ton Promnits über die Erbauung der Muble in RnnEcndorf rerglicken,
daaa ea dem Stifte freiatebn aoUe dort oder in Zedcl (nahe dabei) eine Muble
mn bauen. Urkk.
In einer Urk. r. 8^* April 1869^ Tcrmöge deren der Abt ftSOO gvte f^angbain Tka-
1er, jeden an 34 Wetasgr., auf aekn Jahre Ar 40 Rflr. jihrl. Zina lieh, aind
Melchior Bartsach, Prior, und Petrua Groaman Zeugen* Dieaer wfr 1879^ 1878
und 1885 Prior und jener Probat.
90. Frtm% IT. SjiM.
SO»
Blerii dilapidator, bellao et vorago, quam aeqoos eleemosynaram dispensator,
tnonastice disciplinae amator, aaimarum' suae curäe spirhaali commissarani pastbri
bonoram monaslerii auctor et conservator vellet appellari.^ Visus enim ipsis est,
aerariim «ommain redituom monaaterii una bora yelle exbaurire. Accidit-enim, ut
semel Sagano evoeatus nd eonvivinm lo Buchwalde belluando ita indulgens genio^
coidam noIuK luagnae auctoritatis viro, camerae Wratislaviensis regiae praesidi,^)
levi de causa, ebrios (ut fieri solet} nobilitati gratificandi causa se duo* milia«
taleroruin promiserit datnrum, quae quo promissioni ratae salisfaceret mntuo acce»
pit a quodam nobili N. de Haugwitz, ideo buic pignoris loco pro ejuscemodi pe-^
cmdaram sumna usumfructum pagi in tractu Glogoviensi siti proventuum omnium,
eerto Jtaiuen lu solutfonis termino praescriplo capiendum ccncessit.^3 Praeterea et
Soraviae apad doninuin Seyfridrfm de Promnitz convivans conjugi ipsius, Lutbe«
raDorum fautrici et interventrici , ut uso venit, quod semper ejuscemodi foemineus
Sexus a praelaüs soleat aliquid emendicare, templum saiicü spiritus in suburbio
coeraiterio contigmim in eo, nt tempore aestatis funebres baberent conciones se
ooneessonm fiierat pöllicitus. Hoc conctoso fortassis et majus non modo concedl
petüss^nt sed et nolenti demun^ vi extorssissent, nam ([nt loqnuntur philosophi)
concesso nno absurde seqnnntur plura et infinita, ni reverendi domini seniores,
dominos Petrus Grosmannus et dominus Melchior Bartzch tnaximopere restitissent
doninumque abbatem de tali non toleranda temeritate gravissime* objurgassent,
asserentes non esse suae potestatis et juris, inscio conventu Imo iieqne ipsius con-
ventns fratribus senioribus assentientibus minimnm quid monasterii vendere et alie-
nare, , täoeo templum baeretiei^ inhabitandum et penitus prophanandum trader^.
Qua ex au^lera justaque suorum fratrum seniorum repraehensione factus paululum
pmdentior, fiicti et promissi temerarii ipsum poenituit, nam et piscator ictua sapit,
exeusans se appd domlnam de Promnitz et causans promisso stare non esse suae
potestatis. Attamen ne nomini suo aliqua ignominiae nota inureretur loco pro-
missi dominae de ' Prcrmnltfe ouaiuor suos cantherira '3 Ungaricos , quibus vebe-
bator, dono misit; ita templum sancti Spiritus equis redemit. Animadverten*
dum hie est, ne quis nobilibus et magnis dominis inter epulandum, maxime ebri-
etate onustus et vino obi^tus, temere et tale quid, quod non est suae potesta^
tis poUieeatur, sed potius quaotum fieri potest eoram convivia et commercia vitet
1) Also wahrscheinlich Mathias ron Logao , welcher auch in der eben asgeführten Uf»
hande t. J. 1508 eracheii^t.
^ Am 19. April 1576 erlaubte Kaiser Maximilian dem Abte, daa Stiftügiit Klopachea
im Glonnischen , ßr ihm zur Polnischen Expedition rorgesehoasenes Darlehn tob
4000 Fl, Rhein, sn 60 Kr., oder 30 Schles. Weissgr.^ K^K^n 6 P. C. Zinsen, ^a
Tcrpftnden. Am 19. Oct. d. J. erhielt der Abt Qmttnng fiber Töllige Entrichtung
^ jener Summe j und an demselbrn Tage yerpflichtete sich R. Rudolf, die genannte
* Summe in 3 Jahren snr&ekzu2alilen , gestattete aneh dem Heinrich tou Haugwits
atfsser Klopseh^ noch (H»er-Brieanils sn Tcrpfanden. Urhk.
s) Cantarius, ciintarinusj cantherius, equus castratua a. anmarius» Du Gange.
Üqae fugiat Nam obstinate et peraeveranter defeodont Catonis diotuin:^} V^
iBiasa esse servaada.
Klopscbeir autem pagmn ob duo milia taleroram ([cajus^ rei solvendae tue*
^ rillt mutao accepta me lafet, sapiens judicet} nobili doaiioo N. de Haugwitz fignori
positum numerata pecania solvit ac redemit,/^} ^^ discedens &igaiio tali debito
monasterio solvendo relicto maeula quadam infamiae authoritate« suaai apad qaos-
TIS maximi ponderis inspei^eret atqae defoedaret. Moliebator enim, jam iatel-
iecto doiDini Eliae abbatis Wratislavieosis grävissimo morbo abitiin, sperafls se
jDortuo illo atrique abbatiae peroportune posse praeesse,- nam, ut aadiviiBSs, re-
vereodos dominos Elias adiiuc vivens cmn consensa sai totias eonventtts (teste-
•mento quasi} ipsuon fratribus legaverat, quia non solutus et über erat eerBm pre»
jfessiofie, ut sibi jam vita fuscto in abbatia Wratislaviensi e vestigio sucoederet
Nuncio itaque domini Eliae abbatis obilus ad ipsan periato acta tam Wratisla-
Fiam advolai et abbas ad diyam virginem in Arena eligitur, prönunciatar et ap-
probatur. O^apropter rediens Saganum coaetus est se abbatia «bdicaie, ^li poat
abdicationem Jiajusce dignitaiis eäausto et evacuato aerario friunentaria in awase
isas. Febrnario anno Christi millesimo ^uingentesimo. octuagesimo tertio, enni Ab obitn
fti^nn. ||0|||i||| Francisci Ludovici monasterio nostro ut abbas praeliiiaset asMs aedeeim,
meoses quinque, hebdomadas tres et dies duos, discessit Sagano Wratislavuai
ad eapesseodam extra muros in Arena abbatiam , quam postquaoi \ix Mmam et
juenses duos inauapicatQ reufrat, nam quotidianis comessationibus et Boetaniis
potationibus vacans, (secundum Diogenianiim adagium: semper Leonllni juxta crt-
leresi} non sine firatrum quaerela et magno bonorum monasterii Wrati^vienais
dispendio et damno in quandam mentis fHLpiw redactus misere periit, unguibas et
tS84. capillis bruto non absimilis, ultima die Martii anno a Cbristo so(ei:ie nato 15S4^
31. Man» ^^^ ultione divina et justo dei judicio punitus, an vero ([ut aliqui autnmaut} petu
ioxicato eo ameotiae adductus meum non est decemere, sed sapientis csim-
mitto jttdieio decemendom. Qui sepultus in teqiplo divae virginis deiparae Ma-
riae ante hierothecam seu (u( vulgo appellant} dborium tali emi mnemosyno et
litbothaphio:
Reuerendo patri et domino dominO Francisco Craczero Zittauiensi, ab-
bat! bttius monasterii trieesimo nono, qui obiit anno: MDLXXXIIIL
vltima Marliiy cui deus sit propitius suecessor in ordine secundus pie
posuit
* »
Adjiciamus quaedam , quae acciderunt sub regimine domini Fnmcisci seeunfi|
licet parerga, attamen notoui digna et lectu baud injucunda.
«
t) Catenis diaticha. lib. 1. di$t. 2Sr ed. Erft«mi Roterd. p^ tf09. N.< 2,
<) Yefgl. die obige Anmerk. Am 24. Jnni 1880 lieh der. Abt nad CoBTenf ron eüaein
fiürgeir in Sagan 1000 Rtlr. gegen 8 P« C. Interesse auf 1 Jabr zur Aualösang des
veipAndelen^ Dorfs Klopscbea. IJrk.
30; F^Mi» n. GUiditemges. 511
Anna Jesn ChtisA \9ß6j septimo idas Janaarii eligitar pDntifex IComanns V6M.
Michael 6isse(eriQ9) montfcbas dominicanas ASexandrioas cardiiialis^ qui dictasf
est Pias quintas.
Boden anno, dfe 13. Decembrfs torris monasterii icta fulmine dicitnr, naila
tamea inde exoriente incendio; ^
Anno 1567, die 19. Aprilis exm-tdm est incendium in monasterio cireaf iiW7«
horam neimin antepomeridiaDam. Item, die 31. August! Bobera flunren subito in
sammam excrevit altitudinem.
Anno CBristi 1570 Sagani grassata est jiestis, qua ifiterlenint bom!-* i)i70.
nes 1570. *" « « •
Anno 1572 Saganenses tentarunt nostrum occupare templum , per dominuttr 1079.
Seyfridttin de Promhitz, sed finistra.
Anno 1573, die 7. Maji Henricus Valesius, regis Gallianim fratetr, eligi* %67Zu
tor rex Polonia^
Anno 1574,. die SU. Januftrii^} «oritar episcopos WraüsIavienM^ Cas- 1^74«
parns de Logaw, cui successit Martinns Gerstmannus, Boleslaviensis , vir döctus,
arehidacnm Austriae, ut Rudoipbi*, qvi^ amny* 1W2^ unctus fuerat ia regem Unga--
riae, et Emesti paedagogus et niagister. Eodem nempe 1574, die 18. Junii
Henricus Valesius, rex Poloniae, mortuo fratre Carole, Gallianim rege, fit
perfaga.
Anno 1575, Rüdölpfaus, Maximilfanf secmidi Komanorum imperatöris filfüs, iWSr
elt^tar etiam rex Bohaemiac. Eodemque anno , die 12. Decembris , facto tran-^
fttga rege P6lononim Henrico, eligitur a qnihusdam nobilibus in successorem
regn! MaximHiaflus iihperator et ab altera parte Stephanus Bathoraeus, waywoda
Transylyaniae. Eodem anno Augustus dux Saxoniae vult Saganenses redimere
sed frustra. Item, latro quidam insignis et homicida, Petrus Wolphgangüs , vulgo^'
Pusefapeter coghominatus palo est infixus.
Arnio 1576, venit Saganum legatio Moschovit1ca.^3 Item, eodem anno, iSHk
die 9. Augusti, noctu bore 11. iterum fufanhie tcitur turris monasterii. Item, d?e
131 Augusti post Marcos Schober, civis Saganensis, patria extorris , quatuor horrea /
fmmento plena }n suburbio igne inflammaviL
Anno 1577, die 12. Octobris, divo Maximiliane sacro, Ralisbonae in co-* i»77,
mitits moritur Mäximilianus secundus Homanorom imperator, Mörtuo successit in
imperio Rudolphus filius.
Anno 1578^, fuit Sagani Baur Michael, vulgo proplieta habitus.'3 Eodem iU7a.
anno tholus tollitur de torri Saganensi, qui suprapositus fuerat anno €bristi 1498,
die divo Petro in vincnlis sacro,. in quo reperta fueruut nomina dominij^bba«
.^mtmimim
1) Bisehof Caspar st. 4. Jnni 1874.
8. dsraber Üäberllds Reichshist. T. X. p. 18S. Es war eine Gesandtschaft a«
den Kaiser, deren auch Fori z. J. 1876 ervrllint.
>) S. über ihn Pol s. J. 1578. T. IV. p. 03. '
t »
512 IV. CatahjfUi abbahan SaganenHixm.
tiSy Pauli de Uaogwitz, arcis capitanei, Gasparis de Recbenberg et Mattham
Salinutbs, consalis^ qui inaoratas taudem repositas est die 3. Septembris
anno 1580.
isao. Anno Christi 1580, Glogoviae LutherAni occnpaverunt templmn parocUale.
i58S. Anno 1583, Sagani magna fuit annonae Caritas. Hocqae anno mortous esc
abbas Wratislavien^is Elias, cujus in locum a fratribas conventus electus est
Franciscus, abbas Saganensis, quo se contulit anno inseqtteote,^^ rc^ign^to regi-
' mine abbatiae Saganensis, ut dictum fusius supra.
Haec de hocce domino abbate dicta sufficiant, modo hoc obiter notent,
qnod casu omissum est: Romanum pontificem Pium qointum, cum cathedrae sedis
Romanae laudabiliter praefuisset annos sex, roenses tres et dies 23, in domino
ihortttum faisse anno 1572^ cui successit in ponlificata Hugo Bononiensis, dictos
Gregoritts ilecimus tertius.^ TVAo^ ^
XXXJ. He reverendo uämodum domtno J/deobo
»eeundo abhate*
Jacobus, cognomento Liebigk, Sagani honestis parentibus natos, paer in
monasterio nutritus ejusque in schola praeceptis grammatices imbutus, provectioiis
aetatis factos, postpositis literis, pistrino. addicitor, pistora erudiendus, qua per-
eepta ejus exereendae gratia (yi moris est apud id genus hominum^ peregre pro-
ficisdtur. Sed cum igniculus quidam naturalis animo ipsius insideret, quo (^uü
equus caicari ad currendum adigitur} sie ipse ad peregrinarum gentium mores
perspiciendos imflammatus, perlustratis Germaniae provinciis atqne urbibüSi venit
in Italiatn, ubi visis et invisis regionis illius nobilissimarum urbium, ut Medio-
lani, Genuae, Romae,^ Neapolis et Venetiarum reUquarumque neaion monaste-
riornm basilicis, templis, coriis, pajatiis et id genus aliis aedificiis^ visu raris^
pulchritudine admirandis et antiquitate venerandis, zelo pietatis motus atque de-
votione ibidem religiosorum incensus revertitur in patriam, defuncto abbate Fran-
eisco* Ludo vico secundo ^ Francisco monasterio nostro. praesidente ^ plenus desiderii,
mundo valedicendi, deoque^ serviendi, quoad vixerit solitariam vivendo vitam.
Qui cum hoc suum laudabile cupiens voto quod mente deo nuncupaverat satisfa-
cere . propositum , literis supplicibus domino abbati et sacri conveiitus fratribas
pro consuetudine recepta aperuisset, petitionis suae, qua in album fratmm admitti
petiit^ haud passus est repulsam. Qui expleto sub discipUna monasticae piroba-
• tionis (ut vulgo appellant} anno, nomen dedit sacro ordini professionem fidei
taciens, in quo probe vivens ad singulos pedetentim ordinum graJus eveetus, ea
obivit munia, quae professum deeuerunt, ut suggestüi concionuiasque ad popolnm
i; Für d«8 «osgestricbene : iosequenle) ist etwas spiCer richtiger: eodemi gesetst
worden.
Imtoldis [Hra^i digniia jadk^qtiur« Qüibos aüqacrt aimasi noii iuiiior! ImAe qaan ^
ffhieta iovif^ilans meroit 4d parocldam Calljcrraaeani^} pröoioveri^ ex qua tandem^
cnm ob diligentem rd - eccleaiasücae cturain tum ob gnavam. rei: domesticae ^admi-
idsrtrationeia arbitrata praesujis, eccdaslae quae eat io O^tUü&v pastor ut praesit
est vocatos^ ubi tamdiu hae9it, donec mortito abbfite WraÜslaMien^ Elia, eoi
S^ranciaeiis noster (ut supra insinuaUuii ^i) succe^sU, a s^cro. . fratrum eoliegio
vidao et pastore orbato, abbati spoate sua coenobiarohatu abdjeato tanquam nier-
cenario cujiis oves non erant propriae, subragatus postidaretur. *3 Ooi dicto et
poatttlationi aequae parens properat Saganooi^ ubi ealeodis Martiis anno Christi iisss.
miliesimo quingentesimo octuagesimo tertio pro recepta a<p^ v^teri monasterii con«» ^* ^^"^
sttetudine, praesentibus comoiissariis episcopaUbus, coqcordi et unanimi omttium
isOAsensu, rite servatis servandis, canonice abbas eleetua post, more aolita ia
templaih concomitautibus fratribu^ introductus, a seniore abbatiae insignibus deco«
ratus, summa eidemque. demum ac plenaria tarn in spirituaUbus quam secularibu»
regend! monasterium tradita est potestaa. Quo factof nihil morandum esse ratus
propere dominus electus ablegavit seniores primum Nissam, rogatum ab episcq)0
electionis suae approbationem , deinde Pragam more veteri et recepto monasterii
sai privilegiorum confirmationem. ^3 > Quibus quidem utrisque obtentis, iUa non
magna cum difficultate perbenigue^ hac vero, licet facilipri inodo ut nunc, noa
tarnen haud parva enumerata peeunia, seeundum iilud: plaeant homineaque deos^
que monera, domom se recipiunt, non sine gaudio accepto a subditis homagio.
Dies interea inaugurationia Wratislaviae indicitur, ubi pileo episcopali seu infula
erat decorandus, qua feliciter peracta Sagani, dominica sanctissimae triados sacro, t^M*
Insignitus tyara sacrosancta missae solennia celebravit. 27« Mai:
Tenente ecclesiae Roipanae imp^rii clavdm Gregorio* decimo tertio, anno
pontificatus sui penultimo, qui sub finem anni millesimi quingentesimi OQtnagesinii
quarti, postquam summa cnm laude praefuisset sedi apostolicae annos duodecim,''
menses decem et dies viginti sex, pknus annorum, inpredibili totius ecclesiae cum
luctu naturae reddens debitum ad coelnm immortaliter victurns migravit, cui statim
(sede vacante dies quatuoi-decim^ substitutus est Sixtua quiatus de lilonte alto,
iiatione Thuscus. Unde paulisper digressua revertor.
Hie abbas in iuitio suae administrationis a seni^n populoqae Saganensi im«
petttose impelitus ob cessionem templi, suis concionatoribus faciendam, causantes
esse templum urbis parochiale illudque Franeiscanorum tion esse omnium, aucto
jam auditorum numero eorum capak, cui recusanti idque pacti^ conventisque , lite
>) NebmlieL Schönborn.
9) Bereits am SB* Febr. ISßS prasentirfe. der Convent^ der aus zeLn Mitgliedem be-
dland, nater welchen auch Jacob LiLlch, Pfarrer Ia Qoilitz, nach oer Yerzichf-
leistnng Frana 11.^ den nenerwäbllen Jacob Libick dem Bisdiofe Marlin cur Bestati-
* gung , . welche dieser 80. M&rz crtbetite« Urhk,
>) Am 7* Dee. nahm Kaiser Rndolf II. den Akt nnd das Stift in ettnen Sehnte und
bestätigte am 8. Dec« alle Pmilc^ieii :de«sdboiir. Udu
65
ftiier VBthem el nonasterifiiii oütti eomposita, ircterilMii Umfwt praeAeoeMonui
sfaoram 4piDiiionuii , dominoniin abliataiii piae nenoriae Georgii et FVaadsd La*
dovici factis, regiis caesareisqae diploaniills eonfinnatia, adveraari et iis, f«aa
legibus et jari praestant non permanere aed ea iiitervertere et iafiraMire trolle,
ioscio legitlmo magistrafu fieri haod posae affirmaBti, inatare mitios agendo e^eperey
eoDiitate ipsias freti, qaa vivens in monaatorio erga aiios^ populäres mVmicipesqiie
usus fuerat, denegatis caeteris, idduntaxat ah ipso peteado impetrare posse existi'»
nabant, nt alternis horis^^ ne nostris sint impedimento , reformatae (nt appeUaitt])
religionis exercitium haberi admitteret. Quorum petitionem com aurdis omnino
auribus accepissct, ut ittiqnam et repulsa dignam, causam baue interposita impe-
ratoria uti supremi magistratus auctoritate definiri debere illis respondit Quo ia-
lellecto eam transmittunt Pragam, iutemuncio et actore generoso domino Sigfrido
Kbero barone a Promnitz, ducatus Saganensis eo tempore bypotheeario, viro in
au)a caesaris magnae existimationis , civibus addictissimo pj^movendam, certo sfe^
rautes, sese petita hoc modo a caesarea majestate perfacile posse obtinere, sed
spe frustrati sna. Haec itaque illis agentibus dominus abbas inito cum suis con-
silio festinanter sese Pragam contulit, seipsum camerae (^ut vocanf) reg&6 exhi-
bens causam suam defendendo objectaque infirmando, technas adversariorura mira
versuti sui ingenii dexteritate ita elusit, ut Qon sine eorum dedecore et cum
rubere patroni tota a causa caderent, nisi perpaucis precario obtentis, ut videlicet
oonquerentibus de angustiis templi ad toUendum abortus prae nimia coaretatioae
praegnantibus periculum, in eo dilatando sui monasterii subditorum advectnris ma*-
terialium necesaarionim , quo ad illud amplius et satis superque omnium capax
redderetur, esset adjumento. In quod annuens, reversus domum, statim coravit,
ut a subditis supra centena lignorum lapidumve sarraca^^ adveberentur. Quae
Quidem brevi temporis intervallo sunt advecta, rerum sedatis sublatisque querelis
et difficültatibus ant^actis in alia aedificia sparsim stmt adhibita, ita templum ne-
que dilatatum nequ^ unquam dilatabitur neque*ideo imposterum tale quippiam pe-
tentibus petiturisque concedi fas aequumve censendum erit^
(jkiapropter controversiis Omnibus inter plebeqd senatumque Saganenaem diu
^ctis penitus decisis totas curas suas eonvertit ac impendit in rem domcsticam
agrariamque excolendam. AUodiorum primum praediorumve aedificia <;ollabescentia
refecit et restauravii, eorum agros cum restibiles, cönsitos pascuosque multis no-
valibus auxif, tum piscinas monasterii veteres, longo aliunde rivulos adducendo,
non modo collatavit verum ötiam novas insuper duodecim numero diversia annorum
temporibus tam in districtu Soraviensi quam Saganensi condidit^ spaciosa earum
quibus contineiitur loca numerata pecunia coemens; quarum quaedam a locomm
possessoribus ^ quaedam ab eventu quodara, quaedam ab ipsia demum locis nomina
sua et appellationes sortitae sunt utpote pisdna Georgii Scbolzs^ Georgii LangeS;
t) Sanaea, ^^gcnns reUcoli^ ^e tenmfmr iapidea eLlIgna. Du' CaBga.
31, ,^04^9^^" v,:'.^^'lßMeke,,- ^^aulif^ (||||
•
BttllliMari» PUa^^ Ifova ot . Ck(mao& ia- Coatzendoif^ Jücolai. Wxayia^ Joanida
Ra4o]^i Georgü Teichers,, j&of^r^i. Henrichs 9 Gewgii Ertopu^n^s, MichaeUa
Fiaehei^ et Nova in aIlo4|o.,Li|koeU6^ /^riplm Saganensis,^) ejE q^furum (am et
oayaraai ae^^cfUiwe 0t vetepum i^ogipAeAto^ ^am gnava oeeonomiae. reifue .agra«^
liAe earatione ^inag&a eerto anmiioruia jiravent^iun^ cum ex fi$Gata,.itum bx fru«
m^itonim teeseioiie monasierio &cta «at, acces^. Quare pon immcoitQ, a pia
posteritate grata perpetaae . memoriae recordatione colendus erit» «
Deiiide ad relfgionem conversus templam Yarüs mömuDentia exaraari f^uta-*
Vit Nam. ia cbore ex q^adratip lapidibns exiraiit ciborium.) exadverso ejoa ailif
inattratum et variia elegaotibus |iietaris excultiim epi^phium uae et miiiora tti^
altai:la pumme c^liateralia eirexU^. femn)« tarn rtaaipU tum cbori vetoatate et i^p
denigratoa dealbari, püas laittdeis im^gipibas do^decim apostolorum exQrnari, aq^
gestamqiie a fiandamento ej^ siiapa}ibmi lapidibua exs(n|i, ^>ratoriiim aanm sdte pictis
diyorum patrum templique pfitEoaoram . figuria exoultus ia eoqoe altari novo cqi|»
dito 9 quod maximo tenpb> est deoori, arcu aubducto lateritio hyppcaasto abbatiaa
SQperiori adjungi coravit et infeiii^ Cqo^od aulae vocapt} bypqcaustiun cubi aiipe-
riori novo podio adauxit, ia quqd canccUariam transt^it aecMu et.siM suaeqod
familiae in ultimo templi pa riete ^x utlroqiie lat^e dlegaMibus et visu i'aris, dex;'*
tro coenae dominicae, siaiatro . generalis mandi catpclyaüii picturis eondeporatmD
posuit epitaphium. * In qhoro etiam aedilia- fratrum wajora , siagaUs singalorum
•bbatum effi^em impingendo, idem faciens in vestibulo refectorii byemalis reddidit
augoatüora« Exüa urbem eis flumen in mente ar^noso tenquhim divae virgini thee-
(oeo dicatum^3 mui?o ea^enfitio cUcamdedit, aiicto ejus caemiterio empta( farta
vkieae eivis Saganiensid Gregwil Hoffeciptzes , in quo non sine mag^js sumjH^Dy
duos . annos ante obitum sepulcbrum Christi instar Hierosolymitani et^ Gorlicensis
incoepit exaedificare , quod moi*te praeventus reliquit imperfectum. Ui:gente vero
et diligenter instantß domina Georgio Fabro, tunc temporis priore, ad dlspositio-
nem domini hujus ac praelati pie daiiincti dominus, dominus successor Fridericua
videlicet, ut modo vi^tur^ extruxit «tque cpmpl^vjt« Haec £ere sunt^opera diverse
tempere stii regiminis, ut in inseriptfoiiibus legitur, qmbns et onoBasteriom, magia
aactum et templüm reddidit dlebHtts«
Maximam certe tarn iure d'omestica quam ecclesiastica admiPistjcanda pro«
memisset laudem, iiisi unka sui ^omiuis lal^e. eam defoedass^t. Nam .sintstre,
aed.falso, (ytt reliqui rainea Silasiae abbatea} .apud q^esai^ taadttctus adigi-
^ tnr nolens contribuere debitis solvendis expedidoni militari adversos Turcam
ehristiani Hominis hostem contraetis ifkindecim milia thalerorum, qttae,^^t i>arva
^ % ■ I I ■ I ■■ i* ^1- ■■ I ip
• •»
.!•• : • .. j * • ' r '1
- •
• 4,
1) Einige tregcn Anlegung der Teiche /gf^cUossene Vcrtnige abid oxuii uraifldKcli
Torhandtp. o o • * . • ^ .-^ - ^
'Wnrae
4747
erbauet. T • » ' u /
Tornanatyi. • " ^^ i ' i. '- ./ ./ 4. .-^ -.
9) ,pia Ksreba «d liaaer lU^^em^^^rauen nuf Jom .Bei^'^ das JeCange GfBMiuU/^
t. - ii^k.;Z;inMB;eniiaiH! ßaicbreibufg iKp« SejiieaiGa« VIL p, 7^ ,. • .^a . J«|i«f
516 IV. aHatahgus aihalum Soffonemium.'
Vel potios nnlla temporis mora- concessa camerae regiae Wradslaviensi enunie*
raret,^3 ^^^^ addactas neeessitate Glogoviae matao aecepit aliquot milia Aalero*
riiin a fomiHa Senftleberina^ allodkmi xenodocheii in Diettersbach praeclaro viro
domino^ Tkeophilo Raettelio civi Saganensi primario^^ ^^ 'praepentaram Novi
castri jiixta flumai Boberam, piimam sedem ördinis nostri et quasi asylom fratram
tempore pestis tatissimum, pro certa pecaniae somikia illastri ac magnifico dofliiiio
Heni;ico Anshelmo libero baroni a Promiiilz, Seyfiidi filio natu maidmo, ad sta-
tum tempus oppignoravit,^3 V^^^ deploranddm deoque vindici conunittendum, enm
tamcn multis abhinc aiinis ex annonae caritate annuatim ingraveseehte multa milia .
aureorum Ungaricomm eorrasisdet, qnos 'lagenia stanneis inclusos partim amieia
pari^m cdnsanguineis inscio conventu praeter fas usurpaAdos clanl eoocredidit) quos
Kendidem nonnulli moi-tuo ipso cum dedecore et pudore sub sepibns ^ossos et
ex fim! palndibtts emtos r^ddere monasterio sunt coacti. ^ Qui aetate sna vergente
in Senium et deficientibus corporis viribus, renim terrenarum tandem pertaesus^
aucto in pd^us morbo, anfimae saluti multorum cum admiratione matui-e consulffls,
accersito ad se proprio confessario, sanae omnino adhuc mentis, synoero corde
dolens, suorum peccatomm fecit exomologesin« Qua facta, sacrosancta synaxi
reliquisque ecclesiae sacramdntis proVisus, snos conventuales, singuUs nummo aureo
dato, ad sancte dacendam vitam mire adliortans et suis amicis eognatisque multa
extincto se pie peragenda comn^ndans, infer manus adstantiifm et ioter loquen*
dum, €x improviso, invocato servatoris nomine, placidissime expiravit anno a
1600« nafo Christo sotere millesimo sexcentesimo^ calendis Junii, die augustissimo
t, Joni. Christi corpori dicato, administrationis suae abbatialis decimo septimo et mense
tertio, ponlificatus sanclissimi domini nOstri Glementis octavi nono, imperii invictia^
1) Schon friiher, am 17. März 1^87 yersprach Hlifser Rndolf 1000 tttlr. (zu 36 Weis»*
groschen oder 1200 Gkildcn gerechnet) '■ welche ihm das Stift Sagao tnr BeEablong
' der Tom Mark^afen Joachim Friedrich von Braadenbiirg en (lehnten 180,000 Gulden
geliehe», baldigst zuriiciszuzahlen. Im NoTcmber d^aciljen Jahra versprach der Kai-
ser dem Stifte schadloshaltong für 4000 Rhein.. 1?L, für .welche sich dasselbe Ter-
bürgt blatte. Am 6. Januar iBOS* yerspracb der Kaiser dasselbe eben so nber 3000
Rtlr.,' am 23. April ISOO, eben so, da sich der Abt nnd mehrere Andere gegen
Niciaa Rottenberg, S&chsisch. und Rrandcfiibttrgischen Ratb, wegen S0,000 Rllv.
verbürgte. . Grhh.
9
»)
Am Snu Febr.^ 1S89 TerpTäodete der ^bt an Theophilag R&ftel, wegen> Fortatellong
des Türkenkrieges ^ das Stifts -Spital -Vorwerk^ zwei Hufen enthaltend, mit den
Erbzinsen zu Dittersbach für-^SOV Rtlr. Am 4. März d* J. gestattete die Kaiserl.
Kammer, nnd 13. Juli der Kaiser ans demselben Grunde dem Stifte^ die Güter Qnililz
,nnd Klopschen an Johann Mencelins, der Arznei Doctor nnd Stadtphyaicns Ton
GrosB-Glogau, ttSv 8000 Rtlr. zu Tcrpfänden/ Ürkk. '
Das/geachah 19., Mai 1599, nebst den Dörfern Alt -Kienen nnd Zeddftdorf , t;egm
' SßMKr RtTri auf (3 Jah^e, am 18» Ang. d. J/ gebehmtgte ebendeahalb die Kuouner
die Verpflndang der Erbzinsen zn EcMrAdoif Br 000 Rtlri tat dtA Jahre ra den
R|ith Ton Sagan« /Urhht
31. Joeoft U. 33. B^rkOrteh I.
517
0
wittA Romanonmh imperatöris Radolplii secahdi vigesimo sexto, sede episeopaÜ
([deliiiicto jam Paolo primo anias aoni episcopo3 Wratislaviensi vacante; Haeb
pro scitu de Vita ejus vitaeqae gestis et actis propointo loogius me scripsisse
mifficere pato^ omnia et singiila saperiorom jadldo llmae litaraeqae dljadicandai
äUmanda atqae toUenda labenter sabmittens, spe ideo coinpenaationis mercedisque
oerta faltus, me et jqssis paniisse et haeo qaaDtaläcanque licet syncero tarnen
ex animo et omjaSs ofTeosioniB inimico deprompta legenti band displicitora esae
confido.^}
Hie obiter seriem Romanoitmi pontificnm notari operae precittm esse duco^
tempore r^minis abbatis Jacobi 2^ post Gregoriam 13. anoo Christi 1584^3 ^^
afpostolieae praefoissiö Sixtam quintum aanos qainqae, raenses qaataor et dies tres.
Hunc insecati sunt tres alii äh anno Christi 1590, Qsqae ad annom 1592 incln«»
«ve, Joannes de Cästanea, eafdinalis sancti MarcelB) Urbänns VII. di^tas,
Gregorias XIV. Mediolanensis^ Innocentius IX. Bononiensis brevisshni ob seniom
pontificatas, qaos statim excepit Clemens oelavus Fiorentinas, Germanis addictis*
simus laadabiliter pontificatni praesidens sapra annos ondecim et aliquot menses.
Quo beate mortuo creatas papa fait anno Christi 1605 die primo Aprilis, Leo
imdecimus Medicaeus Florentinas ^ sedens in cathedra Romana dies dontazat viginti
qnataor, cai ^ vestigio eodemqae anno, decimo sexto calendas Jonii saccessit
Paulus quintas antea Camillas Borgkesins dictas cardinalis .sancti Chrysogom
S. D: N. papae vicarias, protector regni Sidliae, aetatis suae quinqaagesimi se»
condi, summa jam sanetae ecclesiae catholicae tenen» gubernacula annos novero,
Gui ut reipublicae ehristianae bono salutique aevitemae MethusaöUs (deo dantej
aevum incolumis vivat, deum humili prece orans exopto; fiat^ fiat, die 16. calendas
Janias anni 1614. f
XXX WM, De abhoMe EtideHeo htin§u§ naminU
Demotiaaih excepit Fridericos, cogooniae Tsdiaanis, Boleslaviae Sileao*
mm oatoSjO Qoi oom pver domini Melchicnis Bartzhs, xaiodoch<ii aaluirbam
i) Im Texte steht noch von derselben Hsnd geschrieben: scripta ipsis calcndis Jsnnsrii
anno Christi 1614, dazn steht dersdbe 'Namens2«ig wie n. 4S3 o. 492.
0 Gregor XIII. st. 10. April 188S; Sixtus Y., gewählt 13. April ItfSS, st. S7. Ang.
iraO-, Urban YII., (Castagna) gewihlt Itf. Sept., st. 27. Sept. 1880$ Gregor XIV.,
Swxyt tf. Dee. 1S80, st. Itt. Oet. 1»9I;, 'innoeens IX., gewiUt 29. Oct., sU
). Dee. lS91j Cleuena VUI., gewiUt 30. Jan. 1S82, st. 3. oder «. Marx IGOtfj
Leo XI., gewihk 1. AprU« st. 27. April lOOS; VuA V. (Boighes^ gewiUt 16. Mai,
U. 28. Jan. 1621.
) Am 3. Jali 1S91 stellte der Ma^strat von Bnndan für FUedricfc Tfehaocr «aen
CSebuHsbricr •■•) aadi welchem er dentttlhcn Stamm« war. '
•18 IV. CMhßu ät^ithm fUftmnamiL
saned spfritm praeposifi «Jomiiit» erat| ki sclKda nostri. nmaiterii Tome pietatfa^
religionis et literamm jedl faBdamenta, ex qua ad altiora aspirana, stodia €^dter
ioclioata loagias contiouandi ac promovendi gratia Oloaratium Moraviae metrapo^
profeotos est, ubi homanioribi^ literia peraeveranler inrambepa, aoopulis earm
aaperatia cursuni philosophicum quam felieissioie nagno cum frncta adbarivit
Kmenso jam tafn immeoso philoscfphiae pelago ad per^rftias regionea eaniaiq^
nniv^raitates inviaendas animam ^palit. Ouare ut votis oannodiiis potiretur
anctor extitit illastris quidam baro Ausfriacas de Cayn, enjas in famulata erat,
cum terrestri ac marhimo (^pro ratioae loci^ itiMre Italiae eiqae adjacenüam in«
aalamin Siciliae, Sardiniae atqae Bfeliles kern fii^abiae, GalUanun ac Germa*
niae urbes üisigniores et metrepoUfS perluatraret, in quibas faic et illic pro nego-
tiis suis expedieadis fiicta oommoratione dicto dondoo baroni, sihi totique €^
coinitatai nihil non^ reliquiaram saadornm, rerum ob antiqnkatam admirandanua
necnon aedificioram, templonim ac palationim visa raroram fiiit OBtenaaBi, soiato
(^honorarii loco} praetio nt assolent ejasmodi domini iter fadentes peconia conitei
quod avide ab isthac gente nnimnoniin copida deaideratar et aliis peregrinia aoa
nummatis non modo raro contingit, verum etiam penitas deaegatitr. Unde is ex
diatina dictaram regionnm atque insalarom eammque imtveisitatinn doctoram viro-
ram eonversatione et convictn, tarn linguaram tarn theologiae peritiaslmns ad pa-
trios domini baroais lares eo etiam inc<4umi et sano rediit^ Quoram ex redita
aaperstites parentes iogeatl perfasi laetitia famulos ejus mnltia benefieiis omaront,
collato singalis lionorario Testibnsqne datis praedoais quemque liberum C^^^i^™*
quidem pace cum spe tamen reveraionia, ne illis de aingalis uti fidis eomitibus et
senis rursum bene merendi occasio toUeretor^ abire ad suos in patriam aiverant
Qua intellecta abeundi licencia statim domino suo modeste insinaans, ae aulicae
vitae istins ac tantorum itinerum esse pertaesum, proposuisse sibi vitam ducere
impostemm religiosam, petiit dimitti revertendi liber. Qui annuente domigo suo
dimissus, regressaa eat ^aganum, aumma certe cum pmdentia doctriflaqQe tum
multo rerum exoticarum usu et scienlia excdlens« Sic itaque mundo penitns ab-
dicato, Votum mente deo nuncupatum opere complens, nihil amplius morandum
esse ratus. rite praemisaia praemitteodia in albudi frfttrum a domino pradiato lubens
aosccylus est et suis saecalaribus vestibns exutus in monachalem se inaoit et in-
clusit amictum atque sacro nostro ordini nomen suum seque quoad vixerit (^deo
dante} constanter in eo perseveraturum sanete profitendo dicavit juramentoque pro
luoss. nfore obstrinxit die tricesimo mensis Decembris anni ad finem decurrentis mille--
so. Dcc. gjini quingcntesimi et nonagesimi quinti. In quo eruditione, sapientia et pielalc
reliquos anieiens, singulis sacramenti ordinis gradibus successo tcmporiai citra dif-
lieultatem obtentis, presbyter faetos praebuit ae in audiendis confessioiubus gna*
Tum, in faciendis concionibus atrentium et in operandis sacrosanctae missae
iGOO. officüs quam devotissimum , ut prae caeteris aano millesimo et sexeentesimo , a
9o. .1 am. professionis die quatuor annis , qninque mensibns , diebus viginti et sex eUpsis,
aeptimo calendaif Julü^ rite servf^a aer^andis üqaqimi fratram cansensu iu de*
mortui domini abbatis aiMf eeagrefn ^Ugeretjir. ^ Dui vac^te sede . ab admioistra-
32. ArMMdk/. Sek^ Rebfiu BrtoMiungen. lUß
imOms egiacopaUm WratUai^eiiais ' ebctioiiis haäe apprabatirae sacratiawie
^e eaesaieae «ajeataib manasteni prii^legiorofla et j^risdictioiiis coBfirnatioae
adepta^O Wratislaviae episcopali tyära inaagnratus, Sagaai io fenia dm Attgu-^-A^r
atioi ordiiiis nostri patroni iafiaia ioaigiiitas, sacram misaae officiam aolenni ponpa
decantavit
Visus Gerte in initio sni legiAunis femdos recti aequiqae caltor et ma*
aarain faator^ magnam coique fatarae mooaateria felicitatis spem focieas^ sed hie
fervor ob prosperam fortoaae in rebus agendis aleam, coi pks nimio arridebat,
paulatinii reonttere coepit, magna ardaaqae äbi adeunda insolescenti aiümo poUi-*
eendo« Nam demortui donÜDi antecessoris snmmae relicturum illorum soperias
memoratonun Ungaricorum, qaamvis matolatae, redditionem, . summis precibos
obtestando a caesarea majestate, licet dlfficnlter, tarnen felidter obtinuit, allegäna
aes aUenam magnnm, ab eo contractum et praepositnrae Novicastrensis allodiiqne
xenodocbdi in Diettersbach bypotbecas. Insoper dominos defonctas mnlta et magna
apad snbditos binc inde in pagis reliquerat debita, qnae ex redditibus annoalibos
tarn peenniariis qnam firamentariia ob gravem annis superioribos annonae carita«
tem non aolntis snbditi contraxerant^ inde ingentem coliegit pecnniamm snmmam,
anetore^ 'sine tamen sw colpa, sed exactore gnavo monasterii tone temporis se-
cretario Hieremia Czimbell, reclamantibas etiamnum uonnnllis et sese nifas paü
affirmantibns, od omnino nihil obtinere valnerunt. Praevalnit namque codex ac-
cepti non ifttenitna fidei probatae sobditomm, qnibus partim pecuoiis tarn ex
anmma illa Ungaricorum reddita quam ex jam dictis debitis coliectis monasterio
bona illa pignoratitfai redimendo recuperavit, praeposituram videlicet in Naumborgk
ad Boberam domino Georgio 'Fabro priori et allodiom in Diettersbach domino
Joanni Lucae parocho in Brisnitz^ praeposito sancti spiritus desigpato, regenda
nsnrpandaqoe recommitteus^ partim eciam monasterii proventns fruoienticios ad*
anxit coemendo ab imperatore annaatim pendendos ex pagis Schoenbrun, Brisaitz,
Kalckrente atque Diettersbach sapra viginti duos coros hordei et avenae, olim
arei regiae Saganensi addiclos, una cum perpetua imposterum omnis juiis docalis
; qao ntique facto posteritati sempiternam sui reliqmt memoriam» Cam-
Am 20. Juni bestätigten die Verweser des Bistlams Bresbm^ und am 10. Juli Kaiser
Rudolf die- Wall des Friedrich Tschaaer zum Abte. Urldk.
Am 29. Sept. iOOi verkaufte Kaiser Rudolf zur Beförderung des Kriegswesens mit
den Türken dem Stifte 'erblich einen Theil seiner Kammergüter^ so Heinrich
Anshelm Freiherr von J^romnifz bisher im Fiirstenthume Saean, Priebna nnd
Naumburg inne gehabt , namentiieh Ober» nnd Nieder- Gerichte m Grafenhain^ auf
7 Bauern zn Diltersbach nnd In den Dörfern Schönborn, Ober-Briesnitz, Reichen«
back, Nenwaldau nnd Kaikreuth, femer alle fiirstl. Geschösser^ Renten nnd Zinsen,
welche die StiftsnnterChanen dem köntd. Hanse in Sagan zn entrichten haben, fer-
ner alle Dienste nnd Robothen, mit Yorbehalt der Regalien an Bergwerken n. s. w.
fir 8000 Rdr.. jedes n 36 Gr. ScUeriseh oder 12 Kr. gerechnet» welche 18, Harz
1002 der Abt bereits bezahlt hatte. Uilc.
990 IV. CatahfUiaibatimSaganendmL^
panm etimi a naxiiiia seeandanl, plfan tempore iimM aUialis FruMisd piiai
vi qaädam disraptam ponderosltate ejus sesqdtertio äena centeoario aactam
aomptibas monä^rii templiqae refondi cnravit. Insaper piscfnam in distrieta pagi
Bengersdorf sitam miranda latitudine adampliavit suiqne regiminis aevo Tarcam
qnindecim fere annoram natam (^impensa in enm faciens poeaitenda} solennibos
adinbitis c^renioniis infala episcopali insignitus baptizavit, auo enm appeUans no^
mine Fridericon. Tandem, anno antet Qt>itum opus certe laudabile, qnod mon»-
sterio, magno est omamento in ingressa xystom octo rotandis colomnis lapideis
snffultam exaedificavit, et aHa quamplurima non minus landanda extruxiaaet aedir
fifila, si deus/eum longius. vivere placüisset Praeterea in cqnmiissioiiibus obemH
dis a Sacra caesarea majestate ad monasterium Dobrabick^} ^^ missos fint^ ütes
inter subditos et dominum ortas dirimendi compouendiqae gratia, qaas non minus
optato exita quam singulari sui nominis laude pacando expedivit Qui dum boc
mnnere commissorio laudabiliter perfungeretor, illustribus ob multarum Üngn»«
rum peritiam innotescit heroibus, iniens cum eis {amiliaritateoL Ideo elatim
animo factus, defervescente in religionem ardore, genio plus solito (nam bomo
erat imbecillis naturae^ fortia potando indnigens inei^it in morbum, quo in dies
ingravescente se arcbiepisoopatus aliosve bonorum titulos ^depturnm obltummqoe
in Mos(A)viam legati munia somniabat Quibus somniis, pbantaaiis alüsque vanis
imaginationibus band remisse inhaerens, licet praestantissiniorum medicorum usus,
fuerit consiliis et medicamentis , sibi mentis quandam conciliavit corriiptelank
Cui medendae causa ex suasn illustris ac generös! baronis domini Adami de
Stemberck . Bohoemi , casu in monasterio diversantis, adüt.therma? Carolinas in
Bohoemia, quae certis anni temporibus ab omni hominum genere omniura natio-»
nam frequentari solent, tibi pristinae sanitati reeuperandae strenuam operam na-
vans octo circiter bebdomadas commioratus est, multis impensis et simiptit)us
frustra factis. Quiimvls enim convaluisse visus fuerit, in reditu tarnen non ba-
bita, ut debuit, recuperatae valetudinis ratione', eam laedens,, eundem quo
ante üsum Ihermamm laborabat sibi rursus procuravit morbum, ita ut longo
languidior et imbecillior quam abiens domum reversus fu^it« Qui quötidie in-
valescens, cum cura ' meoicornm diligentissima , innumeris etiam adhibltis med!-
eamentis etsi praesentissimis curari uequivit, admonitus a senioribus, morti ven*
turae se idoneüm praepararet, quibus lubens paruit, magno animi desiderio mori
exoptans. Sacramentis igitur necessariis rite perceptis, vi morbi accedmite, epi-
loos. lepsja exlinctus est die vigesimo secundo mensis Decembris anni 1603, annos
^ ''^' natus triginta Septem, menses undecim diesque viginti, postquam monasterio ut
abbas praefuisset annos tres, menses quinque et dies yiginti sex* Cujus «corpus
0 Dobrilugk ia der Nieder- Lausitz* Das daselbst im 12. Jabrh. gesliUete Klosler
norde im Iß* Jshrb. yerlassen und mit den Gätern als Herrscbdft 4. Mai 1602 vom
Kaiser Rudolf an Beinrlch Ansbelm von Promnitz verkauft. S. die in Wotbs
Inventarinm T. L p. 446 aogef. Urkk.
I
•%
99. Xafhßriai.t ^ ■'•'■ 531
io* odeio anlip ^frUM'e ramniiiiii sepidtiutf MMtnin Melesiiä vHae eftm reliquis fitfe^
.Born praeatolabttorresorrecüoDeffit * * '^ '
* I ;ii'j.. .■ .•■ ' ■ '• :i.
1 ' l • • I •!
- Patria SprottaTiemis eiiai bemo perspScads ingenfii et 'ammi, a' puero sem«»
pdr ad^aUa aspirantis, noatrae -sditolae aaditor, Olomdticv kimarifbribü^ litetfe ap«
tariiiie tinidilii8/> reveraoa amid<>€)hrf8^'lS9l/ dicl.^ciaif^ 9äM^^ pi^emttois rite laai.
]iro mon priiemittendia^ ordiMn'liöstrum iiigi^dHttt'/.^oMite''^rilk<|<^amiO', quae eraiyC ^ ^^*
«aeri tyrOnis mmia 4ecttfl»r'oMMii>}»''inoitieii iiiutii mFÜKtäe^^lnMastffae^ jni^mentd
^ratfesaionis stohsttihgBndAieiiii ^^SAigalls 'tom* sae^aial^nli orrfthiir^ ^^^^ säe*
iceaaai teaf^m liaad c(ifri0t|ker''^M!fe|]iti8, pr^sb^t^ir fa«(uä^ qualeVia t^ffida prüfest
Jia €0|iiinhteiida aollicttc» athMiens #u|ge!ltem adeptoa esty cnieqiüdenl ghaviter pro
o^bila sme eniAtimis praeMty nt^^fci dbtniiHf' atilecifssore prae' caeferis'^siri aequa^
bii6 prioratwi sortiretw, w quo a^^fimrtbM kib iringolaf^ni "f^jrufa^ ^l statuta^
amii^duw obMiraiiUam Jtf'iiiagDaiibabekHtar^^ jHDnttat tirihqiie gra^ .,
^iaU ei aeveritate et ii^ilrt iwaef^'ih:']!^^ ^otn^heahatar^ delicti
elMU» vteiam fetenHbas nmidaraa^'^r^^^ ' ^ ' - i; i: ;
iQiii BMrbo domiai'ptlielätiwi^Moaj qtHbeaVb' li^et adhibitis a)ei(icaei$ lit^-^
deri mm pöaseiaidaiadvertMB^ emsiM'^M centtäs cogHütidiieaqiie anhelanti aiiimo«
in mpceasiOBem rai cenjedt - Ideö'^feMaätaiprante aegm dailiiao in thermf^ G^il-oiinist,^
amnnani npain adaiinisitaiNkiraia' MOtiaMeM ^ea^M Ie^^ rafasy üütgeiitiä' ^ü'asf
adnifMatratöria .muiiia fex0Mtiwitoty>ipfagolk,^iälfc^ praedla'et üllodia GircumVthetido
> ne quid int^i^di'MnMl^^Ka IMM etiatii'^^ifcc^
mvisendoque,
quasi interregni teinpore, xysto nondam omnino eompleto colopbonem imponf, hy-
pocaostam elegans opas cracamecataia portae saperstrai) «f orticH« eoenobii tomplo
contigaam fratram sepultihretttin dealbarf, ejus ^aiimentiiiii binc iiide protritum
Dovis lateribus qaadratis Kstaarti)^ JogiMsin- e*i"w*be per illam in templom (do-,
mam ex ea^ spacio condere volens capitolarem} occiodi, curavit et in ea pro de-
votlone fratro» ia* siä rMordationiikii Aam^^xmkHHipiitäm^^ est inserU
tabula^ iinagine CbriäaaerMifliii pdlitd d«pie(iL ^H^^l^^ant qtiae'fn prforafa laada-
biliter gessit et sibi inde populärem auram fratmnqae gratiam aucupando gradum
saccessionis et regiminis futari fieri vere aatomatas est. Nam post obitam domini
anteceasoris ernenn iqctiipiaraiyas apadp^ .rito aenratia aenundis^. naanimi firalrani
consensa electas est in abbalem dia dttioiO'tartio ealendaa i Febraiirü , anno a t004«
parta virgineo niiUeaiiiio aezcenteaioM et ^ar^o/adie profeasrionia aoae ttonac^ami ^' '^**'
^) Jobaiin Lobenstein, Reetof der Sodtlitas b. M. Tirgw in Olm&fs, ttellle 6; Joni 1^1
dem Zaeharias Ursintfa, einem ScUeaier^ ftber sweyabrigea AnfenAalt daaelbat ein
SittenieogniM ans«
532 IV. Catälo§iu «ihMim 'Sa^anenHum.
dedmo tertio. . Qoi ut erat in cwwlttNpd« oeleK postonam se diu ^esoptatai
qaod facto opus erat proer asiiiiandam ratus, omnia certe aibi de plenaria ael in
abbalia confirmatione obünenda ex sententia cessere,^} ut die san^tissvnae triadi
sacio^ jjtfola .^piiui^ltli. inajgakua*, aoloim t^aMpa lafesam deeatiCaref. - Sed ut lo
humauis nihil est diu duirabile et ut^w^klil^ imperia nemo diu tenuit, acddit deo
sie disponente, ut ira, ad quam natural! ter procli vis erat, praecipici aductus,
laealri vix eiapso, v^lbu^ corporis paulisperidefici^titibtta in gravem »odium
%ii94iiiaaiad0 eoiivakiit, sed nan diu
poat.cum ad. allo^iui» ^,(4Hn^sf^dorf»|^ra«te>\.|iraMQi)ipilum Jnedicj evelier^vr, ibr*
tasais .ob agrap.ii^^aai^ .<v«l:.«b inacundiam/ qua esaiMral,
domiun i^evJersus Ja feundopi .et graviorem MorbMa cowurräite cadoca^} nlapsua
eat, quo misere c^J^cruciatus nmUa^.et inquielas dwebat^noefes. Quare^ex eon*
^lio me^icor^ni ei potio soporifera. aumendä daliir,, qua. epdta ao^ratas mcdici
abierunt, ajeotea egm jam aomnum . papeia et quietvErimi: eaae. : Qutevit equldeat,
ut e aoniQo }$(jboC|nequiverit .et|am adbibito .bueciiiaj0 dangore auaritari; fuevit,
iiiquioj iq pi^pi. mortem . cippetenp noB.aioai magno, ottnima iuota^ -Jmgioria .vitae
digous,. di^cipiQ ^f^i» ca)enft4« Jwii» JB vigflia.iaMeiwdoiiia dMiini, anai» Gbriatf
1605. aeiatis suae 35. Reimen Josius • fuit? umu^.aaai fitiquattter.^Aensianu Oiijjia
viaHiir^ lytliolaphio obteMMk
mitae erat sacen H^ec i^l laiidem dpi ter ppUmi^jatsiMl/ boatae Aliudae
ac omnium aanctorum fiuiit 3. M^loBdariim Juawi 161&^1 :•
i'
OXJTJtJF. Mfe domtno Xicolao, hvjut. not»ini9
MerH0 oMafe« ...
Vacaute itfjgye $ede .fibliiatisU C^^.diPtpi». 0at);djeb«l8; vigiati et sex per
tem nimia ijniiiatiir.-»ai T:enQr^)is patria' ae domini ZaohMiae ^bbMia. fratres
1} Homeri Ilias. II. y. 436. Bigenfltcli die Antwort, trelebe Alexander der Grosse
'«af di< Fnf^ ^ ^ irio- er so . Grosses ^h abe ^assri^ktea konneti , ^ gA*
*) Schon w SO. Jaooar ImtAtiffle Bise|ior Joltffin tm firasIaMj «ad »27« .Febr. 1604
der Kaiser die Wahl des Zacharias Ursihus* Urkk.
*) Enilepsie, cadiCQs und cadacns, epiieplicns, . .
«> Hier endet der fite Theil der Chronik mit demselben Namensing^ wie p. 488, 492
*) lüic^r'Ote Tkcil dor Cbronik durfte ^g^en. die Mitte .dea 17. Jahrhunderts t^eiTcrtigi und
etivas sp&ter geschrieben seyn. £s ist vieles von einer etfvas jiingerirlland fonrigirt.
94«. ATtfto&iar 2 if.
SS3
omefo SBtfd imnvinuto ad^ «ori psstoris proeessiiri ekctioftem petleritnt^
amiiiter a »vereiHii9Stma diriwot-episcopo: Wnttsl&vibnal'Sibl «oiliitiissanos tf^^
fiominari ac submitti. Iiivaluit mos iste apad nos ante atltMm prima* mifaqua^hrta,
Qaü crcdendom esty licet jieirfpe .tempore venerabHis pa^< ae 4otoiAi-FaoIi Haug^
wita jurisdietioni epecopali ex iritegrb ooeperimus esse aubjeeti, nikftom&ius ad^
iiaqae tempora domioi aMwtis FraneiMi prtmi aoffieiebat ai ratihabendam ab epi-
seopo electionem factam eidem solvmmodo interfuisse publica aotborftate' caesarea
aat apostoliea creatam DOtarimn et testes ad hnnc actum apeciältter reqaisitos.
Hie nemp» venerandos pater domimm Franciscus primus (^q^aemadmodam ex 11t-
teris iaatrameoti electionis successoris isai cotpstat3 pro illo tarbalento tempore
tot andjqqe malis haereseos drednifremeiitlbas ae pla^lbab lo dies- iniiiftineiifibas,
aefalem iiifrravescentem' saam considerän^ seque ad porfaada ampthis o^era abba-^
tiae aaimadvertens mkius kalnleia ^ac isofficieiftem, ecclesiae' aafem qtiam optima'
volena esse provisom, pefiü * conaepsam domini episcot»!, accedente iäd id conven*
taa vohmtate, qualenus sibi adbac vita superstite canonice eligeretur providos
coadjator, qui non tarn in vita quam post vtortem ia bonore et onere succederet
abbatiae. Cai patitioni epfsoopas amiuens , temporf et Militatl ecolesiae nostrae
▼olens consulere, pro pastöridi oara ae aollieltadine qaa poUebat reverendam ao
exiauom Tirma doaiinam Bfartiaam Geratmaa, j. a. doctorem et ecolesiae cathe-
dralis ad sanetum JoanneiA caoonicam et custodem, (^dein Wratislaviensem episcö» ,
pan ac sapremam Silesfae 'capttaaeüm]) lit actai electionis praeseria lateresset
ablegavit.^} Exinde* consaetodo petendi amplias coanaissarlos ad electionem ab-
batam Sagaaensiam ab episcopo Wratislaviensi obteata ac reteata eat. MlttebatH
tar ad baue instaatis electioaia aetam ab ejpiscopo commissarii, revereodissiinas in
Christo pater ac dominus CSeargiaa, dal' gratia episcoptts Lideasis,' safraganeus
Wratislaviensis et ad sanctum Vinceatidm abbas ordinis Praemonatratensis, ad-^
modom reverendus ac eximius dominus Gasparas Hüdebrandt, canonieas Wra*
tislavienais ecclesiae eatbedralfs, item roTereadus ac eximias dominus Gasparas
Sellias archidiaconus GlogOTiensis,^} Quibus praesentibus capitulariter per modum
acimtinii^ 14. mensis Janii^ anai labeiitia 1609, a potiöri ac saniori parte capitali leo^s.
eleetas est la abbatem reverendas pater Nicolaap Gatscbias, monasteril Saganen- ^** *'""'*
aia professaa j^resbyter et pro tanc parocbaa ia Quillts^ aetftis saae 41. Firft ^
»)
•)
VergL oben p. 805. In dem Watilinstraniente Tom If • Oct. fitffif ist wurkneb ah
Zeuge snerst engefvlirtt Martinas Geirstmannns j. a. doctor, cathedralis s« Joannia
euatoa et andbaanni yratia^Tien»)am ecelesiaraascaeonieua. Urk.
In der WaUnrlsnnde Tom 14. Jani iSOS aiad die* oben fienaäntca all btacb^iehe
Commissare aufgeführt. Die Bestätigung dnreb den Biscbof Johann Toa Breslau er»
folgte 23. Juni^ und die des Kaisers 14. Juli. Urkk. Am S». Sept. 1006 verspraek
der Kaiser das Stift schadlos su halten, welehea sich nebst Anderen gegen den
KaisttL Ratb and Kammerfiscal Hicronymus T^euttler für 16000 Fl. lUieui.
birgt« Urkk.
66»
m
IV. Calal^fitg aiiaäm StffanetuUm.
ejqf electip^ ratib«Ht4 m feverendts&iiiio doniiio apisdtopd Wi^tkTieui et de-
!is. j«ü. super 2S^ Jiutii,.M«finii«tia ab .eodem obtenta yemwttidnwi altera a eaera caäarea
14, j«iL nijye^late , 14^ Jntö: isulwHmta eat^
.^Fn^^'iiio; ycpievabitt^ pater pitria Silerin, Glofrovia mj^ori temiibiis ast
honestjs p^rentibas. 'oril^lAlls^ a poeritia apud echolam iiasiniai parodrialefli pfo-
pediein ita idatrwUis^ ut aÜbi BdUdiora entditionia spedodiia aaaeqiA aos dubitaiet
090 proptece^.lmineiBor^.iit «U prinaei^avitae auae institutio ooepta ftierat ftidem
qaoqae ior spirita .perfectias excoli desMferacet Igitur aelatia aaae aime U^
18. Aii£iisti;,19S8 coeiiobiam hoc postntn iagreasoa, aaeraai reÜgionia babilui
aoacipieoa,, aono prohationia elapso prafesnoaem ordiois emiait^ reverendo pairi ae
doipiiie Jacobo, hajoa Qomioia 2"^*, 'SHoerdotio dein iaa^tw aliqaaaidia Sagaai
auvma cancioDaloria obiMa paatmodaai eccleaiae Ouilicenri pastor animaram datoa
eat Exiode i^ Abaitem eiectcia animam aaam totia vMbua eo eonvertit, nt na»
menis eonventoa adaogeretur; prospieieoa da persoma capaoibaa qwoMdmodttai
primo aano 9u\ reghninis fiiataor ab eo ad novitiatam aaaoepti aont, ex qai-
hus frater Thomas Mars^^ Cilcensis, qai postmodöm laudabiliter praepoaiUirae
Novi-Caatrenai ac demoai prieratai rum selo religiooia fniotuose praefuit rt fra-
ter Gregorraa Pi-ipetiaa eorae^abimaraaei praeseriim Soecicia temporibas in la-
bore et sudorai vuhos aoi aaepios etiam ia aamaua vltae discriwattiia oonataater
• ■
H^bqit hie venarabilis pater initid regiamiia sai aat ijaieta ac pacifica tean
' pora, praesertim ob. avabUeai aai ei^ aeaaUm ac civea S^aoenaes atqae aiTa«
bilem aiodum . agendi atqae pjrocedendi. QfMie affabilitas ac in qaiboadam petitis
et impetratis epndeacendentia spem illis faciebat muilaar, si non parochfalis ab eo
eccleaiae ad nxinfnaai obUnf^rent partem majoreai, aaltem certo tempore exend«-
tinm religioais jn ea sine condictionfe aiot impetratari; veruai abi ae per annoS'
trea et amptias bac ipsa spe aidmadverterent delotes, latenter et cläncalom cepere,
aese insinuare mttssitationes , aadiebatttrque padsim* lippis tansoribnsqae eoosaeta
iosullatio: dabis coacte, quod lion vis röddere sponte etc. Hatiebantar conven*
ticida scabinomm et Iriboam in jnanifestam et päricalosissimMi plebis concita-
tionem^ nee. amplius cUtm aed |)alam plenis baccis effatiebant^ et in popi-
ni$ et in. plateis, ad nemineln etelesiaai parochialem niai üd senatum et cives
pertinere nullumque in eccieaiam habere jus aboatem et mpnaehos adeoqoe opor-
tere illoSy si sponte cedere nolint, tandem aliis ad extradendam ecclesiam modisv
adigei-e. Cui malo tanquSm providus pastor tempestivius maluit präevenire vene-
rabilis pater ac domiflus NicolauSjt. quam dubium^ac p^ericulosttm nimis rei ex*
pe^tare eventuro neque cunctanduia ratus^ qao4 h^ ita pfidem. ante meases tr^s
riimor percriebuisset, . Wrsitialavien^s insAabUia plebis commotioaeai eommunt fu-
rche eodelil dfarOi Adalbärto sacraln t^atauö * ebenohium jmrasnMe ei penitas expi-*
-T
»1 ui • •
I.. /. ,'»* * i
• .1 ' e-
^ IM.-,.'
^ I - ■
•Iti
r :,
< I«
1) Er war nach eiaer Urh. im J. 1637 Prolist la Naumborg«
ft
34. Kieplatu HL
5^5
las^e^} jffacmnt altenä pericala cautom}. Exinde in bunc ipsiim finem Cvenerabile
capitalam Wratislaviense desuper consuluit, qaae (empestiva insinaatio adeo nobis
opportana extHk, ot quantocius de hac ipsa clandestina machinatione revefeiidis-
siniom ac serenissimimi dOTfiimini' episcopum Wratisläviensem^ ([qai tanc erat Ca-'
rolas archidax Austriae} fiisias informaret, probe illad vonsiderans: perditar in
puncto quod non reparatur in anno. Nee mora; statim ab eodem venerabilica-
pitiilo nomine serenfssimi Ansfriae arcbiducis ad omnes, ad qaos pertinebat pro
tmic Sagant tami\ltibas praecavere, seriae commonitionuiA ac comminationani lU-
terae expcditaS ae redditae sunt, nee sine fructu; licet enim se aut concives snos
nollins macbinacionis ant seditionis sMant reos, nibilominus sedulo se curaturos,
ul coenobium de futaro non habeat quod sibi metuat pericolo, venerabili consi»
storio re^pondent. ' ^
Circa idem fempus varia inter statos principum SHesiae Lntheranos ad
sapprimendam catbolicam veritafem cudebantur consilia eo primario collimantia,
qaomodo potestatem tleri ejasdemque autboritatem diminatam si non protritam
conspicerent. Petebant et impetrabant a Sacra caesarea majestate supremam Si-
lesiae capilaneatas officium in amplius non debere committi episcopO Wrafisla«
viensi, item, ut defnncto episcopo Carole arcbidace Aastriae nemo extranen»;
praeterqnam Sflesios aut Bohemus in episcopum eligeretur, petebatur itidem fä- *
caltas erigendi consistorium Augustanae confessionis ; dein majestales litterae, lOM.
Soibus Ifbenim cniqae concederetur ac tribueretur exercitium Augustanae ejus-
em religionis, insuper omnes, cujuscunque demum forent conditionis, se bane
Profiten asserentes, contra invasores sub immediata statuum redperentur pro-
teetione. Unde factum , at religiosis et monachis ac monialibus ad * aposta-
siam omnis omnino porta patens facta sit, quemadmodnm tunc sibI majesta-.
les pritoia omnium i» apostasiäe suae confirmandae speciosum titnium in praeju-
diciuih totius cleri Wratislaviensis novit . adjudicare Maria Luckin abbatissa
Trebnicensis. *)
Dum haec geruntur et omnis modus clerum supprimendi a -sfatibus prin-
cipum Lutheranorum exquirilur, indicitur a camera ingens mutuum dandum clero
et abbatibus Silesiae pro certis sacrae caesareae majestatis sublevaminibus , ad
eyidentissimam den enervatiönem eo pötissimom' nitentes noviter excogitato fun-'
damento iniquo, bona cleri et monasteriorum esse cameralia prindpum, quae nova
non parum pro hoc tempore etiam cum coeteris abbatem Saganensem reddidere
pcrplexum ac soliidtum« Et quia causa, omoibus abbatibus erat communis in-
>) Es gescbah Weibnaclifcn <I608« Yernnlasst dareli den liiikafinfea Forts^tzer der An-
naleu des Baronius, Abrftliain Bzorins. S. Pols Jahrb. T. V. p. tö ff. .
') S.''dber diese merkwnrdid^e Frati, welche i. J. i610 evangefiscb nurde und beira-
tbeley Torzfigt. Focbs ^Kirchen- und Rerorniaiions«>Ge8cnichte des Fürstenlboms
Oels p» 443, wo liberbaiipt bis ictzt die besten j/^ obwohl noch Immer sehr maugeU
haften , Nachrichten über die AcDlis^innen ron Trebttitz zu finden sind.
S2G
IV. Catahgüs atbatum Sagantnslum.
dietas loit convaitas cleri et abbatam a reverehdiaaimo domino saffraganeo aUbate
ad sanctam Vin<;eotiain, ad quem quoqae venerabilis pater Nicolans citatas fint
' sed ob angustiam termini praefixi non comparuit. Tr^ctatom est in eo eonventa
de ablegatione üacieoda Pragam ad sacraoi cae^aream majeatatem , fuitque in hoc
negotio perqaam ardao ablegatos ipse revereodissinins dondnos abbas Vincen*
tinus , , sed param aot nihil ibi actam est. Incosabantur nihilominns tone aliqm
ex ipsismet domiois, dominis abbatibas, ([qaemadaodam memoratns dominns 9at*
fraganens in redita sno re infecta qaenilabatar} utpote Lubensis et HenrichoTien*
aia^ qni praemataro nimis ad ^stulata camerae consensn dato coeleris praejndi-
eaverant, Lobensi enim novit^r electo dictata fuerat mnlcta a camera decem nil-
linm tbalerorum, eo quod,in electione ipsius conventns non admisisset coesareos
commissarios, qaae mulcta ex gratia illi in matanm d3ndam commutata faerat
alioquin exetutionem in boriis infallibilem habitarus et accept»vit. . HenricboTien*
sis in mutuum thaleronim 6 miiliom statim consenserat, inde pessiraa conseqaentia
ad ahos facta est. ^3
leooi Hoc ipso anno nono videlicet labentis saecnli, idem venerabilis pater Ni*-
c^lanfe transactionem* iniit cum domino Henrico Anselmo libero barone a Promnite^
ut coenobiO) nostro templom praepositnrae Nanmburgensis, in quo per multos an««
nos minister verbi acatholicus fabalam agebat et proventibus praepositnrae ale^
batnr denuo restitueretor haberentqiie sibi Lutherani templnm alternm ad sanctooi
Bartholomaenm pro exercitiO| ut vocant^ Angustaoae religionis cessumque est jw
patronatos in praedictam ecclesiam sancd Bartholomaei^ qnod pro tnno abb^i^i
tennerunt , dominis. a Promnite, salvo tarnen jnre episcopali, quemadmodum n
litteris transactionis patet fusius^^3 ^^ qnam reverendissimns dominns episeopm
ipsosmet Sttos deputaverat commissarios.
Intra Vit anno isto ad nos saecularis quidam presbyter^ Andreas Severini,
patria Glogoviae majoris, concionatoris munus professione facta obiens. Hie altere
e. Dm. anno professionis soae, ipso festo sancti Nicolai ^ vesperi circa horam 9"** cecidii
' per gradus abbaliae^et cervicem iregit Variae de hoc casa iofortunalo divnlga-«
^>
Am S4. Juni 1607 Terpfilndete das Stift den Banem in Briesniht die Toa deasdbca
bisiier lone gehabten Aagärten für 1000 Rtlr., Welche dae Stift snr Betahlong de«
Kaiferl. Steuer in Rest geblieben; Am 29. Sept. 1610 versprach Kaiser Rudoll
das Stift, welches sich Tdr ihn wegen 6000 Rtlr. TCrborgt hatte/ schadlo& zn hal-
ten. Urhh.
Am 86. Ang. 1600 trat Anselm Ton Promnitz, als Besitzer der Herrschaft NannH
borg, dem Stifte die Hals« nnd^ Obergerichte ab auf den zur Probiteji gehörigem
Gutem zn Nenwalde, Reichenbach ^ Lentschen, Alt- Kiepen, Popowitz nnd Zedels*
diorf, ferner das Recht des Jahr- oder Land- Dings auf diesen Dfirfem, endlich die
Probstfcircbe am Fasse des Bergs bei Naumborg^ worin statt des eyaagelischen nni^
wieder hsth'olischer Gottesdienst gehalten werden solle, dagegen erhielt er die Bar*
tholomioskirche in Naumburg mit dem Patronatrechte fiir die Etsngelischen,^ nnd
diese Kirche erhielt ein n&her bezeichnetes Städk Acker« was der Bischof Kail Ton
BresUn 20. Juni 1610 bestätigte. Urhh.
34. Nicolaur UJ. . 527
* N ■
{iaiitor in pleoe relationes pro eo tempore. Oui39]ii dixere temulentiorem ex vino
3aam'opolleb& ca9i|iii feeisse; quidam eum ex odio bucusqüe sapffi-esäo^(^aiqui«-
em eoneionibos suiA in * repreliendendo üerttf tiüorum genere ferventior« fiiissell
flOMtiiio Iraudolenter "detrustam asserebant; iftatVsit^ pro certo habetur niliil, sofi
deo, iitpote^üi'Mrda'S^erotatiir et cui ultio rösei'rata est, baec cogtrita .^antp.
'Skb*t«gitt)firie tlujttsr'-domifii abbati» imperator Matthias augustissümis itaraa
WratiBslaviam traasivit fi^gaiitim fueruritque ad ejus ädventum omnes abbates per
totant. Slefanun eitati -WratislavSam ad 17. 7^**' anno 1611. In cujus ingr^ssa ijqik
solemni caoomd Wratistavlenses catbedrales contra antiquissimam cousuetudioem ^- ^'-^
praeripuerant ablmtibus jus praecedentiae, de qua injuria solentniter apud reve-
rendissimum dominum episcopum abbates protestati sunt Ne/c sibi quiescendum
pro tarn opportuno tempore putabant civ^eis Saganenses in transitu sacrae caesareae
majestatis, quin omni poasibili submissione ac imploracione templi traditionem im-
Eetrarent, licet nihil effecerint Dilexit hie venerandus pater deoorän domus del
abuitque sacram suppellectifem sibi in multa commendare. Extant pro nunc varia
ab eo procurata, videlicet calix argenteus inauratus sat prefiosus. Monstrantiam
majorem renovati fecit quemadmodum et minorem de novo fieri, item crucem ar»
genteam, quod padficale dicitur. Dispositionem pro epitaphio suo, quod post^-
^ modum pro altari rosarü destinatum est, reliquit in vita, post obitum iiT opus re*
dactam. Et qiiod in . eo mnitum commendare dignum existit, ipse restauravit
antiquissimam, ab baeresi usque intermissam et vix abolitam processionem seu, ut
vQcant, circuifum cum sacrosanctae ac venerabilis eucbaristiae sacramento singulis.
diebns Jovis extititaue promotor fandationis 400 thalerorum Silesiticomm, de qui-
bus stabiliteip in ordine ad hanc devotionem conventui et scbolaribus debitus inde
Ordinarius census persolveretur. Nee desidem egit patrem famiiias in oecouomicis
etenim solers et ocularis administrator agriculturani amans et promovens. Ipse
aedificavit allodinm in inferiori Brisnitz, quod postmodum successor ejus, nulla -
necessitate ad id praeventus, abalienavit et'^Gonventu inscio neque prius salutato
, tandem consansu ab eo extorto curiae suae praefecto Ghristophoro Magno a Ro-
tenbach vendidit,^3 ^^^^ facilis sequela, rem monasterii pro tempore regiminis sui
fttisse Omnibus necessäriis instructissimam»^3 Aedificüs 8upervacanei3 abstinebat
1) Am 9. Juni I6&0 Terhaufte der AbC Paul, tregen grosser Stcnern und wegen Ans*
^ riMiing einer grossen Anzahl Rosse ins Feld, das Vorwerk 2a Nieder- Driesnils
dem Auenstino Cornelio Magno, Stirtsunterthanen zum Scliönborn, fiir 70U0 Mark
Saeaniscii, jede zu 28 Wcifts|;r. Schlesisch. Urk. , wonach die obige Angabe zu
berichtigen ist. Christoph Magnus war IWo Stiflrs- Amtmann.
1 9) Am 19. Febr. 1609 kauHe er für 1750 Rtlr. von Georg Niehelschiitz die Landbaide
Qiit der Schalltift und Beize, am 19. Mär^ von Balthasar Scholz, Erbrieh ter. zu
Schöuhorn, Bruder Georgs, Abts zu St. yincenz, das Lehngut und die. Scholtisei
zu Schönborn Tür 7000 Rtlr., jrdrn zu 36 Weissgr., zu deren Bezahlung er im J*
4611 4000 Rllr. aufnahin. Am 13. Mai 1613 kaufta er des Caspar MasehkeGut
und Vorwerk zn Nieder •Briesnilz für (iOOO Mark Sapanisch, jede zu 28 Weissgr.
Schlesisch. Urkk.
^y^B^^ ^i W % ^^^B^^W^^^^»^^^ ^B^^^^VB^Wfl^V ^^^ß^^m9/mwW^mw9^9^9t^W9
et noa Biai Mcesswiis infeates, utinui «t aio conviviis, ym— ndtor extkit
q^antim laigiory mq id atteMeos qaod {iroverbio didtar: imoientM donot^ ac
exinde post obitni snam m»! fu imtabatair substaatia peauuria leliela) a^ci*
SU itt slatera iKTentas est wnas iMbeas» Pistriamt giruaria prauana Ipae cm-
atnuit^ qoeaMdiMdiua pro oratorio sso ad pedeat ecdeaiae liyideH ei^afiri et
MlicaBMrari fecit| licet e nvis soblates, intofun tatakaa. pcHJnrrinafaa spas istai
aeqpusiverit Dearaai abi abbatiaU boMre et oaere aaws denat et
aMaattMs fimctes Ibisset ia calidaai febriat iaeidity aMAcaraat
MIC ad^otas, post paaeos dies et ipse Tita defioMtas est aaao 1616, l^'Fdmara,
i. Miw |i3 9ue 5L ia cbaro ecdesiae aepaltas.
1-
1 • ' • . • r . ' •
Iniilialtg - TerEelclmiSJ»
der i^ichtigsten Orts- und Personen -Namen und Sachen.
AblMS. fiOO. SM» Sra. SQO. S78.
S80. 308. MO f. 319« 33i» 543,
551« 5tt5. 599 ff« 446«
AbkMJahr« 209« ^29.
Abfolation« 240. 267. 275 f« 501.
AbteigebAude i. Sag. 185. 405« m7.
AaeUtfteia, Gern« Bolesl« I« t« ScUes«
17. 25 f. 98.
Adelbeid, Gern« Dipold« t« Bf&br.
27. 98.f. 104«'
Adelsdorf« 459«
Agaet, G«Wladisl«n« 15 f« 22. 94«
Agaei, G« Heiar« I. t. Jaaer. 125«
Aipiet, G« Bolko II. T. Scbweida. 125.
Agacs, G« Ladwig I« r« Brieg« 140«
Agaes, Äbt« t. Treba« 28. 100« 106 f «
AU>ert, Hen« t« Miuift« 591«
Alberas, Pfiirr. i. Sag. 181«
AUirecbt U. K6b« 509 f« 515« 559«
AÜ»rc€bt, Hcn« t« Sacbs« 559. 565.
AleuaderV« 255 ff« 281. 365r« 579«
Alga« 25 f« 98 f«
Abaosea. 204« 248« Anm« 574«
Altie, Wald. 427«
Altkircbe« 425« 460«
AndreiM I., Raprecbt,AM s.Sag. 491ff.
Aadridiow, Klasl. 19« 102«
Aaleibe« 466 f. 525.
Aaaa. Gem. Kaii« Kaii IV. 122« f.
154« 165«
Aaaa, G. Hdar« II. 28« 106« 109«
Aaaa» G« Hetar« VI« .▼. Brtü. 150.
Aaaa, G« WeacciL ▼• Liega« MO« .
Abb«. ibU n Ttdm. 51« lii«
AaaiTenariea« 248« 445.
Aatexeyeb, Nie.» Kloster* Piabtt a«
Sag« 521«
Apeesko, Sebolast a« Breal» 152, 156^
AposUIca« 464 f.
^nacastiflaag« 248« Aam«
JjroTaUe,^ 177« 189. 242 f» 519 f«
468 ff«
Aagait T« Sacbs« 511«
Augastia I.,.Ffraaebe,Abt a«Sag.318ffi
Aagasüaer-Cborberrea^Slifl . a« Sag«
248« Begab. 178« 250. Refor-
fliaf« 202 ff« Exemt ▼• Arro^
Taise. 520« Wablslatifl« 322 f«
Baatca« 329« 565« 447. 507«
515. 520 f« 528« NeaeEiaricbt
561 t 570 ff« Braad, s. B.
Wiedererb. 581« 598. 402 f«
B.
Backgerecbtigkeit« 520« 428«
Badttabe a. Sag. 589» im SÜfle.
"\204, 565« 405« 495« 507«
Baltbasar» Qen.r« Sagaa« 305« 541«
545 ff« 558« 360« 565 C
Baltbasar t« Promaita» Bbcb. i« Br.
467« 491 ff. 500« 502 f.
Baaeat» Nie. T.»Caaoa« a«BresL 129.
Baag, Mart« Probst a. Sag. ttl«
Barbara, G. Heiar. XI. y. Glog« S80ff«
Bartbolomäas I., Steyaoi&sU, Abt a.
Leab« 220.
Bartsseb, Mdeb«» Hosp«- Probst, a«
Sag« 508 f« 517«
Baratb, Heiar» T«, Probst a«fircsL 136«
BaseU' Goaeü« 279« 506 ff« 512 (
515 ff« 5«! f« 955« 957« *
Beatrix« 170«
Begribaiss» aaebrl. 204«
BeiebUagea» Adam Graf ▼« 414« 420t
Beicbtstabl« "Sil,
Benbard ▼. Scbwdda. 51« lll!
122« 128,
Berabard» Prior a. Sag« ' Sil.
BerasUdt» St« 119« Geb« 119« 127.
Ber^ieas,Brb?ogta«Sag« 186« Aam.
Berwigsdorf, Ml«
Bcsteaeraag geistt Giter* 266,27a
507« 512, 584,
Bete. 205«
Beatbea a. O« 14« 81. 92. 177 f«
182* 561 f. 508,
Beataita« 228« 278.
Biberstda, N, ▼« 150. 189 ff«
HieroB, T, 4W« in t 4m t
Weaa, t, 527 f« .
Job« n 527 f, 501. 401« 488,
Job« a, Ulr, t, 207«
Ursal« T« 4to.
BtbUotbek a. Sag, 161. 505; 561li
590. 464 f« .
Bierbraa-a: Verlagoslriit.. S67fl;52€f«
Bier, Bred, 165. Stdaaa. 147«
• Sag. 547,
BlerbeUer, 507. *
Biersias«. 169.
Bilder« 189. 574« 585. 591. ,598.
. 410. 415« 446« 515« 521«- —
Waadertbit 195, 299« 505.
67
830
InnhaUi - Verzeieknia.
Bitkaw, Pet* ¥•» Caaoa. s. BmL
Bobcrbette-Veriiid* 491.
BAdefli,Baltli/, Prior* 57i,AAm«405.
Bohn« CWiadiieli-). 4S0*
Boletkai l. r. Pol. 9. 34, 47 ff. M. 00.
Boletlaos II. it. 58 ff. 65.
Boleilaiuni. 12 ft; 03 El 05.
97. 153. 130.
BolethmsIV. 14 t 99. 93 t
Boletloiu I. T. Scblet. 10. IC» SS.
9S. 94 ff. 97. iOO.
Boledau II. t. Lieg«« SS* S9 ff*
iOO ff: ftiO ff. 113. 101.
BoletUvs UI. T.Brie^ 119 ff: 134.
137 ff.
BoledAvfl I. T. Oppda« S3.
BoImLiw II. . ^ 13a 141k
BoledoM, S. Heivr. L S4. 100^ 100.
Boletkiu, S. WewL r. Lieg»* 14^ 144.
BoUiettbaia. ISa
Bolko T. pyjhenboif, 150. 158,
Bolko I. T. FinteiJi» 31« Hl« 113
f. 119 ff. 1S3.
Bo&o ILT.ScliwM4a» ISS 1 145 CüMc
Boüio II. T. MAost. ISS ff:
Bolko lU. -* -- 1S4 ff;
Braifaciu VUL 183.
BontcsU, MavI.» Probfll, 347,
BoBumMoMe, Joh., DeccBtod, 13IK
Bon, m. ▼«, smK
Bnad s. Sag. SM» S3a S93. 8S9.
801« 305 f« 574. 583: 588 S.
405. 493. 490. 308. 311»
Gr..61og» S80. 401,.
SprotUu. SOO, 308 f.
FicMidt: 39tt»
BfeciL 199r«
firanliau. 307,
Bramaa. 301. 305. 587. 410» 415.
4S7. 451. 437« 433 U
Bniiipfaniie. 483.
tattlow, tiht^L^ fiaaftik «• Sagas.
100. SS7.
AraiUv, St. ««.Bmgw IS« 14» SS.
33C 03 ff. 83 f. 93. 100. 108.
114 f. 118. 190 t 1S3. ISO.
ISO ff: 134. 137 t 137. 139.
lOS ff. 107. 109 f. 171. SS7.
S77« teO. 338. 541 ff: 344 f.
318; 53t. 333. 501« 504.
.310.384«
Geb. SS. S4. SO ff. 00. 71. OS.
. 90. 99. 109 f. 113 t U8. 101.'
SM8. 494 f. {{04 310«
Butb. 130 ff.
Brctulaas II. t. Bobs. 00« 70.
BVeriariaai« 194.
Bricg, St. «. SdüoM« 37^ ISO.
131« 159 f. 144 ff
Geb. ISO. 134. 145. 140.
flridnlu« 170« Aan. 178. ITSl
Aaai. 189. S93. S90. Aaai.50S.
«10., 417. 463« 300. 319« 387.
Ob. 800 f. Soor. S75.988.ABai«
BrcBBsUdt. ^3. 405. 481 t
Brodtbiake s. Sag« 974«
Bacbdrackerkantt« 834.
BacbwaU. 14S.
Bocbwalde« 300.
BadUiia , Job., ProbtI. s« NavaJi«
371« Aaai. 41S« 4SS«
Bftcber u. Scbriftoi. 187. ik, S04.
SSO« S8B. S48. Amb« S3S t
937 ff: S80 ff. 300. 303. 817t
5S0 f. 545. 534« 537« 530«
507. 57S f. 578. 45S«
BbOob. 307 I: 310. 350 f.
Bnwla«« St. HO C 830. 301.
Geb« lia ISO«
Bwcbafd L, Abt s. Sag« 180 t S41.
Bnrcbardia» - -^ 18S« SU«
Borg, CaaoB. B. BfCfl« 179«
BrttBB. 34S. 543. 338«
BBiebmrwBffli, EBbaa« 181. Abm.
185. lOS« 187« 434« 437« 443«
40S«
c«
CaBxt«ra. 888. 518« 391 f. 538.845«
GapktraB« Job«, 517. 555 f.
Capitd, (Gaaer. b. Ord.). 190b S03.
SS9. S5S. S91, S95« Abb. 508.
519 t 500 f. 571« 87S. JLnau
300. 404« 440.
CajB, Bar. ▼. 318.
Cbor, (i» ABg. S«. Sag«). 804, SSO.
S09. 303. 303« 303. 300.
405w 313«
CbtitÜBO, GeM.WlBdttI« n« 14« 10«
SS. 84, OS.
Cbfirtapb I.« Bfedul, Al»t b. Say. MO.
Cmj, Ulricb 6r« ▼« 834 f.
GipoiM, ;KMk. ¥^ Bviri« MOi
OaBtBV s. Sag. 188«
Cleyakocb, J^ S80.
CleacBs VI. 188. SOS. SIS.
aemeBtiaa coatütat« 188. SOO.
Clogay, Kloft. 37.
CoBtaiBaieaBteawciB« S48. Abbi«
GoBipaclateB« 5IS. 515. 548.
CoBoittonB«, evBBg. 383. -
CofdebBg , Halb.« bia^ Offidal s.
Pia. S94«
Coje, Acker b. Wald. ^7«
CroflipbokB, Pet.4t Goadba, Cbbw«
B. Br« 130«
CaarBewaBB, Rlost. SO« Abb.
Caedi. 40.
CatBibcll, Jcteat., Sttilawcrtt 319«
CairwiBtcsko. 574»
D.-
Daaibrowka, G. Miecbl. I« 9« 53. 47«
DccretalieB. 573.
Dcderim, Clerie. 170. Aam«
DiebaB, (b.Sag.) 193. ^7. 307«
DeBticbe-OfdieBsrittcr« 37. 77. 134.
108 ff. 830. 303. 350 t
Deyv, SiaiOB t., CanoB.B.Pof« SSO«
DicBite.. 191. 199. 505. 587« Abbu
WagcB-y Otter-» WeibBacktB-%
193. Abbi.
Dietrieb I., Abt s« Sag« 188 ft S03Ci
SS8. S4S.
Diciricb, Heiar.« eroBgel. Prcd. B.
LicgB« 488«
Dippold, Markgr. t. MSbr. S7. 98,
Dittertbaeb« 419« 4M. 310. 319»
Dobet . 93.
DobfilBgk« 380«
DobBa, Abrab. Barggiof« 84^«
Cbristopb, — 498.
DomiaieBf, 9ogt b. Glog. SOO«
DoiBuukaBerklost.B. BresL 137. 3SUl
Bric|f. 140.
BoBjB, OttOT.« CaBOB.B«Bre«L 15St
Doba, N. T. 103.
Durre,Hitae. 540. 304. 300. 588i39a
UaleiariBS, Job., Predig, s. S^g« 430 L
Dosier (Dwitter), Job., DoBifiobit
B«Bicsl« 5431.333.
E.
EdtefftdofC. 178. 108. 480. 198 f.
Sri« 3M. AttM. 480. 488«
Jfmtetti- VemeidMik.
531
Ehrwigen. 484. kleine* il.
Bliat» Sehwadiberff, Abt A. Ang.-Sl,
M. BtetU m>4. 510. tfül f.
BlM»be4b» a. beU. 176.
EiiwbflCb, fieqy. Katl IV. ii»$.
miMbetb» Gern« Frzep^fU ▼• ^MCiit
US. 106 f. .
Blisabetb, G. Ileiv, Y. US.
Kliiabetb, G.Heiiir. I«ir.J«ii«r. 1513.
^U»abetb, 1^« Bmfd T, OcU. ISO.
Erfuib. 25. 98. m^K7, Umr.üSß.
^•t, Bwbiicb, f * Fnf » i88u 195,
109. UL,
Eifie|,Ka|f.T.Saebf. SM. 565. 5651.
Ea^eii IV., P. 168. 506 ff. 510 ff.
514 f. 549. 55t. 555. 585.
ETagatioBfrerbolb. fiS7 f*
SnpmfiiBwcaara. 164. .168. 191.
fi06. 217. 958 t. 964. 867 ff.
, 98t. 999. Ann. f. 984» 988 t.
508. 55t. 545 ff. 555. 585.
JjbLÜfmivmim. t85» 986. »7, 575-
F.
Fabcr« Gewg, ^nwtM^Smg. 515,510.
Fabian, Br.. d. SM» t7t.
FaUieBb^r^!* Kunr. T«i Hanftoi«, tf.
BretU t56.
Ferdinana I., K. 50a 509. .
Filebne^ (Vclen). 79;
Faacber, 6eoe4«, er. Pfed. a. Sag. 488«
Fisebtakbe. 369 f. 497. W7.
5t4 t 590.
yhbcbbtabe M. ,8ac». 974. 390. 447.
Floyter, in Ncnwalda«. t96,
FvwbeMtein, St tt6. t94. 559.
Frans h, Biscb. t. Brest t60.
Knou !*• Ididvf. Lebmann, Abt i.
Sag. 40t. 497 ff. 505 f. 595.
Frans IL, KraUer, Abts. Sag. 504 C
S. Breal. 5t9 f.
Franz T^Toledo, ptball. Gciandt. 54t.
Frandskaoexbloft. s. Gr.-Gkig. 38t.
s. Sag. t80. 959. 966. 975.
988. 580. 48t.
Fntret, Nie, Poln. Pred. s. Sag. 998.
Fmstailt, St. t88. 97Q. 396. 54^.
550. 567. 57t. 579. Amn.
380 f. 588. 589. 585.
Geb. t5t. 976. 566»
Fri^dlMd, Hemdi, (B«bm.) 500i
Friedrieb IM., Kais. 978. 510 ff;
5t5. 556. 558. S4t. 559 f.
588 1. 588.
Friedrieb, H«. ▼. Snebs% 480.
Friadrfeli h ?« Liegn., Banptas. ▼.
Sebits. :wi f.
Friedrieb III. t. Liegn. 485.
Friedricb |., TscbAMcr« A^t s. Sag.
5t5. 5t7 ff.
Fraebtb«4^it. 566.585.444,
Pdhr^ 527. Amm. 58t. 448» .
FttUsCete, Snfftag. a« Br. 416.
Fttsaateig, a. Bober, Sbdft. 498.
Gabriel, Job.» SüftsTagl s. Sag. 465.
Gangelpb, Dr. d. Med« ilTt«
Gari>enyebnten, t6t.
Garten d. Fnincite.-KlML s. Sagan.
975. d. Ang..Stills. 565. Prab-
•tei. 565.
Gebet. 840.
Geisse, K. t. Uwg. 54. 46. liO.
GeistUebMlrertfeibeng. 465» 8t5.
Gemibye, a. W14eR»
G^i» Vs. n Mft«i8|tab. 38t ff«
Georg, Us.T.Saebs. 4801.484.488.
Geeeg Frif^'t« linrf. t. Brdlic- 488t
Georg, Soffi^ig. s. Brcs^ 585.
Georg I., Kmcber, A>t s. Sog. 4M
81 489.
Gerlaebsdorf. 906. 999 f. 950.
Genamaorf. 905.
Gertmd, Gem. BoM. v, Mnaer.
98. tOO.
Gertmd, Abt. t. TrdNi. 55. tOOi
Genrarina, Abt s. Arroya^M. 845.
Gesanatseball, Mosbowftt. 5tt.
Gesang, bircbl. 458. 956 #, 579.
An«. 574 f. 45t.
Gices, j^Geseeb, Gescbb). 9t.A7.A85.
Gicsmansdorf. 5t. MO.
Gbts. 56. t94.t3a 488. 485. 905.
996.998.934.— Gc4.t94.l50.
Glawbu, Georg, Ha. Glog. Betb* .878.
Gloeke, c. Sag. 518.
Glöckner s. Sag« 485.
Glogän, (Gr.-) St. »; SebiMt. 44.
95. 79. 8t ff. 85.88 404. t08.
tt8. Mf 9. «68,JMI6, Mt. 544»
389 t 581 ff. 401. Geb. 48.
95 C 98. 88. 88.88. t08. t4^.
976. 566. 588 f.
Glogan, (Ob.«) 486.
Gnesen. iO. 14. t8, 45. 48 t 5t,
55. tot.
Gaiewkow, 155.
G6er, Meleb., Hanplai. «.Übe«. 9T81
Goldberg. 95. iB^ tt9. 488 ff:
t4t. 145.
GoUbergwqrke. 140. 148. 444.
Goskow. 485.
Gottesnrtek 905,.
GolpaiL 30t,
Grab, beil. s. Sag. 5t5.
Grslicn« B. Sag. 565.
Grabig. t86.
Grabes. Nie., SitftsTogt s. Sag. 187,
Grifenbain. 189. 905 f. 886. 978.
569. 497. 455 r. 586 f,
Gransebils. 505.410.
Granscbwite, Job, r., ScbJoaibae^Bi,
s. Sag. 488.
Greifenbe^ 54« ttO, .
Grrifenbcvg, J.» Peobsl a. Gf«i4,
988. Anm,
Grcifenstein. 50. ttO,
Greger IX., 80. Anas. • ^
Gregor XL, 888. HO. 818. 997.
Ge^oj XIL 959. 878.
GiAdllabcrg (Geadeek, GeedSs). 46.
60.84.
Groseianm, Pet., Piaor s. Sag. 588 1
Grosso^ts. 90. Anas.
Gneltkee. 55. 190. t44. 488.
Grünberg. 959. 876.888. 88t, 50t.
874. 588. 585, 405. 415. 488.
Geb. 978. 546.r. Mt.
Grtesan, Rleat. 199 f. 145.
Giften. 983.585.
Gfiniber I., Abt s. Sag. t85 f. 949.
Gftterr^terd! S(Hlss.6ag. S68.'
Gnbran. 151.585. GA. i4».
G«duin. 484. 504 f.
H.
■ai>att,.8t. 4t9 f. 4998^ t4t. 444.
tdt. Geb. 149 f. 168.
Hekeidiani, ▼., 976. Haes, llUar.;
Friedr., -Albr^ 4;ebr^ ^. 465.
67*
633
ImikaUi •* VeneUknlu.
Halscliar» Bum» Bivg*-M» s. Sa|;.
967. 271« ÜTa
BayBo, Bisdu ▼• BiesL ittS.
Ha«gwits, N* T. 809 f., Mt. 305 f»
rif, dU Keil, SOf; Mff. iOO, i05ff.
106. 106. 176. StfO. 361. 363.
Hedwig T. Aakalt, Gern« B«ktl. IL
31. m. ii3.
fledwig, G. Koftr. t. Mmot. 5I«tii«
Heaw%, G. WUdkl. JagicUo, 916.
Hedwig T. Pel. 57*.
Hedwig, GeM, Heiar« IV« t06»
Hedwig, G. Heinr. VI. t. Sag. 148'
9S9. 5KM. S73.
Hedwig, G. Jo^ T. AvMbwits« 143.
Hedwig, G. ReeiB. IH. t. Pol. 133.
Hedwig, ShU u. SU CUr. 86. 106.
Beidenderf. 136.
HeiMtnriiOTg - Meiiee - Peel. MO.
Beiaendorf (Leage»-). 163.
Heiaridi II., Ridi. 9. 46.
Heiaridi III. _ 10. 64.
Heiarick I V. -. 64. 7SL
Heipridi V. -*• 13 ü; 60 C
Heiarieb r. Seehe. 461. 488« 4M.
497.490.
Heiarielil. r.Sddei. 18 flC S8f. Mf.
34.96E lOSff. 160. 176. 230.
Heiarick ü. fiO.Aaai.fil.Mr.fi7 f.
34. 100. 103 ff 106. 106. 230.
Heiarickm. 23.26 1 33. 106.
106 ff: 115.
Heiariek IV. r. BreiL 23. 29 f^ 54^
109 f. 113 ff: 146. 162.
Heiariek V. t. Uega. a. Br. SO t
' 110 f. 113. 113 ff: 123.
Heiariek VI. r. Bml. 119 ff: 123 ff.
Heiariek III. t. Gleg. u. Sag. 30.
109. 113 ff. 120. 126. 146 ff: 180.
Heiariek IV. 140. 146 ff. 187.
Heiarick V. 130 ff. 187.192.
194 ff.
Heiarick VI. >- ^ 131. 193. 204.
206. 229 f. 236. 241.
Heiariek VII. 131. 193. 206.
' 236 ff: 230.
Hebriek VIII. t. PMit. a, Spmlt
131. 493. 206. 238 ff:
Bidwtok VLr. Gleg. 273 f; 286v3BI.
300. 378, 38i.i:
Heiaridk X. t. Gleg. 273 f. 266. Aaai.
HeiaridiXI. 349. 337. 367.
369.
Vn. T. Brieg. 143«
I. T. Jaaer. 122.
^ — 122 C 134.
Heiariek I. t. MiatU a* Gkita. 394.
Hciariekll. _ - _ . SM.
Heiariek V. t. Miaet. Dealsck. Ord.«
Ce««. 123.
Heiariek r. Seadoai. 14. 16. M. 96.
Heiariek, BlMk.^r. WUdiil. Itt. 144«
Heiariek tv Wiriiae, Bl^k. T. Breel.
123. 162. 162.
Hriariek, BiMk. t. Wladiel. 142. 144.
Heiariek, Akt d. Aag. a. Br. 227.
Heiariek I., Akt s. Sag. 179 f. 241.
Heiariek II., Uaderiiug, Akt s. Sag.
233, 268. 266. 271. 274 f.
267 ff.
Heiariek IH., StuUw. — -. 292.
Ab». 293 f. 300 ff. 316. 484.
Heiariekaa, Rloel. 103. 124. 160. 326.
Bekseädarf (k.LiUi.). 131.229.
HeUeakold, Ratkai. a. Br. 137.
Henaaaa I., Akt "«.Sag. 166. 166 ff.
194. 2tt.
Henaaaasdoif (i. Ser.). 803, 826 1
362; 473. 485.
Hemederf (Laag.). «75.
Heaackreekea. 167. 576. iSS. 491.
Hieroayaiai, Bisek. t. Br. 136.
HieroBjmns T.Prag.^ 16a 280. 283.
HieroBTmns, Erik. T.Creta. 341. 344.
Hildckraadt, Caap., Caaoa. s. Br. 323.
Hmekfeldc. 457 f.
HinfeUer, Geerg, Prior. 441, 448.
HoBiiUea. 60. 167. 239.
HoBorias in. 178.
Homackloti (Horaikerg). 127.
Hoipifala.Nciese. 164. Beatkea.lTT.
Sagaa. 161 f. ik. 188 f. 226.
241. 273 287. 299. Freiet 326.
Hoepis. 267. Aam. 484.
Halfageld. 544.
Hafea. (30. k. Naaak.) 17a 200.
im Lekat. 178.
Haadtteld (PrifHile). 14. 92«
HaagersBotk. 33. 167.
Bast, Jok, 166. 2go. 283.
Hasritea. 168 f. 280C 300 f. 8Sa
Haseiteakrieg. 170.
I.
Jisekkeadarf. 327. f. 449.476. MS.
Jakok T. Salsa, Btack. t. Br. 172. 491.
Jakok I., Grilfe, Akt a. Sag. 460'ft
Jakok II., Uekigk, 312 C 324.
Jakokaklott. s. Br. 132 f.
.laackaa (k. Oklaa). 127.
JanMlaaa,aaeektS.Bolesl.IL 82.111.
Jarotlaaa, Ha. t. Beaieea. 73.
Jareslaua, Bitck.T.Br. 17. 19. 251:
«98 f. 102. ^37. 160.
Jaaer, St 116. 541. Gek. 122 t
Jeltflck. SO. 110. 115. 129.
Iglaa. 512«
Igaia Persieae. 580.
lalal. 103. 253 f. 511. 411 t^JIA^
430. 493. 306. 315.
laaoecaa VI. 210. 212.
lateidiet. 152 ff. 159. 170. 234. 267 f.
271 f. 277. 291. 292. Aam. 293.
298 f. 526. 531. 543 ff: 585.
JoaekioB, Hs. t. Ocli. 463.
Jodeeai, r. -RosCBb., Bitek. s. Br.
169 i:M2.648. 332; 353. 361.
Jbdoeae L, JekU, Akt a; Sag. 409.
426 ff:
JokaBB 22, P. 373.
Jokaaa 25, P. 236^ 277 f.
Jokaaa, R4b. t. Bdkai. 125. ISOff.
141. 1« f., 165. 529. S9a
Jokaaa, Ha. t. Sacks. 480.
Jokaaa, Afa^ligr. d. Ijaasita'. 19^
212. 216 f.
JokaBBy Markgr.T.Brdkg. 107.581.
Jokaaa Alkert t. Brdkg. 172.
Jokaaa Sigai*, P&rstr.Siekeak. 496.
Jokaaa HaBaiades. 555 ff.
Jokaaa, S. Boleri. alt 99.
JokaBB I., Hs. T. Sag. 266. Aaai, ff.
274 ff. 287ff. 501ff: 504 f. 526.
Jokaaa II, - > 503.544ff:530.
339.864 f. 576.580ff. 583. 391ff.
Jokaaa ▼. SieiBaa. 148 ff.
Jokaaa L, BIsck. t. Br. 13a
Jokaaa II., Jaaic, Bisck.T. Br. 2,139.
Jokaaa HI., Roiaka, Bisck.T,Br.l62.
Jokaaa IV., Botk, Bisckr, Br, 170 f.
371, 366.
InnhaJh - YiirxeUshnUt.
538
Joktna V*9 Uano» BItck. t«' Br.|Ratiinir ▼• Beatben* S5.
171 f. Jim. Kaspar r. Logau, Biicli.z.Br.803.511«
Joliann, Biicli. t» Wladitl. S77.
JohaaB, Abt (L Aag.-St. s. Br. SIS.
Jobann I. Abt i.Saff. 183.18^.189.242.
Jobai» IL 183. Id9 ff. 99S.
«»f. S98.935. 848« S50. 324.
Jobaiin, Prior s. Sag. 863 f.
Jobano, Probst s. Glatc* 834*
Jobanna, Gem. Wencesl. IV,, K« r*
QSbm. 168«
Jobannes Scolastici, Hosp.-Probst s*
Sag, 898. Anu.
Jobannes Anilreae, Deeret. dr, 188,
187. 804.
Jobannes Sebulrect Ji. Sag, 186. Anm*
JobanneSy Arzt, 190 f,
Jobeljabn 316. 319 f. 331, 399 f.
Jnden. 188. 143. 811. 814, 313. 8$4,
Juditb, G. B, Rolom. t. Ung. 98 f.
Jnlian, Card^ 311 f.
Jntta» 6. Heinr« HI. 109. 11^,
K.
Rilte, beft 885 t 383* ger. 393.
419. 444. '
Kalender. 416«
Ralbrent£. 186; 888. An». 483,
433. 319.
Rameni, Borg, Kloster. 70. 83,
161. 416.
Rari ]V„ Kais, 183 f. 134. 136 ff.
141. 143, 180. 134. 163. 163.184.
193, 806. 810 ff. 861. 883. 339.
Karl d, kleine, 6ön. r. Ung. 817.
Kari; Hz. T, Munst, 391.
Rari; Biscb. t. Br. 383.
lUrlstein, Barg. 810^
RaroUna. Sil.
Kartenspiel. 468. 306.
Rasimir. 36,
Rasinir I. t, PoL 10. 36 ft 60 f^
99, 136 f.
Rasamirn. -1 — 14. 98. 96 f.
100 f. 133. -
Rasimir DI. 133. 130. 138,
134 f, 163. 818.
Knsimir IV. 310. 389, 844 f.
377 f. 418.
Rasiklr T. Itatibor. ' 83. 96.
Rasimir II. ▼• Opp. 18;
Katbarina, Tocbt, Bolesl. II. 118. f.
Katbarina, Gem. BolesL HL 140. 143.
Katbarina, Gem^ Job, I, t. Sag, 873,
Katbarina, jbt. r. Trebn. 143*
Raas, Wald. 308, .
Ketzerei. 833 f. 880. 883 ff. 899.
Ketzerrerbrennttog, ' 36.
Kiebel, 376.
Kig^es. 13. 93.
Kiew. 9 f. 34. 30, 38. ÖO,
Rirdiendienst- Ander, im St. z. Sag.
361, 489,
Ritüitz. 17 f. 97. 101.
Rittlitz, ülr. T. 306, ElU, ▼, 197,
KlarenUost z,Br. 88.106.109.130,
Rleinodien, (Stifts-) z.Sag. 305.367.
410 f. 488. 307, 387.
Rlepen (Glepan). 178,
Kleynicz, Nic^ Probst z.Nanmb,a.ff.
898. Anm.
KliUcbdorf, Barg, 180.
Klopteben (Clobnebina). 178 f. 369.
419. 484. 434. 437. 309 f,
Rlosterrefonnation (im Ang. -St. i.
Sag.) 178: 883. 848. 334.
RlostcTzacbt das. 861 ff,
Knobeloeb, Mieb., Probst i. Sag,
371. Anm.
Rnobelsdorf, Otto. 196.
Knobelsdorf, Bembard, 870.
Knoffel,Valent., Scbalrect. z.Sag. 478.
Köiaigsfeld, Georg T., Obcrbanptm. d,
Fürst Sag. 448 t
I Rfiselicz, Job., Pfarr. i. '^. 188.
804. 886.
Koldits, Timotb. t., Biscb. i. Meiss.
848, Anm.
Koiilet. 340. 364,
Konitz. 170. 330.
Konrad, K. 17. 83 f. 98.
Ronrad ▼. HasoT. 18 ft 83. 86. 88.
iOI ff. 106. 109. 111. (s. a,
Masovien.)
Ronrad r. Glog, 16 f, 88 f. 98, 93 f.
Ronrad III, > 88 f. 106f. 187. 146 f.
Ronrad t. Sag. 180,
Ronrad HI. v. Gels, 138.
Konrad IV., Biscb, ▼. Br, 168. 8ft7.
890. 898. Anm. 894. 338.
Konrad r. Gels, d. Scbw. 348,389f.
Konrad -> ~ d. Weisse. 348, 397.
Konrad, S. Hcinr, I, r, Scbles. 84 /•
98 ff. 103 r,
Konrad, Oflicial, 186. Anm.
KonsUdt, 119. Geb^ 119. 187.
Konstantia, Gem. Rasim. T. KujaT^
88. 106.
Kontribution. 330,
Koiel, Vest. 74. 78.
Kostnitz, Coneil, 168. 838,886.8661
877 ff. 885. 306 ff. 316 f.
Kotbus, 343. \
Kotzenau. 180.
Krakan, 4f* 10. 16 ff. 88. 37. 41 f. 33«
61. 63. 84, 93. 101 ff. 183.
Geb, 14, 81. 86 f. 66, 68, OS^
97, 106. 108.
Rrankenstnbe, (Ang, s. Sag.). WT.
'889, 363, 391, 307.
Rreidelwitz. 180.
Kreaz (iad. Stiftskirebe z.Sag.), 194,
Rrehzbnrg, 119. 144 f. Geb. 119;
187, 143,
Rrenzfabrer, 33,
Krenzgang (z. Sag.) 187,
Krcttzzng. 330. 343. $30 f,
Krossen, . 81. 87, 30 f, 103, 108.
110. 889. 301, 380 388. 401.
Geb, 131, 876. 366. 393*
RraaswiU, 8, 18. 44. 66. j^
Runstler, 384.
K&ppcr (Gnpra) (b.Sag.) 179,166. 479.
Rubnan, 488,
Kummeran. 867. Anm,
Rnnignnde, G, Bemb, t. Forst. 134.
Raazendorf (im Sor,), 387 ff. 346.
869. 487. 449. 468, 466. 47€f.
488. 499, 303. 307. 313. 388,
L.
Ladislans, Rön. t, Böbm. 169. 884.
510. 313 ff,33a. 834 ff. 333, 443.
Libabaas» (Lca), 17. 88. 31. 110. 113.
Lager, (statin) 867. Aam. 387,
Lampea. 191. 848. 873.
Ronrad t, Steinaa« 80. 100. 146 C
Ronrad I. t. Geis, 130. 138. 138,{Landesbat. 181, 183.
Koaradll, ' 138, 880« 838. ImUb« 800.
im
InnhaUi - Verxeiehniii.
189« fi05. 47e. '
LaveBtiss, Biscb. t. Br. 160. 178.
ItaurcBtins, Biscli. ▼• Lebns. 178.
UbsUs. Sf8. i04. Slfi. 340. 578. 383;
Lebu». 7. ai. 25. 27. 36. 44.i05f.i07.
Leipzij;. UaiTen« 886.
Leo X. 446.
Lctdiiiifl, Loc»» er, Pred«3LSor. 30i,
Lctk« d. Waa^e, Hz. t. Krak. i^. i53.
Leiko d. Schwarze — — i34.
Leabas; Klost, Ort. i7. 84. 26 f.
99 f. i05. i39. i47 ff. i52.
159 f. i6i.220. 526. Geb.i27.
^tlcii. U7 f.
Liegnitz, St. n. Borg. i7« 23. 83.
99. ii2 f. ii9. i2i.i23ff.
i3i. i37f. i4i. i43f. 273. 498.
Geb. 82» 24. 29. 96.99.i07ff.
186. i28 f. i3i. i40 ff. i60.
Lobetias, Pebder. i92,
Uter. Heiar. 4i4« 447, 460.
Uirenberg. 293^
EABBWitB i48
Lvbesow. i79. Aun.
Lobtinits (Lablncz). 37.
Lwxf , Gapell. s. Sag« 422. 424.
426. 43i. 433: 437.
LHckin, Mar., Abt. a. Trebn. 323.
LvdoU I., Abt s. Sag. 230 ff. 242.
249 ff. 288. 299. 305. 320.
524. 330.
Ladwig IV., Bau. 183 /. i88. 2iO.
Margaretba, G. BoUw UI. t. ^ikmaU
123 f. 131.
Margaretba, Bravt LadoL r. Ung. 336.
Margaretba, Geai. Alberts t. Baienu
143. 163.
Margaretha, Abt. s. St« CU i. Br. 130.
Markold ▼. Womticz, Jobaan, Prior,
KftB. Böhm. Ratb. 217.
Bfart, Tboai., Probat s« Naambarg,
Prior. 324.
Mandorf. 527 t. 4M. 485 f.
Maria, G. Sign.« M arbgr.T« Brdb. 183.
Marieoborg. 57. 236.
MarieBBBBi, Raap., CaBOB,B.Br.4i5.
BlartiB V., P. 168. 232. 278. L
506. 551.
Martin, GeritiwiBii« Bifcb. t, Bretl*
311. 323.
Martia I., RiBbeaberg, Abt s. Sag.
249. 520. 525. 527 ff. 343.
547 f. 537 f. 405. 412 t
Martinna', Borg. M. i. Sag. 302 L
Maaorien, Hersoge t. 133 ff,
aiatbiaa II., Kais, 327.
Matbiaa KorriBoa ▼. Uag. 170. 553. f.
359. 532 t 339, 563, 376 ff,
584 ff. 587. 596. 509,
Matbiaa I., Abt a. Sag. 182 f. 225,
223 ff. 252. 242,
Matbiaa, Probat s. Sag. 201,
Matbiaa, Sob^rior B.Sag, 292, An».
I., K. 578.
Ludwig, KöB. T. Uag, 134 f. 217. MaximUiaB II., K. 308.
. Ludwig I. T. Brieg» 38. 151. 158 ff^lMecbtild, Gem. HeiBr. lU. t, Glog.
Lübon, St., Scbloäa. 99. 141 ff« 146 ft:
Lstbeiaaer, 431 ff.
Lotold, crwAblt. Biacb. t. Br. 165.
Lottrötba. 198. 420 f. 307. 313.
L^fBOTia, Otto u. N* T, 113* Anm«
Macben. 179.189«
Minae, 593,
Biagdalener. Kloat, i. Spfott 567.
MagBua Y. MaaoTiea. 12, 63. 79,
Magona, Cbriatopb ▼.Roteabacb, Sag,
Stiftaamtai. 327,
Magiiaa, Biacb. t. Br, 138, 160,
Maler. 3. 4ia
Margaretba, G. WlAdial, t, Tctcb, v,
Glog, 582,
109. 148,
Mebe, Job«, Hoap,-ProbatB.Sag.299,
Mclcser, ?9ic,. Probat s, Beutbcm.
292. Abb,
Merbot, CaBOB. s. Br, 413,
Mersdorf (b. Oblao). 129,
Meaerits, Veat 67. 248. 566, 871 f.
413. 424 f. 450 f. 444.
Meaacn, 185. 191. 198, 201, 204.
240, 248. 366. 571 U 413.
«24 f. 430 f. 444. Hersoga- 183.
187, 204, 230, 248. Anm. 273.
Metsrode, Nie, t., Kgl. GeaandC 492.
Mezbore (MexebcBC, Meabose). 20,
26. 103.
Miedslana I. t.PoI. 9. 83 t 46 ft
MieciaUnall, 9 t 33, 36.
Mie«äalam1U,T.PoL t4,iaU.96 f.
101. 133.
Mieaeo i.nOpp. 17. SfeS. 24, 92.93 S:
Blieaeo II. ▼. Ratib, 28. 96,
Mile, Bartbol. t., Sag, QitfgbAvptB,
4M. 303.
MiUUcb. 132 ff: 163«
MiiUts, Beiur, m. 339,
Molleoadorf, t.. Bürg, s.Bc 129.
Mofaier, Nie., Stiftarogt au Sag. 268.
Molaer, Georg, Goal,, Prior s. Sag.
389. 402 f, 403. lU. 414 fL
420, 425,
Moaebbcrg, Tboaa, t^ Sag» Sliftf-
Probat. 419,
MoBlaBva, ABdr., er. Prcd« X, Sag, 409.
MoriU T. Sacba, 491,
MrofibcL 179. AbIb,
MAbldamm ror Sag. 442 ffl
MöblcB , t. b. Brcalaa , BaipBaatadt,
BrleaBits, Sagas« Kaät^ Naa»
bu^, Quilits,. Cir.-.GlogaB.
Mtaaterbeig. 53.124.S32. Geb. 122,
NamalaB, 119. 541 f, Gek 119. 127.
Naaker, BUcb. t. Br. 132 ff. 168 f.
NawBbsrga.B., St. «. Scblooa, 176 C
180 ff. 189. 191 X 207, 267.
503. 548. 562. 566. 583. 388.
421 f. 316. 319. 32a. Geb. 131.
303. 346.
rifeaBder, Wcbx., KaBzier« 4ftl,
NecbeTB (Necberlio), S^gfjr. t. 180.
Aom. HaaptBi. z. Sag. 444. 449«
433, 465. 481. 485. 483. 488.
NecberB, joage Grabia r. 198«
Neebem, Jobc t. 270,
Necbem, Baltb«. CaaOB, s, Br. 444»
Neitae. 33. 99, 113, 134. 136 t
165 f. 168. 170. 50i« Geb. 17.
24. 98 1 137. 160«
NeoMarbt. 81. 107. UQ«
Neawaldau. 178. 196. 267« 208 t
278. 288. Abb.
NieoIaBS T^ Tiopp. 113« Aav. 124»
Nicolaua, Notar HeiBy. I« 103. 190>
Nicolmna L, Wetatrad, Abt b. Sag.
183. 187 f. 194 ff. 204. 230. 2tf«
fücolBBalL« FraBkeBateia,Abt«.Sag«
201 f, 222 ff« 223. 242.
f nnXatt» - VerzeieAnüi.
535
Ffieoh«! ni«, Gvttdkiiif , Ahi s. Sag»
mcokiu, SÜfttTogt s. S«g* 988*
SMfü« Attm.
racolans, ScliBlr^t. b. Sag. IMKS,
NicoUu deSanlao, fjnterriclit. S99«
Nikopolif» 168. 817.
NiMptscK 18* 98. M. IM« ISM),
198. Geb«l98.
Ifoftits, Katp. 596, Abb«
160.
o.
Oelf« 189« Geb. 149.
Oelf (Langen-). 138.
Ollui, Gem. Bolko*f t. FalkenK 180.
Olaa. 151. 140. Geb. 143.
Ol^ftfaar Friede. 576.
Opferang-MariA-Fett. 381. 861. 398.
Oppeln. Geb. 17 f. 99 r.9a 88 f. 496.
Organist i. Sag. tt8.
Orgeln in d.SHfUkircbei. Sag. 184.
805. 874. 588« 588. 409. 464.
496.
Ornat (Rircben-), s. Sag. 184. 904.
961. 804. 396 f. 830. Aam.
545 t 567. 574. 580 f « 409^
419 f. 451 ff« 807»
Oifraw, Vcat 48. 88«
Oswald» Canon, i. Br. 171.
Ottasaeban, St. n. Scbloss. 115. 137«
164. 168. ib. 974.
Otto III., Kais. 8. 48 C 86«
Otto T. Gnesen. 16 1^ 18 f. 96 f.
87. lOi f. 104. 185.
Otto III. T« Brandenb« 107«
P.
Pak« 180.
Pak» N. T«, Herr t. Sor. 188. 181 1
Pak, Ulricb r. 180. Anau
Pakoslans. 116 ff.
Pannwils, Otto n.WolfraaT.» 180.
PanAenan (b. Hain.). llH«
Panl lir. 516. 530. 881. 576«
Panl IV. 800.
Panll., Hangwitk, Abt i. Sag. 886ff.
430. 819. 895.
Panl II. Lemberg, -. — 480 K
Peiscni (PiMrc, Pysdre). 97« 104.
Pelastiefeln. 187.
Pest. 167. 180. 939. 509.518.381.
360. 388. 416. 40.. 493. 496.
434. 447. 497. 807. 811.
Peter I«, Bisch, t. Br. 188.
Pefer II., Nowag^.r. Br. 169.391.
Peter, Biscb. r. Lebus. ^199.
Peter I., Abt s. Sag. 189. ib. 941.
Peter T.iiegn.,Priors. Sag. 998« 939.
Petersdorf (b. Hmin.). 181«
Peterspfenaig. 10. 88. .
Petras. Enpriest 968.
Pfflugbafer. 903. Ann.
Pforte, Rlost. 16. 99. 94. 98« 99«
Philipp I Legat. 58«
PbiUpp, Dr. d« Med« s« Sag« 499«
450« 479«
Piast. 8« 48«
Plseia. Baltb.To p«bstL Orator. 588.
Pistor, Sim., Kanaler. 499.
Pistoris. Greg., Hosp.- Probst a« Sag.
571. Anm. 584«
Pitans. 184 t
Pitseben. 119. 144« Geb« 119. 197.
148.
Pins II. 906. 509. 513. 541 f. 580 f.
Plock« 18. 91. 96. 68 f. 98. 105.
Podiebrad, Georg, K. t. B. 169 f.
984. 515. 556 ff. 540 ff. 548t
581 t 588. 566« 599«
Pdnitena. 964 f.
Polkwits. Geb. 976«
Ponito. 15. 76.
Popowita. 176. Anas. 178«
Prag, St, 10. 46. 86. 156. 168 f.
909. 910 ff. 917. 99a 996.980.
519. 556.538 f.. 578« — Uairers.
195. 198. 911« 985. 986. 300«
Preiin, Bnrg. 30 f. 110.
Preealans t. PogareÜ, BÜMb. ▼. Br.
138 ff. 163 f. 166 f. 189.
Pienssen« 57. 49. M» 76 f. 88«
184. 169 t
Plrenssiscbe Kriege. 986 f. 508.
596 f. 530.
iPriebns. 904.966. Anni. 308. 568 t
— Geb. 976. 846. 549.
Prinaessinstener. 196.
'Privilegien d. Stadt Sag. 49I., d.Attg.
Ord. 943 £, d« Stifts s« Sag.
501. 589«
Procession s. Sag. 428. 897.
Promoitz, Pet. 560.
Heinr. Ansb., Bar. t, 816. 896^
. Sigfr. T. 805 f. 807. 800 f. 814L
Qebrud. t. 494«
Proban. 58. 110. 119.
Prsemislnas t. Auscbwiti. 95.
Praemislans t. Gnesen* 98.106.10QL
PrxemisUns r. Sag. 148 f. 180«
Praemislans ▼. Sprottan« 50. 100"«
146. 148«
Praemislans t. Tescben. 564 f. 585^
Praemislaas, S« Dippolds« 97. lOK,
Q. !
Qnilita. 905. 980. 568. 588. 415. 418«
494« 456. 444 t 815« 599 ff«
IL
Rabenow, Pet. t., Febder. 188. 18T^
Baeka« üanptmann. 454.
RAdem, Friedr. Bar. T« 800«
Rattel, Tbeopb«, Bfiigema. s« Sag«
816.
Ratibor. 114. Geb« 17« 99« 94. 86«
Randnito. 188. 996«
Raadten. 147«
Reehenberg« Job. r., 458.
Recbenberg, Rasp., Scblossbai^tM«
>. Sag. 819«
Refeetöria im Ang.-St s« Sag. 188 f«
188. 900 t 904« 998« 940«
988.410.
Rebfeld« 588;
Reicbenbaeb, St« in ScbL 116.
Reiebenbacb (Dorl). 178. 967. 909;
975. 988. Annu 494. 463«
Reliqoien. 48« iZ. 155« 185«tt0l
818.
Rengersdorf. 178« 188 f« 569 t.
465; 890.
Reneblitt, Dr. d. Med. 171«
Rbodiser-Ritter. 980.586«
Rittarpferd« 869.
Robert, Biseb.. T. Br. 188.
lUgawiU, Ueiaae. 897.
R:oklcaan, Job. 556« 558 t 506. '
R6mer, Nie. 968.
N^menins. 918.
Rotcnberg, St« «, Geb. 181«
536
InnhaUs - YerxiskfmisK
Rosentlidi (im Brdbg.) 5UI0.
Roasdienste. 121.
RoÜiliircli (Stadioicx, Rvffm ecdesU).
S». 104.
Rotolf, NicsscHy Bürg^enn* >• $•£[.
198.
RvbriliTerftnder. im Aa^.-Sl* s« Sa^.
41^ f. 4S9.
Rubos, I« ButcliTorwcrk*
Rudolph, Biick. T. Br» 170, 551«
348 f. 552. 361. 384* f.
RndolpU T. Sftff. 305; 330» 330.
lla4oIph« H^. T. Sachs« 860. 276.
Rückertdorf. 479.
Rtttzen. 157.
RnDcrt T. LiegmCs« 59. i4S. 144.
S41. 275 t
S.
Sacbsen«piqreL 260.
Sagan. 147. 150. 152. 176 ff. 180 ff.
185 ff. 191 f. 198. 202 ff. 204.
207. 226. 229 f. 232. 240 U
261. 267. 273. 275 f. 287« 298 f«
301. 303 ff. 319 ff. 326. Anm.
542» 344. 346 ff. 350. 360.
363 t 366 f. 374ff. 385. 389f.
396. 400 f. 418. 423 f. 430.
443. 446. 464. 481. 489 f.
495 f. 498 ff. 504« 506, 509.
1(12 ff. 521. 524« 527 f«
Geb. 148 f« 151. 229. 238« 300.
305. 305. 346« 549« 565 f«
Sagan (AU). 181«
Sagen, ülte&te Pols« 2 f« 59 f«
Salmotb, Mattb«, Burgenneister g.
Sag« 512.
Salomc, Gern« Ronr« t« Glog. 29«
109. 146.
^alpme ▼• Bergen« 92.
Safomon, Kasp.« Pred. im Ang«<*Stifte
z. S|ig« 447« .
SaltM, 'Ja£. ▼*» HanpfmaBB s« Glo-
, gan. 438.
Sandewalde (Sandneli)« 15« 76. 119.
Sanlbok. 68 f.
Sbignens. 12 f. 65 ff. 85 t 88 f*
Scarbimerus. 75. 80« 87«
SdiaUsow, Gaaczko t«,' Omon« a«
Br. 132.
Schanbe. 327«
Scbeffelgeld. 468. .
Scbertclczan , Merkel«, Ratbmami s.
Br. 137.
Scbillingy Job.« Astronom. 364.
ScblsmaU. 208 f. 215. 218. 252 ff.
277 ff. 283. 909. 315 f« 355«
Scblesien. *21.
Trennung t. Pol... 14. 22. 92.
Tbeilang« 28. 108. 126«
Scblieben, Georg t., UaQptm.s.Sag.
426 f« 436«
Scblieben, Job. t., Rönigl. GetaiidC
492.
Scbmogran« 157.
Scbnee. 235. 585«
Scbobcr. Mark«, Febder. 511.
ScbolCcs, Pbil., Febder. 420.
Scbdnbmnn. 178. 267 ff. 275. 288.
Anm. 297. 518. Anm. 436. 506 1
513. 519.
Scböneicbe, Fab. t.. Sag. Burgbanptm,
492 f« 496. 506.
Scbolaatica, Gem, Job. t« Sag. 276.
305. 345» Geb. 122. 145«
Scbriften, s. Bucbcr«
Scbrim« 27. 104«
Scbüler« 572. Anm. 450. 527.
Scbubbinke je. Sag. 274.
Scbule. 503.
Sebnlkantor s« Sag. 572« Anm«
Scbnlldirer z« Sag« 507«
Scbnirector s. Sag« 425. 505« 507«
Scbnttboden s. Sag. 195. 591«
Scboltcc, Job«y BörgermeUt« s« Frei-
itadt« 592«
Scbirenkfcldy Jol|« t« 155«
Scbweidniti« 56. 125, 341.
Scbweinitx» 464.
Scbwtebns. 381« 595« Geb. 151.276.
Sculteti, Nie«, Gan« s. Br« 585.
Seelbad« 424.
Seidenberg« 500«
Sellins, Kasp^ Arebid« i. Glog. 525«
Senffrcyber, Laurent., Pfe&pr z» Sag.
547. 567«
Siegersdorf (tüIb Zigardi}. 181.
572« Anm«
Siewierz (Seror).. 146« 148.
Sigifmund, Kais. 168. ib« 499. 212«
917« 278 ff, 507 ff«
, Probst I. Gri^i^ 405«
Simok I., Amoldi, Abt z« Sag« 252«
518 ff. 5|S2 ff. 561«
Simon II., Petzold, Abt s. Sag.
478 ff. 499.
SUtas V: 576. ^585.
Skala: 20. 26: 1Ö5«
Sobeslans t. Böbm« 16« 97«
Sommerfeld: 582.
Sommerfeld, Ueittr., Senior i, A^g»*
St. z.' Sag. 292« Anm«
Sonnen« 509.
Sopbia, Tocbt« Heiw. I. 24« 100«
Sophia, Gem« wladisL I« 64«
Sorau« 185.' 198« 206« 250. 589«
595« 501« Geb« 150« 500.
SprotUn. 286« 566 f. 594 f« 455 f:
Geb. 151. 276«
SpjtkonTiee (Spinteouicz)« 21« 26«
Stanislaus, Bisch« t« Kxak« il. 60«
. 62 C, 158.
SUtnten. 406.
Steinan (N.Schi.). IIM f« Geb.. 149.
Steinan (Ob.-Scbl.)« 20. Anm.
Stengel, Nicol., Canon, z. Glogan«
259 f«
Stephan, Kon« ▼; Ung. 54« 48.
56 f. 89.
Stephan, S. Miecisl. III, 16« 96.
Stephan (Virer). 154»
Stephan, Ketzer, 251 X.
Stemberg, Zdenko T. 555.
Steuer« 591.
Stob. 51« 110. 113.
Streblcn« 116.
Striegaii. 51« 110. llOi
Strosa. 51. 110.
Sturmwind« 56« 57«^ 166. 552« Aam«
419« 501.
S&rchen (Sirkaw)« 148.
Supane. 5«
Snrrianns (Figellator). 28. 107:
SrantawoL, Gem.^Wratislans IL ▼«
Bdhiifu 58« . .f
Svaiithopolc ▼, Mährenl . 71« 84 L
90 f.
Sweldenitcz, Andr.. Hau|iimAiiA «•
Freist 579.
Sjupde zu Br. 257« 584.
Szrod«.. ßeb, .27«,
' ,.
N
Tans« SMM. 919»
Taniaa» 25. IM.
Tartem-ScliUdit« Sl* S7.' 54« 106.
Tetkawir, K^. Ung, Hanptm« 503 ff.
Theodoricli, Maxkfpr* SO* 100 f.
Thesoliener, Pet., Pfarr* k, Eclierf-
aorf* 271» .
TbeneniDg. 250. 540. 588. 512.
Thiemc, FaB«, ct. Pred. s. Sag* 480 f.
Tbomai I., Bisch* t* Br. 29* 109*
101 f. 179*
Thomas H*« Bisch, t* Br* 115 f»
162. 180*
Thomas, Prcd. s» Sag* 292« Ann*
1t>iino, Sigm. 171.
Tharm d. Pfavrk. s* Sag* 504. 565.
506. 511*
a. d. Berge h* Namnh. a. B* 505.
Trehnits, Rlost^ n* Kirche* 21* 25*
27 f. 50 f* 104 f* 106» 110*
152. 161»
Trii>bel. 204*
Tradwin I., Aht s.Sag* 184 ff» 242.
TnemessBO»'' 226» 247, 265»
Tschlmdorf» 19§.
Türkenhriege* 168 t '217, 279 f*
515 f* 529 t 552 ff* 556 f*
577. 586 f.
Turkenstener. 465* 466 ff. 482» 485»
Turhentaiife. 520*
Turgaw, N. t* 142»
Turniere* 206. 219»
Tjlemann I., Aht s.Sag. 180 f. 241.
Tylemann» Snffrag* s» Breal. 264.
287» Anm.
IrmhdUs - Vm^zeichniss»
Urhan IH» 245»
Urhan V* 211 f»
Urhan VI* 165* 208* ih* f» 212*
217 f. 252.
Urfehde. 200. Anm. 454 f»
Uscz* 79»
V.
Vergiftnng. 5» 8*' 12* 29 f. 44* 62.
100 f. 114* 146. 149. 169. 171*
210. 217. 220. 281.. 509. 558.
555. 579. 595. 481. 496. 510.
Verklamng- Christi- Fest» 545* 598.
Vestiarins* 201»
Victorin, S. Georg Podiehr* 552» 596*
Viehsterhen* 168*
Vincens, Rellermeist« 429/
Vincens^Still b* Br» 160* 167«
Vitns, Bisch* t* Br. 165*
Vlhericht, AlhrechiQ*Andr.» Fehder»
454 ff*
Yorfrittestreit 527*
ü.
Ueherschar» 485»
Ueberschwemmnng» 56» 167* 418 f.
421* 511*
Uhr im Aag*-St* s* Sag* 204» 496*
Ulbersdorf (h* Hain.)* 181.
Ulrich VI.« Gr. T* Würtemb* 51* 111*
Unruh, Clem» t» 479»
Unruh, Math* t» 571»
Unruh, Balth*« Stillt-Vogt s. Sag*
420*445*
Unterthanendruck« 486»
Urhnn ü. . 24S.
Wahlttntt* 55. 106»
Waldbrände* 566»
Walfil, Hauptm* z. Glati* 544«
Walfirdorf, Kasp*« Hauptm» B» Sag»
414» '
WaUonen (GaUici)» 127«
Walter, Sim., Pfarr* i. QuUits» 424.
Walther, Btsch* t* Br. 159«
Waltsachse, Fehder. 225»
Wanda* 4* 41*
Wamsxdorff, Frans t. 270.
Waschhaus» 485» 447»
WarUid (Bardo). 70.
Waynknechty Pet», Subpr» s* Sag*
571» Anm.
Weigel, Nie*« Canon» s» Brett;«.
Uegn» 260*
Weinberge» 205* 588» 515.
WeUersdorf» 198* 425»
Wenceslaus, Bisch» t» BresI« 58.
' l^*i|A* 165 f. 168. 215,256*
251* 255» 257* 260«
WenceslaTa. G. Bolesl. I* 98»
Wenzel, Kais. 125. 150» 154* 165 t
212* 219* 279 f* 285» 285«
Wcud y«, K. T« B«hm» 154«
807
Wensel ▼* Liegn* 151* 158 ff* 142.
Wenzel, S. Lndw* I* r. Br* 145*
Wjnzel T. Sag* 275 f. 505*
Wettersehlag z. Sag* *506* 511/ Ib.
Wiclef, Joh. 252 ff* 285. Tergl.500.
Wiese. 561*
Wiesenbnrg, Peregrin t* 19. 26. 102.
Wiesenburg, Gebhard u* Timon* 26*
Wilhelm v. Troppau. 592*
WÜsnuck. 252 f*
Windmühle, besondere* 507»
Wittelaus , Nicol., Probst s» Glog.
275*
Wittgenau. 177*
Wittgendorf* 465*
WUdUlaus U» T» Böhm* 545. 577 f»
580*
Wladislaus I. t» Polen» 11 f» 58.
^ ff* 158»
Wladislaus 11. — — 14 t 22»
85» 92 ff»
Wladislaus V» *- . 256»
Wladislaus VI. — — 514 f.
Wladislaus Lokietek. iS6* 154.
Wladislaus ▼* Gnesen* 16 f* 96* 155.
Wladislaus Odonicz. 20 f. 25» 27»
104. 155»
Wladislaus t. Beuthen. 158. 145»
Wladislaus r* Br*, Erzb. ▼» Salzb«
28 ff. 107 ff. HO.. 162»
Wladislaus t* Liegn» 119 ff* 125 ff«
151»
Wladislaus r* Oppdn. 20» Ana»
25* 96«
Wladislaus r« Tetchea n* Glogutt»
541. 582»
Wlast, Pet* 14 f. 22* 95 ff»
Wohlan, Geh» 127»
Wohrin, Aug.-Probstei« 178* 185»
190» 226. 229. 250»
Woyslaus, Grat 67»
WratislauSy Hz* t. Böhm* 65^ 161»
Würben (b. Olan)» 127»
z.
Zachariai I*, Vrsinns, Abt s» Sag»
521 f*
Zander, Job*, crang* Prediger s.
Sag» 497»
Zanche (Csueha)« 181«
68
538
InnhaUs - VerzeicKniss.
ZbrotUiiSy Graf« SO* Anm«
Zcdelgdorf (Sobelicx)* £78 f. 36t.
ZtApl (GsadeUo)* 327 f. 449« 476.483.
Zdesk» Frans ▼• Krosten, Priest. fi07«
Zelialaiu, Graf« 7t»
Zeter^sdirei« 903«
Zieg^enbalfl. t68«
Ziemowit, S« BoletI« t« Maf ot« t33.
Ziemowit t. Dobriiu 133. -
Zinskaiif« 33t«.
ZitUu« 300. 30S«
Zobten, Biir£^, tt9«
ZftUiBg. 404. 4t0« 479.
Zoll« 4 f« 4t« 369« 4t9«
Z&Illdiau« 38t« Geb« 876.
Zweikampf« 13« 337«
Zjrotlaua I«, Biscb« t« Br« t38«
ZjTOslaus II« - — £60«
/ ^'
J
/
/
V
y
f/f ^7
^ 3 blQS 011 7liQ Sbli
n
c-v^
^9)
6> '^^
<:>f.
'^'X*.^ ,
S